[zaloguj się]
5 marca 2018
W marcu jak w...

Choć wielu przypuszcza, jak Oskar Kolberg:

Kolberg-Mazowsze-I-126

że nazwa MARCA jest nazwą rodzimą, dzisiejsze słowniki etymologiczne zgadzają się, że to nazwa pochodząca z łaciny, jedyna taka jedna z dwóch takich [dziękujemy Panu Mikołajowi Szymańskiemu za zwrócenie uwagi na błąd] w naszym kalendarzu.

Choć znane przysłowie o garncu pojawia się w źródłach dopiero w XIX wieku (jak podaje Nowa księga przysłów polskich, pod red. J. Krzyżanowskiego), marzec słynie ze swojej zmienności nie od dziś.

Już Mikołaj Rej poleca, by "nie odmieniać się jako marzec na wiosnę, gdzie jednego dnia będzie i deszcz i jasno, i krupy". 

25 lutego 2018
Rada na mróz

Kogo męczy  fala mrozu, niech czerpie otuchę z przysłowia, cytowanego przez Łukasza Górnickiego:

Każda rzecz, która się przesili, upaść musi, po gwałtownym mrozie, pospolicie bywa odmięcz.

plakat TMJPW Dniu JęzykaOjczystego

Koło Młodych Językoznawców "Elipsa" i Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego

organizuje sesję naukową "Nieoczywisty ojczysty",

na którą zapraszamy i my.

Odbędzie się ona  21 lutego w godzinach 10.30 - 13.30 w sali im. prof. Ludwika Kolankowskiego w Collegium Maius UMK. 

Ponieważ w XVI wieku św. Walenty kojarzył się raczej z KADUKIEM,

zgodnie z duchem epoki na dziś proponujemy POPIÓŁ (z towarzyszeniem haseł POPIELEC i POPIELCOWY).

A zainteresowanych postacią świętego zapraszamy na stronę 147, wydanych w roku 1579, Żywotów świętych Piotra Skargi.

13 lutego 2018
CHODZĄC Z TUREM

Aby godnie uczcić zakończenie KARNAWAŁU, polecamy hasło MIĘSOPUST,

a gdyby komuś było mało, może zażyć też ROZPUSTU.

A tym, w których brak przymiotnika luty wzbudził obawy o los TURA, udostępniamy to właśnie hasło (wraz z szesnastowieczną ilustracją), na dziś jednak polecając szczególnie podznaczenie a.

tur_Herbersteina

ilustracja zaczerpnięta z dzieła S. Herbersteina, Rerum Moscoviticarum comentarii... wydanego w 1556 roku, k. l2, egzemplarz Biblioteki Narodowej, udostępniony w bibliotece cyfrowej Polona

8 lutego 2018
PĄCZEK nietuczący

Choć Słownik polszczyzny XVI wieku (podobnie jak Słownik staropolski) nie notuje zestawienia »tłusty czwartek«, przodkowie nasi nie mogli obyć się bez pączków, co skrupulatnie zapisali.

Dostarczamy więc i my pysznego PĄCZKA,

życząc wszystkim, by miewali się niczym pączki w maśle.

1 lutego 2018
Co z tym lutym?

Nadchodzi czas wiosennych porządków...

Na początek koleżanka AN porządkuje naszą wiedzę historycznojęzykową zwracając uwagę, że w źródłach Słownika polszczyzny XVI wieku LUTY pojawia się tylko jako rzeczownik - nazwa miesiąca, a przecież już sam jego wzór deklinacyjny każe szukać źródłosłowu wśród przymiotników.

Podobny stan odnotowano także w Słowniku staropolskim, a i w dostępnych materiałach  Słownika języka polskiego XVII i XVIII wieku nie sposób znaleźć niczego innego.

Skąd więc wziął się luty? Zajrzyjmy do słownika etymologicznego:

luty-Boryś2

Dla uczczenia Dnia Babci  i Dnia Dziadka  udostępniamy hasło PRZODEKwraz z  rodziną.

12 stycznia 2018
Styczeń (już) w Słowniku

Praca nad wersją elektroniczną Słownika postępuje, opublikowane są już pierwsze hasła na N

Na styczniowe chłody przekazujemy radę Stefana Falimirza wraz z instrukcją obrazkową:

„Stycznia miesiąca: […] Trunku ku odmiękczeniu brzucha nie przyjmuj, często się w łaźni myj, rano jedz a niewiele, bo przezliczne jedło okrutną zimnicę płodzi […], pokarmy gorące tego miesiąca jeść zdrowo.”

/O ziołach i o mocy ich, Kraków 1534, r. V, k. 45v/

A na wypadek, gdyby ktoś pragnął rozszerzyć swą wiedzę o STYCZNIU, udostępniamy wszystko, co o nim wiemy.

5 stycznia 2018
Festum Epiphaniarum

Na święto Trzech Króli

Słownik polszczyzny XVI wieku przynosi swym Użytkownikom dary -

hasła: MAGUSMĘDRZEC, a nade wszystko KROL.

Ilustracja z Postylli Mikołaja Reja, Kraków 1557 (egzemplarz Biblioteki Jagiellońskiej)