[zaloguj się]

BOSKI (2234) ai

o jasne.

Fleksja
sg
mNboski fNboskå nNboskié
Gboskiégo Gboskiéj, boskié, boski Gboskiégo
Dboski(e)mu Dboskiéj, boskié Dboskiému
Aboski, boski(e)go Aboską Aboskié
Iboskim, boski(e)m Iboską Iboskim, boski(e)m
Lboskim, boski(e)m Lboskiéj Lboskim, boski(e)m
Vboski Vboskå V
pl
N subst boskié
G boskich
D boskim, boski(e)m
A m an boski(e)
subst boskié
I m boski(e)mi, boskimi
f boskimi
L boskich
V m pers boscy
subst boski(e)

sg m N boski (36).G boskiégo (56); -égo (3), -ego (1), -(e)go (52); -égo SarnStat (2); -égo : -ego BiałKat (1 : 1).D boski(e)mu (12).A boski (43), boski(e)go (2).I boskim (28), boski(e)m (6); -im : -(e)m PatKaz III (2 : 3), RejRozpr (1 : 1), CzechRozm (1 : 1), SkarŻyw (1 : 1).L boskim (12), boski(e)m (6); -im : -(e)m PatKaz II (4 : 6).V boski (1).f N boskå (178); -å (145), -a (3), -(a) (30); -å : -a HistAl (7 : 1), SkarŻyw (19 : 2).G boskiéj (333), boskié (9), boski (1); -é OpecŻyw (8), OpecŻywPrzedm; -i CzahTr; -éj (13), -(e)j (320).D boskiéj (63), boskié OpecŻyw (4); -éj (2), -(e)j (61).A boską (191).I boską (156).L boskiéj (94); -éj (4), -(e)j (90).V boskå (16); -å (14), -a (1), -(a) (1); -å : -a SkarŻyw (4 : 1).n N boskié (80); -é (3), -(e) (77).G boskiégo (186); -égo (10), -ego (1), -(e)go (175); -égo : -ego OpecŻyw (3 : 1).D boskiému (20); -ému (1), -(e)mu (19).A boskié (96); -é (5), -(e) (91).I boskim (36), boski(e)m (9); -(e)m LibLeg, RejPs, RejKup, Diar, RejAp; -im : -(e)m PatKaz II (2 : 3), SkarŻyw (5 : 1).L boskim (33), boski(e)m (10); -im : -(e)m PatKaz II (8 : 10).pl N subst boskié (72); -é (3) OpecŻyw, GórnTroas, SarnStat, -e (1) KochPs, -(e) (68).G boskich (161).D boskim (23), boski(e)m (3); -(e)m PatKaz II, RejAp; -im : -(e)m SkarŻyw (1 : 1).A m an boski(e) (1) DiarDop. subst boskié (126); -é (6) OpecŻyw (2), PudłFr (2), ZawJeft, SiebRozmyśl, -e (1) BiałKat, -(e) (119).I m boski(e)mi (9), boskimi (6); -(e)mi RejPs, RejZwierz, BielKron, GórnDworz, RejPos, SkarŻyw (2); -imi PatKaz II, KochSat, KuczbKat, StryjKron, PowodPr; -(e)mi : -imi SkarKaz (2 : 1). f boskimi (5) CzechEp, LatHar (4), boskiemi (5) BielKron, Mącz, RejPos, SkarŻyw, GórnTroas, skrót: b. (1); -emi (1), -(e)mi (4). n boski(e)mi (10), boskimi (9); -(e)mi LubPs, RejAp, RejPos (4), RejPosWiecz2, KarnNap, SkarŻyw; -imi WerKaz, LatHar (5), SkarKaz; -(e)mi : -imi PatKaz II (1 : 2).L boskich (83).V m pers boscy (2). subst boski(e) (1).

stp, Cn notuje, Linde XVIXVIII w.

Przymiotnik od rzeczownikaBog:
1. Odnoszący się do Boga lub bogów; należący, właściwy Bogu lub bogom; Bogu lub bogom należny; divinus BartBydg, Mącz, Cn; divus Mącz, Calep, Cn; dius, divalis Cn (2227): Iak ſlońce ſkla niekazij gdy promienie puſſcżá/ tako boſkié rodzenijé panieńſtwa nieruſſá OpecŻyw 17v, 1, 16, 21v, 33, 108 (10); [św. Cecylia] vſtawicżnie ewanielią ſwiętą w ſwym ſertzu noſila/ a od boſkié rozmowy nieprzeſtáwala OpecŻywPrzedm C3; anyely nyeprzeſtayączemy gloſy chwalą czynyly ſtoyącz przed thronem boſkyem PatKaz II 50v, 26v, 40v, 43, 54, 84v (42); PatKaz III 87v, 103v, 108, 112v [2 r.], 147 (7); iustitia divina regulans, bosskye skazanye BartBydg 77b, 79b; A tego cżaſu w Attenach mor był, y rozkazano Attenianom iżby ten mor mogli oddalić przez ofiari boſkie. BielŻyw 25; Ma pod sobą Tyffeusza, Onego obra mocnego Przeciwnika [bo]skiego, Ktorego Iupiter zborzył BierRozm 24; WróbŻołt 106/24, 121/4; Abovyem my boſkyey przothkyem pothem tehſz ſzwey povynnosczi strzecz konyeczcznye chczymy LibLeg 7/69, 10/147v; by też napilniey kto ſtrzegł miáſtá ſwego prozne to ſtrzeżenie ieſli boſka ſtraż nádniem niebędzie. RejPs 194v; Vpomina prorok ſprzećiwniki wiernego zebránia boſkiego RejPs 196, 104, 127, 167, 197, 213v (13); A pomniſz gdym ći ſtrach boski y ſtan twoy rozwodzył RejJóz H5; A wſſak twoya Boſka dobroć Iuż doſwiatcona wielekroć RejKup n7, m7, n3, o6, aa5, bb4, Dd; ſynu Alexandrze/ wſzytki odpowiedzi boskie wypełniony ſą w thobie HistAl B, D2v [2 r.]; Tákżeć czárt pirwſſe rodźice zwyodł/ obyecuyąc im ná podobyeńſtwo Boſkye vmyeyętnoſć dobrego y złego KromRozm I E3; Diar 45 [2 r.]; kápłańſtwo yeſt tákowy ſtan poććiwy/ boſki/ á wyelki GliczKsiąż O4v; Otworzywſzy możną rękę oney Boſkiey hoynośći/ Tu wſzytki nápełniáć racżyſz twey niezmierney dobroći LubPs X6, H3, T5v, X3, ffv, ff4v; [Dawid wypisał w psałterzu] dziękowánia/ y proroctwá Boſkie o Pánie Iezu Kryſtuſie KrowObr 157, 53v, 74, 111, 117 [2 r.], 137v (14); Aby też to s przypadkow Boſkich ták być miáło/ Iużby ſie też żadnemu dobrym być niechciáło. RejWiz 136; Wylał ná fundámenćie ołtarzowym wonność Boſką Nawyſzſſemu Kxiążęćiu. Leop Eccli 50/17, 2.Mach 8/19; Ty znáki były zacnoſći Boſkiey áby tym ſpoſobem Aniołowie od inych ludźi byli rozeznáni. BibRadz II 64c marg, I 1d marg, 3a marg, 4a marg, Iob 29 arg, Matth 22 arg (9); [Aleksander] gdy był ſtrzałą ránion rzekł do ſwego przyiacielá iednego/ tá ráná ieſt cieleſna á nie boſka/ bo mię boli bárzo BielKron 125, 38v, 60, 79v, 111v, 141v (15); A dośwatcżenie [!] álbo nauka o Boſkich poſtępkach zawiera w ſobie ſprawy barzo wyſokie KwiatKsiąż I4v, K2v; Hinc lararium sacrarium domesticum in quo lares suos colebant antiqui, Domowa kápliczká w którey pogáńſtwo ſwe boskie báłwochwálſtwo zwykło miewáć. Mącz 184c; Quali fide, quali pietate existimas eos esse? Co mniemaſz/ Co zá wiárá/ Co zá bogoboyność boska yeſt w tich ludziách? Mącz 337b; Quiddam divinum, Nieco boskiego. Mącz 340c, 91c [2 r.], l00b, 104a, 208d, 244a; SarnUzn C7; RejAp 108, 177v; w iego mocy to ieſt/ álbo náſláduiącz ſmyſłow zoſtáć źwirzęciem/ álbo náſláduiącz rozumu/ zoſtáć Anyołem/ bliſkim vznawczą Boſkiey pięknośći. GórnDworz L13, L1; Vmieſz też podobno onę modlitwę Páńſką/ ktorey cie ſam vſty Boſkiemi ſwemi náucżyć racżył. RejPos 190, 40v, 92v, 135v, 160, 293v (14); RejPosWiecz2 92, 93; Cóż rzeczemy o poświęceniu (w ónéy ſpráwie Ciáłá Páńſkiégo) Boſkim BiałKat 321, 106, 378v; A to wſzyſtko dla moich ſynow záchowánie/ Stáło ſie to nádemną Boſkie rozgniewánie. BielSat G3v [idem BielSen 17], G4v; kreẃ niewinnie wylana záwſze ieſt świeża nápámięći Boſkiey GrzegŚm 61; TA Prośbá oſtáthecżna ſtoi zá wſzyſtki/ ktorą to Syn Boży záwárł tę Boſką Modlitwę KuczbKat 430, 40, 65, 95, 255, 265 (15); RejZwierc 5v, 69, 125, 250; á to nagorzey iż nie wiemy cżáſu áni godźiny kiedy thá plagá Boſka przychodźi ná Ludźi BielSpr 76; tedyć to znák wielki/ że to nie Kośćioły Boſkie/ ále Bożnice ſzátáńſkie. WujJud 116, 41v, 44v, 71v, 192v; wedle piſmá ś. wſzyſtki tákowe Boſkie obrázy y podobieńſtwá názywamy kłamſtwem WujJudConf 44v, 22, 23v, 176; RejPosRozpr b4v; Wdzięcżnieyſza ieſt rzecż odrzućić nádzieię ludzką/ á ſpuśćić ſię ná Boſką BudBib 2.Mach 7/14, Iob 15/11; BudNT Rom 11/4; Krol też s Páryżá potym ná ten vrząd Boſki/ Ruſzył ſie StryjWjaz A4v; [Syn Boży] iſtotnie złożywſzy z ſiebie kſztałt Boſki/ ſtał ſie cżłowiekiem CzechRozm 57, 25, 26v, 35v, 44v, 259v (15); Ták wielkie dobrodzieyſtwá Boſkie/ maſz bráćie miły przy tey Swiątośći nabożnie rozmyśláć KarnNap D4v, C4; pocżniemy od Krolewſkiey władze/ ktorą práwie zá Boſką pocżytáć mamy. ModrzBaz 15v, 143v; SkarJedn 62, 270, 313, 378; Y mówią/ zać to ſą boſkie zabáwy/ Przypátrowáć ſye/ iákie ludzkie ſpráwy. KochPs 108; A w grob iego wſzedwſzy/ one kámienie w ktorym Boſkie ćiáło iego leżáło cáłuiąc łzámi ſwemi pokrapiáłá. SkarŻyw 140; y ták Iezus iáko Bog práwy/ w ten cżás go widział okiem Boſkim ſwoim SkarŻyw 383; Pan Iezus [...] błogoſłáwił chleb/ y łamiąc rękámi ſwemi Boſkiemi/ podawał Apoſtołom áby lud cżeſtowáli. SkarŻyw 384; ſkoroby ſię [chora niewiasta] práwego krzyżá Chryſtuſowego/ krwią Boſką poświęconego dotknęłá/ ozdrowieć miáłá. SkarŻyw 397; mowili drudzy: Iſz to Boſkie dzieło/ z ćiáłem ná powietrzu látáć SkarŻyw 601, A3, 114, 346, 348, 398 (55); rozumiemy przez niebo wyſokość y zácność Boſką CzechEp 310, 202, 203, 258, 262, 298 (8); dźieśięćiorgá przykazánia/ pálcem ſwoim Boſkim ná tablicách nápiſáć racżył. NiemObr 71, 101 [2 r.], 104 [2 r.], 105, 106 [3 r.], 107; Pan Chryſtuś [!] ieſt ſpráwiedliwośćią náſzą z ſtroney tylko Boſkiego ſwego przyrodzenia ReszPrz 82, 12; WerKaz 279, 293; Iáką w ludziech odmienność te cżáſy ſzcżyniłj/ Zwierćiádło Boſkiey prawdy ná źiemi záćmiły. BielSen 5, 17; ArtKanc E9v, E14, F19, H7, H7v (10); Calep 336b; Oné mury boſkiémi ſtáwiáné rękámi/ W proch poſzły/ y zginęły poſpołu y známi. GórnTroas 36, 38; GrabowSet K3, P, Q4, T3; KochFrag 54; roſkoſzna rzecż y pożytecżna byłá poglądáć ná Boſką twarz Iezuſá Chryſtuſá LatHar 77; co dźień ná krzyże y doświadcżenia Boſkie ſię gotuy LatHar [249], 57, 112, 134, 213, 248 (36); świát Boſkiemu zdániu poſłuſzny być muśi KołakCath C4; RybGęśli C2v; Czekał Ian ś. Bozkiego powołánia: choćia był więcey niżli Prorok. WujNT 204, 193, 299, 419, 440, 527 (21); inſzych tu w króleſtwie mieſzkáiących pokoiowi y Bozkim poſługóm oddáné/ Pozwy do Rzymſkiégo Dworu [...] rozmáićie trapią SarnStat 175; ſyn twóy namilſzy w ogroycu Bogu Oycu ſię modlił/ á ſtrácháiąc ſię iáko człowiek śmierći [...] którą widźiał boſkim okiém ſwoim. SiebRozmyśl I2; Iął Tytan łápáć ſwoie złotonogie konie/ Co boſką trawę iádły przy Murzyńſkiey ſtronie. KmitaSpit B3; Miecż Pogáńſki naywiętſza plágá Boſka. PowodPr 7 marg, 9 marg, 12 marg, 16, 41, 74 (22); [Ewangelicy] pieczęći tákiey Bozkiey ná cudách nie vkázuią/ ktorąby ſię prawdźiwie iż ſą poſłáńcámi bozkimi/ wywieść mogli. SkarKaz 241a; Iáko człowieká znamy z twarzy/ ták P. Bogá z dobroći/ z miłośierdźia/ z łáſkáwośći/ z prawdy/ y z innych cnot iego Bozkich SkarKaz 278a, 44a, 117b marg, 157a, 207b, 550b (28); Właſnie to Boſka, litość mieć nád żebrakámi. CiekPotr 63; Pierwey ſeymowe ſtánowienie było iáko Bozkie nie wzruſzone y święte SkarKazSej 659b; O krzywdę bozką vpadek kroleſtwá. SkarKazSej 703a marg, 665a, 666a, 680a, 690b, 701a (14); [pochlebcy] Nadſługuią [...] Dźiedźicom [...] Ktorym dobrá przypádły bez prace y troſki/ Po rodźicách y krewnych/ tak z dobroći Boſkiey. KlonWor 55.

W charakterystycznych połączeniach: boska (-ie) cierpliwość (3), czystość, dobroć (26), dobrodziejstwo (17), dobrotliwość (12), doskonałość, hojność (3), jasność, kochanie (5), litość, lutość (2), łaskawość (2), piękność (3), poczciwość (2), rozkosz (4), sława (3), słodkość (5), srogość (4), szczodrobliwość (2), szczodrość, szczodrota, szczęśliwość (2), szlachetność, śliczność, świątość, umiłowanie (2), wieczność (9), wielebność (2), wielkość (2), wspaniałość, wysokość (3), zacność (6), zmiłowanie (2), zwi(e)rzchność (6); boska (-i, -ie) bytność (2), kształt (10), obecność (5), obraz (4), podobieństwo (7), przyrodzenie (10), wyobrażenie (7); boskie (-i) dzieło (2), postępek (3), powołanie (5), ratunek (6), sporządzenie (4), uczynek (16); boska cnota (6), modlitwa, modła (2), nadzieja (2), ofiara (2), pokłon(-a) (7), posługa (5), wiara (5); boski (-a, -e) grzech (4), krzywda (4), mierziączka (2), obrzydzenie (5), plaga (4), przeklęctwo (2), rozgniewanie (3).

W formułach dyplomatycznych [w tym: za łaską boską (2), z boskiego przeźrzenia (3), (za) boskim przeźrzeniem (2)] (7): MY Alexánder ku wiádomośći przywodźimy/ iż zá Bozką y Zbáwićielá náſzego łáſką ná króleſtwo Oycowſkié wſtąpiliſmy. SarnStat 10; Iároſław/ Bozkim przeyźrzeniém Swiętego Gnieznieńſkiego Kośćiołá Arcybiſkup SarnStat 183; my Bodzántá z bozkiégo przeźrzenia y Stolice Apoſtolſkiéy/ Biſkup Krákowſki SarnStat 186, 997, 1106, 1107, 1123, 1125.

Zwroty: »imię boskie nadaremnie brać«: ći wáſzy záklinátze/ nic inſzego niętzynią/ iedno imię Boſkie nádaremnie bierzą KrowObr 121v.

»siedzieć, stać, stojący na prawicy boskiej« [szyk zmienny] (4): widzę niebo otworzone/ á Páná ſwego Kriſtuſá ſtoiącego ná práwicy Boſkiey. [bibl. Act 7/55], RejPos 136; śiedźieć ná práwicy boſkiey nie rozumie fie to ćieleſne náſze ſiedzenie. WujJud 70v marg, Nn3; LatHar 188.

»wzywać, wzywanie imienia boskiego« [szyk zmienny] (5): Carmen, Modlitwá/ álbo yáko yne wżywánie ymienia boskiego/ ktore pewnemi słowy v ſtárych bywáło. Mącz 38d, 452b; náleży wzywac onego Boſkiego Imieniá/ ktore ſámo tylko ieſt pod niebem ludźiom dano KuczbKat 384; SkarŻyw 278 [2 r.].

Wyrażenia: »anjoł boski« = angelus Dei Vulg: [Tobiasz] niewiedząc by był Angioł Boſki/ pozdrowił go Leop Tob 5/6.

»arka boska« = w Biblii skrzynia do przechowywania tablic Mojżeszowych: [Dawid] prośił poddánych/ áby mu ſłużby Bożey pomogli/ żeby oná Arká Bozka vczćiwſze mieyſce y cześc więtſzą niźli pierwey miáłá. SkarKazSej 679a.

»błogosławieństwo boskie« (5): Dobroć błogoſłáwyeńſtw Boſkich ták cye ogárnęłá LubPs M2v; SkarŻyw 408; KołakCath Bv; Błogoſłáwieńſtwo Bozkie więtſzą ma moc niżli náturá SkarKaz 159b, 159b marg.

»bojaźń boska; boska bojaźń« = timor Dei Vulg (11 : 1): A zaż by mnię tak młodo ſthraćić wſtyd przyſtało Boiazń Boską y wiarę RejJóz F7; RejWiz 129v; Doſkonáłość boiáźni boſkiey/ ieſt mądrość y rozum. Leop Eccli 21/13; [Jozafat rozkazał sędziom] áby ſie záchowawáli w ſpráwach dobrych á w boiáźni Boſkiey BielKron [842], 97v, 98; Mącz 166a; SkarŻyw 478, 484, 558; SkarKaz 457a; SkarKazSej 692a. Cf »miłość boska«.

»chwała boska; boska chwała« = cultus Dei, religio Mącz; gloria Domini, gloria Dei Vulg [w tym: ku chwale boskiej (7), cześć i chwała boska (5)] (46 : 6): Oni vcżyniwſſy chwálę boſką panu Iezuſowi/ do nieba z wielką radoſcią wſtąpili. OpecŻyw 38v, [1612]v, 167, 171; PatKaz II 50v, 83, 83v; My záſię przećiwnoſć temu cżyniem y miłuiem/ ábyſmy po ſmierći boskiey chwały pożywáli. HistAl K; MurzHist B2; MurzNT 31; GliczKsiąż E7v; Izaſz nam niebioſá nieopowiádaią chwały Boſkiey? KrowObr 116v, 32, 53v, 94, 118v, 191v; Leop Eccli 42/16; BibRadz I *2v, 6c marg, 136a marg; Tám Sámuel ofiárę vcżynił ku chwale Boſkiey BielKron 63v, 62, 97v, 141v, 206, 330v, 465; Mącz 60a, 351b; KuczbKat 425; WujJud 4v, 54; WujJudConf 54, 71; CzechRozm 195; SkarŻyw 306, 363, 532, 583; CzechEp 200; ArtKanc K4v; RybGęśli C3; Reliquiae S. cudá czynią bez vbliżenia czći y chwały Bozkiey. WujNT 477 marg, 16 marg, Yyyyy; KlonKr D2; PowodPr 52; SkarKaz 120a; SkarKazSej 686a, 698b, 700b.

»cud(o) boski(-e); boski cud« (7 : 2): RejPos 158; Przetoſz Chryzoſtom ś. temuſz ſię dziwuiąc/ y tę trwałość zá Boſki cud znáiąc mowi SkarJedn 22; ſłyſzeli wſzyſcy iſz ſię gárniec zgruchotał: ále oglądawſzy/ cáły a nienáruſzony vyrzeli/ y cudo ono Boſkie poználi. SkarŻyw 354, 354, 452, 500, 520, 535; StryjKron 145.

»cześć boska; boska cześć« = honor Dei, honor Domini Vulg (33 : 6): OpecŻyw 154v; RejKup r8v; Diar 49; Abowiem thá przyſięgá/ nic ſię nie śćiąga ku ćći Boſkiey/ [...] iedno tylko ku ćći [...] Papieżá Rzymſkiego. KrowObr 33, 32, 118v, 153; BielKron 141v; Boſka cżeść nie ma być żadnemu ſtworzeniu wyrządzaná. WujJud L1 2, 53v marg; SkarŻyw 50, 115, 293, 482 marg, 500 (17); LatHar +4, 195; WujNT 445, 470 [2 r.], 477 marg, 699, Yyyyy; Godny ieſt báránek ktory zábity ieſt/ áby wźiął moc y boſtwo (to ieſt cześć Bozką) [bibl. Apoc 5/12] SkarKaz 244a; SkarKazSej 698b, 699a, 703b.

»dar boski; boski dar« = donum Dei, gratia Dei, munus Dei Vulg [w tym: z daru boskiego (5)] (39 : 22): A napelnienij ſą duchem ſwiętym/ ktory ié napelnil darow boſkich OpecŻyw 175v, 177; PatKaz II 28v, 49v [2 r.], 77v; PatKaz III 105; RejPs 67v; SeklWyzn f2v; RejKup h3; KromRozm II e2; Nie pomogą tobye lane woſki/ Ieſt káżdey dar obyecány boſki BielKom G5, C, C6v, E; Ieſliś ná co przełożon vżywayże miáry/ Abyś mądrze ſzáfował ony Boſkie dáry. RejWiz 50v, 2, 11, 56, 99; RejZwierz 20; Pothym ſzoſtego dniá Lipcá z dáru Boſkiego vyrzeliſmy brzegi Arabiey BielKron 453, 14, 51v, 60, 123, 142 (8); KochSat B4; GórnDworz D3v; KuczbKat 250; RejZwierc 76, 266; WujJud 39v, 258v; WujJudConf 91v; SkarJedn 270; SkarŻyw A4v, 30, 235, 262, 332 (12); ArtKanc H7, H17v; GórnTroas 73; LatHar 19, 110, 187, 475; mieścá święte/ dárem iákim Bozkim nádáne/ náwiedzáć [...] rzecz ieſt chwálebna SkarKaz 41a, 347a, 516a; SkarKazSej 666b.

»dekret boski; boski dekret« (4 : 1): Tám wnet Pan [...] vcżynił doſyć boſkiemu dekretowi ſwoiemu/ ktory ſie nigdy zmienić áni omylić może RejPos 101; Dekret Boſki ná ſkaranie świátá. SkarŻyw 269; WerGośc 212; PowodPr 11 marg; SkarKazSej 707a.

»domy boskie« = świątynie (pogańskie): [król polski] takież y laſſi, rycerſthwu ſwemu kazał porębać kthore Zmodz w wielkiey czci miała, iako domy Boſkie MiechGlab 89.

»dopuszczenie boskie; boskie dopuszczenie« [w tym: z boskiego dopuszczenia (4), za dopuszczeniem boskim (2)] (5 : 4): LibMal 1544/84y; LibLeg 11/169v; miał kościoł Rzymſki wielkie przeſládowánie/ áż (przez dopuſzcżenie Boſkie) ſłyſzan był głos w nocy od Anyołá BielKron 146; WujJud 231; SkarŻyw 251; wiele chorob/ ktore ſię zdádzą być przyrodzone/ pochodzą od ſzátáná z Bozkiego dopuſzczenia WujNT 252; SarnStat 121; PowodPr 25; SkarKaz 45a.

»duch boski; boski duch« = spiritus Dei Vulg (1 : 1): Oto wezwáł Pan imieniem Beſeleelá ſyná Vry [...] y nápełnił go duchem Boſkim/ mądrośćią y rozumem Leop Ex 35/31; ReszPrz 12.

»głos boski; boski głos« ‒ vox Domini, Dei vox Vulg (4 : 1): Tedy zaſię glos boſki w koſciele wſſytcy vſlyſſeli OpecŻyw 4v; Ták wſzyſtki vſtáwy Apoſtolſkiéy ſtholice máią być przyimowáne/ iákoby theż Boſkim głoſem od Piotrá ſwiętego były vtwierdzone. KrowObr 25v; RejPos 157; A on głos Boſki vcżuł w ſercu y w vſzu y nieumiał ſię wymowić SkarŻyw 383, 596.

»gniew boski; boski gniew« = ira Dei Vulg (15 : 6): BierEz II; RejPs 116v; Bo to káżdy widzi proſćie Iż zroſtyrku gniew vroſćie A boſki gniew znienawiſći RejRozpr C2, K3; RejKup h3; MurzHist A3v, Q4; Tego cżáſu był iáwny gniew Boſki po wſzytkim ſwiecie BielKron 152v, 60 [3 r.], 64v, 89; Occursare numinibus, Boski gniew wprzedźić/ Przeyednáć. Mącz 74d, 196a; BielSat G4; KochPs 35; SkarŻyw 483, 493; SkarKaz 610b; iedny ſą pogrożki Bozkie/ ktore ſię odmienić mogą gdy ludźie pokutuią/ á wypraſzáią ſię z gniewu bozkiego. SkarKazSej 706b.

»(święte) imię boskie; boskie imię« = nomen Dei, nomen Domini Vulg, [w tym: imieniem boskim (3)] (18 : 3): Iezu ktorys [...] dla vcżliwoſci gimienia Boſkiego biſkupowi prawdę powiedział. TarDuch C2v; Yáko y Ezáiaſz dawno o tym prorokował/ imyenim boſkim KromRozm III G4v; KrowObr 74, 159v; RejPos 252; KuczbKat 385 [3 r.]; SkarJedn A6v; SkarŻyw 502; NiemObr 111, 127; chwalćie święte á ſtráſzliwe imię Boſkie LatHar 425; SkarKaz 2; SkarKazSej 701a. Cf Zwroty.

»is(tot)ność, istota boska; boska istność« (16 : 12): Przeto mowić nie vmiem o Boſkiey Iſtnosći/ Dla ktorey miedzy námi niemáſz iuż miłosći. Prot B3; [św. Paweł] iednégo Bogá być práwégo záwżdy vczył/ którégo tu wedle Iſtoty Boſkiey Oycem y Synem być wyznawa BiałKat 6, 4, 330; KuczbKat 9, 100 [4 r.], 125; RejZwierc 10; BiałKaz F [4 r.], F2 [3 r.]; Bog oćiec ieſt ſam prawdziwym Bogiem y Boſką iſtnośćią CzechRozm 20, 18v; SkarJedn 279, 314; CzechEp 145, 174; NiemObr 92; ReszPrz 86; W trzech oſobách iſtnośći iedney Boſkiey cżćiemy Oycá [...] Syná [...] Duchá GrabowSet X3; WujNT 349.

»jedność boska; boska jedność« (3 : 2): SarnUzn D8v; RejZwierc 266v; CzechRozm 14v; CzechEp 247; BLogoſłáwiony bądź Boże w troiákośći/ y w Boſkiey iednośći ArtKanc I6.

»karanie, skaranie boskie; boskie karanie, skaranie« (11 : 3): Widząc Mágnecyus ſkaránie Boſkie zá ſwoy wyſtępek/ wpadł w roſpácż y obieśił ſie ſam. BielKron 156v; KuczbKat 225; WujJud 4v, Mm7; ták złość oná wielka/ tákim vpominánim y karániem Boſkim przemoc ſię niedáłá SkarŻyw 480, 294, 490, 557; Bezecny człek z Ithaki ón boſkié ſkaránié Ku nam obráca kroki GórnTroas 39; PowodPr 6; SkarKaz 2b marg, 610b; SkarKazSej 686b, 703b. Cf »nawiedzenie boskie«.

»kaźń boska; boska kaźń« (2 : 2): MurzHist Q4; ArtKanc P20v; Ieſt też znácżna kaźń Boſka s ſtrony złamánia przyſięgi Phil O4; Boſkiéy kaźni miecz zábija niewinnie SarnStat 898.

»boskie księgi; księgi boskie« = Pismo św. (3 : 1): [Kacerze] káżdemu tfirdzenyu ſwemu ſwyádectwá nyektore z boſkich kſyąg przyſádźili KromRozm I M2v; KromRozm II ov; BudNT dv; WujNT 471.

»lud boski« (2): W tákiey niewoli też [...] náyduią ſię one nieſzcżęśćia/ ktore Ieremiaſz w Bábilońſkim więźieniu z ludem Boſkim opłákuie PowodPr 9, 19.

»łaska boska; boska łaska« [w tym: z łaski boskiej (8), za łaską boską (9); łaska i miłosierdzie (3), łaska i moc (3) ] (55 : 7): mocz y laſka boſka byla zwyecznoſzczy przy they myley pannye PatKaz II 62v, 28v, 49v, 66 [2 r.], 67 [2 r.], 68 (11); PatKaz III 109v; Ia aczem za laską boską, ſzablia moyą wzial bil Kroleſtwo wegierſkie tak yz yeſt moye LibLeg 10/69, 95, 114v, 147, 147v, 148; Diar 67; GliczKsiąż D3v; BibRadz I *3a marg; HistRzym 65v; RejPos A6v, 114, 140, 147v; BiałKat 321; WujJud B; KarnNap C4v; SkarŻyw 82, 102, 168, 200, 234 (17); wyzwol nas z mocy Szátáńſkiey/ vcżyń to z ſwey łáſki Boſkiey. ArtKanc L7v, K20v, N15, P7; ZawJeft 25; BOſkiey łáſki Pánie/ Boſkiey łáſki prágnę/ Boſkiey łáſki żebrzę/ poki w grob nie wpádnę GrabowSet K3v; LatHar 35, 236, 320, 518, 636; SkarKaz 487b. Cf w formułach dyplomatycznych.

»majestat boski; boski majestat« = maiestas Dei Vulg (20 : 15): Anieli ſwięcij przed maieſtatem boſkym vpádaiątz na ſwé oblicżé ſie modlili OpecŻyw 1, 1; OpecŻywSandR 2; [duch święty] przyuodzyl gloſy placzlyue przeth uſzy boſkyego mayeſtatu PatKaz II 54v; PatKaz III 97; RejPs 126; KrowObr 169v; BibRadz I *4; SarnUzn B4v; RejAp 72; Jan s. w táiemnicach ziáwienia ſwoiego widzyał [Chrystusa] ná práwicy Máyeſtatu Boſkiego/ iáko báránká zábitego RejPos 158v; KuczbKat 285; WujJudConf 71; RejPosRozpr b3v [2 r.]; SkarJedn 313; SkarŻyw 358; proſzę Boſkiego máieſtatu twego/ rácż ſerce moie ſplugáwione grzechámi ocżyśćic LatHar 14, 11, 41, 107, 110, 143 (8); WujNT 16, 564; SarnStat 901, 904; PowodPr 12, 33, 36, 84; SkarKaz 277b, 609b.

»mądrość boska; boska mądrośc« = sapientia Dei Vulg (26 : 14): Ián pierſi potzalowál ſ ktorych boſką mądroſtz cżyrpál/ ſlzami ié obléwál. OpecŻyw 156, 4v, 40; PatKaz I 11; uyelykye rzeczy mądroſzcz boſka przeſz tą panną udzyela PatKaz II 32, 32 [2 r.], 42 [2 r.], 49 [2 r.], 52, 66; PatKaz III 88, 90, 98v, 121v, 133v; HistAl G; LubPs dd5; BibRadz I 336a marg; BielKron 76v; GórnDworz Mm6; RejPos 352; KuczbKat 145, 395; [Cesarz] wten cżás Kośćioł Zophiey/ to ieſt/ mądrośći Boſkiey budował SkarŻyw 593, 203, 500, 595; ArtKanc A11v; LatHar 511, 639, 665; SkarKaz 42a, 277b, 518a [3 r.]; SkarKazSej 691b.

»miłosierdzie boskie; boskie miłosierdzie« = misericordia Dei, misericordia Domini Vulg [w tym: z miłosierdzia boskiego (11)] (27 : 27): doſtąpyſch boſzkyego myloſzyerdzya. PowUrb Iv; PatKaz II 33, 50 [3 r.], 74v; WróbŻołt 106/42; RejPs 67, 151v, 212; RejKup X; LubPs P4; proſſę ćie przez miłoſierdzie Boſkie/ myſl ſwą zmiękcz á odmień Leop A3v; RejAp 31v; A on chudziná/ im dáley tym bárziey płákał/ á wzywał miłoſierdzia Boſkiego GórnDworz T3, S7; rácżyſz z miłoſierdzia Boſkiego ſwoiego ták ſam ſpráwowáć thy krewkie ſercá y myſli náſze RejPos 148, 87v, 172, 202v, 247v, 337 (24); KarnNap A4v, C4v; SkarŻyw 173, 319; ReszPrz 105; mam vfność w miłośierdźiu Boſkim WerGośc 270, 248; LatHar 646; WujNT 430, 435, 489, 552; SkarKaz 7b, 351a. Cf »święty i boski«.

»miłość boska; boska miłość« = miłość ludzi ku Bogu; caritas Dei, dilectio Dei, pietas Vulg (15 : 7): [duch św.] matką bozą zwyecznoſzczy vybral [Maryję] y roſzwyeczyl wnyey ogyen boſkyey myloſzczy PatKaz I 43v, 27v, 42, 53v, 56v, 83v; LubPs V5v; KuczbKat 5; PaprPan Vv; KarnNap E4; SkarŻyw 58, 114, 293, 528, 542, 582; rácż dáć ſercom náſzym nieodmienną ſkłonność y chęć ku (Boſkiey) miłośći twey LatHar 617, 201, 219, 232, 636; [święci] ſercá ſwe boiáźnią y miłośćią Bozką/ y miłośćią bliźnich [...] nápełnili SkarKaz 457a.

»boska miłość; miłość boska« = miłość Boga ku ludziom; caritas Dei Vulg [w tym: z boskiej miłości (13)] (31 : 10): BierRaj 21v; a ieſt wolá iego boſkié miloſci/ by iego wybránij w tey nędzy tu nietrwali OpecŻyw 49, 45, 82, 146, [1612]v; HistAl E6; miłosć tá/ kthorą pan Bog wlał w rodzice ku plodu ſwemu/ yeſt yákoby ſwyádectwo á kſtałt łáſki y miłosći Boſkyey przećiw koscyołowi ſwemu. GliczKsiąż D3v; Rácżże myę wyſłucháć Pánye z ſwey boſkiey miłośći. LubPs Q, B5, H2, H3v, Q2, S2v (9); BibRadz I *2; Dziwna miłość boſka ku cżłowieku. RejPos 146 marg; KuczbKat 280 [2 r.], 375, 400; RejZwierc 273; WujJud 220v; KarnNap A3v; SkarŻyw 290; O niezmierzonażeś ty Boſka miłośći żeś ták przebacżyłá náſzych wſzetecżnośći ArtKanc B20, C3v, C14, D8, D9, D17 (8); LatHar 45, 258, 263, 396; nie ieſt vczeſtnikiem Bozkiey miłośći/ ktory ieſt nieprzyiaćielem iednośći. WujNT 678; SkarKaz 487b.

»moc boska; boska moc« = numen Mącz, Calep [w tym: mocą boską (41), z mocy boskiej; divinitus Mącz (ó)] (91 : 50): Iużby to byłá Boſka moc/ Ták vdziałáć przez iednę noc. BierEz G2v; VTen cżas apoſtoli po wſſytkim ſwiecie kázali/ dlá tego motzą boſką zſtąpil na nie oblok biály OpecŻyw 178, 40, 51v, 54v, 163, 171; yuſz to mocz boſka ſrządzyla yſz anyely tey pannye ſluzycz myely PatKaz II 52, 27, 41, 45v, 56v, 66v (15); RejPs 169, 223; RejRozpr B3v; LibMal 1544/84, 1554/190v; Poruczay go boſkiey moczy. RejKup f8, k6, o2v, r3v; HistAl F4v, K8v, M5; LubPs L2v, L4, R3, Z2v, gg2 (6); KrowObr 8v, 159v; RejWiz 110v, 120v, 182v; BibRadz I 303c marg, Ps 76 arg, s. 468c marg, 4.Esdr 6/42; BielKron [3322]; Numen [...] Boſtwo/ boska moc. Mącz 253a, 91a, c; SarnUzn B4v; SienLek 108v; RejPos 2, 7, 10v, 49, 56v (8); RejPosWiecz2 91 [3 r.], 91v [3 r.], 95 [2 r.]; BiałKat 313v [2 r.], 321, 383v; KuczbKat 110, 115 [2 r.], 120, 195, 280 (6); BiałKaz C4v; PaprPan Dd3; KarnNap Bv, B2; SkarJedn 23, 34; SkarŻyw 69, 126, 151, 152, 408 (20); CzechEp 182, 184, 311; NiemObr 109; day/ iżbyſmy też z twey BOſkiey mocy/ mogli w wierze ſtałymi być ArtKanc H7, E14, K3v, K4, N15, S17v; Calep 707b; LatHar 90, 312, 536, 665; KołakCath B3; WujNT 88, 2.Petr 1/3; SiebRozmyśl H4; PowodPr 53; SkarKaz 42a, 154b, 160a, 205a, 243b (10); GosłCast 68; Krolowie moc máią bozką. SkarKazSej 698b marg, 698b. Cf »łaska boska«.

»boska możność, wielmożność; możność, wielmożność boska« (43 : 15): OpecŻyw 26v, 174v; [anieli] padaly na oblycza [...] dayącz czeſzcz y chwalą boſkyey uyelmoznoſzczy PatKaz II 51v, 32, 78v, 82; wſſytko ieſt wmożnoſći boſkiey co ſie kolwiek dzieie ná ziemi. RejPs 85v, 47v marg, 70, 110, 131, 134v; RejJóz O7; A tyś też Pánye bacżąc tákye me ſtátecżnośći/ Sciągnąłeś ku mnię rękę twey Boſkiey wielmożnośći LubPs R2, B2v, D4, Q3, aa4v, bbv (24); Kto wiernie Boſtwu twemu dufa á w ſtałośći/ Porucża ſwoie ſpráwy twey Boſkiey możnośći. RejWiz 2v, 10; BielKron 24; RejPos 200, 204, 213, 231v, 234 (10); wznieśmyſz ſercá k máieſtatu Boſkiey wielmożnośći ArtKanc L8v, I6v, Q, Q3v; GórnTroas 33; WujNT 386; SkarKaz 518a; Tylko ćię pokornie proſzę/ Niech duchá twego odnoſzę. Aby mię w mey wątpliwośći/ Bronił z ſwey Boſki możnośći CzahTr H3v.

»boski narod« = ludzie szlachetni (4): BielKom E7; BielKron 441; Boſki narod był tych: ktorzy [...] ſprzećiwili ſię złym ſkłonnośćiom ćieleſnym/ y świeckim SkarŻyw 268, 268. Cf »boski i duchowny«.

»boskie natchnienie; natchnienie boskie« = instinctus (divinus) Mącz, Calep, Cn; afflatus divinus, inflatus Mącz, Cn; entusiasmus Mącz (8 : 6): RejPs 76v; Instinctu diuino afflatuque futura praedicere, Zá nádchnieniem boskim prorokowáć. Mącz 415b, 104a, 130d; RejPos 140; Gdy ſię cżás ześćia iey [...] przybliżał [...] znátchnienia Boſkiego/ obráłá ſobie mieyſce dwie mili z támtąd gdzie mieſzkáłá SkarŻyw 582, 321, 569, 597; Calep 545b; PRośimy ćię Pánie Boże náſz/ ábyś ſpráwy náſze Boſkim twoim nátchnieniem vprzedzał LatHar 344, 13, 183, 634.

»natura boska; boska natura« (45 : 21): PatKaz II 31; SeklKat O3v; BibRadz I *6c marg; GrzegRóżn H2v, Iv, K4v, L [2 r.], N2v; BiałKat c3v, 86, 118v, 328v [3 r.]; á sſtawſzy śie vcżeſtniki Boſkiey nátury/ y zowiemy śie ſynmi Bożymi/ y prawdźiwie iemi ieſteſmy. KuczbKat 70, 9; RejZwierc 266v; NAturá BOſka nieogárniona/ obrázem niemoże być wyrażona. WujJud 44 marg; WujJudConf 254v; CzechRozm 20, 20v; SkarJedn Axxv, 315 [3 r.]; Náthánáel wyznał náturę Boſką w P. lezuśie. SkarŻyw 384 marg, 278, 318, 320, 337, 383; CzechEp 77 [2 r.], 142, 148, 176, 220 (9); NiemObr 92, 116 [2 r.], 139, 142; Pan Chryſtus po zmartwychwſtániu nie miał więcey ná ſobie cżłowiecżey nátury/ ktora ſię iuż wſzyſtká byłá w Boſką náturę odmieniłá. ReszPrz 84, 86; WerKaz 286; GostGosp 6; LatHar 377; WujNT 121, 314, 349, 620, 687, Aaaaaa3; SkarKaz 85b, 117b [2 r.], 242b, 488b, 515b (9). Cf »boski i człowieczy«.

»nauka boska; boska nauka« (7 : 8): SWyatloſcy nyewimowna boze raczi my dac ſerce ſkruſſone ktorebi latwye przijalo boſką nauka BierRaj 19; BielŻyw 142; KromRozm I H2; KromRozm II pv; SWięty Ian Ewángeliſtá/ był od ſtárych Grekow Ianem Theologiem przezwan/ dla iego Boſkiey náuki Leop VVv; BibRadz II 54d marg; RejPos 69v; SkarJedn 131, 156; SkarŻyw 384, 392, 534; Bozka Duchá ś. náuká/ [...] o ſłowá nie dba SkarKaz 122a, 80b, 455b.

»nawiedzenie [= kara] boskie« = plaga Mącz (3): Plaga [...] Szkodá/ Roczne plagi/ Náwiedzenie boskie. Mącz 302c; Nád to/ niech ſobie [człek] onych myſli ſzkárádych zá grzech żaden niepocżyta: ále zá oſobliwe náwiedzenie/ karánie/ y doświádcżenie Boſkie. SkarŻyw 294; PowodPr 6 marg.

»boskie nawiedzenie, widzenie [= wizja]; nawiedzenie, widzenie boskie« (4 : 2): dár boſkiégo widzeniá/ przychodzi z wiary OpecŻyw 187; PatKaz III 93; w ćiáſnjm á ſmrodliwjm więzieniu/ długo głodem morzeni byli: ále nocj iedney náwiedzenie mieli Boſkie dziwne SkarŻyw 353, 172; WujNT 259, 440.

»obietnica, obiecanie boskie (-a); boska (-e) obietnica, obiecanie« = praedictiones divinae Mącz; promissio Dei, reppromissio Dei Vulg (26 : 19): RejPs 121v; kazánya poſpolite/ nyemyáły by nic inego być/ yedno wykłády mſſey/ to yeſt obyáśnyenya obyetnice boſkyey KromRozm I Iv; LubPs bb2v marg; BibRadz I *6d marg; [Izaak] miał nádzyeię w obietnicy Boskiey/ iż miał iego potomſtwo rozmnożyć iáko piaſek w morzu BielKron 14, 13v, 20, 27, 56v, 60v (10); Fataliter. Przes boskie obiecánie/ Náznáczenie. Mącz 118c, 87d, 118c [2 r.], 369a; Prot A4v; RejPos 102, 106v, 114, 235, 272v (9); WujJud 139v; KarnNap A4, E3, E4; SkarŻyw A5v, [282], 285, 347, 500; ArtKanc N14v; Pogáni przez Chriſtuſá sſtáli ſię vczeſtnikámi obletnic [!] Bozkich. WujNT 672, 530, 540, 552; PowodPr 5; SkarKaz 351a. Cf »pański a boski«.

»objawienie boskie; boskie objawienie« = oraculum Calep; revelatio Vulg [w tym: z objawienia boskiego (10)] (20 : 7): KromRozm II t2v, t3; [Daniel prorok] przez obiáwienie Boſkie tráfił Krolowi Nábchodnozorowi sen álbo widzenie BielKron 93, 9v, 76v, 124v, 202, 299v (10); ták Korneliuſzá obiáwienie Boſkie do Piotrá prowádziło. SkarŻyw 213, 118, 396, 581, 597; Calep 736a; LatHar 284 [2 r.], 287; Piotr napirwſzy z Bozkiego obiáwienia poznał dwie naywyżſze táiemnice wiáry náſzey WujNT 67, 259, 440, 552; SkarKaz 275b, 515a.

»oblicze, obliczność boska (-e); boskie oblicze« = conspectus, facies Dei Vulg (17 : 3): A tedy myloſyerdzye ktore zwyecznoſzczy przed bogyem yeſth Przyſtąpylo przed oblycznoſzcz boſką PatKaz II 32v, 46v, 50v, 52v [2 r.], 53; RejPs 89, 221v; LubPs Mv, ee; KrowObr 125; Y virzałem ſiedḿ Anyołow ktorzy ſtali przed oblicżnoſcią Boſką RejAp 70v; duſze zmárłych ludźi/ przed zmartwychwſtániem do niebá nie przychodzą/ áni Boſkiego oblicża widzą ReszPrz 90; LatHar 19, 136, 155; obróć dźiś ſwoie boſkié oblicżé do mnie/ przez zaſługę niewinnéy męki twoiéy SiebRozmyśl Fv; SkarKaz 40b, 456a [2 r.].

»oko boskie« (8): PatKaz II 33, 33v; niechay [ludzie] naydą przed okiem twoim Boſkim hoyne miłoſierdzie SkarJedn 330; Y wroćił ſię [św. Benedykt] ná pierwſze ſwoie mieyſce ná puſtynią: ſam z ſobą tylo pod ocżymá Boſkiemi mieſzkáiąc SkarŻyw 250; PowodPr 54; SkarKaz 4a, 316a, 456a.

»boska opatrzność; opatrzność boska« [w tym: z boskiej opatrzności (8)] (18 : 16): PatKaz II 66; záſię ſtych zwycięſtw kthorych nam opatrznoſć boska vżycża/ żadnim obycżáiem ſie nie podnoſimy w pychę HistAl E6v, E, E8, F5, I6v; RejAp 70, 117v; RejPos 115v, 127 marg, 260v, 325v, 335; Iuż ſie mocnie porucżam Boſkiey opátrznośći PaprPan Ggv; SkarJedn 259, 374; gdy vieżdżał Dunſtanus/ wſzetecżnica zá nim poſłáłá/ áby iey głowę iego przynieśiono: ále z opátrznośći Boſkiey/ iuſz był w okręt wśiadł/ y ná morze ſię puśćił. SkarŻyw 509, 15, 452 marg, 501; KochProp 16; LatHar 44, 629, 674; WujNT 249, 439, 447, 460, 639 (7); WysKaz 9; SkarKaz Oooo2a; SkarKazSej 657a.

»boska opieka; opieka boska« (3 : 1): Abowiem w Boſkey o piecze Ieſt kazde Sercze Cżłowiecje RejKup y4; RejWiz 119; SkarŻyw 283; ták długie wieki/ Niemáłym znákiem przećiw wam ſą Boſkiey opieki. KlonŻal A2.

»osoba, persona boska; boska osoba, persona« (11 : 22): [natura człowiecza] ſyą myala zlączycz zbogyem a myala bycz przyyąta ſpanny wyednoſzcz perſony boſkyey PatKaz III 98; RejPs 23; RejPos 136; KuczbKat 125; Izráelcżycy złoſliwi nic o troiákośći Boſkich oſob/ áni o iednośći Boſtwá nie wiedzieli CzechRozm 17v, 17v; SkarJedn 281; SkarŻyw 2, 484; CzechEp 142, 343; Chwałá Kryſte tobie w boſkiej twey oſobie ArtKanc A12; oſobliwy filar Kośćiołá Bożego/ Athánázyuſz. Naprzod tego nas vcży/ iż trzy ſą Boſkie perſony/ álbo oſoby. LatHar 376, 165, 262, 322, 329, 376 [3 r.] (13); RybGęśli D2v; WujNT 307, 582, 827 [2 r.]; SkarKaz 161a, 204b, 579a.

»pismo boskie; boskie pismo« = Pismo święte (3 : 3): KrowObr 127; boiaźń boża/ y boſkiego piſmá ſpołeczna nauká iednoczy á ſpáia. Leop B2; RejPos 230; SkarŻyw 491; ſámo Boſkie piſmo z ducha ś. podáne/ było rozeznawcą ktoryby przą rozwadzał CzechEp 134; PowodPr 63.

»pomoc boska; boska pomoc« = adiutorium Dei Vulg [w tym: (z, za) pomocą boską; auxilio Dei, auxilio Domini Vulg (20)] (27 : 10): yeno gdi pan Voyewoda Valaſky czo przeczywko prziyazny naſchey y zachowanya Samſzyeczkyego poczadz chczyal thediſz mv thego za pomoczam boſkam bronyly akrziwd poddanich naſich ſzye mſczyly. LibLeg 11/158, 11/186v; HistAl F2; A ták gdyż ták rozumieſz iż nikt o ſwey mocy/ Nie może nic dobrego bez Boſkiey pomocy. RejWiz 133v; [Nikanor] Odtych ktore ſobie lekce pocżytał/ ſtrapion iefth zá pomocą Boſką BibRadz 2.Mach 8/35, 12/11; Ile włádáć będę mogł/ Boſką pomocą podpárt y poćiechą/ obiecuię wſzykto [!] wiernie ſkutecżnie vcżynić. BielKron 329v, 387v; Neque diis iuuantibus ante brumam expectabis, S pomocą boską nádzieway ſie mnie przed zimą. Mącz 179c; SienLek 139; BudBib 2.Mach 12/11; HistHel C3v; ModrzBaz 85v; SkarŻyw 56, 211, 250, 306, 318 (12); LatHar 352; SarnStat 9; SkarKaz 5b, 240b, 274b, 347b, 349b, 633b; Myśl moiá ćiężko ieſt ztąd vtrapiona/ Wątpiąc o bozkiéy pomocy śćiśniona. GosłCast 69; SkarKazSej 657a, 678b, 696a.

»pomsta boska; boska pomsta« (15 : 1): Bo kto przyiaćielá zdrádzi/ Ná potym mu to záwádzi: Choćiaż vydzie pomſty ludzkiey/ Wżdyć śię nie vchroni Boſkiey. BierEz H3; KromRozm III o6v; KrowObr 167; BibRadz I *7d marg; BielKron 152v; CzechRozm 243v; tá ſektá [...] nie znoſnemi bluźnierſtwy oſtátnią pomſtę Boſką ná Koronę przywodźi PowodPr 36, 36, 49, 50; Obácz iáko kreẃ niewinna niekarána/ wſzytkę źiemię y kroleſtwo plugáwi/ y do pomſty bozkiey pobudza. SkarKazSej 704a, 703a [2 r.], b [2 r.], 706b.

»postanowienie boskie; boskie postanowienie« = Dei ordinatio, propositum Dei Vulg (3 : 2) : SkarJedn 62, 202; á iáko ten ktory tárga Ceſarſtwo twoie/ Boſkiemu ſię poſtánowieniu ſprzećiwiá: ták ſię y ty ſtrzeſz grzechu wielkiego SkarŻyw 394, 319; ReszPrz 108.

»prawo boskie; boskie prawo« = lex divina Mącz (18 : 5): panna przenaſzwyąthſza yuſz oth dawna byla wboſthwye y przet wſzemy prauy boſkyemy uyyąta od grzechu pyeruorodnego. PatKaz II 69v; KwiatOpis Bv; Boſkie práwá/ wedle roznośći rzecży vkrádźionych [...] karały. ModrzBaz 78, 27v, 74v [2 r.], 78; WerKaz 290; LatHar 127 [2 r.]; SarnStat 1118; PowodPr 36 [2 r.], 68; SkarKazSej 696b, 697a, 698a marg, 701a, 702a (9); Cf »przyrodzony i boski«.

»przeźrzenie boskie; boskie przeźrzenie« = praedestinatio, praestitio Cn [w tym: z boskiego przeźrzenia; divinitus Mącz (15)] (24 : 22): O gdyſzczy ta myla panna bądącz wprzeſrzenyu boſkyem byla w uyelkym doſtoyenſthwye PatKaz II 77, 22v [2 r.], 24, 36, 42v, 49v (13); PatKaz III 87v; MurzHist Q4v; BielKom G5v; [papież Grzegorz] Rządził ten kościoł krześćiáńſki nád ine dobrze z Boſkiego przeźrzenia BielKron 164, 16v, 17, 86v, 104v, 316v (9) Diuinitus constituta literarum studia, Z Boskiego przeyźrzenia zrzádzone [!] nauki. Mącz 413b; RejPos 35v, 170; WujJudConf 69; SkarŻyw 362, 598; GórnTroas 39; Płácz/ álbo nie płácz/ z drógi ſwéy nie zydźie Bozkié przeyźrzenié KochFrag 18; LatHar 79; KołakCath B4; WujNT 552, 566; Bozkie przeyrzenie ludzkiey wolney woley nie przeſzkadza SkarKaz Ooooa, 81a, Oooo2b; SkarKazSej 707a marg. Cf W formułach dyplomatycznych.

»boskie przykazanie; przykazanie boskie« = mandatum Dei, praeceptum Dei Vulg (12 : 10): RejKup z5v; ći kthorzy dla ſwego brzuchá Boſkie przykazánie przeſthępuią/ nigdy y krolewſkim roſkazániam nie mogą być wierni. Leop 3.Mach 7/9; KuczbKat 265, 410; WujJud 98v; LatHar 112, 127, 165, 231; Nie ſámą wiárą/ ále y záchowánim Bozkiego przykazánia mamy doſtáć żywotá wiecznego WujNT 237, 61, 148, 151, 193 [2 r.], 266 (9); Przećiw cżwartemu Przykazániu Boſkiemu/ ktore obrázy ſą ćiężſze. PowodPr 58 marg, 49, 70; SkarKaz Oooo2b. Cf »boski i kościelny«.

»boska rada; rada boska« = consilium Domini Vulg (12 : 10): BOg wſſechmogąci [...] z ſwé boſkié rady/ chciál nam zeſlatz ſweé wielebneé ſlowo/ to ieſt ſyna ſwégo iedynego. OpecŻyw 7; panna marya pyeruey ſtworzona wradzye boſkyey nyſzly anyely wſzytczy PatKaz II 23v, 22, 27, 30 [2 r.], 30v, 31v (11); MurzHist Ev; KromRozm III B3v; BielKron 134v; Responsum, Rádá boska/ słowo a odpowiedzenie boże. Mącz 410c; WujJudConf 244; Widząc S. Bernat iſz iuſz ludzkiey rády niezſtáie: do Boſkiey ſię vćiekł. SkarŻyw 164; NiemObr 21; WujNT 430; SiebRozmyśl K4; KlonFlis B4.

»ręka boska; boska ręka« = moc, opatrzność; manus Dei, manus Domini Vulg (18 : 11): OpecŻyw 177; LubPs ee; wiecey [się] tym rzetzam dziwuiemy ktore ręká ludzka ſpráwiłá [...] á niſſli tym ktore ręká Boſka ſtworzyłá KrowObr 116v; Mam ia dobrego ſtrożá cżyſtośći mey/ duſze y ćiáłá mego/ ktory mię mocną ręką Boſką obroni SkarŻyw 69, 403, 481, 502, 508, 557 (11); Zgubiſz nas prędko wiekuiſty Pánie/ Ieſli nád námi ſtánie Twa ćięſzka Boſka ręká KochTr 19; ArtKanc L4v, T14v; LatHar 219; Iákoż/ gdyś iuż duſzę ſwą w ręce boſkié dáłá/ A z tym to nędznym świátem/ iuż ſię rozſtawáłá: Oni twé święté ćiáło vczćiwie ſchowáli SiebRozmyśl K4; PowodPr 7 [2 r.], 12; SkarKaz 241b [3 r.], 455a; GosłCast 26; SkarKazSej 699a; SapEpit B4.

»rozkazanie boskie; boskie rozkazanie« [w tym: z boskiego rozkazania (10)] (12 : 8): Abraham ociecz wiele narodow z roſkazania Boſkiego chciał offiarować y zabić ſina ſwego Iſaaka MiechGlab 21; GliczKsiąż F7; Tedy wodá niema y bez duſze ná roſkazánie Boſkie [quae Dei nutu iubebantur] zrodziłá zwierzętá BibRadz 4.Esdr 6/48; BielKron 15v, 202v; ModrzBaz 69; SkarJedn 202; Iozef záchował wćięſzkośći ſwey roſkazánie Boſkie. SkarŻyw A4v, 283, 482, 536; [kapłani] z Bozkiego roſkazánia grzechy odpuſzcżaią WujNT 38, 39, 151, 337; SarnStat 580; SkarKaz 119a, 314b, 453a, 515a.

»rzeczy boskie; boskie rzeczy« = divina Mącz (80 : 38): PatKaz II 78v; PatKaz III 97; [Plotinus] Też ſobie mieſce pokoyne oblubił, aby ſie wſzech nierządnoſci vwarować mogł, ale tilko o boſkich rzeczach rozmyſlał aby wſzem żądzam tego ſwiata odpierał BielŻyw 95, 88, 103; KłosAlg A4; MurzHist R2v; może pán Bóg ſerce ludzkié odwrocic od miłości bogaſtw/ a zapalić ié taką miłością rzeczy boſkich/ że maiętności im nic niezawadzą MurzNT 93v; KromRozm II iv; KromRozm III A6, P4; KrowObr 166 [2 r.], 207, 207v; BibRadz I *4, 104a marg, 161a marg, 346, II 135d marg; OrzRozm A2v, A3; Rzekł Iozeph/ Boſkieć to ſą rzecży wiedzyeć ſny/ wſzákże powiedaycie ie á ia będę wykłádał. [bibl Gen 40/8] BielKron 16v, 46, 133, 133v; KwiatKsiąż D2v [2 r.], D3; Mącz 224b; RejPosWiecz3 98v; BiałKat 41; Boſkich rzecży rozum ludzki ogárnąć niemoże. KuczbKat 1 marg, 1 [2 r.], 180, 295 [2 r.]; WujJud 47v, 229; RejPosRozpr cv; RejPosWstaw [110]2v; CzechRozm 2v, 15, 27, 49, 146 (10); KarnNap A2v; ModrzBaz 2, 129; SkarJedn A5v, 17, 324; SkarŻyw A3, 14, 28, 36, 52 (20); prawdźiwe ſłowo Boże [...] ieſt/ iáko probierny kámień ná złoto/ ku rozeznániu rzecży Boſkich od rzecży ludzkich CzechEp 233, 133, 233 [3 r.], 234 [3 r.], 370; NiemObr 67, 82, 85; ArtKanc O4v; LatHar 2, 113, 114, 190, 191 (8); WujNT 333, 580, 582 [5 r.], 735, Xxxxx3; SkarKaz 42a, 82a marg, 277a, 278b, 350b (7); SkarKazSej 684a, b. Cf »niebieski i boski«.

»rzeczy boskie« = naczynia sakralne: ći co kośćioły y rzeczy Bozkie połupili/ y P. Bogá odſtąpili/ łupieni y karáni być máią. SkarKazSej 686a.

»(święty) boski sakrament« (3): KuczbKat 165, 300; NIechże nas/ Pánie Boże/ ocżyśći y obroni/ Boſkiego Sákrámentu twego ofiárá LatHar 104.

»sąd boski; boski sąd« (10 : 5): RejKup f6; KuczbKat 335; Sąd łáſkáwy Boſki z Iádámem y Iáwą. SkarŻyw 262 marg, 166, 251, 445; ActReg 75; GórnTroas 14; według Proroká/ Sądy y drogi Boſkie od ludzkich ſą/ iáko niebo od źiemie dálekie y rozne PowodPr 40; SkarKaz 2a, b, 3a, 8a, 347b, 383a.

»serce boskie; boskie serce« (11 : 7): O gdyſzczy byla zwyecznoſzczy zamknyona w tayemnyczach ſercza boſkyego ta myla panna. PatKaz II 46v, 27, 28v, 29, 29v, 35 (14); Rácż do mnie Boſkie ſerce twoie ſkłonić LatHar 154, 99, 289, 294.

»słowo boskie; boskie słowo« = nauka, objawienie, proroctwo; oraculum Mącz (17 : 9): duchownie mámy żytz/ a ſlowa boſkié niemaią nám bytz przykré/ iako onym glupim ktorzy odſtąpili od pana Iezuſa OpecŻyw 56; RejKup o3v; Diar 70; Gdzieſz twe dawne miłoſierdzie o dobrotliwy Pánie/ Coś poprzyſiągł Dawidowi twym boſkim ſłowem ná nie LubPs T5v, ff3v; KrowObr 111v; Leop VVv; Oraculum [...] Práktiká/ Proroctwo/ Słówo/ Odpowiedzenie álbo oznaymienie boskie Mącz 267b; Prophetarum libri mera continent oracula, Xięgi prorockie ſą śczére boskie słowá. Mącz 267b, 267b; RejPos 87v, 88; SkarJedn 395; SkarŻyw A5v, 285, 373, 484; ArtKanc O; LatHar 661; PowodPr 14, 39, 58; vgęſzczaymy do Sákrámentow/ pámiętaymy ſłowá Bozkie ktoremi ſię ná onę godźinę [śmierci] pośiláć. SkarKaz 423a, 160a, 485b; SkarKazSej 706b.

»Słowo boskie; boskie Słowo« = Chrystus jako druga osoba Trójcy św. (2 : 1): SkarŻyw 363; o iednym tylko Synu Bogá żywego/ piſmo zmiánkę cżyni: y iedno ſłowo Boſkie przedwiecżne wſpomina. LatHar 380; To tedy Bozkie Słowo było ná początku wſzytkiego ſtworzenia WujNT 304.

»służba boska; boska służba« = religio Mącz (10 : 4): Exemplar antiquae religionis, Przikład ſtárádawnego nábożeńſtwá/ y Boskiey służby. Mącz 351b, 91c; Kápłani y Dyákoni ſłuſzbę Boſką ſpráwuią SkarŻyw 363, [237], 334, 403, 482, 492 (9); Abowiem nápiſano ieſt: Pánu Bogu twemu kłániáć ſię/ á iemu ſámemu Bozką ſłużbę oddáwáć będźieſz. [Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies] WujNT Matth 4/10, s. 16; SkarKaz 157b.

»sprawa boska; boska sprawa« = opus Dei Vulg [w tym: sprawą boską (12)] (37 : 35): Wtem pſálmie lud wierny wyznawa dziwne ſpráwy boſkie RejPs 172v; RejJóz B6v marg, O7v, O8 [2 r.], P4v; RejKup e5v; HistAl I6v; HistAlHUng A3v; KromRozm II y2; KromRozm III A6; LubPs Cv marg; RejWiz 10 marg, 87v, 107, 142; Leop Tob 12/7, Eccli 42/15; Ten przeſtrách ná vmyſlech/ ich nic inego nieokázuie iedno ſpráwę Boſką/ od ktorego były ſny tákowe. BibRadz I 23d marg; O cżłowiecże poznay Páná ſwego/ Przidzie prorok dla zbáwienie twego [...] Boſką ſpráwą s pánny ſie národzi/ Swoim wiernym ſwe ſercá ochłodzi. BielKron 133, 27v, 31, 110v, 137 [2 r.], 263 (14); OrzQuin Iv, L4v, Ov; RejAp 130; GórnDworz Dd8v; Iż dzyękuię tobie Boże Oycże/ iżeś zákrył á odiąłeś ty táiemnice Boſkich ſpraw ſwoich od mędrkow á od chytrcow ſwiátá tego RejPos 287v, 206v, 270v, 297, 308; BiałKat 33v; WujJud 188v; WujJudConf 163v, 181; RejPosRozpr c3v; BudBib Bar 5[6]/50; BiałKaz F [5 r.], Fv [3 r.]; CzechRozm 178v, 237; SkarJedn 270, 326; SkarŻyw 15, 290, 504, 527, 543; NiemObr 111; GórnTroas 30; LatHar 114, 366; SkarKaz 347a, 578a. Cf »ludzki i boski«.

»sprawiedliwość boska; boska sprawiedliwość« = iustitia Dei Vulg (16 : 3): WróbŻołt L5v; A ieſliſz więc niepráwość náſzá/ ſpráwiedliwość Boſką záleca/ coſz rzecżemy? Leop Rom 3/5, 2.Mach 8/13; RejPos 56v; cżyſtym y pokornym ſercem Páńſki Zakon prziymowáć mamy: á ieſlibyſmy go zániedbáli/ iż od ſpráwiedliwośći Boſkiey zá to męki gotowe mamy. KuczbKat 265; CzechRozm 206v, 217 [2 r.]; CzechEp 176; WujNT 559 marg, Cccccc; Lecż co ſię tknie obowiąſku karánia/ tu ſię coś náyduie/ gdźie ſie ſpráwiedliwość Boſka pięknie pokázuie. WysKaz 23; PowodPr 6, 30, 43; SkarKaz 384a, b, 634b; SkarKazSej 691b.

»boska stolica; stolica boska« (1 : 1): Piſarz liſtu do Hebreow [...] przycżyta Pánu náſzemu Iezuſowi/ á zwłaſzcżá ſtolicę krolewſką/ práwie Boſką CzechRozm 17; A gdy oſądźi biſkup y kápłan Boży/ nawyżſza ná źiemi bozka ſtolicá [...] exekucyey nie ma/ ſkutku nie ma/ powagi nie ma/ wzgárdę ma/ w ktorey ſam Pan Bog wzgárdę ćierpi SkarKazSej 700b.

»boski stoł« = sakrament Ciała i Krwi pańskiej: prze toż y ia ſam dla niegodnośći moiey/ y rozlicznośći á wielkośći grzechow moich/ boiáźnią świętą przeráżony/ y wſtydem odwiedźiony/ nieśmiem iść do Bozkiego ſtołu twego LatHar 212.

»stworzenie boskie« (7): Ale ijż blogoſlawioná dziewitza Mariá/ nade wſſytko ſtworzenijé boſkié byla nácżyſtſſá/ tako iż po bodze więtſſá cżyſtoſtz niemogla bytz naleziona. OpecŻyw 189; PatKaz II 22v, 23, 25v, 49; KrowObr 116v; cżęſto á gęſto podnoś ſerce y myśl twoię we dnie ku Pánu BOgu twemu: álbo przez kroćiuchną modlitwę/ ábo przez iákie nabożne rozmyślánie/ ktoregoć káżde ſtworzenie boſkie doda LatHar 3.

»Syn Boski« = Chrystus; filius Dei Vulg (2): y ſzwolyla troycza ſzwyąta yſz ſyn boſky obral ſobye o yeſzcze z wyecznoſcy dzyeuyczą marya bycz matką czloueczenſtwa yego PatKaz II 30v, 30.

»syn boski; boski syn« = człowiek oddany Bogu; filius Dei Vulg (2 : 2): ZGotuycieſz ſie wſzyſcy wy Boſcy ſynowye/ Myeycie wdzyęcżne dáry Pánu pogotowie LubPs G4; Leop Ps 28/1; ArtKanc M4v; Sſtał ſię Syn Boży ſynem ludzkim/ áby człowiek sſtał ſię ſynem Bozkim. SkarKaz 489a.

»światłość boska; boska światłość« (2 : 1): nye telko duſſa ale y czyalo yey boſkyey ſzwyatloſzczy yaſnoſzczyą oſzwyeczylo ſyą PatKaz III 97; LibLeg 8/133; WujNT 460.

»tajemnica, tajemność boska; boska tajemnica« = misterium Calep (50 : 19) : Tácyć ſą co ſie gadáią/ Táiemnic Boſkich bádáią BierEz Rv; [anieli] uznawſzy thą tayemnyczą boſką otey myley pannye padaly na oblycza ſwe anyelſkye PatKaz II 51v, 22v [2 r.], 27, 28, 29, 31v (15); PatKaz III 113, 128; theologia, navka bosskich tayemnycz, bogomyslnych rzeczi BartBydg 158; RejPs 36v, 62; Cżemu piſmá ſwiętego nieukażeſz/ gdzie Duch Swięty ſlugom kośćielnym/ y ſzafárzom táiemnic Boſkich/ máłżeńſtwá zákazał? KrowObr 225, 16; A pánn go będzye miáłá. Swemi pierſiámi żywiłá/ Táiemność Boſka ſpráwiłá. BielKron 132v, 46 [2 r.]; Mącz 118c; RejAp 1, 86; RejPos 5v, 117v, 136, 137v [2 r.], 290 (7); GrzegŚm 41; KuczbKat 115; Nie dármo Apoſtołowie vſtáwili/ áby przy ſpráwowániu táiemnic Boſkich (to ieſt ná Mſzy) byłá pámiątká cżynioná tych ktorzy z tego świátá zeſzli. WujJud 239; SkarŻyw A2, 317, 452, 454, 583; CzechEp 71, 219; NiemObr 125, 182; Niech rozumem ſtánowią Rzeczypoſpolité/ Y wykłádáią Boſkie táiemnice ſkryté PudłFr [3], 5; Fatidicus – Boskich taiemnic wykładacz. Calep 410b, 686b; LatHar 323, 487, 503; WujNT 564 [2 r.], 672; KlonKr B; SkarKaz 43b, 80b, 277b [2 r.], 278b, 576a (8); SkarKazSej 680b, 684a.

»Testament boski« = Pismo święte: y v Páwłá cżłonki niepráwośći ſłużące/ ná cnotliwe poſtępki y ſpráwy obrácáć w obudwu Teſtámenćiech Boſkich roſkazano. LatHar 110.

»trybunał boski« (2): Ktorym ſędziom kto nie chce ábo nie śmie wſzytkiey ſwey náuki y ſpraw ſwoich poddáć; ten doſyć pokázuie/ iż prawdzie nie vfa/ y vćieka przed ſwiátłośćią/ y przed Trybunałem Bozkim. WujNT 460; SkarKaz 2a.

»ustawa boska; boska ustawa« (11 : 2): PatKaz I 3v; KromRozm III Cv; MIeyćieſz chwałę wſſythcy tácy wy ktorzy w nim trwaćie/ Ponieważ vſtáwy Boſkiey lekce nieważyćie MrowPieś A4v; KrowObr B2, 25v, 126v; Ale potym [Saul] był okrutny nád ludem/ nieſpráwiedliwy/ vſtáwámi Boſkiemi gárdził BielKron 64v, 3v; WujJudConf 5v; SkarŻyw 501 marg; ArtKanc N12; ZawJeft 35; Bo tym tylo rożne ſą vſtáwy Bożé od ludzkich: iż Bozkie ſą trwáłe y wieczne SkarKazSej 698a.

»wola boska; boska wola« = numen Mącz, Calep; voluntas Dei Vulg [w tym: z boskiej woli (4)] (24 : 15): OpecŻyw 1; PatKaz II 51v; PatKaz III 128v; Bez woley boskiei nic ſie ſtac niemoze. RejPs 194v marg, 178; thak tho prziymowacz raczi yako bila volya boſka. LibLeg 11/180v, 11/12v; RejJóz Q4 marg; RejKup c7v, o6; RejWiz 38, 48v; Abowiem gdym był przy was zá wolą Boſką byłem [per voluntatem Dei eram] Leop Tob 12/18; Tu Moiżeſz/ nád ine rzecży ſtworzone/ ktore ſie z Boſkiey woley przyrodzenim ſwym ſpráwuią/ náznácżył dwie rzecży cżłowieku napotrzebnieyſze wiedzyeć BielKron 4, 28, 80, 246; KwiatKsiąż D3; Mącz 91a, 323d, 326c; WujJud 205; CzechRozm 210v; SkarJedn 316; á iáko ia ziemiá y popioł iego/ ſprzećiwiáć ſię woley iego Boſkiey mam? SkarŻyw 286, 333, 412, 480, 503, 544, 598; ArtKanc S3v; Calep 707b; KAżdy cżłowiek/ záwżdy naprzod powinien Pánu Bogu cżeść y chwałę dáć/ á iemu ſie porucżyć/ chceli áby iego ſpráwy dobrze ſzły/ kthore ſie máią zgadzáć z wolą Boſką iego. GostGosp 1; LatHar 122; WujNT 556, 685 marg; SkarKaz 2v, 119b.

»boskie wspomożenie; wspomożenie boskie« = adiutorium Dei Vulg (5 : 5): Chceſz tzyſtośći y trzezwośći/ zá Boſkim wſpomożenim ſthrzec y vtzyć? KrowObr 127; A ſam záſię wźiąwſzy kſięgi święte/ cżytał/ y dawſzy znák Boſkiego wſpomożenia/ ſam był Hetmánem hufu pierwſzego/ y ztocżył bitwę z Nikánorem. BibRadz 2.Mach 8/23; HistRzym 65v; RejPos 78, 117, 211v, 260v, 266; WujJud 62; ModrzBaz 9v.

»wszechmocność boska; boska wszechmocność« = omnipotentia Divina, omnipotentia Dei Vulg (10 : 7): O wſzechmocnoſzczy boſka raczy ſyą yuſch ſmylouacz nad ſwem ſthworzenyem ktore oto czyerpy czyąſkye mąky. PatKaz II 33v, 26v, 35v, 41v, 47, 53v (7); Leop Iob 9 arg; Wodę łyſzką mierzą ktorzy wſzechmocność Boſką rozumem ogárnąć chcą RejAp Ff3; BiałKat 313v; WujJudConf 71; SkarŻyw 56, 384 [2 r.]; ReszPrz 86; ArtKanc H7; Phil N2.

»na wyobrażenie (i podobieństwo) boskie stworzony« (2): RejPosWiecz2 93; Dałći ćiáło zupełne/ zdrowie dobre: dał y duſzę ná ſwoie wyobráżenie y podobieńſtwo Boſkie ſtworzoną. LatHar 673.

»wyrok boski; boski wyrok« = fatum, oraculum Cn (5 : 2): LubPs Y5; Y dla tego Iezus ieſt mu imię dáne: któré wykłáda śię zbáwićiel/ z boſkiego wyroku: przycżyná: ábyſmy wſzyſtko vfánie o zbáwieniu w nim pokłádáli. BiałKat 81; Gdy tedy z tey gory wyrokow Boſkich/ głębiey w twe ſpráwy wglądam/ zacny narodzie Polſki/ muſzę choć nierad mowić do ćiebie z drugim Prorokiem PowodPr 5, 8, 12, 37, 54.

»zakon boski« = lex Dei Vulg (9): BibRadz I *2v; BielKron 141, 348v; Stuprum [...] Wſzelákie nierządu płodzenie przećiwko zákazániu a zakonowi boskiemu/ kurewſtwo/ nierząd/ niecziſtość. Mącz 424a; Przetoſz potáiemnie ofiáry ſpráwowáli ſynowie ludzi ſwiętych/ y zgodnie zakon Boſki poſtánowili BudBib Sap 18/9; CzechRozm 89; LatHar 110, 446; SkarKaz 208b.

»znak boski; boski znak« (4 : 1): Ieſt znák Boſki/ iż nie máſz thák wielkiego grzechu ná ſwiecie/ ktorego Pan Bog nie odpuśći/ gdy ſie mu kto z niego winien dawa. BielKron 176, 27, 46, 88, 104v.

»boskie zrządzenie, narządzenie; (z)rządzenie boskie« = fatum Calep, Cn; ordinatio, divina dispositio Cn [w tym: z boskiego zrządzenia; fataliter Calep (8), (za) zrządzeniem boskim; divinitus, divino numine Cn (9)] (16 : 13): Toż tho mądrego płácenie/ Skłádáć ná Boſkie zrządzenie: Co ſam rozum okázuie/ Iż to náturá ſpráwuie. BierEz Cv, C; [Maria] z rządzenim boſkim/ Iozefowi za oblubienicę była poſlubiona. OpecŻyw 7, 13; PatKaz II 21, 72; PatKaz III 98v; TarDuch A8v; boskie zrządzenie nas dobrowolnie wybáwiło y ſtworzyło HistAl I7; BielKom G5; BielKron 141v; HistRzym 30; KuczbKat 16; WujJud 84v, 128v; SkarŻyw 27, 243, 317, 472, 537, 553; Fatum – Boskie zrządzenie ktote [!] odmienione bic niemoze. Calep 410b, 410b; WujNT 463; SarnStat 195, 196, 953, 1067; PowodPr 40.

Zestawienia: »trzy cnoty Boskie; trzy boskie cnoty« (1 : 1): Trzy cnoty Boſkie. Wiárá/ Nádźieiá/ Miłość LatHar + +8v, 508.

»święte Boſkie Ewanjelije« (2): KuczbKat 285; Ták mi Boże pomagay/ y té święté boſkié Ewányelie. SarnStat 124.

»Matka Boska« (4): zDrowas gwiázdo morſká Swiętá matko boſká OpecŻyw 190, 20v; obacż ſzcżeśćie y doſtoyność Iozephá ś. iſz go mátká Boſka y krolowa niebieſka/ nád ſię przekłada/ y iáko ſtárſzego ſwoiego cżći SkarŻyw 244; LatHar 405.

»dziesięcioro przykazanie boskie«: [Mojżesz] ná znák rozmowy ſwey z Pánem/ wziął im od Bogá nápiſanę [!] dzieśięćioro przykazánie Boſkie/ ná dwu tablicách kamiennych SkarŻyw 481.

Szeregi: »(nie jako) boski i (ale jako, a nie) człowieczy; człowieczy i boski« (10 : 1): SeklKat O3v; Atzkolwiek ći on był prawdziwym Bogiem y tzłowiekiem/ á wſzákoſz do nich/ nie mowił iáko w poſtáći boſkiey/ ále iáko w tzłowietzey. KrowObr C3; WujJudConf 254v; CzechRozm 20v, 22v; ModrzBaz 2; CzechEp 184, 234, 320; w tey iedney oſobie/ dwie náturze ſpoione ſą/ Boſka/ y cżłowiecżą [!] NiemObr 116; WerKaz 286.

»duchowny i (abo) boski; boski i duchowny« (4 : 2): CzechRozm 56v, 162v; [Adam] wypuśćił z śiebie dwoy narod/ ieden świecki ábo ludzki/ á drugi duchowny ábo Boſki. SkarŻyw 268, 372, 542; CzechEp 163.

»boski i (abo) kościelny« (5): A iż nie káżdy wie z cżego ſię ſpowiádáć ma/ położy ſię tu Boſkie y Kośćielne przykazánie/ z kroćiuchnym obiáśnieniem y wykłádem LatHar 112, 116, 253; WujNT 64; SkarKazSej 702a.

»boski i krolewski; krolewski i boski« (1 : 1): NiemObr 127; Nákoniec vpominki oddáli Bozkie y krolewſkie y odkupićielowi świátá godne. SkarKaz 520a.

»(nie itp.) boski i (ale itp.) ludzki; (nie) ludzki i (ale) boski« (28 : 11): Skonał ieſt Plato za cżaſu Philipa krola Macedonſkiego [...] zawſze ſie vcżąc á nigdi nie prożnuiąc y z tego go gwiazdarze naziwali więcey boſkiego niż ludzſkiego przyrodzenia BielŻyw 85; KłosAlg A4; KromRozm II y2; BibRadz II 54d marg; OrzRozm A2v; BielKron 141; Mącz 224b, 323d; OrzQuin L4v; KuczbKat 335; RejPosRozpr c3v; PaprPan Vv; ModrzBaz 27v, 78, 129; To nie ſą ludzkie ſpráwy/ ále Boſkie dziwne. SkarJedn 326, [A*3]v, 315 [2 r.], 324; SkarŻyw 290, 318, 320, 337; CzechEp 316, 321, 370; WerKaz 290; ZawJeft 35; WujNT 440 marg, 592, Bbbbbb; PowodPr 36; SkarKaz 2a; SkarKazSej 659a, 698a marg, 701a [2 r.], 702b.

»niebieski a (i) boski; boski, (a, i) niebieski« (4 : 5): ludzki rozum nyebyeſkich á boſkich rzeczy y ſpraw doſyęgnąć nye może KromRozm III A6; RejPos 69v; RejPosWiecz3 98v; RejPosWstaw [1102]v; CzechRozm 27v; SkarŻyw 234; CzechEp 163; NiemObr 85; SkarKaz 154b.

»pański a boski« (2): Diar 70; [Bóg] y teraz też według Páńſkiey á Boſkiey obietnice ſwey/ w tym dziećiątku [łaskę swą] obffićie pokázowáć racży. KarnNap A4.

»przyrodzony i (a) boski; (ani) boski, (ani) przyrodzony« (7 : 2): RejPs 102; Gdyż ani [prawem] boskiem, ani przyrodzonym, ani ziemskiem naszym koronnem tego uczynić nie mogą. Diar 46; CzechRozm 89, 90; ModrzBaz 78; LatHar 127 [3 r.]; tákowé rzeczy ſą przyrodzonym y Boſkim práwem y dekrétem Stolice Apoſtolſkiéy iáko okrutné y nieſpráwiedliwé opowiedźiáné SarnStat 1118.

»święty i (a) boski; boski i (a) święty« (4 : 3): LubPs P4; BibRadz I 104a marg; ábychmy ni w cżym inym nádzyeie ſwey nie pokłádáli/ iedno w ſwiętym á Boſkim miłoſierdziu twoim. RejPos 311; KuczbKat 115, 295; WujJudConf 181; CzechEp 132; SkarKaz 313b.

W przen (15): ta myla panna zwyecznoſzczy gotouana bycz nyebem boſzkyem PatKaz II 28; O zayſte ta panna zwyecznoſczy [...] wboſkym ogrodeczku kochayącz ſyą wbodze przebyuala PatKaz II 28v; ta myla panna yeſth zwyecznoſzczy poſzwyączona, y ſtala ſyą koſzczyolem boſkyem PatKaz II 39v, 28; Rozráduyże ſie thedy á roſkochay ty wierna winnicżko Páná ſwego/ á zwłaſzcżá ktoraś ieſt wſzcżepioná w then ſwięty pień Boſkiey mácice iego RejPos 267; Dziękuię miłośniku duſz ludzkich/ iżeś mię do ráiu twego przyzywaſz/ á do łożnice twey Boſkiey prowádziſz. SkarŻyw 126; [posłańcy boży] ktorzy iego ſię ſpráwom y żywotowi y táiemnicom przypátruiąc/ wſkole [!] iego Boſkiey ćwicżeni/ ono co ſami poználi/ świátu wſzytkiemu ná zbáwienie podáć mieli. SkarŻyw 383; Rácż mię gośćińcem pokoiu twego Boſkiego prowádźić. LatHar 45; Wyſłuchayćie mię/ o Boſkie owoce LatHar 328; Tákżeć Krześćiáńſtwo/ á zwłaſzczá náſzá Polſká [...] nieprzeſtawa winnicy Boſkiey dawney wiáry ſzcżepienia ſzkodźić PowodPr 27.
Wyrażenia: »owieczki boskie« = wierni: IchM nauką swą dusz naszych nie zwodzą z dobrej drogi, ale pasą na dobrych paszach jako owieczki boskie DiarDop 100.

»boscy pasterze« = duchowni: Obaczyż ze wtym złe gmerać Zboſkych paſterczow [!] zartować. RejKup i2.

»przybytek boski« (2): odpoczątku wſzech uyekow uybrana yeſt [Maryja] przybytkyem boſkyem PatKaz II 46, 70.

»trzoda boska« = wierni: [biskupi mają] przodkiem o ſobie/ á potym y otrzodzie Boſkiey pracą mieć. KrowObr 130.

2. Doskonały, wspaniały; podobny bogom (7): Apollo bog Troiáńſki widząc dzyewecżkę bárzo mierną á obycżáyną y cudną práwie boſką Káſándrę/ prośił iey o wdzyęcżny vpominek BielKron 55v; Ale mi nie máluy żaden dowćipu Boſkiego/ Tylko po zacnym piſániu znay KOCHANOVVSKIEGO. KlonŻal D4v, A2.
Wyrażenia: »boski filozof«: Tymże xſtałtem Plato Boſki Philosoph wylicża przycżyny pielgrzymſtwá ſwoiego Epiſtola 7. ad propinquos Dionis. StryjKron A3v.

»boski poeta; poeta boski« (2 : 1) = Nie ożeleięmy ćię IANIE KOCHANOVVSKI, Poki ćię tu cżytamy o Póéta Boſki. KlonŻal B2; ZLotopromienny Phoebe [...] we wſzytkiem podobienći Boſki Póétá Polſki. KlonŻal D4v, C.

Synonimy: 1. niebieski; 2. doskonały, sławny, wyborny, znamienity.

Cf BOGOW, BOŻY

TK