[zaloguj się]

CZYNIĆ (14 107) vb impf

czynić (14104), czenić (3); czynić : czenić ZapKościer (10 : 1), Calep (168 : 2).

Fleksja
inf czynić
indicativus
praes
sg pl
1 czynię czynimy, czyniemy, czynim, czyniem
2 czynisz czynicie
3 czyni czynią
praet
sg pl
1 m czyniłem, -(e)m cżynił, ja cżynił, bych był czynił m pers czynilismy, -smy czynili, czyniliśmy, -śmy czyni(e)li, czynilichmy, -chmy czynili, my czynili
f -m czyniła m an
n subst smy czyniły
2 m czyniłeś, -(e)ś czynił m pers czyniliście, -ście czynili
f czyniłaś, -ś czyniła m an
n -ś czyniło subst
3 m czynił, czynieł, by był czynił m pers czynili, czynieli, by byli czynili, by czynili byli
f czyniła, czynieła m an
n czyniło subst czyniły
plusq
pl
3 m pers byli czynili
fut
sg pl
1 m czynić będę, będę czynił, będę czynić m pers będziemy czynić, czynić będziemy, będziem czynić, czynić będziem
f czynić będę m an
n czynić będę subst
2 m będziesz czynił, czynić będziesz, będziesz czynić m pers będziecie czynić, czynić będziecie
f będziesz czyniła m an
3 m czynić będzie, będzie czynił, będzie czynić m pers będą czynić, czynić będą, będą czynili
f będzie czyniła, czynić będzie, będzie czynić m an
n czynić będzie, będzie czyniło subst czynić będą
imperativus
sg pl
1 niech czynię czyńmy
2 czyń, cżyni czyńcie
3 niech(aj) cżyni niech(aj) czynią
conditionalis
sg pl
1 m czyniłbych, bych cżynił, czyniłbym, bym cżynił m pers bysmy czynili
f bych czyniła, bym czyniła m an
n subst bysmy czyniły
2 m czyniłbyś, byś czynił, by cżynił m pers czynilibyście, byście czynili
f byś czyniła m an
n subst byście czyniły
3 m czyniłby, by czynił, bodaj czynił m pers czyniliby, by czynili, by czynieli
f czyniłaby, by czyniła m an
n by czyniło subst czyniły by, by czyniły
impersonalis
ma być czyniono
praes się czyni
praet czyniono
fut czynić się będzie
imp niech będzie czyniono
con by czyniono, by się czyniło
participia
part praes act czyniąc, czynięcy, czyniący
part praet act czyniwszy

inf czynić (3108).praes 1 sg czynię (555).2 sg czynisz (279).3 sg czyni (2727).1 pl czynimy (156), czyniemy (93), czynim (35), czyniem (18); -imy OpecŻyw, PatKaz I, BielŻyw, SeklWyzn, RejWiz (3), OrzQuin (4), RejAp, GórnDworz (4), RejPos (10), BiałKat (4), GrzegŚm, KuczbKat (6), RejZwierc (9), WujJudConf, RejPosRozpr (2), BudNT, CzechRozm (4), ModrzBaz (3), StryjKron, CzechEp (6), Calep (2), KochFrag, OrzJan, LatHar (4), JanNKar (2); -emy RejKup, DiarDop (2), KrowObr (7), OrzList, OrzRozm, GrzegRóżn, SarnUzn, KochFr, ReszPrz, GórnRozm, ActReg, WysKaz (2), PowodPr, CzahTr; czynim RejKupSekl, HistLan, KochMarsz, SkarKazSej (5); -em MurzNT, KochPs; -imy : -emy MetrKor (1 : 1), Diar (1 : 4), LubPs (3 : 1), Leop (3 : 1), BibRadz (1 : 5), BielKron (2 : 3), Mącz (1 : 1), WujJud (4 : 5), WujNT (14 : 3), SarnStat (42 : 34); -imy : -im LibLeg (2 : 2), SeklKat (4 : 2), BielSjem (1 : 2), ArtKanc (1 : 4); -emy : -im BudBib (1 : 1), Oczko (1 : 4); -imy : -emy : -im : -em HistAl ( 1 : 10 : : 1), SkarŻyw (‒ : 1 :1 : 4), SkarKaz (1 : – : 13 : 1); ~ -émy (30), -emy (6), -ęmy (1), -(e)my (62); -émy Oczko, KochFr; -émy :-emy SarnStat (28 : 6); -ęmy : -(e)my WujJud (1 : 4); -ém (1) KochPs, -ęm (1) MurzNT, -(e)m (16).2 pl czynicie (171).3 pl czynią (1547).praet 1 sg m czyniłem, -(e)m cżynił (101), ja cżynił (1) OrzList. f -m czyniła (6).2 sg m czyniłeś, -(e)ś czynił (58). f czyniłaś, -ś czyniła (12). n -ś czyniło (1).3 sg m czynił (1100), czynieł (4); -ił : -eł PaprUp (6 : 4). f czyniła (115), czynieła (1) PaprUp. n czyniło (36).1 pl m pers czynilismy, -smy czynili (25), czyniliśmy, -śmy czyni(e)li (9), czynilichmy, -chmy czynili (15), my czynili (1); -smy WróbŻołt, SeklWyzn, HistAl, KrowObr, Leop (5), BielKron (2), HistRzym (2) RejPosWstaw, MycPrz, ArtKanc, WujNt, SarnStat (4), WitosłLut, SkarKaz; -śmy Diar, DiarDop, SkarŻyw; -chmy RejKup (2), LubPs (2), RejWiz, BibRadz, RejAp, RejPosWiecz 2, WujJud (2), BudBib (2); -smy : -śmy Mącz (1 : 1); -smy : -chmy OrzJan (1 : 2); -śmy : -chmy : my czynili LibLeg (4 : 1 : 1); ~ -ili- (48), -eli- (2); -eli- (1) DiarDop; -ili- : -eli- LibLeg (5 : 1). subst smy czyniły (1).2 pl m pers czyniliście, -ście czynili (18).3 pl m pers czynili (855), czynieli (4); -ili : -eli LibMal (4 : 1), PaprUp (2 : 1), ActReg (7 : 1), PowodPr (4 : 1). subst czyniły (39) [w tym: błędnie -li (1)].plusq 3 pl m pers byli czynili (3).fut 1 sg m czynić będę (26), będę czynił (15), będę czynić (1) ArtKanc; czynić będę LibLeg (2), RejZwierz, Mącz, RejAp, GórnDworz, HistRzym, BiałKaz, CzechRozm (2), ModrzBaz, SkarŻyw (8), CzechEp (2), ReszPrz, WujNT, KlonWor; będę czynił MetrKor, HistAl, KrowObr (2), Leop, BibRadz (2), BiałKat, ActReg, SarnStat (3), SzarzRyt; czynić będę : będę czynił LubPs (1 : 1) BielKron (1 : 1). f czynić będę (2). n czynić będę (1).2 sg m będziesz czynił (22), czynić będziesz (17), będziesz czynić (4); będziesz czynił HistAl, GroicPorz, OrzRozm, BielKron (4), RejAp (2), KuczbKat, Strum, KochWr, KołakSzczęśl, CiekPotr (2); czynić będziesz BielŻyw, SienLek, GrzegŚm, CzechRozm, ModrzBaz, SkarŻyw, SkarKaz; będziesz czynił : czynić będziesz : będziesz czynić Leop (3 : 2 : 1), BibRadz (1 : 1 : 1), RejPos (2 :1 : –), BiałKat (1 : 1 : ‒), BudBib (‒ : 5 : 2). f będziesz czyniła (1).3 sg m czynić będzie (43), będzie czynił (41), będzie czynić (11); czynić będzie BielŻyw, ComCrac, CzechRozm (2), CzechEp (5), NiemObr, GórnRozm (2), PowodPr, SkarKaz (2), SkarKazSej (2); będzie czynił HistAl, KromRozm I, GliczKsiąż, LubPs, GroicPorz, Leop (4), BielKron (6), HistRzym, BiałKat, KuczbKat, ModrzBaz, ActReg, WysKaz, GrabPospR (2), CiekPotr; czynić będzie : będzie czynił: będzie czynić OpecŻyw (‒ : 1 : 2), LibLeg (1 : 2 : 1), BibRadz (4 : 2 : ‒), GórnDworz (1 : 2 : ‒), RejPos (5 : 2: ‒), WujJud (1 : 1 : ‒), BudBib (5 : ‒ : 3), LatHar (1 : 1 : ‒), (5 : 2 : ‒), WujNT, SarnStat (3 : 4 : –). f będzie czyniła (4), czynić będzie (3), będzie czynić (1) OpecŻyw; będzie czyniła KrowObr, RejAp, HistHel; czynić będzie (1) WisznTr; będzie czyniła : czynić będzie SarnStat (1 : 2). n czynić będzie (1) GliczKsiąż, będzie czyniło (1) BielSpr.1 pl m pers będziemy czynić (17), czynić będziemy (14), będziem czynić (8), czynić będziem (7); będziemy czynić HistAl, RejZwierc, BiałKaz, StryjKron, PudłFr; czynić będziemy BiałKat, RejPos Wstaw, BudBib (2), ZapKościer; będziem czynić RejRozpr, UstPraw; czynić będziem BielKron (3), SkarKaz; będziemy czynić : czynić będziemy : będziem czynić : czynić będziem Leop (2 : ‒ : 2 : 1), HistRzym (1 : – : 1 : –), RejPos (– : 1 : 2 : ‒), ModrzBaz (‒ : 1 : ‒ : 1), (‒ : 1 : ‒ : 1), Sarn Stat (9 : 5 : 1 : ‒).2 pl m pers będziecie czynić (29), czynić będziecie (15); będziecie czynić LibLeg, KrowObr (11), Leop (6), PaprUp, KołakSzczęśl; czynić będziecie OpecŻyw, RejPs, Diar, RejPosWiecz 3, ArtKanc, WujNT (2); będziecie czynić : czynić będziecie BibRadz (3 : 1), BielKron (1 : 1), RejPos (1 : 2), BudBib (2 : 2), CzechEp (2 : 2).3 pl m pers będą czynić (46), czynić będą (35), będą czynili (1); będą czynić KromRozm III, KrowObr, Leop (5), BielKron (2), Mącz, RejZwierc, BielSpr, ModrzBaz (2), ArtKanc, PowodPr; czynić będą DiarDop, GliczKsiąż, GrzegRóżn, Skarżyw, KochWr, OrzJan, LatHar, bedą czynić : czynić będą LibLeg (3 : 1), LubPs (1 : 1), BibRadz (2 : 1), RejAp (3 : 1), RejPos (2 : 3), BudBib (2 : 2), CzechRozm (1 : 2), WujNT (3 : 2), GrabPospR (1 : 3); będą czynić : czynić będą : będą czynili SarnStat (12 : 12 : 1). subst czynić będą (1).imp 1 sg niech czynię (2).2 sg czyń (406), cżyni (3); cżyni MetrKor, czyń : cżyni PatKaz III (1 : 1), RejWiz (7 : 1).3 sg niech(aj) cżyni (37).1 pl czyńmy (24).2 pl czyńcie (244).3 pl niech(aj) czynią (17).con 1 sg m czyniłbych, bych cżynił (31), czyniłbym, bym cżynił (18); bych OpecŻyw, LibLeg, RejPs (2), RejKup (2), LubPs (2), Leop (2), RejZwierz, Mącz, RejPos (2), BiałKat (2), BiałKaz, SkarŻyw (2), SkarKaz; bym KrowObr, OrzQuin, GrzegŚm, HistHel, KochMRot, OrzJan, LatHar, CiekPotr; bych : bym BibRadz (4 : 1), BudNT (1 : 1), CzechRozm (1 : 4), CzechEp (2 : 2), (3 : 2). f bych czyniła (3) RejKup (2), SkarŻyw, bym czyniła (1) SiebRozmyśl2 sg m czyniłbyś, byś czynił (69), by cżynił (5); by LibLeg; byś : by BielKron (1 : 3), Mącz (3 : 1). f byś czyniła (5).3 sg m czyniłby, by czynił (364), bodaj czynił (1). f czyniłaby, by czyniła (26). n by czyniło (11).1 pl m pers bysmy czynili (51), bychmy czynili (30), byśmy czynili (3); bysmy BielŻyw, SeklWyzn (2), SeklKat (4), HistAl, KromRozm I (2), GliczKsiąż, KrowObr, BielKron, KwiatKsiąż, OrzQuin, HistRzym, KuczbKat, WujJudConf, CzechRozm (4), CzechEp, WerKaz, ArtKanc (3), PaprUp, WujNT (3) SarnStat (3), SkarKaz (3), SkarKazSej; bychmy RejPs, LubPs (3), RejWiz (2), RejZwierz, RejPos (14), RejZwierc, BudBib; byśmy Diar, BiałKaz; bysmy : bychmy Leop (2 : 1), ModrzBaz (4 : 1), SkarŻyw (3 : 1), LatHar (3 : 1); bysmy : byśmy SkarJedn (1 : 1). subst bysmy czyniły (2).2 pl m pers czynilibyście, byście czynili (49). subst byście czyniły (1).3 pl m pers czyniliby, by czynili (279), by czynieli (1) PaprUp. subst czyniły by, by czyniły (23) [w tym : błędnie -li (2)].praet 1 sg m bych był czynił (2).3 sg m by był czynił (3).3 pl m pers by byli czynili (5), by czynili byli (1); by byli czynili : by czynili byli CzechRozm (1 : 1). impers ma być czyniono (7).praes się czyni (1) [cf też CZYNIĆ SIĘ 3 sg praes].praet czyniono (52); -ono (6) MurzNT, Mącz (2), PudłFr, SarnStat (2), -óno BiałKat (2), -(o)no (44). [czyniło się cf CZYNIĆ SIĘ praet 3 sgr n].[fut czynić się będzie cf CZYNIĆ SIĘ fut 3 sg n.]imp niech będzie czyniono (1)con by czyniono (16), by się czyniło (2) Oczko, ActReg [cf też CZYNIĆ SIĘ con 3 sg n].part praes act czyniąc (838), czynięcy (7), czyniący (2), ąc : -ęcy BielKom (1 : 1), BielKron (85 : 5), BielSpr (11 : 1); -ąc : -ący BudNT (6 : 1), ArtKanc (13 : 1). czynięcy (cum m) (3) BielKom D8, BielKron 327v, 329; (cum f) (1) BielKron 319; (cum m pers)(2) BielKron 322, BielSpr 4; (cum subst) (1) BielKron 464; czyniący (cum m) (1) BudNT k5; (cum m pers) (1) ArtKanc K6 [Cf CZYNIĄCY].part praet act czyniwszy (3).

stp, Cn notuje, Linde XVIXIX w.

Znaczenia
1. Działać, robić, wykonywać, zajmować się czym (7616):
A. Bez dopełnienia lub z dopełnieniem o treści nie sprecyzowanej (typu: co, nic, wszystko; rzecz, sprawa, uczynek) bez przydawki; agere Mącz, Modrz, Calag, Vulg, JanStat, Cn; facere Mącz, Modrz, JanStat, Cn; operari Mącz, Vulg; fingere, fungi, (rem) gerere, laborare, uti aliqua re Mącz; constituere Modrz; exercere JanStat (4491): LibLeg 7/99v; RejRozpr F4v; yuż Cżaſſu niemaſs rozmyſlać ſię yéno czinić RejKup y6; GliczKsiąż E3v; KrowObr 56v [2 r.]; BibRadz Ps 118/126; Laboro, Robię/ prácuyę/ czinię. Mącz 180d, 42a, 201b, 282a; GórnDworz Aa3v, L17v; RejPosWiecz 3 97v marg; BiałKat 308v; RejZwierc 145; BielSpr 36v [2 r.]; WujJud 97v; WujJudConf 97v; RejPosWstaw [212]v marg; gdzie zbieráłáś dziſia/ á gdzieś prácowáłá (marg) Wł/ cżyniłá (-) BudBib Ruth 2/19, 3.Reg 20/41 [2 r.], 2.Par 25/8, Ioel 2/20, 21; Ieſli dobre vcżynki nie vſpráwiedliwiáią/ tedy to nic nie waży cżynić ábo nie cżynić. CzechRozm *4v, 89v; PaprPan O; CzechEp 60, 173; ZawJeft 21; Abowiem Bog ieſt ten ktory ſpráwuie w was y chcenie y wykonánie/ (marg) My tedy chcemy; ále Bog w nas ſpráwuie y chcenie: my tedy czyniemy; ále Bog w nas ſpráwuie y czynienie [...] (‒) WujNT Philipp 2/13, Matth 8/9, Luc 7/8, s. 237, 431 marg, Yyyyy3 (3); SkarKaz )(3, 347b, 350b, 484b; GosłCast 36 [2 r.]. 38.

czynić co (2418): MetrKor 34/268, 37/2v, 46/118; Xántus rzekł vmieſz co cżynić? On mu odpowiedział iż nic BierEz B2v, C4, G, N, Nv, S3 (11); OpecŻyw 59v, 65v, 91v, 94v, 96 (13); OpecŻywPrzedm C3; OpecŻywSandR nlb 2, 2v; ForCnR A4, C2; PatKaz II 69v; PatKaz III 135v, 145v; ZapWar 1525 nr 2164; BartBydg 239; TarDuch D4; FalZioł IV 6c, V 41v, 47v, 104v; Pirwey nicz niecżyn poki ſie dowodnie nienaucżyſz BielŻyw 131, 12, 17, 49, 81, 84 (13); GlabGad A2, H8v, I6, L7v; Gdyżem niemogł nicz cżynić czo by więthſzey pilnoſci potrzebowało, iąłem ſie był wykładania nie ktorych rzecżi z łacinſkiego piſma na polſką mowę. MiechGlab *2, 55; KłosAlg D3v; March 3 X [2 r.]; WróbŻołt L6v, O7v, 61/6; LibLeg 7/103v, 104v, 10/68, 122, 11/18v (12); RejŁas w. 64; RejPs 35v, 62, 113v,147; ComCrac 12, 12v; LibMal 1543/68v, 1544/80v, 81, 1554/190v; Iam nápiſał kto chce niechay wierzy Co ma prożny czynić wodę mierzy. RejRozpr A2; W tem ſie kochay co czynić należy. RejRozpr K3, B3, B3v, I4; RejJóz B6v, C8v, D2v, G2v, H8v (14); SeklKat D3, D4, G, I [3 r.], R4v (13); RejRozm 407, 408; Nierozumiem czo mam czynić Mam ly mowyċ albo mylczeċ. RejKup g2v; Boc to czyni mądri kazdy Komu moze daie zawzdy. RejKup 16v, g2v, Kv, k6v, k8, Mv (28); HistAl B5v, C7v, G2, H6, N3v (11); tegoż was vczą/ co ſámi czynyą/ ſwey woley vżywáć/ nikogo nyeſlucháć/ duchownym y ſwyeckim przełożonym ſye przećiwić KromRozm I D; krotofilą myędzy ſobą/ álbo co inego czynyą. KromRozm I Lv, I3v, O3v; gdy co czynię/ więcyi śię na pana boga oglądami niſzli na ludźie. MurzHist A3, K4, M3 [2 r.], S4v; Co proſty człowiek má czynić aby poznáł/ która ieſt prawá wiára MurzNT 28v marg; opuściwſzy przykázanié bożé trzymácie vſtáwę ludźi/ iako omywanié drzewianych ſtatkow/ i náléwek/ i inſzych podobnych rzeczy takich wielé czynicie. MurzNT Mar 7/8, k. 33v, 38v, 51, 76, 88v (13); A w licemyernikach to gánił/ Iż wſſyſtkye ſwe vczynki czynili/ iżeby byli widzeni od ludźi. KromRozm II yv, d2, d2v, d3, h, v (11); Coż mamy czynić/ kyedy bog ná nas tákje biſkupy y kápłany przepuſci zá náſſe grzechy? (marg) Yáko ſye mamy záchowáć/ kyedy złe biskupy y kápłany mamy (‒) KromRozm III L3, D5, F, G7v, L2, M5 (8); Diar 46 [2 r.]; DiarDop 99 [3 r.], 103, 110, 114; MrowPieś A3v; Ach ach pánie co mam dáley cżynić/ Trudno cżłeku z błędliwych drog wynidź BielKom E4v, B6v, F; [Bóg] chce tho myeć po nas káżdym cżłowyecże/ ábyſmy co czynili wprace yákye/ vrzędy á ſpráwy ſie vdawáli GliczKsiąż O, C, E5, E5v, G3, I4 (15); LubPs I4v, Mv, T6v, X4v, Yv, Y2v; GroicPorz g4, g4v, h, kk4v, oo4v (7); SeklPieś 19v; dármo chleb iedzą nic nietzynią/ nikogo nieutzą/ iedno tylko proznuią KrowObr 36v; Iáko my niewiemy co Swięći tám tzynią/ ták teſz oni nic niewiedzą/ co ſie tu ſnámi dzieie KrowObr 215, 59v, 74v, 103v, 119, 130 (22); Azaſz ręce co cżynią álbo ięzyk mowi/ Aby wżdy co podobno było k rozumowi. RejWiz 30; (marg) Co vtráciwſzy cżinimy. (–) Ieden wżdy vtráciwſzy y zoſtánie pánem/ A drugi muśi mnichem albo gdzye plebanem. Albo ieździ po wioſkach iáko po kolędzye/ Pytáiąc ſie v mnichow o iákiey árendzye. RejWiz 68v, 80v, 82, 98v, 103, 150 (18); Słyſſeli theż o bitwách ich/ y o dzieiach ich [...] tákże theż co cżynili co zá rzecży broili/ w źiemi Hiſzpáńſkiey Leop 1.Mach 8/3, Gen 31/16, Num 16/28, Deut 12/8, 25/16, Ios 1/7, 24/7 (46); Przebog obáczmy ſye/ báczmy też/ co czyniemy/ ku czemuſmy iuż przyſzli/ kczemu też náſzá rzecz poſpolita przyſzłá OrzList h4v, d3v; UstPraw G, H4 [2 r.]; Wyſzedł Kſiążę ten pyta/ co pan cżyni brácie RejFig Bbv, Aa7, Dd8v; RejZwierz 4v, 16, 31, 37, 41 (10); Bog ieſt z thobą w ſpráwách tych wſzytkich ktore czyniſz. BibRadz Gen 21/22; Ale ine ſpráwy Azáryaſzowe y wſzytko co czynił/ nápiſano ieſt w Kronikách Krolow Iudſkich. BibRadz 2.Reg 15/6, Gen 39/23, Ex 10/2, 35/1, Deut 31/21, 2.Par 7/17 (73); Goski *2v; OrzRozm A3, H4v, L3v, M, Q; Kogo przeſláduieſz álbo goniſz? pſá zdechłego? cży? komorá żywego? (iákoby rzekł/ obácż ſie co cżyniſz.) BielKron 67; áby kto niemnimiał áby to krol Polſki z iákiey chćiwośći álbo pychy cżynił Pruſką źiemię Tobie przywłaſzcżáć BielKron 231; Węgrzy [...] nárzekáli [...] ná Niemce/ iż ſie ich podięli bronic/ á nic niecżynią BielKron 315, 7v, 25, 26, 43, 64 (91); GrzegRóżn B, Iv, 12, I4v, M4v [2 r.] (22); KwiatKsiąż A, A4, A4v, C3v, E4v (15); Quid istic tibi negotii est, Co ty tám maſz zá ſpráwę/ álbo co tám maſz czinic. Mącz 175c; Quid pater, vivit ne? Co ociec czini/ żywli yeſzcze? Mącz 341a; Reviso quidnam Chaerea hic rerum agat, Póydę záś á vyźrzę co tam Cherea czini/ Iáko mu ſie tám wodźi. Mącz 341b; Desideo, Siedzę/ gniyę/ leżę/ nic nie czinię. Mącz 379c, 19a, 21d, 45c, 50a, 61d (122); cóżkolwiek czyniſz/ ták lęgąc/ iáko y wſtáiąc/ ták z domu wychodząc/ iáko y wchodząc: bes znáku Krzyżá ſ. żadnéy rzeczy ná Swiećie dobrze áni pocznieſz/ áni dokónaſz. OrzQuin M3, D2v, M3, O2v, S3v, T4 (9); Prot A4 [2 r.J, Bv, C2, C2v, D3; SarnUzn G8v; SienLek Aaaa2; Coż ieſzcże dáley cżyni ten dobrotliwy Pan? Oto przedſię pobudza ludzi ſwięte/ ludzi pobożne/ á dodawa im Duchá ſwego ſwiętego RejAp 2v; iż ten Pan nic bez przycżyny nie cżyni/ nie bez ſpráwiedliwego ſądu á bez rozmierzenia ſpráwiedliwośći ſwey nie nie ſpráwuie. RejAp 47, BB2, CCv, 4v, 10v, [13] (54); Gánią ieſzcże ći ſthárczy w nas wiele rzecży/ ktore nie ſą áni złe/ áni dobre/ iedno iż ich oni w młodośći nie cżynili/ iáko vbieráć ſie ciepło młodemu/ ieździć ná wozie/ woźić łoſzko s ſobą/ Czo wſzythko nicz nie wádzi GórnDworz Iv; Gdy do obuwánia przyſzło/ co czynić/ żadną miárą z oſtrogámi tam nogi nie wnidą. GórnDworz P3, C8, E3, E4, E6, E7 (64); A Plato gdy go pytano/ co Pan Bog cżyni? powiedźiał [...] Geometryą ſye báwi. GrzepGeom A3v; Y pocżął myſlic ſam wſobie rzekąc: Co mam cżynić/ żem ták nędznie á hániebnie od ſwych opuſzcżon? Ale iuż wiem co vcżynię. HistRzym 42; Co mi vkażeſz cżynić? Rzekł iemu pan. Idź do miáſtá do Biſkupá á okrzći ſie. HistRzym 127v, 43, 48, 55v, 60, 65v; Coż dáley cżynić maſz? Oto iáko tą pánná maſz być w poſłuſzeńſtwie ábo rodzicow twoich/ ábo mężá twego. RejPos 306, B, 10v, 20v marg, 39v, 48 (160); RejPosWiecz 3 98v; powiédz mi/ vczyli też tego/ álbo czynili też to Zakón Nowy: Odkrywali grzéchy/ ieſliże ié téż karze: vczyli człowieká poczćiwie żyć? BiałKat 23v, b2v, 1, 21, 63v, 73v (24); BielSat G3v, G4v; GrzegŚm A4v, 17, 31; HistLan D3, E4v, F3v; W Niedzielę ludzie co cżynić máią/ á cżego śie cżynić niegodźi. KuczbKat 295 marg, a2, 35, 60, 195, 200 (14); lepiey tho więc pámiętáią co ſie z młodu około nich działo/ niżli co przed máłym cżáſem cżynili. RejZwierc 7; Bo á co mu potym iáko Circes ludziom głowy odmieniáłá/ albo iáko Vlixes pływał/ álbo co Helenká broiłá/ ábo co Penelope cżyniłá RejZwierc 12; Cożby tu cżynić? iákożby o tym rádzic? iákożby temu zábiegáć? RejZwierc 255v, A5v, B3, 24v, 26, 42 (84); RejZwiercTrzec Aaa2v; BielSpr 6, 23v, 37v, 61, 64 (11); WujJud 35v, 95, 96v, 104, 111v (18); WujJudConf 8, 9, 42v, 67, 107v, 145v; KochList 2; RejPosRozpr b3, b3v, b4v [2 r.]; RejPosWstaw [212], [212]v, 22, [412], [1102] (10); A toć (ieſt) co cżynić będzieſz (marg) To ieſt ofiárowáć (‒) ná ołtarzu BudBib Ex 29/38, Ex 34/10, Deut 1/18, 12/8, 12/14, 1.Reg 2/23 (39); HistHel C3, C3v, C4; iáko gdy go kto s czego vpomina thák wnethże odpowie/ iuż thy mnie nie vcz/ wiem ći ią co mam cżynić MycPrz II B, I C3, C4v, II C; Strum G3v, R2v; WierKróc A4; BiałKaz Bv, B2, E3, F, F4 (9); BudNT Mar 7/6, 13, Ioann 10/38, 14/10, 12 (14); Aby żoná nád wolą mężowę/ á ſługá nád wolą Páńſką nic nie cżynili. CzechRozm 197, 11v, 16, 19, 22v, 25v (74); Bo nie tylko co cżynił ſpráwował z winnośći/ Ale widzący krzywdę mśćił ſie y lekkośći. PaprPan Ff4, Ggv, Hh2; Iákimże to tedy práwem cżynią ći/ ktorzi nie mocą/ ani ſzáblą/ ále ábo przez dźiedźictwo [...] ábo kupnym obycżáiem doſtawſzy imienia źle go vżywáią? ModrzBaz 48v; A ták nieprácuymyż tylko w ten ſpoſob/ ábyſmy ſię ludźiam ſpodobáli ále dla tego/ iż to co cżynimy/ y dobre ieſt y Bog to roſkazał ModrzBaz 59, 1v, 2, 6, 11v, 21; SkarJedn 44, 244, 260; KochOdpr B3; Calag 558a; Oczko 2v, 20; KochPs 113; wynidzie Stárſzy nád cżeládzią/ vyrzy odartego vbogiego/ rzecże: ktoś ty ieſt/ co tu cżyniſz? idz náſtronę/ oto pánowie moi tędy wnetże poydą. SkarŻyw 135, 41, 47, 52, 59, 81 (86); A wáſze prętkié ſtrzały/ álbo łuk co cżyni Niepochybny/ o Phoebe/ y mśćiwa bogini KochTr 15; MWilkHist Cv, Hv, K3; Wezwał [...] Senatorow Polſkich ná Siem rádząc ſię coby czynić/ á iákoby zábieżeć temu odrzuceniu Xiążąt Ruſkich. StryjKron 215, 747; Bom też to co teraz klechowie cżynią y dzwonikowie/ ia z drugimi przedtym cżyniał CzechEp 65, 11, 15, 31, 43, 52 (113); NiemObr 11, 95, 104, 105, 107 (18); FRáſzki to wſzytko cokolwiek myślémy/ Fráſzki to wſzytko cokolwiek czyniémy. KochFr 4, 59, 102, 108, 115, 124; ZapKościer 1584/49v; KlonŻal E4; KochMRot B4v; ReszPrz 20, 46, 48, 51, 111 (7); ReszList 164, 172, 174; A ktożby to wſzyſtko mógł wylicżyć/ co iáwnie Bráctwá rozmáite cżynią/ one proceſſye modlitwy/ śpiewánia ReszHoz 127, 124; WerGośc 246, 256; Com iedno cżynić pocżął/ to z rąk vpadáło WisznTr 10, 24; BielSen 17, 18; Bo oni/ co my cżynim/ w śmiechy obracáią/ Náſzę ſpráwę y rádę zá błazeńſtwo máią. BielSjem 9, 6, 7, 9; KochPam 86; KochPieś 2; KochTarn 76; KIedy mátká záſnęłá pod ową leſczyną/ Powiédz/ co Tyrſis z tobą czynił pod krzewiną? PudłFr 32, 71; ArtKanc C18, E7v, E14,K5v, L13, N11v (10); Więcey ſie temu dziwuy iż to wolno cżynić/ Towar cudzy z ſzkodą wieść/ á ſwemu precż wynić. BielRozm 20; Więc rádá Koronna nie dopuśći tego Krolowi/ żeby nád práwo/ nád ſwą prżyśięgę miał co czynić/ á ludźi niewolić GórnRozm C2v, B3, E2v, K4, M3, M4 (11); ktorégo gdy pytano/ co będźieſz czynił vtráćiwſzy wſzyſtko? powiedźiał/ będę grał ná lutni/ y tym ſie pożywię KochWr 34; PaprUp F3v, Gv, L4; ZawJeft 33; gdy Dworzanie pytaią się cokrol cżyni townet odpowiedaią gałki gra ActReg 157, 6, 7, 14, 53, 83 (26); Calep 39b, 332b; bo ſie táka robotá może náleść y vf niepogodę/ y wezłą drogę: gdyż w káżdym domu záwżdy ieſt co cżynić. GostGosp 28, 6, 30, 44, 84, 122 (7); GrochKal 24; Phil B3, Q2; GórnTroas 4 [4 r.], 22, 46; KochCn B4v; GrabowSet B3, C2, I2, I2v, Q3 (7); KochFrag 45, 49, 54; iemu ſie godźiło wſzyſtko czynić/ wáſzéy K. M. tylko ſámému niegodźiło ſie dla przymiérza iuż wźiętégo nie poczynáć. OrzJan 75, 7, 8, 51, 57, 83 (11); WyprPl B2; Wſpomni Pánno coś cżyniłá/ Gdyś Syná twego ſtráćiłá/ Prace przez trzy dni vżyłá. LatHar 497, 2, 56, 137, 188, 285 (23); KołakSzczęśl C; to nigdy zá grzech człowiekowi nie bywa poczytano/ cokolwiek ćierpi ábo cżyni/ kiedy wola ná to nie zezwala. WujNT 547; Choćia tedy iećie/ choć piiećie/ choć co innego czynićie: wſzytko ku chwale Bożey czyńćie. WujNT 1.Cor 10/31, Matth 5/47, 8/9, 12/2, 23/3, 5 (136); WysKaz 5, 22; SarnStat 143, 159, 195, 263, 310 (31); SiebRozmyśl [A4]v, I4, K3v, K4; WitosłLut A2; KmitaSpit C4v; PowodPr 19; Teraz pokiſmy ná źiemi/ oboię rzecz cżyni: y karze nas ná vpominánie iáko ſędźia/ y wybawia nas od gniewu Oycá ſwego SkarKaz 4b, )( 2v, 2a, 4b, 38a, 39b (49); VotSzl C; Czyń áto co maſz czynić (—) P. A coż ia mam czynić? (–) Skár. Wróć pieniądze CiekPotr 74, 6, 9, 14, 35, 48 (13); CzahTr A3, D4, K4; Coż mam czynić? czegoż ſie iąć? GosłCast 23; y teraz biédzę ſie z myślámi Co czynić? niewiém/ będąc ták bárzo ſtroſkány/ Co czynić? co zámyślić? GosłCast 67, 23, 58, 63, 67, 74 (8); PaxLiz D4; Niech ręká oku pięknośći iego nie zayrzy. Bo [...] to czynić co oko cżyni/ nie może. SkarKazSej 677a; A kto milczy/ á nic nie cżyni/ będąc winien czynić co może: pewne ma przyzwolenie y vcześnictwo grzechu cudzego. SkarKazSej 703b, 657a, 658a, 660a, 660b, 664b (20); ſkarz go tám iáko práwo każe: nád práwo nie nie cżyń. KlonWor 40, 14, 22, 33, 40; Coż będę czynił w ták ſtráſzliwym boiu? Wątły/ niebáczny/ rozdwoiony w ſobie? SzarzRyt A2. Cf czynić co o co, co za co; Zwroty.

czynić dla kogo, dla czego (31): RejKup aa8v; Iáko ſie Pan z Zydy obchodził/ á czo dla nich cżynił/ iż ie wiodł w obłoku. Dał im pardw mnoſtwo. Mánnę z nyebá. Wodę z opoki. LubPs Yv marg; wiele on dla mnie/ niemáło ia dla niego czynił. OrzList e3v; Pensare amicos factis. Ty zá prziyaciele mieć y ſzácowáć/ którzi nie lutuyą czinić dla prziyacielá. Mącz 288c; GórnDworz A2v; HistRzym 60; RejPos 199, 234 marg; BiałKat 18v; HistLan C3v, E4v, F3v; BielSpr 35v; WujJud 59 [2 r.]; KochPs 113; SkarŻyw 59, 292; KochFr 102; Day ábyſmy prawdźiwie ználi/ coś dla nas cżynił, wazyli/ á dóbrodźieyſtw wdźięcżni byli/ twey miłośći. ArtKanc C18, N20v; GórnTroas 4; SkarKaz 41a, 383b, 416b, 636b; Bo kto mi ſię záleca á dla mnie nie cżyni/ Ták ſię w nim bárzo kocham iáko w párſzcżywy świni. CzahTr L4; niemam Ia tego zá vczynność co się nie podoba Temu, dla kogo czyniſz. CiekPotr 48; Dawno my Páná y Bogá ſwego miłuiemy/ y czćimy/ y dla niego wſzytko czynić chcemy SkarKazSej 671a, 663b, 699a.

czynić od kogo [= w czyim imieniu] (1): ten guſtaw pierwey powiádał/ iż cżynił od Sinow Stennoná/ á gdy ſie mu poſzcżęſciło/ odzyerżał ſam kroleſtwo BielKron 199v.

czynić około czego (5): GliczKsiąż N5v; niechcąc też nic bez ich rad cżynić/ zwłaſzcżá około małżeńſtwá. BielKron 238; CzechRozm 159; SkarŻyw 68, 371.

czynić komu, czemu (96): OpecŻyw 101, 133v; BielŻyw 100; yeno y mayą dacz poymacz a obieſzycz a czynycz ym vedlye zaſlugy LibLeg 6/118; SeklKat F4, L2; RejKup i2v; ieſli Gamaliel s Phariſeuſzami i Biſkupy/ który chrześcjanum niekázáł nic czynic Act. 5. czyli Paweł który ié mordował MurzNT 66, Matth 25/45, Luc 6/23, 26; Co chcesz, aby tobie czynili ludzie, czyń im też ty. Diar 46 [2 r.], 88; GliczKsiąż A3, O6v, O7, O7v; LubPs T6v, X4v; KrowObr 63v; Leop Deut 25/17, Ios 24/31, Tob 4/16; RejZwierz 16v; Niepodnoś ręki twey ná dźiećiątko/ á nie czyń nic iemu BibRadz Gen 22/12, Ios 23/3; OrzRozm H4v; Cżemuś ſie zmowił przećiw mnie s ſynem Ieſſe Dawidem/ dałeś mu ieść y miecż? Rzekł Achimelech [...] com cżynił iemu/ cżyniłem z rádą Bożą BielKron 66v, 32, 42, 53, 231v; SienLek Aaaa2; RejAp 150v; prágną vſtáwicżnie ſmierći/ niemogącz wyćirpieć tego/ co im cżynią żony? GórnDworz Y5, S6, X7v; HistRzym 20, 26, 49; A cożby tákiemu cżynić/ iedno wypchnąć precż ná głowę/ iáko niewdzyęcżnego. RejPos 146v; ſnádniebyś to obacżył y obacżyſz pewnie z Máyeſtatu ſwiętego twego/ co cżynią imieniowi twemu ſwiętemu/ iż nie tylko áby ie poznáć ábo ie poſwiadſzáć mieli/ ále kędy iedno mogą zátłumić/ tu ie zátłumiáią RejPos 288, 171v, 204v, 206, 245, 281 (9); BiałKat 13v; BielSpr 23v, 46v [2 r.]; BudBib Gen 22/12, Ruth 2/11, 1.Reg 2/22, 2.Esdr 6/14, Iob 22/17 (6); MycPrz II C; BiałKaz G [2 r.]; BudNT Matth 7/12, Mar 7/12; CzechRozm 193; ModrzBaz 71 [2 r.], 77v [2 r.]; Cośćie cżynili iednemu z tych bráćiey moiey namnieyſzey mnieśćie cżynili. SkarŻyw 135, 135, 286, 328, 593; CzechEp 99 [2 r.], [378]; KochFr 59, 108; ReszList 172; ArtKanc Q19v; ActReg 118; GrabowSet T3v; WujNT Matth 7/12, Mar 7/12, 15/8, Luc 6/23, Act 15/29 (8); SkarKaz 44a, 386b, 387a, 552a.

czynić k woli komu, k woli czemu (16): Pani ſie twa o tym pyta czocz by k woli czynić miała A iakoć by pomagała RejJóz E3v; SeklPieś 19; Iozephus piſze iż im [Żydom] dał [faraon] złożenie w mieście Heliopolis/ cżyniąc k woli Egipciánom áby ſie z nimi nie mieſzáli BielKron 18, 154, 178; Mącz 277c; miłośćią ku niéy wzruſzonému powolna y poſłuſzna iemu kwoli czyniąc być nie chce. BiałKat 371; RejPosWstaw [414]v; CzechRozm 42v, 227v; ModrzBaz 30v, 44v; KochPs 211; PaprUp L4; KochFrag 49; A ták ſie w tę rzecż wdáć/ bez Páná Oycá woley/ Niechcę: gdych mu powinien wſzyſtko cżynić kwoli. PaxLiz D4.

czynić przećiwko komu, przećiwko czemu (11): OrzList e; kośćioły połupili świąthośći nieuććili/ y wiele rzecży przećiw Bogu cżynili BielKron 251v, 443v; GórnDworz Ii6; BiałKat 281; ModrzBaz 67; quo iure, quàue iniuria, cżyni to przećiw nam I. M. cokolwiek iedno cżyni CzechEp 15, 89, 97, 205; Iaćiem koniecznie zá rzecz ſobie ſłuſzną rozumiał/ żem powinien był wiele czynić przećiw imieniowi Ieſuſá Názáreńſkiego: com y czynił w Ieruzálem/ y wielem świętych w więźieniu zámykał WujNT Act 26/9.

czynić prze kogo (14); RejRozpr B3; gdy daſz pijánicy káłámarz/ gracżowi ſeptempſalmy/ miſtrzowi do kollegium kobzę/ káznodziei cżyzmy/ wſzytko to ſobie káżdy zá poſmiech będzie miał. A ták trzebá uważáċ co prze kogo cżynić mamy RejZwierc 97v; Bárzo podobien ku świni/ Kto prze ludzi nic nie cżyni/ A ſam chce by przeń dziáłano/ Zá błazny tákie miewano. RejZwierc 232c, Bv, 97 [3 r.], 97v [2 r.], 98v, 99v (13).

czynić przez kogo, co (27): Bog Oćiec wſzytko záwſze cżynił przez Syna ſwego GrzegRóżn Cv, B, Cv, D3v, E3, I (12); KwiatKsiąż A4v; CzechRozm 41, 122v, 214; Qui enim per alium facit, kto przez inſzego cżyni/ zaż nie ſam cżyni. CzechEp 173, 125, 182, 197, 198, 199 (10); WujNT Act 21/19.

czynić za kogo (9): Gerere vicem alterius Zá kogo co czynić álbo záſtępowáć kogo w czim. Mącz 144d, 140c, 362a; KochPs 65; SkarKaz 383a, 387a. Cf »za umarłe czynić«.

czynić czym (24): KromRozm I I3; choc co na waſze przymuſzanié vſty czynię/ iednak ſercem boga okrutnie nienawidzę MurzHist K4; Przyimi o wſzechmocny Boże náſze ſpráwy zá wdzięcżne/ Ktore ſercem y rękámi tobie cżynić chcem wiecżnie. LubPs T6v; Leop Rom 3/13; GrzegRóżn I; Mącz 423a; RejPos 10v marg, 10v, 135v marg, 135v, 302; BiałKat 36 marg, 45v, 321; CzechRozm 34v; ModrzBaz 45; CzechEp 304 [2 r.]; Wſzytko cokolwiek czynićie mową ábo vczynkiem/ wſzytko w imię Páná Ieſuſá Chriſtuſá WujNT Col 3/17, s. 155, 275, 579; SarnStat 1067; PowodPr 19.

czynić nad kim, nad czym (36): BierEz R2; Bo nieprzijaciele mogi nademną cżynią y chczą cżynić wiele TarDuch D4; RejZwierz 59; BibRadz Iudic 2/7, 10; BielKron 29; RejAp 146v, 150; vcżmy ſie też tego z dobrodzyeyſtwá iego/ iáko on nam cżyni/ ábychmy też ták cżynili nád nędznieyſzemi á mdleyſzemi bliźnimi ſwemi RejPos 211v, 81, 86, 113v, 120v, 211 (14); A tu ſie też cżtąc podziwuy/ co Pan Bog cżyni nád ſwemi wiernemi/ á iáko ich ſthrzeże iáko źrzenice w oku ſwoim RejZwierc [203], 261; HistHel C3; ModrzBaz 48v, 83v; SkarŻyw 46, 135 [2 r.], 188, 250; CzechEp [401]; LatHar 724; SkarKaz 610a.

czynić z kim, z czym (240): ná myſzy piecżą mam: Ktore mi do koſzá chodzą/ A bárzo mię w chlebie ſzkodzą. Aż niewiem co z nimi cżynić/ Bych im mógł koſzá obronić BierEz P4v; OpecŻyw 4; OpecŻywSandR nlb 2; Verte eo, prout vis, czynysz nym czo chczeszh BartBydg 239; FalZioł IV 34b; KłosAlg D4v; ComCrac 12; LibMal 1545/94; LibLeg 11/170; Otoż iuż maſz naſze garla cżyń czo racżyſz z nami RejJóz O8v, K8v, O8v; RejKup f2, f2v, y4v, y8, z3v (8); y pytał ich coby Alexander cżynił z onym mákiem/ á oni mu powiedzieli/ wziął á iadł HistAl C8v, A4v, F3v; DiarDop 110; GliczKsiąż Dv; KrowObr 143v; RejWiz 85, 192; wywiodł im miłośnicę ſwoię/ y dał áby z nią cżynili co chćieli: ktorey cáłą noc zle vżywáiąe/ ſſli od niey precż ráno. Leop Iudic 19/25, Gen 16/6, Lev 24/12, 1.Reg 5/8, Iudith 12/3; UstPraw G; RejZwierz 16, 139v; Azaż ia mam co z tobą czynić krolu Iudſki? gdyż ia dźiś niećiągnę przećiwko tobie BibRadz 2.Par 35/21, Gen 16/6, 19/8, Ex18/14, Ios 9/25, 1.Reg 22/3 (11); á Sytárd zamek y miáſtho áby było w mocy Ceſárſkiey/ co będzie chćiał ſnim cżynić to mu będzie wolno BielKron 221, 11v, 12, 31v, 52v, 59v (22); GrzegRóżn C, Cv; Mącz 120b, 207d; OrzQuin S; Prot A4, C2v; SienLek 174; RejAp 66v; Czo chcecie tho znim cżyńcie/ chczecieli go dáć pſom zyeść/ chcecieli też okrucieńſtwá inego nád nim vżyć/ [...] tho wam niechay wſzytko wolno będzie GórnDworz Y3, O7, P2, Q6; RejPos 5v, 20, 159v, 185, 223 marg; BiałKat 73v; rozmyſláć ſie co s tym cżynić/ á iáko by to záſię nápráwowáć co ſie ſkáźiło RejZwierc 87; Láto gdy przydzie co z nim cżynić. RejZwierc 109, B4v, 6, 41, 55v, 79v (20); BielSpr 45v [2 r.]; KochList [2]; BudBib Ruth 2/19, 1.Reg 12/24, 2.Par 25/9, 4.Esdr 8/52, 2/4; HistHel C; MycPrz I C4v; BudNT Matth 20/15; ModrzBaz 100, 126v; y ſtali ſię iáko owce poſłuſzni/ y cżynił znimi Moyżeſz co chćiał. SkarŻyw 491, 75, 126, 179, 188, 290 (13); StryjKron 747; CzechEp 43, 92, 113, 191; NiemObr 131; KochMRot B4v; ReszList 174; WisznTr 24; BielSen 18; KochPam 86; ArtKanc K5v [2 r.], L13; GórnRozm I3v; ActReg 25, 60, 116; GostGosp 84; Zmiłuy ſię Pánie/ zmiłuy ſię nádemną/ Widząc co żáłość y bol cżynią zemną. GrabowSet S3v; LatHar 142, 318; wierzemy iż ciáło ſwe święte przewiodł przeze drzwi zámknione [...] czyniąc nád przyrodzenie/ y przećiw przyrodzeniu/ co chce z ciáłem ſwoim. WujNT 81, 286, 453, Act 15/4; SiebRozmyśl K3v; Ieſli świecki mędrzec ná złego vczniá pátrząc/ miſtrzá iego bic y kárác kazał: á coż ty ſpráwiedliwſzy nád wſzytki ludzie czynic z námi będzieſz: gdy ták złe ſłuchácze náſze widziſz? SkarKaz )(3, 457a; śiłá rzeczy podług woley y dowćipu ſwego z námi czynią. VotSzl D3; CzahTr K4; GosłCast 68; SkarKazSej 705b; KlonWor 40. Cf »co czynic z sobą?«, »jest co czynić«, »mieć co czynić«, »nie ma co czynić«.

czynić za kim, za czym (3) : GliczKsiąż C8v; Coż będźie cżynił zá dobrymi? ieſlic ma moc tę złé oſkárżác: thedyć ma tho w mocy/ áby dobré zálécał: y zá nimi prośił. BiałKat 146; WujNT 526.

czynić za kim = być z korzyścią dla koga (2): In rem tuam esse puto Mam zá to żec to pomoże/ że to zá tobą czini. Mącz 353b; Mecum ista faciunt, Zá mną to czini/ Po mnie to yeſt. Mącz 212b.

czynić w kim, w czym (19): GlabGad H8v; Chwalcie pana boga kthori wielmożnie rzecży cżyni w ludu Iſraelskim WróbŻołt 67/35; KromRozm I I3; MurzNT 176; DiarDop 114; RejPos 59, 186, 305; WujJud 114 [2 r.]; RejPosRozpr b3; CzechRozm 238v; CzechEp 122, [412]; on miałby obmyślawac rationes dostawac pieniedzy a on nic wtym nie cżyni y owszem gotowych rzeczy negligit. ActReg 9; SarnStat 1225; SkarKaz 382a, 578a; SkarKazSej 686a.

czynić co o co (5): BielKron 59; tám ſie náſłuchaſz co pogáńſcy krolowie cżynili o nieſpráwiedliwość RejZwierc 43v; BudBib 1.Mach 13/3; SkarKaz 386b; (marg) Mátátyaſz co cżynił o ſwoię oyczyznę. (‒) Mátátyaſz dla Rzeczypoſpo: [...] zdrowie ſwoie ważył. SkarKazSej 668b.

czynić co za co (4): OpecŻyw 150; RejKup z2; RejPos 321; A ia co cżynię/ zá dobroć ták wielką? GrabowSet N2v.

czynić jak (490): Rozmyślnie wſzytko cżynić BierEz L3v, C2v, G; OpecŻyw 74, 94v; OpecŻywList C2; ForCnR A4, C2; PatKaz III 135v; FalZioł I 3c, IV 34c; możeli to przed Bogiem ſkrito być gdy czo cżłowiek nie ſłuſznie cżyni, odpowiedział, ani to czo nie ſłuſznie pomyſli. BielŻyw 3, 23, 44, 64, 130; GlabGad L7v; Oſtátni thermin poſtaw na przodku/ á pirwſzy na oſtatku á facit we ſrzodku/ cżyńże według reguly/ przidzieć ſrzedni termin pirwſzego działania. KłosAlg F, A4v, D3v, D4v, Ev, E2 (12); LibLeg 6/118, 7/35, 10/96, 11/170, 173 (6); March 3 X; RejŁas w. 64; RejPs 35v, 55v, 113v, 147; RejRozpr B3v, I4; SeklWyzn Av; LibMal 1545/94; RejJóz F4v, N6v; SeklKat P3v; Wſſitko muſi zregeſtru czinicz Iuſz ſwoboda ſtoi za nicz RejRozm 407; HistAl Ev, M3v; MurzHist M3 [2 r.]; MurzNT 76, Luc 6/23, 26; KromRozm II 13v [2 r.]; KromRozm III D5; MrowPieś A3v; Kto zdrádliwie co cżyni/ vbogim ſie sſtawa/ Ale wiernemu dzyelcy/ wiele Pan Bog dawa. BielKom B6v; Bacżem iż nyeſpráwyedliwye tu wſſytko cżynimy/ Iáwnye znamy że cżynimy nyezlicżone złości LubPs Y2v, I4v, X4v; GroicPorz z3; KrowObr 98, 154, 236v; RejWiz kt 12, 71v; Wſſyſtko co cżynił Triffon/ cżynił drapieżąc/ á gwałthem wydzieráiąc. Leop 1.Mach 13/34; wſzyſtcy przećiw vſtháwam Ceſárſkim cżynią/ powiádáiąc być inſſego Krolem/ Iezuſá. Leop Act 17/7, Ex 25/40, 2.Par 31/21, 32/5, Iob 8/3, Ioann 13/27 (8); OrzList d3v; Przecż ták nieſpráwiedliwie cżyniſz dla iednego/ Gdyż kreẃ muśiſz przelewáć/ ludu niewinnego. RejZwierz 32v, 59; Ták iáko Noe wſzedł był do Archy na roſkazánie Páńſkie/ ták záſię ná iego roſkazánie z niey wyſzedł/ á nic ſwą wolą nieczynił. BibRadz I 5b marg; żaden nic w ſkrytości nie cżyni/ owſzem tego ſzuka iákoby ſławnym był BibRadz Ioann 7/4, Ex 18/17, I 138c marg, Iudic 9/48, Iob 34/12, Dan 11/3 (14); OrzRozm A3; Ale áby nic nie cżynili s ſiebie ſámi/ iedno z boſkiey obietnice/ poſłáli do Apoliná do Delfu/ pytáć co im zá odpowiedź da ná ich vmyſł BielKron 56y, 17, 29, 66v, 73v, 88 (20); KwiatKsiąż A4 [2 r.], N3; Succisiuae [!] aliquid agere, W dochwátki/ álbo/ w dorywki nieco czinic yáko też niektorzi mowią. Mącz 30b; Cani das paleas, asino ossa. Proverb. Opák co czyniſz. Mącz 33c, 13b, 14a, 16a, 16c, 33b (65); A w imię Páńſkié czynić/ nic inégo nie ieſt/ iedno od Krzyżá świętégo poczynáć to/ co chcemy dobrze w łáſce Bożéy dokónáć OrzQuin M3, M3 [2 r.]; Prot Bv, D3; SienLek 64v, 82v, 128v, 182; RejAp BB8, 176v; kiedi ſie kto s cżym łamie/ á iákoby gwałtem to cżyni/ przykro ná to káżdemu pátrzyć GórnDworz E7; gdi widzą/ że kto co od ręki/ á przedſię dobrze cżyni GórnDworz Fv, A2v, E6v, E7, Gv, I3 (17); HistRzym 26, [39]v, 49, 55v, 57v (10); Iż dobrze wſzytko ten Pan cżyni/ iż kazał głuchym ſłyſzeć á niemym mowić. RejPos 206v, 10v, 13v, 39v, 70, 77v (20); RejPosWiecz 2 90v; BiałKat 28v, 45v, 63v, 126, 261 (7); HistLan D3; Opilec nigdy nic dobrze nie cżyni/ A w ſwych poſtępkoch podobien ku świni. RejZwierc 217v, 81v, 97, 145, 171v, 178; BielSpr 23v, 38, 59; WujJud 63v, 112, 128v, 148; WujJudConf 9, 23v, 42v; RejPosWstaw [414]v, 42; BudBib Prov 13/16, Ez 18/18, 3.Esdr 8/80, Eccli 10/6, Esth 14/15; HistHel C; MycPrz I C3; Strum G3v; BiałKaz F; BudNT Ioann 5/30, 8/18 [= 28], Philipp 2/14; nie gotowem przyimowáć iedno to coby iáſnie ſłowem Bożym wyráżono było. NAVCZYCIEL. Dobrze to cżyniſz/ Boże day áby ták wſzyſcy cżynili. CzechRozm 19v, 30, 53, 67v, 70v, 77v (22); TEn poki żył ná ſwiecie/ nic nie cżynił dobrze/ Ale wſzytki niecnoty okázował ſzcżodrze. PaprPan Hh2; ModrzBaz 4v, 6, 15v, [16], 25v (13); KochOdpr B3; nie od rzeczy czynią: námázuią drudzy y grzbiet y paćierze wſzyſtki/ oleykiem Oczko 28v, 2v; Calag 147b, 220a; A ieśli obácżę żeby Biſkupi iácykolwiek/ nád poſtánowienie oycow świętych cżynili: znimi żadney ſpołecżności y złącżenia mieć nie będę SkarŻyw 520; y ſłucháiąc roſkazánia Páńſkiego/ inacżey wſzytko niſzli kazał cżynili SkarŻyw 558, 120, 125, 184, 399, 429 (9); owſzem wſzytko w breẃ práwam/ náukam/ vſtáwam y przykłádom Chriſtuſowym [...] cżyni? CzechEp 53, 4, 8, 11, 21, 66 (49); NiemObr 42, 99, 105, 106 [2 r.]; KochFr 108; ZapKościer 1584/49v; KochMarsz 153; ReszList 164; WerGośc 246; Co też mowiſz iż Pánie chodzą ochędożnie: Cżynią to zá zwycżáiem ſtárodawnym drożnie BielSjem 7, 29v; Iam ćię przed nieprzyiaćioły obłokiem nákrył/ á tyś mię zdrádźił, iął, związał, wſzyſtko opák cżynił ArtKanc E14; com cżynił dobrze álbo źle/ toć zemną ná groźnym ſądźie ſtánie. ArtKanc S11v, N11v, Q19v; GórnRozm A3, C2, D3v; ZawJeft 33; ActReg 29, 170; Calep 39b, 45a, 54b, 235b, 244b (8); GostGosp 30; Phil L; á co znam/ że twoie Zrzenice ráde widzą/ day cżynić ſerdecżnie GrabowSet P3v; LatHar 56, 207, 591; Czynić náprzećiw ſumnieniu ieſt grzeſzyć WujNT 570 marg, Luc 6/23, Ioann 13/27, 15/5, Act 17/7, 19/36 (24); SarnStat 39, 50, 125, 141, 162 (18); SiebRozmyśl I4; SkarKaz )(4, 120b, 347a, 347b, 422a, 610a; CiekPotr 47, 56, 66; SkarKazSej 694b, 698b. [Niektóre cytaty można też interpretować jako należące do znaczenia 2.]

Z przysłówkiem mało, wiele itp. (52): Lokćiem ſwoie ſłowá mierzą/ Máło cżynią wiele grożą. BierEz N2; Murm 8; BartBydg 89; TarDuch D4; Cżyn wiele á mało ſlubuy BielŻyw 130; GlabGad N8; LibLeg 11/[322]v; RejRozpr B3v; RejKup i4v; MurzNT 81; KrowObr 145v; OrzList e3v; SEeygniowſcy wynioſłych/ záwżdy myſli byli/ Lecż temu przedſię doſyć/ w ſwych ſtaniech cżynili. RejZwierz 64, 92v; BibRadz Num 22/18; Mącz 307a, 369a; GórnDworz Dd3; RejPos 6v, 320v; BiałKat 16, 18v; HistLan C3v; WujJud 77; RejPosWstaw [414]v; BudNT Mar 6/21 [= 20]; CzechRozm 17, 212v; ModrzBaz 44v; Báwiąc ſię tedy dobry páſterz głodnego onego ludu odchowánim/ y żadney pracey nieżáłuiąc/ y owſzem więcey cżyniąc niſzli pierwey/ máło co pomagáło. SkarŻyw 354, 32, 59, 68, 151, 292; Gdy potrzebá przyćiśnie/ wiele ſię cżyni y czynić może bez grzechu WujNT 133, Mar 6/20, s. 238, 391, Act 26/9, s. 505 (12); SkarKazSej 699b. Cf »mało mowi, wiele czyni«.

Ze zdaniem dopełnieniowym [w tym z zapowiednikiem: to (126); co (182), (21), aby (14), że (7), żeby (1), jakoby (1)] (226): OpecŻyw 74; FalZioł [*8], V 44v, 52v, 104v; O by ludzie rozmyſlali czo maią rozmyſlać, rozumieli czo maią rozumieć, wiedzieli czo ma widziano być ſłyſzeli czo maią ſłyſzec, á cżynili czo ma być cżiniono, wewſzemby powolnoſć mieli á nigdyby ſobie przeciwni niebyli. BielŻyw 170, 20, 51; y pythal go, sczyyem by tho doſzwolenyem czynyl yſz mosth sbvdowal przes Nyestr LibLeg 7/33v; LibMal 1545/ 102; RejKup f8, m4, z6; HistAl G2; KromRozm I D4; a iuſz go na ſamę bożą ſprawę i moc a miłośierdźie ſpuścili. Wſzakże przed śię co mogli to cżynili / Najmię do pana boga śię zanim mbdlili. MurzHist T2v; MurzNT 3v; ani przodkowie WKM ani WKM czynić nam tegoż nie zwykł, abyś miał co uchwałą sejmową pospolitą nazywać, nacz by ten zbior nasz szlachecki [...] nie zezwolił. Diar 88; BielKom E5; GliczKsiąż M5v; KrowObr 214, 236v, 240; Y łotrowſkie to cżynią co to w mocy máią/ Iż tych figlow nikcżemnych wolno dopuſzcżáią. RejWiz 42, 187v; Leop Deut 12/8, 2.Reg 15/26, Iudith 12/11; BibRadz I 148d marg, II 7b marg, Mar 11/5; BielKron 101, 214, 460v; Dármo robic/ czinić to co ſie záś tárgác muśi. Mącz 289c, 113c, 241d, 378a, 447b; RejAp 108v; bo też to rádá cżyni/ iż sſtępuiącz s kolebki/ vkaże cżáſem troſzkę nogi GórnDworz N5v, K7v, L8, N, N2, V (8); HistRzym 20; RejPos 49 [2 r.], 120, 251, 260, 310v; BiałKat b2v, 36; GrzegŚm 6; KuczbKat 60; RejZwierc Bv, 97v, 261; Ze Páwłowi nie przyzwolił Bárnábaſz/ toć nie z gniewu álbo roſterku żadnego cżynił WujJud 128v, 76v, 128v, 149, 170; WujJudConf 67, 145v, 240v; RejPosWstaw [212]v; BudBib 1.Par 21/23; BiałKaz F; BudNT a2v; ſyny Abráhámowemi nie byli/ poniewaſz to cżynili/ cżego Abráhám nie cżynił. CzechRozm 30v, 46v, 122, 122v, 191v, 220 (8); co vyrzycie że ia pirwey przed wámi cżynić będe [!]/ tegoż y wy zámną cżynić nieprzeſtawayćie. ModrzBaz 23, 23v, 127v; SkarJedn 377; SkarŻyw [197], 198, 535; StryjKron A6, 59; gdyż on nie tylko tego nie cżyni/ żeby nieprzyiaćioły ſwe miłowáć miał [...] ále ſię ieſzcże ná niewinne ták bárzo śierdźi y krwie ich prágnie? CzechEp 19, *4v, 11, 15, 42, 43 (14); NiemObr 34, 105 [2 r.], 150; Nie śmiéchem ći to czynię/ ze ſye nie vkażę Ták długo KochMarsz 153; ReszPrz 20 [2 r.], 95, 111, 112; gdyż y to zniebezpieczenstwem czynię coteszż [!] piszę ActReg 161; GórnTroas 50; KochPij C3; LatHar 246; WujNT Ioann 5/19, 8/38, Philipp 3/13, 4/9, 2.Cor 11/12 (12); WysKaz 39; Iam cżynił com mógł: dáléy poſtąpic niedopuſczą śiły. JanNKar A4v; SarnStat 143, 719, 808; SkarKaz 155b [2 r.], 160a, 383a, 420b, 552a; Czyń to Pángraczy, ábyś záwſze o tym myślił CiekPotr 38; SkarKazSej 663a, 677a, 695a, 699a, 703b. Cf »czyni, co chce«.

Ze zdaniem okolicznikowym [w tym z zapowiednikiem: tak (19); jako (21), jakoby (5), aby (3), by (2), coby (1), iżby (1), żeby (1), ile (2)] (36): A k temuć ieſt moiá rádá/ Ták cżyń iżby byłá bláda: Nie iedz nie piy/ áni ſypiay/ A chcąc ſie chorą vdziáłay. BierEz Qv; FalZioł II 18a, 19b, V 23d; abyſmy patrzaiącz nan zawżdy tak żywi byli, á wſzitko iakoby on widział tak cżynili. BielŻyw 102; KłosAlg F3v; SeklKat N3; RejKup I3v; Leop 3.Reg 21/22, Is 57/11; BibRadz *2v, 1.Reg 1/23, Ier 50/21; Rzekł Iakob/ iuż iáko ſie wam podobá cżyńcie/ iedźcie á kupcie dobrego zboża BielKron 17v; Mącz 168c, 243a; SienLek 84v; Ieſliże kąty proſté ſą/ tedy ták czynią iákom dopiéro powiedźiał/ wiodą ſzérzą ná dłużą/ multiplikuiąc liczbę dłużéy przez liczbę ſzérzéy. GrzepGeom Kv; RejZwierc 107; RejPos 283v; BielSpr 12; wſzytko (ták) cżynił iáko Huzzijahu oćiec iego cżynił BudBib 4.Reg 15/34, Ier 11/4; Strum G3v; WierKróc B3 [2 r.]; CzechRozm 159, 267; ModrzBaz 70, 126; MWilkHist D3; CzechEp 126, 181; OrzJan 133; ſług twoich ktorzy czynią ile mogą/ nie zowie niepożytecznymi WujNT 267, Ioann 13/15.

Przysłowia: Długo myśl/ á prędko cżyń/ ták nas Mędrzec vcży BielSjem 29.

Mącz 86b; Wywiódłeś wſzytkim/ nie wywiódłeś ſobie: Lácniey rzéc/ widzę niż czynić KochTr 16; GosłCast 26.

BibRadz Matth 6/3; Gdy tedy iáłmużnę dawáią/ ták dawáią żeby lewicá nie wiedźiáłá co cżyni práwicá ReszHoz 124; niechay niewie lewicá twoiá co práwicá twoiá cżyni WujNT Matth 6/3.

Cokolwiek cżyniſz/ roſtropnie cżyń/ á pátrz koncá RejWiz kt; Cokolwiek cżyniſz mądrze cżyń/ á pátrz końcá. HistRzym 58, 58, 58v, 60. [Cf przysłowie łacińskie: quid quid agis, prudenter agas et respice finem] [ogółem 5 r.].

Co kolwiek tzyniſz/ wſſyſtko tzyń ſporádą March 3 X; A ták gdy co cżynić maſz/ rádzęć ſie rozmyſláć RejFig Aa7; Bo dawna to ieſt przypowieść/ Diu delibera et cito fac, To ieſt/ Kiedi co maſz prętko cżynić/ trzebá ſie dobrze rozmyſlić. RejZwierc 145, 81v, 214v; RejZwierc Trzec Aaa2v [ogółem 6 r.].

Frazy: »(a, ale) co(ż) czynię, czynisz, cżyni itp« = zwrócenie uwagi na coś, wezwanie do opamiętania się, zaniechania czegoś (62): Xánt po ſmrodzie ſzcżyny poznał Ezopowi przeto bákał: Co cżyniſz álboś oſzálał/ przecżeś nam midnice niedał. BierEz C2, Dv; OpecŻyw 69, 83; RejKup H, h4, N; przyácielu coż to cżyniſz iże thy kubki do zánadr chowaſz? HistAl F2v; Co czyniſz Franciſzku nieboże? Na coś śię vdał miſerny człowiecze? MurzHist N3; MurzNT Mar 11/3; GliczKsiąż M2; Wnet onych dwu zgromiłá/ á coż wżdy cżynicie/ Cżemuż ſie ták po ſwiátu by błędni włocżycie. RejWiz 27v; Leop Gen 21/17; RejFig Aa6v; RejZwierz 124v; Zápłonął ſie Báláách krol á rzekł: Co cżyniſz/ iam cię wezwał áby złorzecżył/ á ty im błogoſłáwiſz. BielKron 42v, 55v, 81; GórnDworz T6; RejPos 41; y krzyknęłá na ludzi ktorzy iuż byli pocżęli vciekáć. O pomnicie ſie zli ludzie co cżynicie/ á gdzież vciecżecie? RejZwierc 86, 231b, 231d, [233]b, 234a [2 r.]; Wrzecży krolewſkiey (ieſt) władza/ á kto mu rzecże/ co cżyniſz? BudBib Eccle 8/4; BudNT Ioann 11/47, Act 14/15 [= 14]; CzechRozm 61v; ModrzBaz 64v; KochPs 4; SkarŻyw 22, 41 [2 r.], 56, 113, 195 (8); Coż wżdy lepſzego cżynimy Iż do grobu nie idźiemy. MWilkHist G4; Co cżyniſz głupi? mierźi cie tá trochá? Chceſz dármo ſtráćić ták wdzięcżnego Rochá? KochSz C3v; PudłFr 39; GrochKal 6; GórnTroas 44, 48; Ale cóż ią tu czynię? álbom oſzálał/ że o tych rzeczach przed oſobą wáſzéy Kró: M. diſputuię. OrzJan 125; WyprPl A4; WujNT Mar 2/24, 11/3, 5, Luc 6/2, Ioann 11/47 (7); RybGęśli C; Ale co czynię? z Krolem ziemſkim począwſzy rozmáwiáć/ do Krolám ſię niebá y ziemie obroćił? SkarKaz )(3v, 515a; Córko/ á cóż to czyniſz? czyliś zápomniáłá Sámá śiebie? proſzę ćię/ ábyś zániecháłá Mów tákich miedzy ludźmi GosłCast 24, 25 [2 r.]; SkarKazSej 669b.

»czyni, co chce, co mu się podoba, co raczy, co mu się zda« [szyk zmienny] (48: 16 : 10 : 4): HistJóz C4v; RejRozpr E; Iuz cżyńcie Czo racżycie wemnięć rady mało RejJóz N3v, F5v; SeklKat X2; RejKup n3, n5v; KromRozm II mv; KromRozm III 07; GliczKsiąż D6v; áby im wolno było tzynić co ſie im podoba/ áby ich żadny káráć nieśmiał KrowObr 124v, B4v, 104; RejWiz 46v, 123v, 162v, 176, 191; Cżyń co ſie tobie podoba. Leop 2.Reg 19/27; OrzList c3v; RejFig Bb5; RejZwierz 117v; BibRadz Ion 1/14, Eccli 8/18; Theż zwoleńſtwo mieli zá Sołtaná czynić co ſie im podobáło/ s they przycżyny rozmáite złośći wyrządzáli BielKron 456, 200v, 315; GrzegRóżn N4v; Mącz 97c, 192d, 497c; GórnDworz Ee4v; RejPos 130, 257; GrzegŚm 32; cżyń co racżyſz/ wſzytko wolno tobie. HistLan A2, A2; RejZwierc 82v; BielSpr 35v; BudBib 2.Mach 7/16; HistHel B; MycPrz I [A3]v, II A3; CzechRozm 123; ModrzBaz 22v, 138; cżyń co chceſz/ maſz ogień/ maſz kije/ maſz beſtyie/ vżyi ná mnie y ſkoſztuy wſzytkiego: ſercá mego nigdy nie przełomiſz. SkarŻyw 151; zoſtáłá teſz y władza właſney woley/ iſz cżynić co chcem możem SkarŻyw 262, A5v, 21, 402, 444; CzechEp 41, [401]; ReszPrz 7; BielSjem 11; PudłFr 33; y powiádam iż Polak żyie w Wolnośći/ to ieſt żyie iáko chce/ y cżyni co mu ſię podoba. GórnRozm A3v; iuſz lekárżu czyń co raczyſz/ bych ia ieno żyw zoſtał. GórnRozm K2v, A3, A4v; ActReg 58; Phil S4; Gdźie káżdy/ co chce/ to cżyni/ Iáko źwiérzę ná puſtyni/ Bez práwá żyie/ bez rządu GórnTroas 55; OrzJan 73; WujNT 493, 1.Cor 7/36, s. 570, 661; W on cżás/ niebyło Krolá w Izráelu: ále co ſie káżdemu zdáło/ to cżynił. PowodPr 60; SkarKaz 39a, 384a, 485b, 610b; SkarKazSej 667b, 689b, 693a, 694a.

»jest co (a. dosyć) czynić [z czym]« (4): BartBydg 89; Murm 8; BielKron 311; acz było co czynic ztemi Raithary, ale atoli Pan Bog raczył dac zwycięstwo. ActReg 57.

»(a, ale) co(ż) (mam) czynić?« = jako pytanie reto ryczne; wyraz bezradności, rezygnacji (15): BierEz Q2; Iaka tam będzie radoſcz/ ſami dobrze znamy Ale cżoż daley cżynić gdy iuż ſie tak ſtało Iuż cżyńcie czo racżycie wemnięć rady mało RejJóz N3v, B3, I7v, P2v; RejFig Cc7; OrzRozm T3; RejZwierc 234a; SkarŻyw 196; CzechEp 68, [385]; KochFr 57; Phil [S6]; Coſz cżynić? coſz rzec? trudno ſłonće [!] záhámowáć/ Co minęło pośćignąć álbo ſtrzałę chwytáć. KołakCath C5; ZbylPrzyg A3.

»co (ma) czynić z sobą?« = jak postąpić, jak się zachować (12): RejJóz F5v; RejKup t2; młodzyeniec [...] w tych dziwnych ſpráwach wiele w głowie ſkryſlał. Coby też s ſobą cżynić w tej ſwieckiey błędnośći/ A iákoby ſwoy ſtan wieść práwie w pocżćiwośći. RejWiz 19v, 17; RejAp 74; Gdzież ſie iuż ći obroćić máią: coż iuż ći s ſobą cżynić będą: Nielzá im będzie iedno s tymi krolmi á s thymi mocarzmi biegáć á tułáć ſie RejPos 6v, 20, 233, 261, 309; KochFr 17; SarnStat 1298.

»mało mowi (a. mędruje), wiele czyni« (4): RejFig Ccv; A przeto kto máło mowi/ á wiele cżyni [...] rzecż pewna/ iż tá/ y druga cnotá/ iáſnieyſza ſie w nim pokaże GórnDworz I5v; Iáko náſzy przodkowie chociay prośći byli/ Niewiele mędrowáli á wiele cżynili. RejZwierc 251v; SkarŻyw A2.

Zwroty: »diabła czynić« (3): GórnDworz T2; WYganiaſz pſá z piekárniéy bá ráczéy ſam wynidź: Bo tu iednák maſz dyabłá v kuchárek czynić. KochFr 39; CzahTr L2v.

»(nie) mieć co (a. dosyć) czynić« [w tym: z kim (39), gdzie (21)] = być zajętym, mieć kłopoty, mieć sprawę do załatwienia, być potrzebnym; quid hic negotii esset tibi Cn (75): TOwárzyſſu poſlysz niemaſzli co czynić. Poſtoy máło niewádzić to przeczćić RejRozpr Av; RejJóz A4, D7; Tu Ledwe panie puſczaia Czo tu Lotrzy cziniċ maia. RejKup c4v, c5, Hv, h5v, 17, y3; A iuż idź/ bo my mamy też co cżynić s ſobą/ Dáley ſie nie możemy iuż zábáwiáć tobą. RejWiz 142, 5v, 74; wten cżás Ceſarz miał co cżynić s Fráncuſkim krolem/ przeto mu niemogł być ku pomocy BielKron 199v; máią co cżynic broniąc ſwych gránic. BielKron 226, 68, 202, 245v, 255, 275v (16); Negotiosi eramus nos nostris negotiis, Byliśmy zátrudnieni właſnemi ſpráwámi/ mieliſmy ſámi s ſobą co czinic. Mącz 245a, 234b, 341a; Alec to ná ſeymikach nie niema czynić/ o czym Seym wálny być żadną miárą niemoże: áni ná Seymikach Propoſicya Królewſka o tym bywa/ áni być może. OrzQuin Dv; Prot B2v, D; Chczeſz práwi ábyć ſie niewolnik/ ábo ſługá nie ſkáźił/ niechay záwdy ma co cżynić. GórnDworz Hh3, T4, Z2; RejPos 20, 167v; Wiedz ma miła ſieſtrzyce/ mam z ſobą co cżynić/ Myſlę iáko z pośrodká nieprzyiaćioł wynić. BielSat Gv; HistLan ktv; mam ią teraz co inſzego cżynić/ niż ſie wámi báwić. RejZwierc 175, 207v, 271; BudBib Sap 13/13; MycPrz II Bv, B4v, Cv [2 r.]; Miał w tey ſzerokośći Páńſtwá ſwego że [!] wſzech ſtron z ſobą co cżynić około vſpokoięnia Pąńſtw ſwoich/ ſtáráiący śię BiałKaz H4v; CzechRozm 51, 52 [2 r.], 242; Oczko 33v; SkarŻyw A2, 283, 292, 333, 371 (7); StryjKron 345; CzechEp 79, 345; Nie damći krwáwey ofiáry/ Bo co máią ſrogié dáry V boginiéy dobrotliwéy Czynić y świátu życzliwéy? KochFr 97; KochSz A4; BielSen 14; KochPieś 7; ActReg 5, 183, 185; KmitaSpit A4; VotSzl E2v; KlonWor 3.

»(nie) mieć co czynić [z kim, czym]« = mieć coś wspólnego z czym (9): KromRozm II y3; BielKom D7v; KrowObr 227v; Wyrodził ſie z obycżáiow oycowſkich/á nie ma co cżynić s potomki Dawidowymi. BielKron 82v; Coż máią cżynić plewy z pſzenicą? [Quid paleis ad triticum Vulg Ier 23/28] GrzegRóżn Gv; Ne comparandus hic quidem est cum illo, Terent. Nie ma ten co s onym czynić. Mącz 62a; LeovPrzep G3v; GórnDworz Aa6v; PudłFr 75.

»nic (inszego a. inego) nie czynić, jedno (a. tylko) ...; co (inszego a. innego) czynić, jedno (a. jako) ...« (40; 26): RejPs 85v, 87; KromRozm I Kv, K2v; KromRozm II e4v; kthorzi nycz nyeczynya yedno graya a kradna. LibMal 1554/ 183v; LubPs V3; kthory nie nietzyni/ thylko iż w Rzymie ſiedzi KrowObr 30v, 13v, 20v, 69v, 83, 121 (10); OrzRozm R2, Tv; Náoſtátek sſtał ſie nicżemnym á leniwym/ iż nic nie cżynił iedno muchy bił záwárſzy ſie ſam. BielKron 148; GrzegRóżn E2v; KwiatKsiąż G4; Restabat aliud nihil nisi oculos pascere, Nic ſie ynſzego nie godźiło czynić yedno oczy páść. Mącz 419d, 247a; OrzQuin B2, C2, D2; RejAp 48v, 54 [3 r.], 54v, 189; GrzepGeom B2v; RejPos 33, 222v, 262, 322v; RejZwierc 23, 60v, 185v; WujJud 151, 218v; nie inego nie cżynią/ iedno że chcą w Kośćioł Boży Zydowſtwo wprowádźić WujJudConf 206; BudBib I 429b marg; BiałKaz I2v; CzechRozm 238; ModrzBaz 45v, 61, 61v, 65v, 143v; Oczko 31; A ná piękné Siońſkié wſpomináiąc grody: Co nam inſzégo czynić/ iedno płákáć ſmutnie KochPs 200; CzechEp 191, 225; NiemObr 74, 132, 142, 164; GórnRozm C3v, I2v; OrzJan 89; LatHar 590; WujNT 393; WysKaz 38.

»czyniąc (u)czynić« [szyk zmienny] (5): Leop Ier 44/17; potwierdzáiąc potwierdzićie obietnice wáſze/ á cżyniąc vcżynićie obietnice wáſze. [confirmando confirma stis vota vestra et faciendo fecistis vota vestra PolAnt] BudBib Ier 44/25, 2.Reg 9/7, Ier 44/25, Ez 18/24.

»za umarłe (a. za dusze) czynić« (3): BielKron 212; Obáczże [...] ieſli w zakonie ſtárym zá vmárłe co czyniono. SkarKaz 382b, 383a.

»nie wiedzieć, co czynić« = być nieświadomym (28): OpecŻyw 144; TarDuch D4v; SeklKat I2, S4v; GroicPorz y2, 114v; KrowObr 49v; Efferri laeticia, Przed weſelem niewiedzieć co czynić. Mącz182d, 135c; GórnDworz K8, Tv; RejZwierc 163v; A wiele ich też dźiś znamy/ ktorzy Mſze máią dla zapłáty/ á nie wiedzą co cżynią. WujJudConf 240; SkarŻyw 566 [2 r.]; y odpuść z niewiádomośći grzeſzącym: boć nieboracżkowie ſlepi nie wiedzą co cżynią. CzechEp 78, 11, 18; LatHar 29, 259, 282, 293, 725; A Ieſus mowił: Oycze/ odpuść im: boć niewiedzą co czynią. WujNT Luc 23/34, 1.Tim 1/13; SiebRozmyśl D4, H4; SkarKaz 161b.

Szeregi: »działać albo czynić« (1): dałem mu ziemie Micraimſką/ że mi służyli (marg) wł: Działáli álbo cżynili (‒) BudBib Ez 29/20.

»czynić, (a, albo, i) mowić« [szyk 29 : 26] (55): FalZioł V 47v; BielŻyw 97; SeklKat F4; RejKup n4; KrowObr 40v; OrzList e; Kſiędzá pytáli co lepiey cżynić cży mowić? RejFig Ccv, Ccv; OrzRozm Q; BielKron 228v; GrzegRóżn B, Cv, E3; RejAp 32, 33; GórnDworz E5v, I6 [2 r.], K7v, N2, Ee4, Kk4v; RejPos 316; BiałKat 36; WujJud 7v; CzechRozm 70v; ModrzBaz 11, 14v, 36, 82v, 86v; SkarŻyw 68; CzechEp 100, 109, 125, 200, 212 (10); KochFr 108; GostGosp 44; WujNT 97, 135, 217, 391, 483 (7); SkarKaz 243b; y to chwali co ieden cżyni y mowi/ y to oo drugi przećiwny cżyni y mowi/ á obiemá nieżyczliwy áni vprzeymy. SkarKazSej 662a, 695a.

»myśleć (a. pomyślić), mowić i (albo) czynić« [szyk 4 : 4] (8): KrowObr 12v; Gdźieſz thu ieſt tá duſzá nieśmiertelna Antykryſtowá? nie myſli/ nie mowi/ y nie cżyni nic GrzegŚm 31, A4v; á thám ieſt ſpráwiedliwe wywiádowánie o wſzyſtkim/ cokolwiek álbo cżynił álbo mowił/ álbo theż kiedy pomyślił KuczbKat 60; WujJud 63v; GórnRozm A3; LatHar 70, 489.

»(nie) prożnować, (a, i, ale) (nie) czynić« [szyk 5 : 1] (6): nie ábyśćie prożnowáli/ ále abyśćie to cżynili ná com was posłał. BibRadz II 7b marg; Ocior, Prożnuyę/ nic nie czinię Mącz 259a, 45c, 121b, 198d; ReszPrz 51.

»robić i (ani) czynić« [szyk 1 : 1] (2): ieſliże ták robi y ták cżyni iáko mu roſkazano. RejZwierc 107; WujJudConf 145v.

»czynić, (a, albo, i) sprawować« [szyk 29 : 6] (35): OrzRozm M; GrzegRóżn M4v; Mącz 423a; á co tobie do tego co ia cżynić á ſpráwoẃáć mam/ nic ſie ty o tym nie pytay RejPos 280, 48, 73, 77v, 121 [2 r.], 134v (17); BiałKat 281; á ten co ſie Cżłowiekiem národźił/ ſpráwuie y cżyni iáko Bog WujJudConf 23v; RejPosRozpr b3, b4v; Biał Kaz F; SkarŻyw 91, 278; CzechEp 240; ReszPrz 46; Calep 44b; SarnStat 143, 571, 719, 761; SkarKazSej 686a.

a. Zastępuje czasownik wyrażony w zdania poprzed nim, spełnia podobną funkcję, co zaimek w stosunku do rzeczownia (1595): FalZioł II 20b, V 93; SeklKat S3v; DiarDop 100; KrowObr 201, 204 v; vpadłem przed nogámi Aniołá ktory mi ty rzecży okazował. A on mi rzekł/ Pátrz ábyś niecżynił/ abowiem ieſtem thowárzyſzem twoim BibRadz Apoc 22/9, Num 22/30, 2.Reg 24/3; WujJudConf 9 [2 r.]; BudNT Apoc 19/10; CzechEp 47, 55 [3 r.], 66; Y my ná okázyą muśim ſye gotowáć. Muśim? czy rádźi czynim? KochMarsz 153; WerGośc 223; WerKaz 290; WujNT 882.

czynić co [w tym z zaimkiem wskazującym to (1012), z zaimkiem względnym co (185)] (1197): BierEz K2v, L4; OpecŻyw 1v, 8v, 73, 74, 74v (10); ForCnR A3v; PatKaz II 44; PatKaz III 105, 109v, 149v; pokutowała za ono iż bałwany chwaliłá maiąc wolą nigdy tego nye tzynitz HistJóz B4v; FalZioł I 6b, 26b, 28b, 116d, II 17b (37); BielŻyw 73, 157; Cżemu riby iedzą ſwe dzieci gdyż tego żadne zwierzę nie cżyni. GlabGad H8v, A2, B8, F6, G8v, I6, L7v; WróbŻołt 40/7, 49/21, k. Vv; LibLeg 7/33v, 69 [2 r.], 8/133v, 9/50, 10/56v (19); RejPs 77, 121v, 140; LibMal 1543/70v; SeklKat C2v [2 r.], K4v, F3; Nie będe ich proſyl wkmotry. Iakom to wiec pyrwey czynil RejKup Gv; RejKupSekl a3 [2 r.], a4; HistAl E6v, E7, K2; KromRozm I A3v, G2v, K; MurzHist A2, A2v, G2, G2v, V2; MurzNT 18v, 21, 33v, 43v, 61 (9); KromRozm II b3v, i4, p2, s4, s4v (11); KromRozm III G8v, H5v, K5v, L6v, P2; Diar 40, 45, 47, 62, 74 (3); DiarDop 99, 100 [2 r.], 103, 110, 115; GliczKsiąż C4, C8v, F7, F8, G (25); LubPs D2v, R5, S5, Tv; GroicPorz g2v, g4v [2 r.], 14, kk2; Wy mniemaćie/ ábyśćie mię ććili/ gdy mię Pánią zowiećie/ y domnie ſie vćiekaćie/ á wy to tzyniąc/ mnie ſromoćićie KrowObr 154, 12 [3 r.], 13v, 24, 44, 47v (34); Nie pływałby márynarz áni gárdłá ważył/ Ale to wſzytko cżyni by roſkoſzy záżył. RejWiz 20v, 89, 107, 152, 182, 183; Leop Ps 49/20, Luc 10/28, 1.Tim 1/13, 1.Petr 4/11, Apoc 22/9; OrzList b, h4v; UstPraw A3, Iv; RejFig Bb6; RejZwierz 16, 132v; BibRadz *4v, *5v, Gen 15/8, Ex 5/15, Lev 23/11 (35); BibRadzBaz ktv; OrzRozm G4v; A iż napierwey vćiekáli przed náſzymi/ tho cżynili mnimáiąc być Kánibały okrutne BielKron 441, 9, 35v, 36, 37v, 38v (47); GrzegRóżn E3, I; KochZg A4, Bv; KwiatKsiąż P2; Mącz 19b, 221a, 249b, 413a; by nie było w Mieśćie Kátá/ muſiałby ſam Burgmiſtrz wieśić złodźieiá; á by nie było Burgmiſtrzá/ muśiałby ſam Stároſtá to czynić OrzQuin X3, Y4, Aa3; Prot E; SarnUzn D4; niechayże chory ſyędźie nád gárncem á nád párą ſye párzy/ á to niechay cżyni do kilá kroć. SienLek 119, 46v, 47, 48v, 86, 153v (19); LeovPrzep bv; RejAp 11, 20v, 27, 40, 45 (17); on przed nimi/ pocżął ſie vbieráć w boty/ á gdy go pytáli/ cżemuby tho cżynił/ gdyż wy práwi odemnie niechczecie/ muſzę ia od was iecháć. GórnDworz R7, B6, E4, Fv, Gv, G2v (25); HistRzym 12v, 36, 92v; RejPos 14v, 39v, 65v, 74, 85 (34); BiałKat 28v, 36, 53v, 66, 68v (17); BielSat C3, G2v; boy śię Páná Bogá Co cżyniąc/ łácnać będźie/ do wſzytkiego drogá. GrzegŚm A2, 49, 61; HistLan B2, D2v, F3v; KuczbKat 185, 190, 260, 325, 330, 425; [dudek] Czo y ſam ſmierdzi y gniazdo ſwe záwżdy záplugáwi/ cżego inſzy żadny ptak nie cżyni/ y owſzem ie ſobie záwżdy każdy chędoży. RejZwierc 52, A2v, 43, 74, 98, 101v (7); BielSpr 5,10, 16, 24v, 42v (7); KochMon 31; WujJud 5v, 48, 52v, 54, 76 (24); WujJudConf 65, 103v, 195v, 238v, 240v; RejPosRozpr b3, b4v; RejPosWstaw 22, [413]v, [414]; BudBib B2, Lev 6/22, Deut 4/34, 1.Reg 18/25, Prov 6/32 (8); MycPrz II B3, D; Strum F2; BiałKaz H2, Kv; BudNT b5, Matth 5/46, 21/23, 24, 27 (12); Lácżnieyſza ſie im rzecż zda w Sobotę proznowáć/ bo to leniwcy/ y dármo z cudzych prac żywiący/ rádzi y każdy dźień cżynią. CzechRozm 98, A5v, 8, 10, 14, 20 (96); PaprPan B4, L2v, Hh2; KarnNap A4v, C4; posłuſznemi być każą: á to nietylko dla ich gniewu/ ále y dla ſumnienia káżdemu cżynić roſkázuią. [propter conscienciam oportere fieri docent] ModrzBaz 49v, 15, [16], 27, 29v, 32v (25); po ſtopniácheś ná doſtoieńſtwo Biſkupie wſtąpił. Co ſię cżynić nie godzi. SkarJedn 245, 9, 32, 75, 105, 126 (21); KochOdpr B2; Oczko 20, 21, 25v, 29, 35v; KochPs 76; SkarŻyw A3, A5v, 29, 36, 87 (54); StryjKron 240, 254, 587; Bo Chriſtus Pan ſłuſznie Fáryzeuſze ſtrofował: X. K. záſię nieſłuſznie to cżyni. CzechEp 164, *2, *3v [2 r.], *4 [2 r.], *4v [3 r.], 5 (118); CzechEpPOrz *; NiemObr 8, 17, 19, 22, 28 (56); KochMarsz 153; KochSz C3; ReszPrz Av, 16, 94; ReszHoz 131; ReszList 158, 172; WerGośc 236; WerKaz 291; KochSob 65; ArtKanc E6, E7, E7v, K11, P5; BielRozm 25; GórnRozm Ev, G2, G4, L2v; KochWr 29, 30, 31; PaprUp F, G3, H3v, I3v, L, L3v; ActReg 15, 20, 47, 53, 77 (14); GostGosp 26, 36, 98; Phil F3, H3; GórnTroas 12; Abym ſię nie ſkárżył/ ni Bogá zwał ſrogim/ (Co ſmutny rad cżyni w vrnyśle vbogim) GrabowSet S; KochFrag 49 [2 r.]; iedno proſzę/ ábyśćie mię pilno cośćie dotąd czynili/ ſłucháli. OrzJan 23, 24, 31, 70; LatHar 58, 75, 126, 128, 195 (14); KołakSzczęśl Bv, B2v; RybGęśli B4v [2 r.]; WujNT 12, 13, Matth 5/46, 47, 21/23 (78); WysKaz 42; JanNKar Ev, F, F2; SarnStat 29, 101, 115, 179, 195 (30); SiebRozmyśl [A3], C, C4; KmitaSpit A2v; PowodPr 3, 15, 21, 22, 53, 79; SkarKaz 3a, 3b, 40a, 41b, 155b (31); CiekPotr 25, 40, 57, 61; CzahTr C2 [2 r.], 13; GosłCast 63; PaxLiz D3; SkarKazSej 657a, 657b, 663a, 665a, 669a (10); SapEpit A4; KlonWor **, 48, 71. Cf czynić co od kogo; co przez kogo; co za co; co nad kim.

czynić czego [z okolicznikiem miary] (11): á gdy ono wino wywre, zaſię także wiele wley/ á tak tego cżyń kielko razow FalZioł V 113v, I 45b; SienLek 89, 165, 166, 172, 176v (8); BielSpr 25v.

czynić komu (86): BierEz K2v, P2; FalZioł I 110c; WróbŻołt H8v; RejPs 77; LibLeg 10/56v, 11/28v, 138v; MurzHist G2v; GliczKsiąż H6v, L6v; Mowiąc/ że mi pośćicie/ kádzidły kurzycie/ A krwią ręce zmázáne/ gdy mi to cżynicie. RejZwierz 132v; BibRadz Ex 5/15, Num 22/30; BielKron 35v, 65v, 87v, 104, 183 (10); GrzegRóżn I; Mącz 388b; SienLek 48v, 86, 166v, 170, 183; RejAp 11; HistRzym 50; RejPos 9, 137, 137v; BielSat L3; BiałKat 53v, 131, 371; HistLan B2, F3v; WujJud 54; RejPosWstaw [414]; BudBib Deut 4/34, 1.Reg 8/8; MycPrz I [D]; BiałKaz C2; CzechRozm 192v, 216v, 229 [3 r.]; PaprPan Bb3; KochPs 184; SkarŻyw A3, 546; ktory mię też (iáko zwykły dźieći w piaſku igráiąc iedny drugim cżynić) przezywa CzechEp 65, *4v [3 r.], 23 marg, 24, 53, 81 (9); NiemObr 5; KochFr 4; ReszList 172; KochSob 65; Odpuść winy náſze nam grzeſznikom/ iáko y my cżynim ſwym gniewnikom ArtKanc P8; ActReg 100; LatHar 711; WujNT Luc 6/26, Ioann 15/21; SarnStat 195, 896, 993; Kmita Spit A4v, B3, C2v; SkarKaz 159a, 386b, 416a; SkarKazSej 687b; Wychowawſzy przyſtoynie zá mąż was wydáły/ Byśćie też ſwym corkom tákże czynić chćiały. ZbylPrz B4v.

czynić przećiw(ko) komu, przećiw(ko) czemu (9): ácż też co kiedy przećiw nam mowią y piſzą/ iednák im zá złe nie mamy [...] rozumieiąc/ że tego przećiw nam nie cżynią z żadney złośći CzechRozm A5v; ModrzBaz 82; CzechEp *4, 15, 16, 205, [402]; ActReg 53; SiebRozmyśl [A3].

czynić czym (38): OpecŻyw 74, 74v; MurzHist A2; KromRozm II x3v; KromRozm III H5v; Diar 45; Grucham/ ſzczebiecę yáko ptacy czinią gárdły. Mącz 142c; HistRzym 92v; RejPos 119, 250v; BudNT Matth 21/23, 24, 27, Mar 12/29, 12/33; CzechRozm 50, 255; ModrzBaz 142; ią pátrzę ná twárz niewiaſt/ ale wtym ſzkody żadnej duſznej niecżuię bo z łaſki Bożey cżyſtem wzrokiem to cżynię. SkarŻyw 292; CzechEp 28, 320, [402]; NiemObr 105, 106; ArtKanc E6; WujNT Matth 21/23, 24, 27, Mar 11/29, 33 (12); Iedno też was vpominamy [...] Co czynim tymi ſłowy Iákubá Apoſtołá SkarKazSej 657b.

czynić z kim (4): OpecŻyw 168v; BielKron 141; wſzákże z kśiężą oſtrożniey ſię obchodził. Gdy co do vſzu iego o nich przyſzło: ná ſtronie ie zebráwſzy/ kara. y vpominał. toſz cżynił y z zákonnemi niewiáſtámi SkarŻyw 310; WujNT 208.

czynić co od kogo (1): Iż tedy Vkrzywdzony ma krzywdę swą proponowac, nie ten co krzywdę Vczynił, od niego to czynic ActReg 19.

czynić co przez kogo, przez co (18): ForCnR Cv; HistAl A4v; Tegoż cżáſu y ty miáſta pogorzały/ Wielicżka/ Konin/ Bełz [...] A tho przyſzło z wielkiey ſuchośći [...] Domnimawáli ſie też drudzy że to Krol Mátyaſz przez łotry náięte cżynił BielKron 396v; GrzegRóżn E3; RejZwierc 206v; WujJud 229v; CzechRozm 59, 104, 123; ModrzBaz 94; Bo co ſię kśiąg dotycże/ prawdá to iż ony ſámy przez ſię ſą niemą twarzą/ nikogo nie biją/ ani lżą y nań fołdruią: ále piſarz ich przez nie wſzytko to cżyni CzechEp 94, 15, 203, 262, 320; WujNT 211 [2 r.], 461.

czynić co za co (1): dla pokoiu ludzkiego/ gárdło ſwe ſtáwił/ w ręce Tyrránowi idąc. Lecz mu Bog dla ktorego to zá owce ſwoie cżynił/ dopomogł. SkarŻyw 88.

czynić co nad kim (3): BielKron 325; SkarŻyw 490; Wyświecáli wſzytkie biſkupy/ y ſtołice ich ośiadáli/ zábijáli ie/ y máiętnośći ich łupili. toż nád tudem poſpolitym/ y nád pány świeckimi/ y nád niewiáſtámi czynili SkarKazSej 687b.

W połączeniu z jak(o) (240), tak(o) (88) także (16), takież (18) (362): BierEz P2; OpecŻyw 135, 168v; y podaſſ mu kubek podług twego vrzędu iakoś był zwykł tzynitz HistJóz A4v, D3; MetrKor 46/47; wezmi iego naſienie y poſiey, cżiń tak pięć razow FalZioł I 5c, I 5c, II 17a, 18a, III 42a, V 34 (13); GlabGad B7, H7; MiechGlab 2; BierRozm 8; LibLeg 8/132v, 11/170v, 171, 182; WróbŻołt H8v; RejPs 44, 49v, 52, 122; SeklWyzn a2, d2; SeklKat D4v, R3, S2v, X3v; RejKupSekl a7v; HistAl I8 [2 r.]; KromRozm I H, Nv; MurzHist I4v; KromRozm II q4v, xv; KromRozm III C3v, G7, H2v, M7, N4 (7); DiarDop 98, 110, 113; yáko żywą ći ktorzy miłoſnice máyą/ ſnimi ſie bez złącżenya ſluſfnego wtey myerze yáko beſtiye cżynyą/ ſchodzą. GliczKsiąż P2, G7v, I5, L6v, N7, O2, P2v; LubPs Sv; GroicPorz kk4 [2 r.]; áby ſie nieſmućili dla vmárłych/ iákoby nádzieie żadney niemáiąc onich/ ták iáko tzynią pogáni/ ktorzy nádzieie żadney/ o przyſſlym żywoćie niemáią. KrowObr 77v, 8v, 85v, 93v, 132, 197, 216v; Leop 2.Par 21/6, Ier 44/17, Dan 6/10; OrzList f; UstPraw F; BibRadz I 8 marg [2 r.], Ios 6/14, 1.Reg 30/23, 3.Reg 11/38, 1.Par 17/9 (16); OrzRozm Iv; gdy náſzy klękali ku Bożey ſłużbie/ oni tákież cżynili: gdy náſzy ſtali/ oni tákież ſtali: gdy ſie náſzy żegnáli/ oni tákież cżynili BielKron 441, 20, 21, 38, 46, 47 (30); GrzegRóżn K3v [2 r.], K4; maſz twoie właściwe ſtarſze/ ktorych maſz słuſznie/ iako y cżyniſz naſladować KwiatKsiąż P, P; Puſtoſziciel/ puſtoſzicielká/ Turek w przipowieśći bo ták turek poſpolicie czini. Mącz 312d, 24a, 34a, 55c, 142c, 183b (21); SienLek 15v, 62, 64, 127, 166v (11); RejAp 11, 72, 116v, 160; tedi mi tho było wolno/ wtocżyć ie w Diálog exemplo ludzi onych wielkich/ ktorzy tákże cżynili. GórnDworz B6, F2v, Ii3; HistRzym 50, 60v, 95v, 104v; odpuśćiſz mu wſzytko [...] Ták iáko cżyni ten twoy Ociec miłoſierny. RejPos 172v, 9, 14, 16, 37v, 153v (12); BiałKat 131, 153v, 221, 371; BielSat C3, L3; GrzegŚm 8; HistLan B2; KuczbKat 310, 350, 370; Z Dawná y tych cżáſow ſtarzy walecżnicy Woyſko na cżterzy gráni ſtánowili/ y po dźiś ták cżynią BielSpr 24v, 3, 17v, 20v, 35v, 45 (8); WujJud 4, 55, 93, 181, 183v (7); WujJudConf 208, 245; BudBib A3v, Deut 12/8, 1.Reg 8/8, 2.Esdr 13/18, Esth 4/5, Ez 45/25; MycPrz I [D]; BiałKaz C2; BudNT d3v, Matth 5/47, Luc 3/11, Kk3; CzechRozm 10, 92, 101v, 106v [2 r], 126v (13); PaprPan Bb3; ModrzBaz 67v; Bo my małżeńſtwo S. cżćiemy [...] y im ſię nigdy/ iáko cżynili Heretykowie nie brzydzim SkarJedn 234; Oczko A2v, 16v, 19; KochPs 184; SkarŻyw A4v, 46, 203, 444; StryjKron 190; CzechEp 10, 16, 18, 20, 39 (46); CzechEpPOrz *3v; NiemObr 5, 14, 22, 42, 44 (9); KochFr 4; Więc iáko był naiezdnikiem przodek/ ták też one Dźieći cżynią rozdraźnione. KlonŻal C3; ReszPrz 42; ArtKanc A10, N8, P8; BielRozm 20; Calep 899a; LatHar 493, 711; WujNT Matth 6/2, s. 26, 44, 60, 64 (24); WysKaz 6; SarnStat *6v, 121, 466, 1273, 1285; KmitaSpit A4v, B3, C2v; SkarKaz 121b, 207a, 240a, 384b, 418b (9); CiekPotr C2; A gdy dáie/ nie wymawia nam złośći y zbrodniow náſzych/ iáko my czynim gdy co niegodnym dáiem. SkarKazSej 663b, 678b; ZbylPrzyg B4v.

W zdaniach zaczynających się od “niż” (4): GórnDworz Fv; NiemObr 83; á X. K niech ſię też inſzymi ocżyma/ niż do tych cżáſow cżynił ſpráwie ſwey lepiey przypátrzy CzechEp 98; A tákowé Targowé bráć ma pomierniéy/ niż zwykł czynić SarnStat 312.

B. Z dopełnieniem bliższym (najczęściej nazwą czyn ności), którego treść precyzuje znaczenie, „czynić”. Połączenie takie można zastąpić czasownikiem utworzonym od tematu dopełnienia; agere, facere Modrz, JanStat, Vulg, Cn; dare, reddere Vulg, Cn; edere, emittere, imponere, praemit tere, uti Modrz; operari Vulg [co] (3125): BierEz C4v; OpecŻyw 63, 65v [2 r.], 96; PatKaz I 1v, 4; ato prorocztwo they ſybylle przyąly proroczy ſzwyączy y czynyly gadanye y uyklad pyſaly yey proroczthwa PatKaz II 58; ZapWar 1533 nr 2407; Gdy trunki prziymuieſz/ tedy krwie nie puſzcżay/ ani małżeńſkiego vcżynku cżyń. FalZioł V 59v; płocż vſta iżby tham ono płokanie mogło na mieſtcze bolącze przychodzić/ á tego cżyń płokania cżęſto przez dźień. FalZioł V 81, I 145b, III 34c, IV 7a, V 33, 49v (10); Piſał kxięgi Theofraſtus o ożenieniu do Iowiana w ktorych pytanie cżyni, możeli ſie mądry ożenić BielŻyw 108; LibLeg 7/35v, 11/80v, 81v, 164; ComCrac 13v, 14, 20v, 21v; Y wiele inych wykrętow cżynią wymawiaiącz ſię ſtego vcżynku złego SeklWyzn o3; LibMal 1546/ 121v, 1548/ 144v; SeklKat M4v, Nv; Niechay ſie nie podnoſi twe ſerce w pychę dla zwycięſtw ktores cżynił. HistAl E6, H8, M3; MurzHist Ov; [ołtarz] na ktorym czyniono/ to wonnych rzeczy zapálanié MurzNT Luc 1/11, Ioann 10/37, 38; KromRozm III D8, G4v; przynieśli kartę, napisaną ręką p. Kanclerzową, czyniąc jakoby poprawę onegdajszego podania. Diar 51, 54, 93; DiarDop 113, 116; Nie cżyń koſztu więtſzego niż dochody znoſzą BielKom C5; Tám gdy przyſſedł/ yął rzecż cżynić á námawyáć żonę yego GliczKsiąż D4v; Szermyerz dotąd vcżnyá ſwego vcży ſſermowáć/ ſztuki cżynić/ páraty wypráwyáć/ áż go miſtrzem oſtáwi GliczKsiąż O2, K5, M4; Wnidźcyeſz wſſyſcy w ſwyęte bramy yego/ Wyznawáyąc yáko Páná ſwego/ w páłacoch yego cżynyąc wyznánye LubPs X2; W Tym Pſalmie ieſt modlitwá Pána Kryſtuſowá/ w kthorey cżyni żądánie pomſty nád żydy ſprzećiwniki ſwymi LubPs Y6v, O3, Y2; GroicPorz b; KrowObr 170 [2 r.]; RejWiz 55v; Ale ſiodmego dniá/ Sobbotá Páná Bogá twoiego ieſt. Nie będzieſz cżynił żadnego ucżynku weń/ ty y ſyn twoy Leop Ex 20/10; Słyſſeli theż o bitwách ich/ y o dzieiach ich kthore mocnie á mężnie cżynili w Gáláciey Leop 1.Mach 8/2, 4.Reg 12/3, 17/11, Ier 50/15, 3.Mach 4, Ioann 9/4 (8); UstPraw C3v, I; LeszczRzecz A6; RejZwierz 34, 77; Spráwuie wiecżerzą Páńſką/ y cżyni w nocy kazánie. BibRadz Act 20 arg, *3, 3.Reg 8/59, Ier 32/44, II 64c, 2.Petr 1/15; Goski A4; ták iuż opuśćiáła Polſka Koroná ieſt/ że wnię wiázdy Tátárowie czynią gdy chcą OrzRozm C3; ieſli bogowie ſą prawdziwi/ wiedzą myſli ludzkie/ á wiedzyáwſzy/ cżynią rozeznánie ſpráwiedliwe BielKron 60; ſiali/ oráli/ winnice ſpráwiáli/ y ine roboty cżynili BielKron 99v; ſzli tedy ku Budzyniowi od wiedniá po práwey ſtronie Budzyniá/ ále bárzo leniwie/ niepotrzebne cżyniąc záſtánawiánia. BielKron 314; cżynił potym ſam cżworo żeglowánie/ dwoie od Krolá Ferdynándá Káſtyliey/ á dwoie od Krolá Emánuelá Portugálſkiego BielKron 446v, 62v, 165v, 212, 238v, 319 (16); Abowiem ktorzi kxięgi nieporządnie cżytaią/ teras od konca czynią poćżątek/ zaś pośrzodek czytaią KwiatKsiąż L, I, L4; Choragus [...] który koſztunek czini/ á pieniądze wydáye ná taneczne y ynſzych gier rzeczi. Mącz 52b; Declamo, declamaciyą á rzecz czinię Mącz 55c; Ire grandibus gradibus, Wielkie kroki czinić Mącz 104b; Káncelaria [...] gdzie poſpolite xięgi/ w które zapiſy czinią/ leżą. Mącz 148c, 5a, 76a, 92b, 106b, 119b (24); kiedy miedzy iedzenim/ wielkie napitki cżyni/ toćiem przekaża żołądkowi SienLek 13, 24, 24v, 35, 39v, 170; RejAp 50v; Przyſzli raz paniętá w máſzkárach przed krolá/ tákże cżyniąc ſwoy thaniecz parámi GórnDworz R8; BiałKat 241, 356, 358v; Owa tám s płácżem cżyniąc wielkie nárzekánie/ Rzekłá HistLan D3; KuczbKat 185; RejZwierc 21 [2 r.], 80; kiedy ſie woyſká pothykáią/ [...] ſtrzelbá puka/ konie kwicżą/ ludzie okrzyki cżynią/ w trąby trąbią BielSpr 6; Chorążowie/ kthore obierano k themu godne/ ktorzy cżytáć y piſáć vmieli y lidżbę cżynić BielSpr 15, 4, 16, 68; ten chwálebny Sákráment/ w ktorym Pan Chryſtus bogáctwá Boſkiey ſwey przećiw ludźiam miłośći obfićie roźlał/ cżyniąc pámiątkę dźiwow ſwoich WujJud 221, 142v, 239v; RejPosRozpr b3v, ev; BudBib A2v, 1.Mach 7/24; Strum I; WierKróc A3v, A4; BudNT Ii8v; weźmi ná páńſtwo to/ ſwiętą Koronę/ W niey wiáry/ y praw Bożych cżyń pilną obronę. StryjWjaz C3; ácżkolwiek v Ieremiaſzá y v Ezáiaſzá ná mieyſcách náznácżonych ieſt zmianká Bábilonu [...] wſzák że ſą mieyſcá inſze ktore nie cżynią/ żadnego przypominánia Bábilonu/ áni oney niewoley/ tylko ták zgołá o zgromádzeniu ich do źiemie ich mowią CzechRozm 117v, 20, 56v, 60v, 77 [2 r.], 110v (15); Wiele ieſt śláchćicow [...] ktorzi y nakłády więtſze cżynić [sumptus maiores facere] y sług więcey chowáć zwykli niżli ich máiętność znośi. ModrzBaz 83, 29, 34, 36 [2 r.], 39, 52v (14); Dwie żywe żenie mieć á rozwody węzłá małżenſkiego cżynić/ to ieſt przećiw Ewánieliey SkarJedn 240, A4, 107 282; KochOdpr A3v; Oczko 11 [2 r.], 11v, 16; A gdy bárzo był drápány y z orány Piotr miły/ żadnego ſtękánia nie cżynił SkarŻyw 41; Vſzu teſz y ięzyká bárzo ſtrzegł: obmowek żadnych áni cżyniąc áni przyimuiąc. SkarŻyw 292, 31, 118, 242, 278, 309 (21); StryjKron 47, 95, 245; CzechEp 19, 141, 152 [2 r.], 164, 219 (18); Ieſliż nie cżynię ſpraw oycá niego/ nie wierzćie mi NiemObr 101, 7, 46, 101, 104, 105 [3 r.] (10); kołá wſpółecznym miiániu/ Czynią dźwięk bárzo wdźięczny ku ſłuchániu. KochFr 57; KlonŻal E3; WerGośc 235; WerKaz 302; ArtKanc N6; Poſłowie ziáchawſzy ſie/ cżynią z Kśiężą ſpory BielRozm 6, 8; GórnRozm B2v, C4; PaprUp Ev; ActReg 14 [2 r.], 64, 76, 113, 139, 156; Circunſtrepo ‒ Wkoło zgielk czinię. Calep 199b; Concio ‒ Kazalnica, katedra z ktoreij rzecz czinimij. Calep 232b; Erogo ‒ Widaię, nakład czinię. Calep 372a; Praeloquor ‒ Przedmowę czinię. Calep 835a, 215a, 249b, 291a, 306b, 371a (20); Phil G3; GórnTroas 30; wielcy ludźie rozſądek czynią/ co ſie álbo dobrze álbo źle sſtánie OrzJan 119; LatHar 123, 210, 325, Aaa8; RybGęśli Bv; Przecz zgiełk czynićie y płáczećie? [Quid turbamini et ploratis] WujNT Mar 5/39; [heretycy] ſię ſámi wyłączáią y odſtąpienie czynią WujNT 836, 16, 332, Ioann 10/38, s. 350, Act 2/16 (14); od czytánia też któré będą czynić v ſądu/ nic práwie nie máią bráć. SarnStat 804, [idem 816, 911], 64, 82, 143, 199, 215 (32); nie ſam háyno iuż widzę bieg cżyni/ Nie ſam rzadkie powietrze ſkrzydły bierze ſwymi WitosłLut A3v, A2; te pożytki obywátelow powiátu ſwego vpátrowáć/ y ſzácunek in genere cżynić będą. GrabPospR L4; Mieſzcżány też vrząd ich podźieli/ wedłuk pożytkow ich [...] ſkąd iednego pieſzego wypráwę cżynić będą GrabPospR M2v, Kv [2 r.], K4v [2 r.], L2v [2 r.], L4, M (20); KmitaSpit C5; PowodPr 15, 49, 69; SkarKaz 121a, 352a, 387b [2 r.], 577b, 607a; VotSzl Ev; CiekPotr 15, 21, 80; SkarKazSej 698a; Te ſłowá długie cżynił Apollo ſpániáły SapEpit A3v; A z tym tu cżynię koniec rymow. KlonWor 81; SzarzRyt A, D.

czynić dla kogo (1): ponieważ máią żony y dzieći/ muſzą dla nich więtſzy nákład cżynić. ModrzBaz 139.

czynić do kogo (29): GliczKsiąż A3v, F4v; Słyſſałem tho co mowił ten lud/ cżyniąc rzecż do ćiebie: wſſyſthko dobrze mowili. [quae locuti sunt tibi, bene omnia sunt locuti] Leop Deut 5/28, Act 12/21; BibRadz I 353v, 411b marg; Mącz 331a; GórnDworz R4v; RejPos 231v; BiałKat 133v; KuczbKat 245, 275; nie dármo ono Sálomon w ſwey prośbie kthorą cżynił do Páná dokłádał: Bogáctwá zbytniego nie dáy mi moy miły Pánie RejZwierc 169; KochOdpr C3v; SkarŻyw 174; BielSen 8; PaprUp E4v; ActReg 82, 94, 105; nieprzyiacioły do gniewu y iádu wzruſzyło/ á zwłaſzcżá zá przymowkámi ktore cżynił do nieprzyiacioł/ názywáiąc Hetruſki niewolnikámi Krolow Phil C; OrzJan 122; ſłuchayćie tey ktorą teraz do was czynię obmowy WujNT Act 22/1, s. 510, 512, Rom 11/2; SarnStat 886; PowodPr 20; Nádto świątobliwé oné Oświadczenia/ poſpołu y z vpominánim Czynił ſtátecznie do niéy GosłCast 59.

czynić od kogo (1): Márſzáłek iego [Kniazia]/ cżynił od nas rzecz/ choćiaſmy go o to nie nie żądáli/ w ty ſłowá. BielKron 434v.

czynić około kogo, około czego (20): Sendziak [...] my dal mocz abich swamy namowy czinyl okolo tich granycz LibLeg 11/76v; Diar 84; Luter z Zwingliuſem rozmowy cżynili około wiecżerzy páńſkiey BielKron 206v, 58; SarnStat 980. Cf »pilność czynić«.

czynić z kogo, z czego (72): HistJóz D2; Nie cżyń kuńſztow s przyacioł nie przywodź ku grzechu BielKom C5v; KrowObr 27v; RejWiz A7v; wyſcie mu kubek vkrádli s ktorego ſam pija y wiezdzby cżyni. BielKron 17v; Derideo, ludibrio habeo, ſmiechowisko z kogo czinię/ náſmiewam fię/ ſzidzę z kogo Mącz 41a; GórnDworz Kk7v; RejPos 200v; przekład/ gdy iy nie zárázem z onego ięzyká cżynią/ w ktorem one kśięgi nápiſano/ ale przez drugi ięzyk bywa przepuſzcżan/ niemoże być ſzcżyry ani doſkonáły. BudBib I B2; CzechRozm 13; ModrzBaz 60v; SkarŻyw 62, 457; CzechEp 135, [397]; Pátrzyć/ zkąd bym mieć mógł w ſwéy chudobie podporę. Z czego iáko rozumiem poczet muſzę czynić. KochMarsz 154; BielSjem 29; PaprUp I3; kto bowiem ſámego ſiebie chwali kto s ſpraw ſwoich iákichkolwiek pochwałę cżyni/ podobny bywa owemu Rycerzowi/ ktory ſie z męſthwá ſwego zwykł chełpić Phil M3; OrzJan 24; WujNT 171, Col 2/15; GrabPospR L3; tedy wielkie tryumphy/ wielkie śmiechy/ y chechotánia będą z tego cżynić. PowodPr 73; GosłCast 90. Cf »liczbę czynić«.

czynić komu, czemu (55): OpecŻyw 101; Nádzieię ſwą pokłáda vpełną wbogu á vćieczkę ſobie cżyni ku niemu wewſſech ſprzećiwnoſćiach ſwoich RejPs 64v, 150v; ComCrac 16; LibMal 1544/86; KromRozm I Bv; Diar 91; DiarDop 116; Przed oblicżym Aniołow twych będęć cżynił ſpiewánie LubPs dd6v; GroicPorz gg3v; Leop Ps 118/62, Dan 6/2; BibRadz I 273c; Mącz 136b, 220b; mocnieyſzym mocnieyſze przepuſzczenie czynić. SienLek 38; GórnDworz Aa7, Kk7v; RejPos 181, 259; RejPosWstaw 110v; CzechRozm 92; Przełámuie płácż łudzki wyſokie obłoki/ Ktoremu niechcąc cżynić dáley Bog odwłoki/ Vkazał cie Hetmáná PaprPan B; ModrzBaz 92; SkarŻyw 31, 107, 305, 459, 560; CzechEp 126, [393]; NiemObr 41, 66, 174; ReszList 162; PaprUp K, K2, K2v, L3v; GostGosp 114; GrabowSet C3; OrzJan 104; WujNT 568; SarnStat 954, 980, 1217; GrabPospR L4v; temu piſmu ſwemu koniec cżynię. PowodPr 84; lepiey ſzkodę mieć/ á przeſzkody niewinnym do ich zbáwienia nie czynić SkarKaz 422b; GosłCast 7; SkarKazSej 663a, 666a, 694b [2 r.], 696b.

czynić ku komu, ku czemu (15): Bowiem ku paniętom Tatarſkiem nieſluſza przez podarza przyſtępu cżynić. MiechGlab 18; Dawid zá Sálomonem ſwem ſynem cżyni przyczynę ku bogu RejPs 104v, 64v; LibLeg 11/48v; RejKup Ee; LibMal 1554/ 189; LubPs S4v; RejWiz [A10]v; Leop Ps 29/9; woláłem do Bogá mego/ y wysłuchał głoſu mego z koſćiołá ſwego/ á wołánie ktorem cżynił k niemu/ przyſzło áż do vſzu iego. BibRadz Ps 17/7; Mącz 388a; RejPos 199v; CzechRozm 160v; ArtKanc Pv; SarnStat 82.

czynić (na)przeciw(ko) komu, przećiwko czemu (11): RejPs 45; a on ſám śiebie potępiá/ wymową rzádko słychaną przećiwko ſobię [!] wywody cżyni MurzHist K2; KrowObr 147; Tego dowodu Zbáwiciel náſz vżywał/ kiedy przećiwko Sáduceuſom gadánie cżyniąc/ z nieśmiertelnośći duſz/ ćiał zmartwychwſtánie pokazał. KuczbKat 90; MycPrz II B; CzechRozm 8v; ModrzBaz 35; KochPs 4; ActReg 3v, 40; iáko do Bogá [Heliasz] rzecz cżyni przećiwko Izráelowi WujNT Rom 11/2.

czynić na kogo, na co (27): DiarDop 100; GliczKsiąż M3, O2v; BielKron 415v; wykład álbo wyrozumienie czinić ná autory Mącz 148b, 244a; GórnDworz Ee6; RejPos 332v; HistLan B2; WujJud 181v; Są ći/ ktorzi ná okazáły pogrzeb wielki koſzt y nakład każą cżynić ModrzBaz [38], 50v, 83, 99v, 119v, 121; ArtKanc F2v; Bo zá hoynieyſzy poſag, hoyniéy mogły żyć, expenſy ná krzćiny dźiećióm ſwym cżyniąc, y ná poſági SarnStat 1271, 345; GrabPospR Kv, N, N3v [2 r.]; SkarKaz 2a, 386a; VotSzl Fv; CiekPotr 10.

czynić o kogo, o co (13): DiarDop 103; GliczKsiąż N4v; GórnDworz Hh6; o ten wymyſł nowy/ tákie ſpory cżynią. WujJudConf 253; CzechRozm 145v; ModrzBaz 28, 134; SkarJedn 275; BielRozm 8; ActReg 121; PowodPr 66; SkarKaz 382a; o to rozſądek cżynili. Iáka zgodá iáka ieſt miłość woyſká tego/ Przećiwko nim gotowem nieprzyiaćielſkiego. CzahTr E.

czynić za kogo (2): Káżdy zá ſyę Bogu będźye lidżbę czynił. KromRozm I Bv; BiałKaz Dv.

czynię czym (17): na tho vymowky czyn obyczaynye a krothkyemy slowy, wrzecz syą dlugo nyewdavayancz LibLeg 7/35; A thak wiele ludzi proſtych ktorzy tym zielem wroſzki rozmagite y guſla cżynią. FalZioł I 153b; potym cżynić mazanie mieſcz przerzecżonycb, oleyki y tłuſtoſciami namienionemi FalZioł V 19c, IV 29b, V 26, 84; WróbŻołt aa5v; BielKron 306v; manibus pedibusque sonum aliquem facio, Rękomá kláskam/ Nogámi y rękomá yáki dźwięk álbo ſzum czinię. Mącz 306a, 3a, 49b; SienLek 199; zá onemi tarcżámi ſzli do palá krokiem ſwoim/ cżynięcy ſztuki ſzermierſkie miecżem álbo rohátyną BielSpr 4; SkarŻyw 114; PaprUp L3v; praw nie wykonywaćie/ á do ſpráwiedliwośći fałſzywą wolnośćią ábo ráczey ſwowolnośćią/ przeſzkody ſámi ſobie czynićie. SkarKazSej 666a, 694b.

czynić między kim, między czym (18): LubPs Z3v; Duch ſwięty żadnego bráku miedzy ludzkimi oſobámi nie tzyni/ y żadnemu ſtanowi ludzkiemu nie folguie KrowObr C2; BibRadz Ex 18/16, I 138c marg; Tedy oni rzekli: Loſuymy. Y cżynili los miedzy ſobą HistRzym 114; WujJudConf 156v; CzechRozm 98v; Gdźie zgołá cżyniąc porownánie między mową Bożą [...] w ſtarym Teſtámenćie powiedźiáną/ á między mową Bożą [...] w nowym przymierzu vcżynioną: nie tylko nowy nád ſtáry wyſtáwia. CzechEp 281, 84; NiemObr 83; SarnStat 117, 120, 132 [2 r.], 172, 214; Chryſtus rozdźiałow miedzy bráćią czynić niechćiał. Proſzę nie dźielćie ſię temi trzemi dźiedźictwy: Religią/ Krolem/ y Oyczyzną miłą SkarKazSej 675b, 684a.

czynić nad kim, nad czym (6): To naſmiéwanijé ij ijné rozmaijté nad nijm cżynili OpecŻyw 109v; Przypátrzże ſie [...] opátrznośći iego/ ktorą on tu cżyni nád tym ſtádkiem ſwoim RejPos 168v, 183v, Ooo5; nád zábitem Meſſyaſzem [...] mieli lámenty ták boleſne cżynić iákie cżyni mátká nád ſmierćią iedynego ſyná ſwego LatHar 257.

czynić za kim (9): Stat a me, Przi mnie ſtoyi/ zá mną tę rzecz cżyni. Mącz 417b; BiałKat 133v; Swiętych [...] prośimy o to áby przycżynę zá námi cżynili/ y cżego nam trzebá vprośili. KuczbKat 365, 275; ModrzBaz 60v, 119; SkarŻyw 174; ActReg 102; Phil E2.

czynić z kim, z czym (8): ZapWar 1529 nr 2373; czárownice [...] wielkie czáry s tym [mięsem źrebięcia] czynią. Mącz 156c; RejPos 246; A cżyniąc z nim przypodobánie Aniołow káp: 2. v 2. 3. zacnieyſzym go nád ony Anioły cżyni CzechRozm 45; CzechEp 155; ArtKanc S17; GostGosp 154; SarnStat 336.

czynić na kim (1): A on znaiątz pańſką łaſkę/ pocżnie na nijm cżęſteé wyproſy cżynicz ForCnR Cv.

czynić o kim, o czym (116): PatKaz I 10v; BielŻyw 114, 129; Gdyż [poeci] lepak o ludziech nie rządnych pamiątkę cżynią tam ſie warować mamy ich vcżynkow y theż naſladowania, á vſzy zaſłonić BielŻywGlab nlb 12; GliczKsiąż D3; RejWiz A7v; UstPraw G4; BOgáty pijánicá związał ſobie głowę/ Doktorowie ſie zeſzli/ cżynić o tym mowę. RejFig Ee; BibRadz Ex 23/13, Ez 22 arg; BielKron 211; KwiatKsiąż F2; Mącz 334c, 388a; kował cżynił wſpominánie o klocu ſtráconym HistRzym 121; wasći przeſládowáć będą/ y ſłowá y wyznawánie wáſze/ ktore o mnie cżynić będzyecie RejPos 335v, 129v, 274v, 308; WujJudConf 200v; CzechRozm 181; ModrzBaz 61v; SkarJedn 190; CzechEp 213, 236 [2 r.]; NiemObr 41; WerGośc 211; ArtKanc G16; Phil N; cżyni ná gorze ono oſobne kazánié o błogoſłáwieńſtwách y o doſkonáłośći Chrześćijánſkiey. WujNT przedm 35, przedm 36, Act 24/25; O czym ſzérokié diſcurſy czynić, niémáſz plácu y czáſu do tego. SarnStat 1271, 1146, 1280; CiekPotr 86. Cf »pilność czynić«, »wzmiankę czynić«.

czynić w kim, w czym (22): LibLeg 10/121v, 11/137v, 172v; ComCrac 18v; Dokądże ći grzeſſnicy ták będą miły Pánie/ W tych nieznośnych ſwych ſproſnoſcyách cżynić przechwalánie LubPs V3v, bb2v; KrowObr 59, 201; GórnDworz G3v, Ee7; KuczbKat 215; CzechRozm 99; SkarJedn 225; ActReg 6, 43; W czym/ té obádwá vrzędy/ żadnéy zwłoki nie máią czynić: ále quotienſcunque táka ſpráwá przypádnie/ onę niemieſzkánié odpráwić SarnStat 272, 275, 336, 411; GrabPospR N4; Roſkázuie Bog [...] áby Hetmáni ábo Rotmiſtrze/ w ludźie poſpolitym ná woynę wywiedźionym brák cżynili PowodPr 62; CzahTr [Dv].

W charakterystycznych połączeniach : czynić brak (6), dowod (5), dźwięk (5), kazanie (28), koniec (11), koszt (13), kroki (4), kurzenie (4), mowę (4), namowy (7), nakład (26), obmowę (9), obrony (6), okrzyk (6), pamiątkę (11), poczet (4), prośby (17), przedmowę (7), przeszkody (6), przyczynę (7), rozdział (11), rozmowy (4), rozsądek (18), rzecz (34), rzeczy (50), skoki (4), słowa (8), spor (9), śpiewanie (4), tryumfy (5), ucżynki (72), wjazdy (5), wołanie (5), wykład (4), wyprawę (18), wywody (11), wyznanie (7), zamknienie (15), zapis (15), zgiełk (4).

Przysłowie: łacwiey cudze gánić/ niż ſwoie czynić. GroicPorz Bv.
Zwroty: »drogę czynić« [szyk zmienny] = agere iter Cn (16): i poczęli vczniowie iego konać drogę (marg) czynić abo iśc w drodze (‒) MurzNT Mar 2/23; BibRadz Sap 11/2; Goski A3; BielKron 436; Extendere se magnis itineribus, Wielkie cugi á drógi czinić. Mącz 444d; A iſz do nich y krolowie pielgrzymowánia y drogi cżynią. SkarŻyw 92, 212, 243, 596; SiebRozmyśl [A2]v, B2 [2 r.]; WitosłLut A4v; SkarKaz 40b, 41b; A wy piękne Chárytes/ kędy ſię śpieſzyćie/ Dokąd idźieſz Orphee/ gdźie drogę cżynićie? SapEpit B3.

»liczbę czynić« [w tym: z czego (47)] = rationem reddere Vulg, Modrz; rationem edere Modrz; inire rationem Calag; rationem facere JanStat [szyk zmienny] (73): RejPs 140; ComCrac 16; RejRozpr D3; LibMal 1545/102; RejKup b3v, b4v [2 r.], C, d3v, v6 (12); RejKup Sekl a6v; KromRozm I Bv; KromRozm III H5; Diar 91; DiarDop 116; Też Ráyce powinni ná kożdy rok przed ſtárſzymi y celnieyſzymi s poſpolſtwá liczbę czynić/ ze wſzyſtkich wźiętych dochodow Mieyſkich. GroicPorz b4v, gg3v; KrowObr 41v; RejWiz 191v; Leop Dan 6/2; UstPraw B3; BibRadz I 273v, Is 41 arg; Goski 14v; BielKron 201; ná ktory czas liczbę ludźie czynić muſzą z żywotá ſwego. LeovPrzep E4v; GórnDworz Aa7; A iż áni wzwieſz kiedyć rzeką wſtań iuż y idź s ſwiátá tego/ á cżyń licżbę z włodárſthwá twego. RejPos 194, 146v, 190v marg, 191v, 192v marg, 246 (8); RejPosWiecz 3 99 v; KuczbKat 60; RejZwierc 167v; Bo muśieli oni/ ktorzi w Rzymie Recżpoſpolitą rządźili/ ſkoro doſzedł rok/ y z vrzędu vſtępowáć/ y licżbę zniego cżynić. ModrzBaz 43, 44v, 76, 83, 123v; Ráchowáć śię. Licżbę cżynić. Inire rationem. Calag 389b; SkarŻyw 107; NiemObr 41; KochFr 117; ArtKanc S17; oto wam Krol iego m. litzbe tzini/ iadl w piatek ribi á wſobote grzibi PaprUp K2, K, K2v; ActReg 163; Zadney licżby nie cżynić z Vrzędnikiem/ áni z Száfárzem/ áni z Podſkárbim/ áż pieniądze odebrawſzy od niego. GostGosp 154; WujNT 568; SarnStat 336, 346 [2 r.], 364, 392, 419 (12); VotSzl Ev.

»pilność, pracę, staranie czynić« [w tym: o czym (22), około czego (15)] = diligentiam adhibere Modrz, JanStat; curare, diligenter attendere, diligentiam facere JanStat; studio committere Modrz; sollicitudinem facere Vulg [szyk zmienny] (38 : 38 : 16): KlerPow 4; FalZioł V 32; RejPs 73v; LibLeg 11/137v, 172v; RejKup g6; gdyśmy na sejmie krakowskiem o egzekucyji staranie czynili, tymże nam dotyskawano; Radźcie o obronie, potym i o tem będzie KIM stanowił. Diar 36, 25, 65; około wáſſych ſynow ktorym pyenyądze zbyeracye żadney práwye pilnosći nye cżynicye. GliczKsiąż M2, H5v, O2v; GroicPorz Bv; RejWiz 147v; BibRadz I *4v [2 r.], *5, *5v, 216b marg; BielKron 43v, 213v [2 r.], 219, 334v; Mącz 195c; RejAp 97; GórnDworz G3v, Ee7, Hh6; Słuchayże pilno á ſłuchay/ iáką pilność a iákie ſtáránie Pan ſwoie nád tobą thu cżynić racży RejPos 183v, 166v, 234 [2 r.], 292; HistLan A4v, B2; KuczbKat 85, 155, 215, 399; BielSpr 18v, 27v; RejPosRozpr [c2]; BudNT Cc2v; CzechRozm 145v; KarnNap ktv, G2; A przeto wielką pilność Krol cżynić ma/ około obieránia tych vrzędnikow/ ktoremi zwycżay ieſt záſadzáć kołó Senatorſkie ModrzBaz 25, 13, 134; W Náwroceniu y nauce do wiáry świętey wielką pracą cżynili ſławni y święći dwá Słowacy bráćia rodzęni/ Methodyus y Cyryllus Biſkupi SkarJedn 225; Oczko 11; KochPs 4; SkarŻyw 319; ReszPrz 105; ReszHoz 125, 132, 137 [2 r.]; ReszList 173; WerKaz 275; Zá tym ſprzętna goſpodyni/ O wieczerzéy pilność cżyni KochSob 70; PaprUp L; ActReg 6, 89, 121; LatHar 29; WujNT Iudae 3; SarnStat 82, 275, 336, 411, 541, 1175; PowodPr 66; ludźie y pánowie ná vrzędách śiedząc [...] pilnośći ná obiáśnienie prawdy y wiádomośći pewney nie czynią SkarKaz 2a, 382a, 610b; GosłCast 7; PudłDydo [B5]v; SzarzRyt B2v.

»(w)zmiankę (a. (w)zmi(e)nkę) czynić« [w tym: o czym (57)] = commemorare, memorare aliquid, inducere,inferre mentionem Cn; memoriam facere Vulg [szyk zmienny] (82): LibLeg 7/98, 100v; żadny Doctor niecżyni zmienki ocżyſczv SeklWyzn Gv; SeklKat M4v; KromRozm II c4, g3, r4v, v; KromRozm III D8, E7 [2 r.], F6, G4v (13); LubPs Z3; Dziękuiemy Bogu záwżdy zá was wſzyſthki/ cżyniąc zmiánkę o was [memoriam vestri facientes; wspominając was WujNT] w modlitwach náſſych Leop 1.Thess 1/2, k. Nnv, AAa; BibRadz I 46b, 276b marg, II 64d marg, 2.Petri 1/15; BielKron 92v, 139, 143v, 464v; GórnDworz Q3v; RejPos 260v; KuczbKat 240; RejZwierc 266v; WujJud 142v; RejPosRozpr cv; RejPosWstaw 110v; MycPrz II C; BudNT Philem 1/4, Ii8v; CzechRozm 50, 138, 151; ModrzBaz 119; SkarJedn 107; SkarŻyw 131; Czynią też wzmiankę Kroniki Polskie/ zwłaſzczá Długos y Miecbohius fol. 27. cap. 4. iſz Bolesłáw Chrobry [...] vczynił przymierze z Wołodimirzem Xiążęćiem Ruſkim StryjKron 165, 16, 95, 121, 180, 245 (8); CzechEp 158 [2 r.], 293, 309; NiemObr 51; KlonŻal E3; WerGośc 238, 247; IMnie Vrzędu iescze nieoddano, nieczyniłem namnieyszey smianki otym, iedno zPanem Podlaskiem barzo mało ActReg 171, 158, 161; Phil E; KochCz A4v; LatHar 122, 123, 124 [2 r.], 302, 380; wiele innych piſárzow ſtárych czynią wzmiánkę tych to mnichow w Alexándryey WujNT 125, 186, Eph 1/16, s. 762; SarnStat 1168; CiekPotr 80.

Szereg: »czynić a sprawować« (1): Iużeś ſie theż náſłuchał o dziwney ſpráwie/ opiece/ y opátrznośći iego/ kthorą on vſtháwicżnie cżynić á ſpráwowáć racży nád wiernemi ſwemi. RejPos Ooo5.
a. Sprawować, zajmować się czym, przeprowadzać, prowadzić; facere JanStat, Vulg; committere, interponere JanStat; obire Modrz; exercere Vulg [co] (260): BierEz D4; PatKaz II 44 [2 r.]; ZapWar 1528 nr 2457; Thakże każdego roku dla łupu, cżynią naiazdy do ziemie Litewſkiey/ Ruſkiey/ Wałaſkiey y Podolſkiey MiechGlab 74, 16, 37, 65; WróbŻołt gg6; wam dawami Mocz abisczie na miesczv naschim yako Comissarze naschi czinily pylne a swiebodne viwiedzenie LibLeg 11/80v, 10/146; Ktorych rzeczi Execucye Voyevodovie czynicz mayą. ComCrac 12v, 15v [2 r.], 18 [2 r.], 19, 22; SeklKat I3; Sſą nadniemi przełożeny A prawie nato ſtworzeny: I Bogacztwi opatrzeny By czinili rząd na Ziemy. RejKup o5; Ale ten Alexander niezlicżne walki cżynił/ w ktorych nie inſzego iedno zwycięſtwo záwżdy otrzymał HistAl D6; KromRozm III F8, H6, P5v; Diar 27, 55, 62, 93 [2 r.]; A to wszytko powiedają być prze to, że WKM sądow zwykłych sejmowych czynić nie raczysz DiarDop 106, 106, 109 [2 r.]; LubPs I3v; GroicPorz Cv [3 r.], s3, s3v, oo3; GroicPorzRej C3v; RejWiz 112v; będzie Krol krolował/ á będzie mądry y będzie cżynił Sąd y ſpráwiedliwość ná źiemi Leop Ier 23/5, Iudic 6/3, 2.Tim 4/5, Apoc 13/12; Zydzi kupiectwá żadnego czynić nie máią ná wśiách iáko y krzeſćiáni pod ſtráceniem kupiey. UstPraw I4v, A3v [2 r.]; LeszczRzecz A3; RejFig Aa7; BibRadz Mich 6/8, Zach 7/9, Tob 3/2; Goski A4; OrzRozm G, G3; Ieremiaſz [...] rádził ludu poſpolitemu áby oráli/ ſiali/ żony poymowáli/ budowáli/ y wſzelkie goſpodárſtwá cżynili BielKron 95, 199, 250, 331; Mącz 42d, 233a [2 r.], 244a; beſtia [...] zbuntowawſzy ſie s tą beſtią ſiedmigłowátą/ pocżęłá wnet cżynić moc iey/ oto pocżęłá podbijáć pod poſłuſzeńſtwo ſwoie krole/ kſiążętá/ y rozlicżne narody RejAp 111v, 111; GórnDworz N5; HistRzym 77, 83; RejPos 176v; BielSat Ev; RejZwierc 234a; BielSpr 2, 11; dowcipem zwodz (marg) wł: cżyń (‒) bitwę. BudBib Prov 20/18; Cżyni ſtátek y dobytek. To ieſt/ ktory narod nic inego nie cżyni/ iedno ſię bydłem y innym dobytkiem báwi. BudBib I 429b [Dosłowne tłumaczenie z hebrajskiego], 1.Par 22/8, Sap 9/3; MycPrz II B4v; BudNT Ioann 5/27, Apoc 13/5; Bo á iáko koniem powroćić/ iáko ſtrzelbę cżynić/ iáko broni vżywáć/ iáko kopiją ſkłádáć może/ kto tego pirwey namniey niekoſztował? ModrzBaz 110, 94, 95v, 131; SkarJedn 125; Oczko A3v; Poſelſtwo cżyniąc złotą mową ſwoią/ ze lwá/ owcę vcżynił SkarŻyw 88; Piſarzu/ cżyń ſwoy vrząd/ piſz co widziſz SkarŻyw 188, 173, 311; StryjKron 432; CzechEp [379], [411], [414]; NiemObr 108; Co też mowiſz iż ieżdżą w złą chwilę ná Roki: Sobie ſámi w tym krzywi/ iż cżynią odwłoki. BielSjem 7; BielRozm 34; Prawo/ powieſz/ nic w tem nie winno/ ále winni Stároſtowie/ ktorzy exequutiy nie czynią. GórnRozm I2v, I3 marg; KochWr 24; ActReg 18, 87, 164; Calep 680b; GrabowSet R; WujNT Ioann 5/27 [2 r.], s. 121, 608, 870; Któré dilácie pozwány czynić moze. SarnStat 464; [Krol] przez wiele czáſów woyny y wypráwy woienné miał/ czynił/ dźierżał/ y ſpráwował [bella et expeditiones habuerit, fecerit, tenuerit et exercu erit JanStat 719] SarnStat 901 [idem] 903; ſtroná która ruſzenié cżyni nie więcéy/ ieno ieden groſz zá to zápłáćić będzie powinna. SarnStat 808, 45, 93, 125, 263, 272 (46); KlonKr A4; pięćkroć rániony był na ſwoim ćiele/ Gdy ſzturmy/ gdy potkánia cżynił bárzo wiele. KmitaSpit A4v; Y tám zarazem cżyni Bog exekucią/ biorąc zwierzchność w niewolą pogáńſką PowodPr 74, 23 [2 r.]; SkarKaz 2a, 4b, 240a; SkarKazSej 679b 694b, 700a; Ieden nád leśnym Sanem cżyni tárgi/ Drugi nad Wieprzem KlonFlis D4.

czynić do kogo (2): Appelácye do Papieżá Biſkupi y dochowni [!] wſzytkiego kośćiołá cżynili. SkarJedn D3, 128.

czynić około czego (3): OrzRozm Iv marg; trzebáby tákich Dozorcow w káżdem Powiećie dwu obráć: ktorziby pewnych cżáſow/ cżynili opyt y wywiádowánie około obycżáiow ludzkicb/ ábo y záchowánia [qui de moribus omnium statis temporibus inquirerent] ModrzBaz 32v; SarnStat 611.

czynić komu, czemu (6): ZapWar 1528 nr 2459, 1549 nr 2657, Ktori ſtrzeże prawdy na wieki ktori cżini ſprawiedliwy ſąd cirpiącim krzywdę/ á daie pokarm łacżniącim. WróbŻołt 145/7; LubPs ff2; SkarŻyw 260; SarnStat 809.

czynić przeciw komu, przeciw czemu (10): Wilcy ten pokoy złomili/ Przećiw owcam boy cżynili. BierEz Fv; ComCrac 22; HistAl C7; KrowObr 167; BibRadz 2.Petri 2/11; BielKron 199; RejAp 108; nam Katolikom Swiedzkim [!] [...] nienalezy co inszego czynic iedno sąm Proces a executią przećiwko gwałtownikom ActReg 21; WujNT Iudae 15; SarnStat 501.

czynić na kogo, na co (12): MiechGlab 2, 19; A o pokuczką ziemyą nyema sye nygdi vpominacz [...] any zadnych nayazdow na nyą nyeczinicz LibLeg 6/78 [idem] 6/159; HistAl H, H6v; MurzNT Luc 6/28; narodowie oney źiemie [...] bronili im budowáć/ á cżyniąc wtárcżki ná nie/ przerywáli im Leop 3.Esdr 5/73, Ez 16/41; BibRadz 4.Esdr 15/16; BielKron 449; GórnRozm C3.

czynić o co (9): vydzenye czynyl slachatny Ian Mychalowsski o possyeczenye trawy ZapWar 1520 nr 2180, 1529 nr 2372; żadnego poſtępkn práwego [!] nie omięſzkał czynić o zły przewod práwá. UstPraw Kv, K2; GórnRozm C3; SCrutinium álbo pytánié o zábićié [...] Woiewodá káżdy w Woiowództwie ſwoim czynić ma SarnStat 611, 347, 801; O nieſzcżęſny rozumie/ przemyśle przeklęty: Iáko śmieſz cżynić tárgi o towar ták święty? KlonWor 28.

czynić czym (6) : Ale ten rząd tylko vczenim/ nápominánim/ poćyeſſánim/ á rządnym ſſáfowánim ſwyątoſci/ vrzędnicy koſcyelni czynić máyą. KromRozm III H3; GroicPorz v2v; poćiſki cżynili rohátynámi y kulámi álbo kámieńmi BielSpr 29; SkarŻyw 574; A ieſli króm wiádomośći y zwolenia téyże ſzláchty y Panow zechcemy budowáć: tedy to bndowánié náſzym koſztem y wydatki czynić będźiemy. SarnStat 126 [idem] 883.

czynić między kim, między czym (3): Ale popráwćie drog wáſzych y ſpraw wáſzych ku dobremu/ á ſpráwiedliwy ſąd czyńćie miedzy ſtronámi. BibRadz Ier 7/5, Ez 18/8; WujNT Aaaaaa4v.

czynić nad kim, nad czym (7): Vrząd iego ná tym ieſt/ áby Exekucyą czynił nád złoczyńcą GroicPorz h, Cv; UstPraw A4; RejPos 21, 288v; ſąd nád wſzytkim ſwiátem ieden iákiś Bog nawſzechmocnieyſzy miał czynić StryjKron 155; SarnStat 272.

czynić z kim (12): ZapWar 1529 nr 2372; Boiowania kthoreſmy z bogiem Dariuſem cżynili/ á iákoſmy walcżyli/ o wſzyeki [!] mniemamy iż dobrze wiecie HistAl H2; Leop Soph 2; thám nálazł lud [...] s ktorymi iął frymárki cżynić/ to ieſt/ brał od nieh Perły rozmáithe/ białe y cżyrwone zá ſkło/ zá dzwonki/ zá igły BielKron 443v, 447v [2 r.], 453v; RejAp CC2v, 107v; Y dano mu bitwę cżynić z świętymi/ y zwyćiężáć ie BudNT Apoc 13/7; StryjKron 662; WujNT Apoc 13/7.

czynić na kim (1): Poſłowie [...] ſkárżyli ſie ná Stároſty/ iż dekretow niektorych dnchownych [...] cżynili ná śláchćie exekućią PowodPr 23.

czynić o kim, o czym (10): ZapWar 1525 nr 2164; ComCrac 16v; Ktory ſtrzeże prawdy ná wieki/ cżyni ſąd o tych co ćierpią krzywdę Leop Ps 145/7; CzechRozm 9; ModrzBaz 46v; KochPs 16; O cżym gdy Papieſz Mikołay piąty pilne y długie wypytánie cżynił/ kánonizował go roku 1451. SkarŻyw 463; SarnStat 501, 503; RybWit A3.

czynić w czym (12): KromRozm III L; posłowie [...] protestacyją in causa religionis czynili Diar 83; GórnDworz N5; SkarJedn 55; Oczko 30; ActReg 18; exekuciią tàm in bonis, quàm in perſonis czynić máią SarnStat 119, 166, 211; KlonKr B3; ludźie młodźi/ nie świádomi/ nie ćwiczeni/ w R. P. rządy czynią SkarKazSej 663a, 676a.

W charakterystycznych połączeniach : czynić apelacyją (4), bitwę (4), egzekucyją (58), frymarki (6), kontrowersyją (5), moc (5), najazd (10), odwłoki (8), powinności (4), pro testacyje (5), rząd (16), sąd (30), skrutynijum (5), szturmy (5), targ (8), urząd (8), walkę (9), wojny (6).

b. Odprawiać; facere JanStat, Vulg, Cn; agere, dare Vulg, Cn [co] (216): BierRaj 23v; Będzieſs moia milá matko [...] w Ieruzalem wilkąnotz [!] cżyniła/ aletz będzie barzo gorzká OpecŻyw 82v; PatKaz III 141 v; WróbŻołt Z4; SeklKat Gv, G4, X3; Są tu poſty/ yſnchothy [!] Ktores czynyl ſwoiey cznothy Wyanky/ korunky/ paczyerze Czos ie mawal wzwoiey wierze. RejKup k8, r5v, aa8; Zonę poyąć pokutę czynić. GliczKsiąż Pv marg; LubPs D4v, I3, I4; SeklPieś 20; KrowObr 59, 102; V iednegoſz ołtarzá będziećie modłę cżynić [coram altari uno adora bitis] y ná nim palić zápal wonny? Leop 2.Par 32/12, Soph 1/5, Act 17/30, 2Cor 7/1; RejFig Ccv; BibRadz Ion 3 arg, 2.Mach 1/23; kapłani ſpiewáli exekwie/ y inne Cerymonie cżynili/ iáko w Rzymſkich kośćielech bywa BielKron 222, 8v, 71, 90, 93, 116 (16); RejAp 19 [2 r.], 19v [4 r.], 25v, 31v, Ddv2; HistRzym 54, 113v [2 r.]; RejPos 200v; Mſzą/ iákomći iuż powiedźiał po Chryſtuśie Apoſtołowie czynili. BiałKat 348v, 358v; KuczbKat 230, 385; WujJud 82v [4 r.], 99, 108 [2 r.], 161; WujJudConf 191 [2 r.]; Śiedm dni ocżyśćienie cżynić będzieſz ná ołtarzu BudBib Ex 29/37, k. B2v; BiałKaz B2v; BudNT Luc 5/33; CzechRozm 207v; Dyſcypliny to ieſt bicżowánia cżyniłá z innymi poſpołu SkarŻyw 160; Krolewicowie y Kśiążętá náśládowáli Romuáldá y wielkie vmartwienia cżynili. SkarŻyw 573 marg; Iuſz mięſa nieiadł y winá nie pił/ poſty wielkie cżyniąc SkarŻyw 440, 20, 56, 57, 70 [2 r.], 75 (33); CzechEp 80, 158; ReszList 158; ArtKanc A10, I4, L9, N3v, S4; y modlitwy ná ten cżás cżynimy/ y poſtem ſię nieco dla tego trudźimy. LatHar 124; Spowiedź cżęſtą cżyniącym/ ábo cżynić wolą máiącym/ náuká y przeſtrogá. LatHar 130, +8, +8v, 108, 124, 131 (12); Czás moy blizko ieſt/ v ćiebie czynię Páſchę [facio Pas cham] z vczniámi memi. WujNT Matth 26/18, Matth 3/2, 23/14, Luc 5/33, s. 243 [2 r.], 478 (10); WysKaz 39; SarnStat 608, 703; SkarKaz 383a; SkarKazSej 707a.

czynić do kogo (7): LubPs ee3v marg; cżynił modlenie do Páná Bogá ſtworzycielá wſzech rzecży. BielKron 111; RejPos 308v, 313v; CzechRozm 203; LatHar 625; PowodPr 35.

czynić od czego (2): oni ludzye nie cżynili pokuty ſwoiey/ od mężoboyſtwá/ od cżárow/ od cudzołoſtwá/ y od złodzieyſtwá ſwego. RejAp 83, 31.

czynić komu, czemu (9): SeklWyzn c4; Leop 2.Reg 15/32, 2.Par 7/22, Dan 3/18, Act 7/43; BielKron 154v; KochMon 31; nic nieumiał/ iedno piſmo S. rozmyſláć/ á ochotną modlitwę P. Bogu cżynić. SkarŻyw 298; Nie wzywamy tedy Swiętych/ áni im nabożeńſtwá cżynimy WujJudConf 58.

czynić ku komu (5): LubPs O4; Leop Eccli 50/19; kazał pośćić wſzythkiemu duchowieńſtwu y modlitwy cżynić ku pánu Bogu BielKron 348v; OrzQuin Z2; SkarŻyw 82.

czynić przeciw komu (1): cżyni modlitwę Prorok ſwięty przećiw Saulowi LubPs O3.

czynić za kogo, za co (30): LubPs P6v marg; lud moy [...] cżyniłby pokutę zá fwe drogi bárzo złe Leop 2.Par 7/14; BielKron 38; BiałKat 358v [3 r.]; HistLan D2; KuczbKat 200, 205; SkarJedn 272; Oni Mſze y pámiątki zá iego duſze [!] cżynili/ zwłaſzcżá trzy kroć ná rok. SkarŻyw 99, 35, 309, 358, 545, 576; StryjKron 400; ReszList 148; Dopomożyſz nam ábyſmy ſię náwroćili/ z grzechow powſtawſzy, zá nie wierną pokutę cżynili ArtKanc I16, N4v, Q20; LatHar +9v, 88, 100, 183, 276; Tymże obycżaiem z ſtrony doſyć vcżynienia/ karnośći y rozmáite vtrapienia/ ktore my ábo kto iny zá nas cżyni/ áby były przed oblicżnośćią Páńſką przyiemne WysKaz 32; SkarKaz 382a [2 r.], 385b.

czynić czym (1): powroſkámi cżęſte diſcypliny cżynił SkarŻyw 411.

czynić nad kim (1): iáko ſię z ſrogiey ręki iego wyprośiem/ ieſli tu pokuty iákiey y nagrody ſpráwiedliwośći iego/ ſami nád ſobą niecżyniemy? SkarŻyw 484.

czynić przed kim (12): ſpowiedz mogę cżynić/ przed mądrym ſłvgą koſcielnym SeklWyzn c4, [2 r.]; BibRadz 2.Esdr 1/6; WujJud 82v; WujJudConf 82; Wſtawałem záwżdy przededniem/ Abym czynił modły przed niem [Bogiem] KochMRot B; ReszPrz 46; LatHar 131 [2 r.], 133; WujNT 12 [2 r.].

czynić za kim (10): RejAp 77v; BiałKat 21; WujJud 229; BudBib Sap 13/17; ModrzBaz 49v; CzechEp 44; modl ſię zá poſpolſtwem/ przycżyń ſię zá duchowieńſtwem/ cżyń modlitwę zá nabożną płcią niewieśćią LatHar 408, 487, 521, 625.

W charakterystycznych połączeniach : czynić biczowania (3), ceremonije (3), modlitwę (69), modłę (18), nabożeństwo (3), pokutę (72), post (12), spowiedź (14).

c. Odbywać, urządzać; facere Vulg, Cn; instituere Modrz [co] (99): Heród cżynil gody ſwégo narodzeniá OpecŻyw 47v, 26v; TarDuch B8; LibLeg 6/78v; WróbŻołt 70/10; SeklKat P3v; RejKup R; KromRozm III E; Papieſz w Rzymie pierwſzą Proceſyą ná Wielkęnoc/ do kośćiołá Panny Máryey więtſzey tzyni. KrowObr 146, 200v, 201 [2 r.]; Leop Eccli 27/30; tbo ieſt nieurzędnie ludźiom świeckim [...] tákie zyázdy/ tákowe Synody czynić OrzList i3; RejZwierz 12v, 17v; nigdym nie omieſzkawał Monſtry/ ktorą Wenetowie czynić po Powiećiech ſwoich zwykli na kożdy rok OrzRozm V3, A3, Cv; niewiáſty y dzyewki Izráelſkie cżyniac tryumfy iáko bywał obycżay v nich wychodząc z miaſt ſpiewáły BielKron 65v; obchody w mieśćie cżynili w ſześći kośćielech ze wſzytkimi Proceſyámi/ połozywſzy ſceptrá krolewſkie ná márach. BielKron 425v, 54v, 114v, 216v, 247, 272v (12); Mącz 505a; RejPos 9v, [226]; BiałKat 341, 358v, 361; RejZwierc 98v; BielSpr 26; Nieśmiem owych ſchadzek mężcżyzn z białemi głowámi/ ktore cżynią dla tańcow [ad choreas instituta] do nierządnych domow przyrownáć ModrzBaz 54, 54; Biſkupá Rzymſkiego/ iż bez niego cżynić Synodow y ſtánowić nic niemogli. SkarJedn 129; poſyłáli do Grekow/ áby ſię ziáchawſzy ná iedno mieyfce/ y Concilium ábo Zbor cżyniąc/ zgodę z ſtrony wiáry S. miedzy ſobą ſpoili. SkarJedn 328, A*v, [A*2]v, 92, 128, 160 (10); ná tym mieyſcu gdzie to igrzyſká y gonitwy cżyniono/ był ryty obraz Ceſarzowey Eudoxyey SkarŻyw 89, 167, 472, 502, 546, 573; ArtKanc N7, Pv; Concelebro — Swięczę, obchod czinię. Calep 230b; Repotia – Kołatią ktorą czini zęnny po weſzeliu. Calep 914b; GrabowSet E3v; OstrEpit A3; Woienni ludźie nie indźie iedno ná polu ſtania ſwé niechay czynią SarnStat 901 marg; SkarKaz 456b; SkarKazSej 663a, 682a, 695b.

czynić dla kogo (2): przez oſm dni czynili weſelą dla Roxany dziewki Dáriuſowey HistAl G5v; SkarŻyw 309.

czynić około czego (1): cżynili Synod w Antyocenie około ſekty Arryanow. BielKron 156v.

czynić komu (14): matka ſwiętego Iána chciala gody cżynitz ſynowi ſwému Iánowi OpecŻyw 40v, 66; LubPs S2v; żoná/ proſiłá przed thym mężá ſwego/ áby iey koſzthownego pogrzebu niecżynił BielKron 212, 75v, 292v; Parento, Obchód czinię/ pogrzeb ſpráwuyę rodźicóm ſwoyim Mącz 278c, 140d; ſobie oſobne wiecżerze cżynili/ co ſie Páwłowi fwiętemu nie podobáło RejPosWiecz 3 97; RejZwierc 169v; SkarŻyw 62; LatHar 73; SkarKaz 80a; CzahTr K4v.

czynić przećiwko komu (1): Pháryzeuſzowie/ czynili nátychmiaſt rádę z Herodyany przećiwko iemu iákoby go ſtráćili. WujNT Mar 3/6.

czynić z kim, z czym (7): BierEz R; Iako Darius cżynił radę s ſwemi kſiążęty/ iákoby ſie mógł ſprzećiwić Alexandrowi. HistAl E; Diar 31; RejWiz 21; BielKron 208; wſchodne kośćioły chcąc z ſwemi zbor cżynić bez Papieżá/ iáko owce bez páſterzá/ w błędy przyſzli SkarJedn 145; WujNT Mar 3/6.

czynić o kim (5): RejPos 197v; A oni ſye w méy pladze weſelili/ Y ſchadzki o mnie táiemné czynili KochPs 49, 56, 82; Kiedy one Maenades zeſzły ſię w gromádę/O cżárách y o guſłách cżyniły więc rádę KlonWor 7.

W charakterystycznych połączeniach : czynić gody (6), igrzyska (3), krotochwile (5), obchod (6), pamiątkę (7), pogrzeb (5), procesyją (5), radę (9), schadzki (7), sejmy (4), synody (7), tryumfy (7), wieczerzę (3), zbory (6), zjazdy (3).

Szeregi: »czynić i obchodzić« (4): máią tzynić y obchodzić pámiątkę vſtáwitzną/ oney nadroſſſzey offiáry KrowObr 201, 200v, 201 [2 r.].

»zebrać i czynić« (1): Iáko wy bez roſkazánia nawyżſzego Biſkupá/ y bez namieſtniká iego Synod zebráć y cżynić możećie? SkarJedn 146.

d. Dawać, udzielać, składać; facere JanStat, Vulg, Cn; dare Vulg, Cn; praestare JanStat, Cn; tribuere JanStat; referre Modrz [co] (1693): PatKaz III 148v; woſk na ſpalone mieſtcze przyłożony/ ſiłną pomocz cżyni. FalZioł V 89, I 2d, II 5d; BielŻyw 155; GlabGad F5, K8; LibLeg 11/81v, 107v; SeklWyzn 4, 4v, g4; Czin ze ty przed ſie offyare Stanieċ to ſa prawą wiare. Dai koſczyolom dai klaſtorom I też inſem ſwietem ſborum. RejKup 16; Rurał ſie nye obacży/ mnima by go s práwey chući witano á pokłony cżynyono GliczKsiąż H7v; HistAl D2v, Kv; LubPs E4, cc3, dd4v; dłużnik pierwey niż ſye pocznie ruchomym fantem wyzwáláć/ przyſyęgę cżyni iż niema złotá/ śrebrá/ gotowych pieniędzy. GroicPorz cc4v, A3v, c2, h3, zv; Czemu Votá tzynią/ obiecuiąc poſluſzeńſtwo/ tzyſthość/ y vboſtwo? KrowObr 133v, 133v, 137v, 138, 141v; RejWiz 182, 184; Wywyſſayćież Páná Bogá naſſego/ y cżeść á chwałę cżyńćie [adorate] ná gorze iego ſwięthey Leop Ps 98/9, Ps 131/7, Is 65/11; Strzeżćie się/ ábyśćie iáłmużny wáſzey nie cżynili przed ludzmi BibRadz Matth 6/1, I 3a marg, Num 18/31, Os 4/13, Eccli 45/18, Matth 6/2 (7); A gdy Pan Bog sſtąpił przez obłok/ ſkłonił ſie pręthko do zyemie/ chwaląc y cżyniąc pocżćiwość BielKron 35; Moizeſz Stároſtá z Dybry/ o ktorym wielem iuż piſáł iákie poſługi zacne cżynił. BielKron 256; Pruſy y Pomorzány [...] muſieli ołd dáwáć y poſluſzeńſtwo cżynić BielKron 356v, 33v, 34v, 38v, 39, 42v (40); KwiatKsiąż A4; Commodo, Posługę yáką czynię/ Pożyczam Mącz 61c; Porricio [...] ofiáruyę czinię ofiári. Mącz 162d, 32b, 141c, 159a, 166b, 273b (10); SienLek 124; Ma y metáphorá dobrze wzięta/ niemałą grácią/ [...] zwłaſzcżá ná dawániu odpowiedzi/ á ieſli ten kto odpowiedź cżyni/ prowádzi też metáphorę do końcá/ ktorą go potkano, GórnDworz Q5v, R4v; HistRzym 83; RejPos 116, 181, 202, 298v, 319v; BiałKat 46, 333v, 348v, 360v; HistLan E2; KuczbKat 210, 370, 405, 415; RejZwierc 94v [2 r.]; BielSpr c; dał im moc y roſkazánie/ áby tę ofiárę ná iego pámiątkę cżynili álbo ofiárowáli WujJud 148v, 149, 178v, 184v, 201 [2 r] (9); Wuj JudConf 61v [2 r.], 138, 240v; RejPosRozpr [c2]v; on będzie cżynić (ofiárę zá) grzech/ y obiátę/ y cáłopalenie y (offiáry) dziękowne błagáiąc (Bogá) BudBib Ez 45/17; Według maiętnośći twoich cżyń iałmużnę. A ieſli máłą mafz máiętność/ nie boyże ſię dáwáć iáłmużny z oney twey trochy. BudBib Tob 4/8, Lev 7/9, 1.Reg 2/29, 1.Esdr 3/4, Ez 46/2, Tob 4/7 (9); HistHel B2; CzechRozm 71v, 72, 219; Bo kto prawdźiwą á świętobliwą przyśięgę cżyni/ cżeść Bogu wyrządza ModrzBaz 87, 10, 27v; SkarJedn 260, 366; Chcąli nagrody/ niech ią ſami pierwey cżynią/ Iáko ći/ ktorzy krzywdę naprzod vcżynili. KochOdpr B4; Calag 568b; Nie zmarſzcżyłá ſię y ná onę pracą/ ále zweſelem cżyniłá poſłufzeńftwo SkarŻyw 225, 21, 27, 28 [2 r.], 41, 98 (36); MWilkHist G; CzechEp 87, 124, 306, 309, 332; ReszPrz 16, 35, 99; ReszHoz 115; WerGośc 258; GórnRozm D2, F4v; ActReg 42, 77, 80, 108; Munero – Podarek czinię, obdaruię. Calep 680a; Gratificor – Wdzięk czinię, posługę czinię. Calep 464a, 223b, 755b, 1121b; Wſpomni ná dobroć ſwoię/ ktora z wieki zroſłá/ Y łáſki/ ktoreś cżynił/ ná płácż ſtrapionego GrabowSet G3v, D; LatHar 194; pokłonić ſię/ maſz ná brzegu wykład tego ſłowá/ chwałę oddáć ábo pokłon czynić. Bo ſię też ták ſłowo Adorare wyłożyć może. WujNT przedm 25, s. 6 marg, Matth 6/2, 3, Act 9/36, 13/2 (13); SarnStat 16, 269, 290, 399, 458 (12); SkarKaz 40a, 155b, 156a, 156b, 157a (11); VotSzl D4v; SkarKazSej 681a; KlonWor 53; śmierć folgi nie cżyni. SzarzRyt C4.

czynić z kogo, z czego (31): MetrKor 40/818; LibLeg 6/115, 7/33v; HistAl I8v, M6v; UstPraw K2v; Kain czynił ofiárę Pánu z owocow źiemie. BibRadz Gen 4/3; BielKron 14v, 77v, 82v; RejZwierc 43v; z roboty rąk ſwoich iáłmużny cżyni WujJud 92v; BudBib Tob 4/7, Eccli 34/22; ofiárę Pánu Bogu znáwrocenia grzeſznych cżynił SkarŻyw 106, 141, 162; StryjKron 596; SarnStat 17, 129, 302, 366, 433 (11); SkarKaz 121b, 386b.

czynić dla kogo (1): vkázował znáki moich dobrych á cnotliwych poſług ktorem cżynił záwżdy dla nich z młodośći ſwoiey. BielKron 109v.

czynić do kogo (4): Bog w Synái cżyni nápominánie/ y obietnice do ludu. BibRadz Ex 19 arg, 1.Par 28 arg; OrzQuin T4; ReszList 168.

czynić około czego (1): kiedj bedą Comiſſarze czinicz krola yego M. okolo thego ſprawiedlywoſcz tedj to bedzie yemv wolno LibLeg 11/71v.

czynić komu, czemu (640): nathen czasz y przyszyągą czynyly krolyowy yego mylosczy y slubowaly MetrKor 37/2, 31/621; Polyecam też tobye myloſcywi Ieſu wſſitky [...] ktorzimy wſpomozenye myloſyernye czinyᾳ BierRaj 17, 19v, 20v; Nie cżyń złemu nic dobrego/ Boć nie będzie wdzięcżen tego BierEz K4v, L3, M4v, Q4; otom iá ijm wielé dobrégo cżynil/ oni mnie platzą zlé za dobré OpecŻyw 101, 5, [123]v, 150v, 182 [2 r.], 189.v; OpecŻywSandR nlb 6; ForCnR A3, E3v; PatKaz I 14v; PatKaz II 77v, 78v, 84v; PatKaz III 92v, 122v; Y ſpytał go ieden cżemu by takową pocżeſzność kxiążęciu żydowſkiemu cżynił, kłaniaiąc y modląc ſie iemu BielŻyw 156, 20, 27, 105, 165; kto medianę puſzcża wſzytkiemu ciału abo ſzkodzi [...] albo pomoc cżyni GlabGad E5v, M; MiechGlab [90]; LibLeg 7/11, 10/62v, 70v, 71, 11/27, 2; WróbŻołt G3; Iako pan bog czynił wielkie dobrodzie; ſtwá wſtárym zakonie żydom. RejPs Ff4, 27, 75v, 11y, 129, 191v, Ff7; RejJóz Q3; dziatki powynny tak zprzirodzenia/ iako y dla tego przikazania wſziſtki wczeſnoſci czynić rodziczom ſwoim SeklKat H, H2v, H3, H4, Zy; RejKup s5v, ee2; chwaliſz bogi infze ktorzi cie k ſlużbie przypądzáią á im ofiary cżyniſz. HistAl Kv, B6v, C2v, Dv, D2v, E5 (13); GliczKsiąż M3v; Cżyńcye cżeść ſwyętemu imyenyowi yego/ Chwaląc Páná Bogá s ſercá vprzeymego LubPs G4; Duſſo moyá dobrorzecż temu Pánu ſwemu/ [...] Cżyń cżeść chwałę yák Pánu wyecżnie trwáyącemu. LubPs X5, Hv, M3, Pv marg, P2v marg, P5v marg (22); GroicPorz a3, i3; ohietnice/ przyśięgi/ y ſluby im tzynićie/ w ktorych wſzyſtkę nádzieię zbáwienia wáfzego pokłádaćie. KrowObr 141; A chceſz tzynić offiárę Bogu/ offiaruyże ſámego ſiebie/ ktorego maſz w mocy KrowObr 189v, B3v, 102v, 126v, 127v, 154 (12); RejWiz 96v, 182v; Sluby cżyńćie [Vovete] y pełńćie ie Pánu Bogu wáſſemu Leop Ps 75/12, 1.Reg 16/5, Ps 29/10, 65/2, 4, Sap 18 arg (9); Iednę zacną niemocną/ ná zlężeniu vźrzał. Kazał iey namiot rozbić/ cżynił wielkie wcżáſy RejZwierz 21, 7v, 38v, 91; ofiáry czynili Baalowi/ á kádźili báłwanom. BibRadz Os 11/2; Zapowiedź mu cżyni áby nie śmiał prorokowáć przećiw Bethel. BibRadz Amos 7 arg; święćili dźień Szábátu/ bárzo wielkie chwały cżyniąc Panu y oddawáiąc dźięki záto iż ie záchował BibRadz 2.Mach 8/27, Gen 4/3, 8 arg, 28 arg, I 3a marg, 6d marg (18); OrzRozm D3; lud proſty onemu obrázowi wielkie cżći wyrządzał y ofiáry cżynił przez długie cżáſy BielKron 8; Chuſſy przyſzedł do Abſáloná/ pozdrowił go/ cżyniąc mu vcżćiwość. BielKron 72, 12, 12v, 17, 17v, 18 (79); Cui sacrificatur [...] Któremu ofiáry czinią Mącz 363c, 81b, 120d, 268c, 397b; RejAp 41, 56, 97v, 108, 119v (7); GórnDworz P4, S6, X5v, Ii3v; HistRzym 44v, 46v, 99v; Pátrzayże thu łáſkáwey á miłośćiwey otuchy á rozlicżnego błogoſłáwieńſtwá/ ktore thu Pan náſz cżyni wiernym ſwoim RejPos 267, 3v, 4, 32, 50v, 64v (21); BiałKat 18v, 46, 53v, 273v, 356; HistLan C2, C3, D, F3v; KuczbKat 25, 80, 190 [2 r.], 245, 305 (7); Są też drudzy co w nádzieię iákiey ſowitey odpłáty chczą ludziom dobrodzieyſtwá cżynić. RejZwierc 98, 25v, 94, 94v, 95 [2 r.], 101 (16); gdy Znákowi Krzyżá S. cżeść cżyniemy/ nie drzewu/ áni śrzebru/ áni żłotu [...] ále Pánu ktorego zwyćięftwá ten ieſt znák/ cżeść wyrządzamy. WujJud 49, 9v, 49, 58v 93, 184v (11); RejPosWstaw [414]v; BudBib Num 29/39, 4.Reg 5/17, Ez 45/23; HistHel [A2], Cv; Strum R4; BiałKaz Dv, Gv; StryjWjaz B [3 r.], C; CzechRozm 6, 25v, 48v, 176v, 267; ModrzBaz 104v, 132v; SkarJedn 160, 174, 201, 205, 223, 345; KochPs 32, 74, 102, 113; Pánie wiernieć służyc chcę/ y ná toć przyſięgam/ y obiecuię tobie wierne poddáńſtwo záwżdy cżynić SkarŻyw 338; dyabłom ofiary cżynili y ſyny ſwe w ogniu ie paląc ofiárowáli SkarŻyw 483, 20 [2 r.], 21 [2 r.], 40 [2 r.], 41, 56 (65); MWilkHist F4v; ZapKościer 1580/11; StryjKron 385, 547; CzechEp *2, 23 [2 r.], 106, 285, 309 (8); CzechEpPOrz *2v; KochEpit A2v; KochFr 104; KlonŻal A2v; KochWz 139; żywot zakonnicży/ y wotá/ ktore BOgu cżynią/ ſą Papieſkie cżáry. ReszPrz 41; ReszHoz 126; ReszList 179; KochTarn 78; PudłFr 48; ArtKanc Kv, K10v, L8, N9v, N10, Q10; BielRozm 9; PaprUp G3v; ActReg 55, 82, 84, 115; Owcom tákże ſwoy cżás cżynić/ y ták doić/ coby iágnię odchowáłá GostGosp 118; Phil M, N2; GrabowSet G4; KochFrag 49; OrzJan 25; LatHar +8v, 112, 171, 371, 450, 620; WujNT Matth 20/20, Ioann 16/2, Act 7/43, 2.Cor 6/1, s. 89 (19); którému [rektorowi] oni [żacy] pod przyśięgą powinné poſłuſzeńſtwo cżynić [debitam obedientiam praestare JanStat 219] y iego we czći mieć będą winni. SarnStat 203, 41, 187, 277, 908, 1014 (9); SkarKaz )(2v, )(3, 121b [2 r.], 161b, 209b (24); CiekPotr 50; heretykom táką łáſkáwość pokázowáli/ iákiey oni Kátholikom nie czynili. SkarKazSej 687b, 664b, 665a, 695a; KlonFlis B3; SapEpit B. Cf Zwroty.

czynić ku komu (2) : pan Voyewoda ſasyeczkie y Chrzesczyanskye cziny napomynanie kv kroliowy yego M. LibLeg 11/70; RejPos 217v.

czynić przećiwko komu, (na)przeciw(ko) czemu (6): cżoſnek z winem pity/ barzo wielką pomocz cżyni. Naprzeciw vkąſzeniu węzowemu. FalZioł V 88v; wyznawaćie Papieżá być pánem wáſzym/ przećiwko ktoremu żadney grozby obiecuiećie nietzynić KrowObr 131v, 131v; OrzQuin E2; CzechRozm 251v; ſczyrośći y łáſki [...] przećiwko poddánym pánſtwu zakonu náſzégo z ludzkośći rádźi czynimy SarnStat 1120.

czynić na kogo, na co (2): izby telko na Tvrka a na nieprziiaczielia navalnego mieli pomocz czynicz ComCrac 11v; CzechRozm 125v.

czynić o kogo, o co (8): LibLeg 11/49v; Takies o krzywdj y zassczia miedzy ludzmy maia czynicz nyeodwloczną sprawiedlivoscz. ZapWar 1548 nr 2668, 1548 nr 2668; UstPraw C3; SarnStat 617, 654, 913, 1234.

czynić prze kogo [= dla kogo, komu] (4): Są też dobrodzieſtwá niektore ſzkodliwe czo ie prze ludzi cżynimy/ á wżdy ie ſobie thym powinowáćimy. RejZwierc 95v, 94v [2 r.], 95.

czynić przez co [= za pomocą czego, czym] (1): Pánu Bogu przez modlitwy/ ſámemu ſobie przez poſty/ nagrodę nieiáką cżyniąc/ á bliźniemu przez iáłmużny LatHar 112.

czynić za kogo, za co (33): SeklKat Zv; GliczKsiąż C7v; A zá tákye twoye ſwyęte dobrodzyeyſtwá Pánye/ O pułnocy wſtáyąc tobyem cżynił dzyękowánye LubPs bbv, M3v, R4, V6v, Y2 marg, Z4v (11); Leop Ps 39 arg, Prov 7/14; BielKron 39; RejPos 206; WujJud 229; WujJudConf 201v; BudBib B4v [2 r.]; CzechRozm 219; SkarŻyw 353 [2 r.], 491; GostGosp 40; Phil N2; iáłmużny/ ktore kośćioł Boży vſtáwicznie cżyni zá vmárłe. WujNT 633, 349, 493; zá wierné y życzliwé poſługi dla oſzláchcenia królewſkiéy oſoby przyſtoyné nagrody cżyni. SarnStat 21; SkarKaz )(3, 381b.

czynić czym (23): BierRaj 19v; OpecŻyw 182; anyely nyeprzeſtayączemy gloſy chwalą czynyly PatKaz II 50v; LibLeg 11/158; ieſliby dłużnik pieniądze obiecał/ á niemiał by ich/ ále ma dobrá ſtoiące álbo ruchome/ tedy innymi dobrámi ma czynić zapłátę. GroicPorz r3; KrowObr 127v; Krol Dawid Prorok y Arfiſtá Boży vpominánie tymi ſłowy cżyni BibRadz *2v, Ps 25/7; BielKron 97, 255; OrzQuin X3v; HistRzym 99v; RejPos 209v; CzechRozm 46v; Bogá iednego wſzechmocnego chwalą/ y wam ſwemi modlitwámi wiele dobrego cżynią? SkarŻyw 70; oznáymuiemy/ y káżdému komu należy wiádomość tego czynimy tym Liſtem náſzym SarnStat 1014, 617, 654, 913, 953, 1234; SkarKaz 121b; Ty rádą/ ty pomocą mátce ſwey poſługi Cżyniſz miłey oycżyznie/ iák Cámillus drugi. SapEpit B.

czynić między kim (3): LibLeg 6/119; To też ieſt Krolewſki właſny vrząd [...] ſpráwiedliwość miedzy obywátelmi cżynić/ á nieprzyiaćielá zwyćiężáć. ModrzBaz 22v; SarnStat 1234.

czynić nad kim (5) : Wtem pſalmie ſą wyliczone wſſytki dobrodzieyſtwá páńſkie ktore czynił nád ludem ſwym wſtárem zakonie RejPs 114, Ff7v; LubPs Y2; RejAp 156; SkarKaz 311b.

czynić z kim (12): LibLeg 11/81, 137, 138, 139; ZapWar 1550 nr 2665; UstPraw A2v [2 r.], C3, D [2 r.], F2; Odpuść grzechy proſzę/ á cżyń łáſkę zemną GrabowSet B3.

czynić o czym (7): Dzień ieden dawa znác podobieńſtwo o drugiem á noc takież iedná cżyni nam ſprawę o drugiey RejPs 27; GórnDworz S6; RejPos 217v; BudBib 3.Esdr 4/44; CzechRozm 40v, 176v, 267.

czynić w czym (4): ná to mieyſce náznácżył Auguſtus [syna]/ gdy mu dobre poſługi cżynił w ſpráwach Rycerſkich BielKron 140; CzechEp *2, [380]; SarnStat 17.

W charakterystycznych połączeniach : czynić całopa lenie (5), chwałę (48), cześć (48), dobrodziejstwa (35), (co) dobrego (20), jałmużnę (32), łaskę (15), nagrodę (11), na pominanie (8), obietnicę (18), odpor (5), ofiarę (237), otuchę (11), poczciwość (45), pokłon (22), pomoc (17), posługi (67), posłuszeńtwo (27), przysięgę (45), służbę (13), śluby (18), uczciwość (11), wczesność (7).

Zwroty: »dzięki (a. dziękę [w rymie (1)]) czynić« [w tym: komu (67)] = gratias agere Mącz, Vulg [szyk zmienny] (95): OpecŻyw 52v, 141, 153v; PatKaz II 76v, 81 [2 r.]; Bogá nawyſzſzego chwalimy á iemu vſtáwicżne dzięki cżyniemy HistAl 16; BielKom D4; A cżyni tu nadobne nápominánie/ ábychmy tego wdzyęcżni będąc/ zá tákie dobroći iemu záwżdy dzyęki cżynili. LubPs dd4v, M3v, Q3 marg, R4, S6v, T2v marg (19); KrowObr 81, 99v; Leop Ps 39 arg, Mar 14/23; wźiął chleb/ y cżynił dźięki Bogu przed wſzythkimi/ y vłomiwſzy/ pocżął ieść. BibRadz Act 27/35, *2, Ps 69 arg, Is 25 arg, Tob 10/15, Eccli 51/17 (10); BielKron 11, 31, 38v, 39, 51v (10); GrzegRóżn C3v, K4; KwiatKsiąż A4v; Mącz 218a; RejAp 96; HistRzym 26v; RejPos 206, 311; Céſarz to oglądawſzy co Skárbek vczynił/ Habdánk z ſwymi iął mówic/ dźięki iemu czynił. Z tąd mię Habdánkiem zową BiałKat d4v, 196, 268v, 351; WujJud 236v; RejPosRozpr b3v; RejPosWstaw [1103]v; BudBib B4v, Tob 10/15, 2.Mach 9/20; BiałKaz D; KochPs 9, 45, 179, 213; vyrzawſzy ſzkodę onę wielką/ dzięki Panu Bogu wſzechmogącemu cżynił/ iſz w vboſtwie/ ieſzcże vboſzſzym zoſtawał. SkarŻyw 497, 113, 456; StryjKron 160; CzechEp 86; ReszPrz 19; ArtKanc K13v, K20, N19v; Phil N2; GrabowSet G, P3v, P4; LatHar 94, 224, 691, 706; RybGęśli B4v; WujNT Matth 26/27, Mar 8/6; WysKaz 36.

»sprawiedliwość czynić« [w tym: komu (68)] =iustitiam facere JanStat, Vulg; iustitiam administrare Modrz, JanStat; iustitiam expedire, iustitiam v. ius mini strare JanStat; iudicia administrare Modrz; iudicium exercere Mącz; iustificare Vulg [szyk zmienny] (139): MetrKor 40/818, 46/175v [2 r.]; maią prawo sądzicz y spraviedlivoscz {sobie} czynicz s kazdem poddanem komu by ktho yedno oczo vinę dal ZapWar 1550 nr 2665, 1537 nr 2494, 1548 nr 2668 [2 r.]; cżemuż żadnego ſedziego niemacie, oni rzekli, bo ſami ſobie ſprawiedliwoſć cżynimy. BielŻyw 162; czy Commiſſarze ktorzi tam te ſprawyedlywoſcz czinycz bedą czas panv Woyewodzie y dźień oznaymyą LibLeg 11/71v, 6/115, 119, 156, 158 [2 r.], 7/33v (38); SeklKat H3, M2; HistAl G4; LubPs B2; GroicPorz c, c2 [2 r.], pp2v; KrowObr 163v; Cżyń ſpráwiedliwość máłemu y wielkiemu zá rowno. [Justifica pusillum et magnum similiter] Leop Eccli 5/18, 1.Par 18/14; Krol w Powiáćiech ma czynić ſpráwiedliwoſć. UstPraw A, A, A2v [2 r.], A4, Cv, C3 [3 r.] (13); LeszczRzecz A2v; BibRadz Ps 81/3; BielKron 44v, 70v, 392v; Mącz 14c; Dał tobie Królu Pan Bog przez Kápłaná ſwégo Miecz/ ábyś ty tym Mieczem ſpráwiedliwość w Króleſtwie twym czynił OrzQuin X3x; BiałKat 101; BielSat [I4]v; RejZwierc 43v [2 r.]; MycPrz II A3v; WierKróc B2v; BiałKaz M4v; ModrzBaz 22v, 30v, 90, 91; KochOdpr B4; SkarŻyw 58; Wielki Xiądz Kazimierz [...] wrócił ſie do Wilná/ gdzie cżyniąc ſam z ſiebie ſpráwiedliwość/ poſłał do Kniáziá Michayłá [...] áby ſię wrocił beſpiecznie do Oyczyzny. StryjKron 596; BielSjem 14; BielRozm 7; PaprUp F4; GostGosp 40; LatHar 109, 399; Káſztelan w ciągnieniu ſpráwiedliwość z ſzláchty czynić ma SarnStat 129 [idem] 302 17 [2 r.], 46, 137,138 (36); PowodPr 67; Bog im drugdy dopuſzczał/ áby zábijáli nieprzyiaćiele ſwoie: nie z nienawiści/ ále z ſpráwiedliwośći/ ktorą Bog nád nimi czynił SkarKaz 311b, 2a; VotSzl E3v, F; Cżyniono ſpráwiedliwość káżdemu ſkutecżną. KlonWor 74.

»czynić sobie wczas« = wypróżniać się, na stolec iść, stolec mieć; oletum facere, oletare Cn [szyk zmienny ] (4): Iż nie mogł do drzwi tráfic/ w bot wcżás cżynił ſobie. Pan ſie porwie do botá/ vwiąznie mu nogá RejFig Aa8v, Aa6v; Forio, Potrzebuyę/ Czinię ſobie wczás. Mącz 134a, 145b.

Szeregi: »czynić i (a) (od)dawać« (5): KrowObr 238v; MycPrz II Dv; KochPs 113; Giedros [...] zbudował Zámek [...] do ktorego wſzyſtki wołośći okoliczne przyſłucháły/ y powinne poſłuſzeńſtwo czynili y oddawáli. StryjKron 355; Ofiáry nie czynić á P. Bogu nie dáwáć/ wielką klątwá y niefzczęśćie. SkarKaz 315b marg.

»sprawować, czynić i dawać« (1): SAM Pan Bog wſzytko dobre ſpráwuie/ cżyni/ y dáie ludźiam ná świećie BibRadz *2.

α. Zadawać, wyrządzać; facere Mącz, Modrz, Vulg, Cn; afficere, inferre Modrz, JanStat; agere Calag, Cn; gerere JanStat [co] (647): ZapWar 1514 nr 2119; BierEz I; MetrKor 46/117v; BielŻyw 51; GlabGad N2; LibLeg 7/9, 37, 10/68v, 92v, 93v (7); SeklKat F2v; MurzNT 176 marg; LibMal 1553/ 177; Diar 47; DiarDop 99 [2 r.]; LubPs M3v; GroicPorz a2v; KrowObr 93; A wſzák widaſz iákie więc [płomień] cżyni wielkie ſzkody. RejWiz 111; Leop Ex 2/13, Eccle 5 arg, Eccli 42/14; UstPraw A3v, D2v [4 r.], D3, E3v; RejZwierz 123, 125v; Nie cżyńćie krzywdy áni krwie niewinney nie wylewayćie. BibRadz Ier 22/3, Ez 18/17, Os 12/7; BielKron 88, 101, 102, 112v, 204v marg (28); Obtundo metaph. záſmucam/ przikrość czinię/ złośc wyrządzam Mącz 468d; BielSat N3v; MycPrz I Cv, II Cv, C2v; Odwłoki/ ktorych w náſzych ſądźiech vżywáią/ bárzo ſą przykre tym ludźiom ktorzi krzywdę ćierpią/ ále tym co ią cżynią/ bárzo miłe. ModrzBaz 84v, 6v, 35v, [41], 47v, 125v, 138; KochOdpr C2; Calag 242a; cżárt [...] dla tego ſzkody cżyni/ áby mu ſię ludzie pokłonili/ á iego o pomoc prośili SkarŻyw 36, 412; Ten Kryſtus co dźiś zmartwychwſtał. Gwałt cżyni/ łupi nam piekło MWilkHist E4; KochJez B3v; KochMRot Bv; BielSjem 40; zadnego vblizenia Kosciołow Cerkwi Zborow burzęnia wszelakiey religiey czynic niemąmy ActReg 43, 4, 28; Vulnificus — Ten ktori raneczini. Calep 1147b, 670a; to nie tylko ſzkodę cżyni/ ále y ſromotę: co może bydź dármo/ prze niedbálſtwo zá pieniądze kupowác. GostGosp 148, 2, 50, 136, 154; Phil K4; GrabowSet N2v; OrzJan 21; ten co krzywdę cżyni [iniuriam facit]/ odnieśie to co vkrzywdźił WujNT Col 3/25, Mar 10/19; SarnStat 293, 302, 366, 438, 491 (9); GrabPospR K4v; SkarKaz Ooooc; CzahTr E3; GosłCast 29; SkarKazSej 701b; KlonWor 64.

czynić komu, czemu (435): Podź zábiy złodzieiá ſwego/ Ktoryć cżyni wiele złego BierEz Q4, H3; OpecŻyw 83, 108v, 152v; MetrKor 46/118; FalZioł V 109; Prawda ieſt iż mnie lekkoſć cżyni moia kraina gdziem ſie rodził, ale ty krainie y rodzinie ſwey lekkoſ cżyniſz BielŻyw 23, 48, 85, 88, 143 [2 r.]; BielŻywGlab nlb 13; BierRozm 9; Aby na tho pamyanthacz raczil a czorcze naſzey y yey miloſczi szynowy synowczowy albo wnukowy naſzemv wpansthwach ych zadney nyelaſki any zadnego nyepokoyv albo vczyſku czynycz nyekazal. LibLeg 7/104, 7/32, 32v, 100, 103v, 10/67 (20); WróbŻołt 37/13, k. N; Strzeż ięzyká twego áby nikomu nigdy złorzecżeńſtwá nieczynił RejPs 49v, 52v, 93, 108, 117v; LibMal 1543/70v, 74y, 1546/111, 1554/190v; RejJóz E5; SeklKat H3; Vmilknelo też ſumnienie Czo my czynylo trapienie. RejKup I, g6, dd4; HistAl E6, L3; MurzHist D, F3v; GliczKsiąż E2, O7v; LubPs Cv, F3, H4, I2v, L4v (9); GroicPorz h, cc4, mm2; KrowObr Bv, 62, 99v, 209v; RejWiz 8v, 23, 61v, 62, 69v (8); Leop Gen 26/29, Lev 25/17, Ps 37/13, Prov 28/7, Is 10/2; UstPraw A, A3v, C3, D, D2v, E3v; RejFig Aa2; RejZwierz 29v, 40, 45v, 66, 122v, 132v; iákoś inym cżynił poháńbienie tákże y ſam poháńbion będźieſz BibRadz I 471b marg, Gen 19 arg, 8, Ex 33/9, Lev 19/13, Deut 23/16 (13); OrzRozm S3 [2 r.]; BielKron 12, 44, 69, 107v, 109 (62); GrzegRóżn N3; Mącz 80a, 113c, 176d; OrzQuin G3; Prot B3v; SarnUzn D3; SienLek 99v, 190; RejAp 123, 168v, 169; GórnDworz E5, Q6v, R2v, Ff6v, Ii5, Mm4; HistRzym 109; pátrzay ieſli nie cżyni lekkośći temu imieniowi ſwiętemu/ á práwie iáwnie á iáſnie ſzydzi á gárdzi y thymi iáwnemi dobrodzyeyſtwy iego RejPos 293, 7v, 59, 90, 202v, 216 (10); HistLan F2v; KuczbKat 310, 315, 320, 435 [2 r.]; A wſzákoż y w cżytániu/ y w káżdey ſpráwie ſzkodá przyrodzeniu gwałtu cżynić/ á w káżdey rzecży dobrze ieſt roſtropnego pomiáru vżywáć. RejZwierc 15, B2, 4v, 35v, 60v, 75 (15); BielSpr 17v, 69v, 70; WujJud 73 [2 r.j, 76v [2 r.], 118 [2 r.], 148v, L14v [2 r.] (10); RejPosWstaw [413]; BudBib Ez 22/7, Eccli 4/1, 9; HistHel D; MycPrz I C3v; WierKróc A2; BiałKaz Bv; BudNT Ii; CzechRozm 76v, 223v; PaprPan H, K3v, Qv, Sv, Y3v, Hh3v; Są ktorzi ſię z ſtrony tego zdádzą być ſpráwiedłiwi [!]/ że nikomu krzywdy niecżynią/ ále ći ſámi nieodpieráią/ choćby mogli/ od drugich zádáney krzywdy ModrzBaz 57v, 8, 21, 21v, 29, 32v (12); SkarJedn 287; Oczko 7; A on rad dla Páná ſwego/ naśmiewiſká ony y wzgárdy odnośił: pomniąc iákie teſz ſamemu Pánu Iezuſowi Zydowie cżynili. SkarŻyw 75; Wołaſz y rycżyſz/ á iákoby ćię kto palił ſamá ſobię [!] śmierć cżyniſz. SkarŻyw [197], 36 [3 r.], 40 [2 r.], 41, 76, 86 (40); ZapKościer 1579/2; MWilkHist F; StryjKron 305, 406, 737; ktoryby rácżey ſam krzywdy ćierpiał/ y ſzkodę podeymował/ niżby ią inſzemu cżynić miał. CzechEp 24, 17, 64, 149, 207, 210 (11); KochFr 88; ReszPrz 36; BielSjem 6; ArtKanc M3, Q6v; GórnRozm C2v, D3v, E4, G3, M3, N2; PaprUp B4, I3, L4; ActReg 6, 17, 142, 164 [2 r.]; GostGosp 20, 42; Phil F3, O3; KochPij Cv; GrabowSet H4; WyprPl C3; LatHar 163; WujNT Matth 20/13, Mar 14/6, Act 9/13, 16/28, s. 669; WysKaz 27, 32 [2 r.]; JanNKar D2; GDźiekolwiek Zyd przez páńſtwá náſzé poiedźie/ żaden iemu trudnośći iákiéy/ álbo przykrośći/ álbo obćiążenia niech nie cżyni SarnStat 253, 128, 156 [2 r.], 186, 226, 242 (30); SiebRozmyśl [A4]; GrabPospR K4, K4v; KmitaSpit Bv; Ordy Tátárſkie [...] ktore [...] wielką klęſkę w narodźie náſzym z bliżſzego iuż ſąśiectwá cżynią. PowodPr 8, 56; SkarKaz 41a, 278b, 279a, 311b marg, 381a (15); VotSzl B3, C3v; CiekPotr 47; CzahTr D3, E2v; GosłCast 60; SkarKazSej 666a, 674b [2 r.], 678a, 686a, 699a (9); KlonWor ded **3v, 12, 23, 59, 80; ZbylPrzyg A2v.

czynić naprzeciwko komu (2): LibLeg 10/91v; ná przećiwko ktoremu [biskupowi]/ ią tu według ſwiátá/ nic nie mowię/ áni piſzę/ áni namnieyſzego vſztzypku nietzynię KrowObr B3.

czynić przez kogo, przez co (11): Tátárowie y Slężacy wielkie ſzkody w kroleſtwie cżynili przez łupieſtwo. BielKron 389v, 410; SkarŻyw 36. Cf Zwrot.

czynić czym (21): zły duch pokuſami gwałt cżyni człowiekowi WróbŻołt N; HistAl L3; UstPraw E4v; cżynił Turkom ſzkodę ſtrzelbą BielKron 312v, 130, 228, 378, 410; RejZwierc B2, 151; BielSpr 17v, 69; WujJud 148v; A tego czáſu kiedy wiátry wſtáną/ y flagá ná Stáwie/ tedy wielką ſzkodę czynią w Grobléy ónymi dźiurámi. Strum H2; BudNT a4; PudłFr 41; GostGosp 50, 134; WujNT 669; SkarKaz 420b; SkarKazSej 707a.

czynić nad kim (4): BibRadz Ioel 3/19; święći w gorącośći Duchá Bożego/ tákie excesſy y męcżeńſtwa nád ſamymi ſobą czynili SkarŻyw 31, 32; PaprUp D4.

czynić na czym (8): OrzQuin G3; wielkie im vdręcżenie ná zdrowiu y dziatkách/ y máiętnośći cżynili. SkarŻyw 559; Co mię też Tokarzem názywa/ y ná tym mi krzywdę cżyni CzechEp 64, 210, 348, [414]; SarnStat 226; Ale złe práwo/ záwżdy trwa/ záwżdy zábija/ y ſzkodę cżyni/ y ná duſzy y ná ćiele. SkarKazSej 701b.

czynić w czym (35): Máłoćby nam po zyołach bychmy przyrodzeniu/ Nie cżynili bezpráwia w piciu á w iedzeniu. RejWiz 61v, 158, 171, 192v; Leop Apoc 6/1; UstPraw D2, E4; BielKron 210, 251, 314v, 315v; SarnUzn D3; RejPos 202v; RejZwierc 12, 274v; BielSpr 69; SYnu nie cżyń krzywdy vbogiemu wpożywieniu BudBib Eccli 4/1; Strum H2; CzechRozm 223v; PaprPan Y3v; miáſto roboty ſzkodę Pánu w drogim ziárnie iego cżyniem. SkarŻyw 312, 496; CzechEp 212; PudłFr 41; ActReg 16, 164; Vſtáwiamy/ áby [...] krzywdy Stároſtowie náſzy álbo Vrzędnicy w grunćiéch Ziemiáńſkich nie czynili SarnStat 844, 304, 844, 901, 903; GrabPospR K4v; CzahTr D3, D4; SkarKazSej 696a.

czynić gdzie [w tym: w czym (53), po czym (3), u cze go (3)] (68): MiechGlab 37; Tatari ktorzi w panstwach naſchich szkodj czinyly LibLeg 11/28v, 7/32, 7/104, 9/52, 10/71v, 91v (12); LubPs S2v, V3; OrzRozm Vv; áby żadnych gwałtow w mieśćie nie cżynili/ áni kośćiołow łupili BielKron 348, 172, 173v, 186v, 203v, 220 (45); BielSpr 69; Tátárowie/ kthorży czynić zwykli wielkie ſzkody w Ruſi ná Podolu/ na Woliniu y ná Pokućiu MycPrz II C2; BiałKaz H4; Cesarz Turecki posłał donich zeby się wrocieli vnas szkod żeby nieczynili. ActReg 124; żołniérze [...] ſzkód zgołá nigdźiéſz czynić nie máią/ y owſzem z tárgu żyć máią. SarnStat 432, 303; By przynioſł káżdy wroblow/ pod winą po kopie. Aby ten źmiy nie cżynił/ po dźiedźinie ſzkody KmitaSpit A2v.

W charakterystycznych połączeniach : czynić bezprawie (12), ciężkość (7), gwałt (94), krzywdę (152), lekkość (18), przykrość (24), sromotę (11), szkodę (264), trudności (5), ubliżenie (7), zelżywość (8), (co) złego (13), złość (9).

Przysłowia: Bo goſpodárſtwo z grzechem/ cżyni zá cżáſem ſzkodę z pośmiechem GostGosp 154.

krotki pożytek/ wiecżną ſzkodę cżyni. PowodPr 74.

Zwrot: »czynić szkodę przez (miecz i) ogień« [szyk zmienny] (8): Tego też cżáſu wielkie ſzkody przez ogień cżyniono Luterianom BielKron 218v; Po weſelu wypráwił ſie do Prus y z bráćią/ tám przez miecż y ogień wielką ſzkodę cżynili BielKron 355v, 57, 236v, 338, 376v, 395v, 407v.
2. Postępować, zachowywać się; facere Mącz, Modrz, JanStat, Vulg; agere Mącz, Calag, Vulg, Cn; operari Vulg [jak] [w tym: tak(o) (146), takież (7), także (34), jako (70), inaczej (57)] (945): March 1 A4v; BierEz B3v, Kv, M3v, N, R3; ij na wſſytko tzo pytala/ laſkawie odpowiedziál/ nietak iako cżynią ludzie chelpliwi/ ktorzy gardzą vbogimi. OpecŻyw 51, 35, 53v; FalZioł I 5d, V 29; á tenli obycżay ryczerze zachowaią iako v Alexandra, v ktorego tak cżynią iż każdy rycerz po wypiciu z kupka y z innych ſtatkow ſrzebrnych abo złotich może y ſobie wziąć. BielŻyw 157, 50; A tak kto ieſt czudny á zły, cżini taki przeciw przyrodzeniu GlabGad N3, Iv; KłosAlg A4v, G4v; March 3 V6; WróbŻołt Q5, S6: RejPs 52; LibLeg 11/40, 43v, 44, 171v; RejRozpr Bv, B4; SeklWyzn b4; Mądrze cżyniſz Iozephie iż ſie nie fraſuieſz A iż dobrą nadzieię tę o ſobie cżuieſz RejJóz I4v; SeklKat D2, F2v [2 r.], I3; Czudnie mowis bys tak czynył Nigdy bys ſię nieprzewynył. RejKup Ev, i6v, t2v, y4; RejKupSekl a8v; HistAl D8v, K3; KromRozm I C4; MurzHist F3V; KromRozm III O6v, Q4; DiarDop 99, 102; BielKom D4, G6v; myędzy łáſkę też myęſſali nyeco kárnosći/ thak yáko zwykli cżynić kuchárze/ ktorzy podcżás potráwy ſlodkye zálewáyą y zápráwyáyą octem GliczKsiąż F8, B4, C5, C8 [2 r.], E2v, E5 (19); GroicPorz dd4v; KrowObr 1v, 40 [3 r.], 40v [2 r.], 46v, 74v, 92 (15); chce po káżdym kogo ná tym wſparze Poſádził tu ná ſwiecie/ áby takież cżynił/ Dobre áby miłował á złe záwżdy winił. RejWiz 51, 81, 144; Bo ręce wáſſe pełno ſą krwie. Omyjćieſie/ á bądźcie cżyſthymi/ odeymćie złośći myſli wáſſych z ocżu moich: Poniechayćie cżynić przewrotnie/ vcżćie ſie dobrze dziáłáć: ſzukáycie ſądu/ pomagayćie vćiſnionemu/ ſądźcie oſiroćiáłemu/ brońćie wdowy. Leop Is 1/16; Bo mię opuśćili oycowie wáſſy/ mowi Pan [...] y zákonu moiego nie ſtrzegli. Ale y wy ieſzcżeśćie gorzey cżynili [sed et vos peius operati estis] niżli oycowie wáſſy. Leop Ier 16/12, Num 32/8, 4.Reg 7/9, 17/8, Iob 9/12, Ps 74/5 (19); OrzList d3v, f3; UstPraw F3; A czoż to inſzego ieſt/ iedno że Pan Bog rozum odiął/ bo ták zwykł cżynić/ kogo chce ſkaráć/ z rozumem go pirwey rozłącża. LeszczRzecz A5; RejZwierz A5, A5v, 132; BibRadz *6v, Num 15/13, Deut 18/17, 4.Reg 7/9, 2.Par 19/10 (12); złoſliwi Bogu przećiwni máią być poháńbieni ſłowy y vcżynki/ kto inácżey cżyni/ przyzwála ſnimi BielKron 253v; Pámiętay Attilá żeś cżłowiek/ obácż ſie iż nie cżłowiecżeńſkie cżyniſz? ále iako Smok okrutny ludzi morduieſz? BielKron 298, 11v, 17, 25, 42v, 50 (19); KwiatKsiąż F3, P3; Cumulare scelus scelere, Co dáley to gorzey czinić. Mącz 72a, 1d, 113d, 179a, 195c, 233b (9); OrzQuin C, C2; Prot 0; SienLek 101; SarnUzn [G2]; RejAp 135; gdzie ieſt dobre Polſkie ſłowo/ tám zle cżyni/ kto Láćińſkie miáſto niego kłádzie GórnDworz F6; pirwey cżynimy cnotliwie/ ábo niecznotliwie/ toż Potym ſtawamy ſie/ ábo cnothliwemi/ ábo niecnotliwemi. GórnDworz Ff2v, D6, E6v, F5v, K, K3 (12); HistRzym 76v, 87v; RejPos 9v, 23v, 57v, 85v, 113 (18); BiałKat 46, 136, 141, 268v; BielSat C3v; RejZwierc 59v, 60v, 83v, 139, 183 (7); BielSpr 2, 4, 5, 7, 29 (8); WujJud A5v, 55 [2 r.], 143v [2 r.], 180, 199 (10); WujJudConf 199, 258; A (ia) wzbudzę ſobie oſiárowniká wiernego ktory wedle ſercá niego y wedle duſze moiey cżynić będzie BudBib 1.Reg 2/35, k. B4v, Deut 17/12, Iudic 1/6, 4.Reg 15/34, 2.Par 25/2 (15); Strum G3v; BudNT 2.Petri 1/19; CzechRozm 1v, 2, 5 [2 r.], 6, 19 (19); Ktorzi wzgárdźiwſzy tákowemi ſędźiámi/ chcą áby Krol wſzytkie ſpráwy ſądźił/ nie inácżey cżynią/ iedno gdyby do wielkiego mnoſtwá ludźi chorych iednego tylko lekárzá chćieli dáć ModrzBaz 92, 4v, 10, 26v, 44, 45v (12); Oczko 18; Calag 212b, 389b; SkarŻyw 46, 62, 80, 81 [2 r.], 99 (12); CzechEp *3v, 50 [5 r.], 62, 89, 90 (27); NiemObr 55, 65, 85, 167, 179 [2 r.]; zaſz nie głupie czyni/ Kto ſię fráſuie/ á żywie w kłopoćie? KochFr 31; ReszPrz 56, 100; WerGośc 209; WisznTr 24, 31; PudłFr 18; bo nam przykład zoſtáwił/ iáko tu on ſam cżynił/ áby káżdy ták z nas żył. ArtKanc B3v, A10, M4v; Y ćiby godni wieże álbo wielkiey winy/ Co wywożą Sáletrę do cudzey kráiny. Iáko cżynią niektorzy/ álbo y Zydowie/ Wożą prochy do Wołoch/ do Węgier/ łotrowie. BielRozm 21; owſzem widźi mu ſię/ że prżyſtoynie/ á práwie podług powinnośći ſwey cżyni/ áno wſzyſtko opák ſię ma/ á poſtępki iego łykámi pachną. GórnRozm H3; POLAK. Więc iutro niechay ćię naydę ná tym mieyſcu/ á proſzę ćię nie czyń inácżey. [...] WLOCH. Vczynię iáko káżeſz. GórnRozm H3, L2v; PaprUp E2v, F3; ZawJeft 21; ActReg 159, 166 [2 r.]; Calep 312a; GostGosp 98, 118; Phil L; KochPij C3v; GrabowSet H4, K3; OrzJan 15; Przeſtańćie (powiáda) cżynić przewrotnie/ á vcżćie ſię żywot wieść prżyſtoynie. LatHar +2v, 135, 253; Ty wierzyſz iż ieſt ieden Bog. Dobrze czyniſz: y czárćić wierzą/ y drżą. WujNT Iac 2/18, przedm 39, s. 35, Matth 23/3, 1.Cor 7/37, 38 [2 r.] (18); SarnStat 83, 232, 275, 289, 295 (20); SiebRozmyśl Bv; KmitaSpit A2v, B; PowodPr 56; Wedle wyſługi/ mowi Apoſtoł/ káżdemu. P. Bog płáći/ y zá złe y zá dobre/ ták iáko kto w ćiele cżynił. SkarKaz 549a, 279b, 417a, 453b, 457a, 515a (8); głupie mowić, nierozmyſłnie czynić, Oboie to Pángraczy w pożyćiu ſzkodliwe. CiekPotr 37, 15, 47; GosłCast 38; KlonFlis E2v; KlonWor 45.

czynić około kogo (1) : Acz ći ktorzy mi tego zázrzeli wielką pilnoſćią ſie záwżdy ſtáráią áby y około ſiebie y około mnie złoſćiwie czynili RejPs 186v.

czynić komu (163): bo przyklád dalem wam/ aby iako iá cżynię wám/ iżbyſcie ij wy takiéż cżynili OpecŻyw 92v; BielŻyw 49; LibLeg 10/153; MurzNT Luc 6/31 [2 r.J; Cżyń iey [starości] ták álbo owák nikt iey nie vgodzi/ Káſzle ſtęka nárzeka BielKom Ev; GliczKsiąż O; LubPs Y2v; KrowObr 63v; Leop 4.Esdr 15/56, Ier 50/15; Mącz 205c; RejAp 148v; vcżmy ſie też tego z dobrodzyeyſtwá iego/ iáko, on nam cżyni/ ábychmy też ták cżynili nád [...] bliźnimi ſwemi RejPos 211v, 197v, 211, [219]; BudBib Is 64/3; BudNT Matth 7/12; GrabowSet Yv; WujNT Luc 6/31 [2 r.]; SkarKaz 517b. Cf »dobrze czynić [komu]«, »czynić źle [komu]«.

czynić przeciwko komu (3) : niepráwie cżynili przećiwko ſynom Iudſkim/ á przelewáli krew niewinną w źiemi ſwoiey Leop Ioel 3/19, Gen 16/5; CzechEp 10.

czynić z kim (10): nie iedno że mv onę winę odpvſcza żywotem darvie/ ale go teſz ſobie wezmie/ [...] Tym obycżaiem pan bog cżyni z nami grzeſznymi SeklWyzn b3; RejKup Sekl a4v; Leop Sap 11/15; BibRadz I 183d marg; BielKron 379v; RejPos 50; BudBib Ioel 2/26; CzechRozm 235v; CzechEp 10; SkarKaz 8b.

czynić jako kto (13): KrowObr 92v; á ocżekawáiąc przyiázdu iego/ cżynili iáko zboyce [exercebant latroci nia; rozbojem się bawili Wuj]/ odzieráiąc the ktorzy támtędy chadzáli Leop Iudic 9/25; BibRadz Iudic 2/17; GrzegRóżn B4v; Patrizo, Czinić yáko ociec náſládowáć oycá Mącz 283d, 110c; RejPos 197v, 284v [2 r.]; SkarŻyw 263; áby on też obłudnie/ nie ſzcżyrze etc. iáko Fáryzeuſzowie cżynić miał. CzechEp 165; GórnTroas 49; WujNT Iac 2/12.

Ze zdaniem okolicznikowym [w tym z zapowiednikiem: tak (40), także (4), takież (1), tako (1); jako (45), jakoby (7)] (53): OpecŻyw 92v, 97; tak maią ludzie cżynić. iakowi chczą być widzeni. BielŻyw 54; RejPs 52; LibMal 1548/142; HistAl H6; MurzNT 126, Luc 6/31, Ioann 13/15; GliczKsiąż I8v; KrowObr 40v, 122v; Leop Ier 50/15, Dan 3/30, Ioann 13/15, k. ZZ3v; OrzList i2; IAko Morze wymiáta/ ná brzeg zdechłe ryby/ Tákże ten Podkomorzy/ też cżyni bez chyby. Káżdemu w ocży powie/ co mu ſie nie widzi RejZwierz 79v; Abowiemem wam dał przykład/ iż iákom ia wam vczynił/ ábyśćie y wy ták czynili. BibRadz Ioann 13/15; OrzRozm Qv; [Aleksander] cżynił iáko ná Rycerzá wielkiego zależáło. BielKron 122v, 50, 214; równie ták czynimy/ iákobym ia czynił/ gdybym chćiał być w Wárſzáwie/ nie ieżdżąc z Przemyśla na Iároſłaẃ/ ná Sędomiérz/ na Rádoḿ/ ku Wárſzáwie. OrzQuin C, C2; RejAp 135; bo chociaż máło złego broili/ iednák iáko naygorzey mogli/ á vmieli/ ták cżynili. GórnDworz Iv, L4, R5, Kk6; HistRzym 104v; RejPos 50, 143v, 209v [2 r.], 210; RejPosWiecz 2 90v; BudNT 1.Cor 16/1; ModrzBaz 125v, 137; SkarŻyw 501; CzechEp 10, 114, 337; KochFr 51; PaprUp H2v; GórnRozm H3v; KołakSzczęśl B2v; WujNT przedm 39, Luc 6/31, Ioann 14/31, 1.Cor 16/1; KlonWor ded **2v.

Zestawienia: »dobrze czynić« = postępować moralnie, spełniać dobre uczynki; benefacere Mącz, Modrz, Calep, Vulg, Cn; recte facere Mącz, Cn; facere bonum a. bene Vulg [szyk 137 : 42] (179): BierRaj 23v; Pán Iézus dlá ijch omowek/ nie przeſtál dobrze cżynitz/ ij owſſem pilniey niemotzneé vzdráwiál/ aby ie od ijch blędu odwiodl. OpecŻyw 52; Utora ſzwyątoſzcy regula yeſt wuczynyenyu dzywnych uczynkow dobrych/ przeto rzekl dauyd A czyn dobrze PatKaz III 141v, 141 [2 r.], 148v; BielŻyw 12, 51, 88, 96, 127; WróbŻołt 13/1, 3, 52/2; RejRozpr B3v; SeklKat M, X3v [2 r.]; RejKup t3; MurzHist S2v; głupi człowiek mądrze niemowi/ złoczyńca dobrze niecżyni MurzNT 61, 3v, 61 marg; Pelágius vczył/ iż człowyek bez łáſki bożey może dobrze czynić/ y záſlugowáć ſobye zbáwyenye KromRozm III E3; LubPs I2, K2; A chceſz ſye niebać zwirzchnoſći/ czyń dobrze. GroicPorz pp4; KrowObr 77; lepſſa ieſt niepráwość męſka/ niżli niewiáftá która dobrze cżyni [mulier benefaciens] Leop Eccli 42/14, 4.Reg 12/2, Tob 4/23, Eccli 35 arg, Rom 3/12; RejZwierz 10; Záiſteć nie ieſt nikt ſpráwiedliwy na źiemi/ ktoryby dobrze cżynił á nie grzeſzył. BibRadz Eccle 7/21, Gen 4/7, Ps 33/15, Ioann 7 arg, Rom 3/13, 2.Thess 3/13; OrzRozm S2v; BielKron 3, 79v, 81, 94, 363v, 467; KwiatKsiąż H4, M3v; Mącz 116b, 283d; GórnDworz C8, X5; HistRzym 113v [2 r.]; RejPos 342; BiałKat 28v 218v; GrzegŚm 11; WujJud 53v, 66v, 69, 99v [3 r.], 101 (18); WujJudConf 66v [2 r.], 67; RejPosWstaw [212], 22 [2 r.]; Zwroć od złá/ á cżyń dobrze BudBib Ps 36/27, Gen 32/12, Ps 36/2, Eccle 7/20, 2.March 9/19; BudNT Act 14/17 [= 16], Rom 13/4, 2.Cor 13/7, Gal 6/11 [= 9], 1.Tim 6/18, Petri 2/15; CzechRozm 229v [3 r.], 233, 243v; SkarJedn 366; SkarŻyw 100, 258, 263 [3 r.], 279, 337 (9); CzechEp kt, *3v, 1, 119, 138, 311; NiemObr 120; WerGośc 203; ArtKanc P6, Q5 [2 r.], R17v; KochWr 24, 32; Calep 136a; LatHar +2, + + + 1v, 325, 375, 593; KołakSzczęśl C, C3v; kto czyni dobrze, kto poczćiwie żyie. WujNT 312 marg, przedm 39, s. 13, 21, Matth 12 arg, 12 (43); WysKaz 4 [2 r. ]; PowodPr 66; SkarKaz 85a; Márne imię przyiaćiel, gdy dobrze nie cżyni CiekPotr 35.

»dobrze czynić [komu]« = obchodzic się z kim dobrze, wyświadczać dobro komu; beneficium conferre Mącz; commodare Modrz; operari bonum Vulg [szyk 104 : 20] (124): Złemu nie cżyń dobrze. BierEz K4v, M4, P3v; Z kxiąg de Beneficijs. Lepiey á vżytecżniey ieſt złym dla dobrego dobrze cżynić, niż dobrym dla złego ſzkodzić. BielŻyw 144, 17, 34, 44 [2 r.], 51; GlabGad L7v; March 3 V7; SeklKat I2, I2v; MurzNT 56, Luc 6/27; GliczKsiąż N8; LubPs Y2v, aa2, cc5; KrowObr 62v; Leop Eccli 49/11, Mar 14/7; BibRadz Gen 12/16, Ier 32/40, 41, Matth 5/44; tego oná [Rzeczpospolita] ma v śiebie zá godnego ſobie/ ktory iey dobrze cżyni/ mnożąc cześć y pożytek iey. OrzRozm P2v, P2, P2v, R3v; Confero beneficium, Czinię komu dobrze okázuyę dobrodzieyſtwo. Mącz 122c; RejPos 45; RejPosWiecz 3 99 [2 r.]; HistLan F3v; KuczbKat 420; Sthroż ná wieży [...] muśi iuż ſtrzedz pilno y wołáć/ á przedſię ludziom dobrze cżyni że ich ſtrzeże/ á ſobie też nie zle bo go kármić y płáćić mu muſzą. RejZwierc 94v, B2v, 94v [6 r.], 95 [2 r.], 98, 100v, 174 (16); RejPosWstaw [414]v; BudBib Ier 32/40, Eccli 14/11, Bar 5/33; BiałKaz Mv [2 r.]; BudNT Matth 5/44; CzechRozm 91v; maſz im wedle przemożenia twego dobrze cżynić KarnNap D4; trzebá ſię o to ſtáráć/ ábychmy/ ile możemy/ drugim dobrze cżynili [aliis commodemus] ModrzBaz 69, 5v, 62, 67v, 68; Ktory wielkim był iáłmużnikiem/ y wiele vbogim dobrze cżynił. SkarŻyw 103, A3, 86, 114, 189, 238 (12); CzechEp 8, 17, 45, 60, 101; KochFr 59, 102; ArtKanc C18 [2 r.]; Phil F3; KochCn B3v [2 r.]; LatHar 40, 324, 325, 557, 679 [2 r.]; KołakCath B2v, C3v; KołakSzczęśl B2v [2 r.J, C3; WujNT Matth 5/44, Mar 14/7, Luc 6/27, 33, s. 262 (8); SkarKaz )(3v [2 r.], 6b, 203a, 278b, 280b (11); CiekPotr 47; Miłuiećie pożytki ſwoie poiedynkowe/ á poſpolite burzyćie. y mnimaćie ábyśćie dobrze ſobie czynili y życzyli. SkarKazSej 667a, 665a, 670b.

»źle czynić« = postępować niemoralnie, popełniać złe uczynki; malefacere Mącz, Modrz, Calep, Vulg; male agere, operari iniquitatem Vulg; improbe agere, malis artibus uti Cn [szyk 107 : 16] (123): March 1 A4; mala rzecz u boga ta yeſth zle nyeczynycz/ ale theſz kozdy ma praczouacz dobrze dzyelacz PatKaz III 141v, 141; BielŻyw 165 [2 r.]; Non enim qui operantur iniquitatem, in vijs eius ambulauerunt. Abowiem nie ći ktorzy zle czynią/ nie ći w iego drogach chodzą. WróbŻołt 118/3, k. B, R2v, 52/5, 58/3, 91/8 (8); RejPs 38, 52v, 208v; SeklKat D4v, F2, X3, X3v [2 r.]; HistAl K2; MurzNT 11 [2 r.], Ioann 3/20; KromRozm II q2v; LubPs M2, N5v; GroicPorz pp4; KrowObr 64, 64v; RejWiz 21, 49v; Rádość ieſth ſpráwiedliwemu vcżynić ſąd: ále tym co źle cżynią/ ſtrách. Leop Prov 21/15, 4.Reg 17/2, 21/6, 9, 2.Par 21/6, 36/5, k. ZZ; BibRadz Gen 4/7, Prov 2/14, Is 66/4, Ier 3/5, Eccli 27/10, I 353d marg; BielKron 69v; GrzegRóżn B4v marg; Ponere vitia, Przeſtáć zlie czinić. Mącz 309d, 57d [2 r.], 116c, 205c; GórnDworz Iv [2 r.], Ff2, Ff3v; RejPos 146, 163, 239, 247v, 248 [2 r.], 251; BiałKat 218v; GrzegŚm 11; RejZwierc 13 [2 r.]; WujJud 17, 158v, 216v, 218, 218v; WujJudConf 65; RejPosWstaw 22 [2 r.], [1102]v; BudBib Iudic 19/23, 1.Reg 12/25, 3.Reg 14/9, Ps 36/8, Ier 52/2; CzechRozm 229v; Bo trudno temu/ ktory przywykł źle cżynić/ wźiąć przed ſię nowy nałog dobrzecżynienia ModrzBaz 12, [38]v, 66v; SkarJedn 344; KochPs 9; Bo bárziey ten grzeſzy/ ktory wiádomie [...] zle cżyni: niſzli ten/ ktory nie wiádomie [...] w grzechu leży. SkarŻyw 79; Zle cżynil y wielce grzeſzył Páweł S. iſz onego obiáśnienia/ ktore oświeca wſzelkiego cżłowieká ná świát przychodzącego/ nie przjimował SkarŻyw 80, 59, 107, 165, 196, 258, 263; PudłFr 18; ArtKanc R17v; lepſze to práwo/ ktore zábiega temu/ żeby człowiek źle nie cżynił/ niźli to ktore złośći iuſz popełnione karże. GórnRozm C2, A4v [5 r.]; KochWr 24; Calep 632b; GórnTroas 25; WujNT 13, 151, 163, Luc 6/9, Ioann 3/20 (10); SarnStat 398, 714; SkarKaz 3a, 85a; SkarKazSej 678b; Zle ſię cżynić vcżą Ludzie, gdy nic nie cżynią, á brzuch tylko tucżą. KlonWor 33.

»czynić źle [komu]« = źle się z kim obchodzić, wy rządzać zło, szkodzić komu; malum dare Modrz [szyk 18 : 1] (19): BielŻyw 88; GlabGad L7v; March 3 V7; RejRozpr K2v; SeklKat I2v; Nędzá dobrze żadnemu/ vcżynić nie może/ Kto ſam ſobye zle cżyni/ drugim nie pomoże. BielKom B8V; Choćby mi cżłek chcyał zle cżynić nic ſie ya nye boyę LubPs O2; BibRadz Ps 7/5; Prot A3v; RejZwierc 94v; BudBib Bar 5/33; ModrzBaz 71v; Miłował poddáne iáko mátká dzieći/ a choćiaſz mu zle cżynili/ on im zle życżyć nieumiał. SkarŻyw 482, 567; CzechEp 27; GrabowSet H3v; SkarKaz 83a, 280b; CiekPotr 47.

Szeregi: »czynić i postępować« (2): Cżynić tedy y poſtępowáć ták przećiw nieprzyiaćielowi ſwemu będę/ iáko cżynił Stefan pierwſzy męcżennik Chriſtá Páná z nieprzyiaćioły ſwoimi CzechEp 10; SarnStat 1217.

»czynić i żyć« (3): RejPosWstaw 21 v; Cżyń ták y żyi iákoć tu ſam Pan Chryſtus każe. KołakSzczęśl B2v; WujNT 218.

3. Sprawiać, tworzyć; facere Mącz, Vulg, Cn; dare Vulg, Cn [co] (4369): OpecŻyw 63v, 69, 75v [2 r.], 96, [170]v (10); OpecŻywList C2; PatKaz II 72v; PatKaz III 112; WróbŻołt T8, 76/12, 15, aa4v, 117; A ſnadz zá ſwieżey pámięći Co dziwow czynili ſwięći Ze vmárłe ożywiáli Krzywe koſći napraſſczáli RejRozpr B3; LibMal 1548/ 142v; HistAl H6v; KromRozm I [L3]v; MurzNT 48v, Ioann 9/16; KromRozm II d2v; KromRozm III D3, E, Ev, M5; nie czynieliśmy żadnych gloz ani żadnych ekscepcyj od niego [recesu piotrkowskiego] DiarDop 119; LubPs H2v, R5v, gg3, hh5; KrowObr 82, 121, 145, 154 [2 r.]; Ktory cżyni wielkie rzecży/ y nie ogárnione/ y dziwne/ ktorym niemáſz licżbj. Przydzieli do mnie/ nie vyzrzę go Leop Iob 9/10, Ex 14/13, 3.Esdr 5/72, Iob 38/40, Ps 76/15, Mar 6 arg (12); BibRadz 371a marg, Apoc 16/14; OrzRozm, Ev marg; powiedzyał im Aaron wſzytki ſłowa Páńſkie/ á dla lepſzey wiáry cżynił znáki przed nimi. BielKron 29, 40v, 46, 87, 96v, 139 (21); Clatro, Kratę czinię/ Grodzę/ zágradzam. Mącz 56a; Fumico, [...] Kádźidłem kadźić/ dym czynić kádźidłowy. Mącz 139b, 129a, 244b, 249a; RejAp 112 [3 r.], 113, 114, 162v, Ddv [2 r.]; RejPos 9, 10v, 22, 41 [2 r.], 78 (17); RejPosWiecz 2 92v; BiałKat 336; Nieumieią obiecháć nieprzyiaćielſkiego/ Woyſká/ áni záſádek cżynić przes chytrego. BielSat L3; GrzegŚm 2; RejZwierc 48, 65 [2 r.], 184 [3 r.], 192v, Aaa3v; WujJud 46, 48v, 62 [2 r.]; oto ią ſtánowię przymierze przed wſzytkim ludem twoim cżyniąc cudá/ ktorych nie tworzono po wſzey ziemi BudBib Ex 34/10, Ex 11/10, 15/11, 1.Reg 12/16, Ps 76/15, 85/10 (8); BudNT Ioann 6/30, 9/16, 11/47; CzechRozm 103v [2 r.], 104 [4 r.], 186 [4 r.], 186v [2 r.], 187 [2 r.] (39); Siáno/ słomá/ y takie páźdźierze/ áby w mieśćie bliſko tych mieysc gdźie ognie cżynią [ubi ignes solent accendi] [...] nie były chowáne. ModrzBaz 83v; A ták chwalmy/ y z cáłego ſercá błogosławmy Páná náſzego/ ktory ſam ty wielkie/ cudowne rzecży cżyni SkarJedn 313, 47, 155; Oczko 6, 9 [3 r. ]; Coś ty zá cudá cżynił/ coś ſpráwował/ Abyś był w cále wierné ſwé záchował. KochPs 207, 106, 147, 199; SkarŻyw A3v [2 r.], 30, 57, 75, 80 (28); StryjKron 375; CzechEp 43, 118, 176, 189 [3 r.], 218 (12); NiemObr 165; WerGośc 216; Nie cżynim nic nowego cżego nie bywáło/ Wiele ſie tákich rzecży pierwey przygadzáło. BielSjem 8; A ręce ktore/ przemocne dźiwy cżyniły/ grzeſznicy ná krzyżu rozbili ArtKanc E9, B12, C18, N15, P7v; GórnRozm F2; ActReg 148; Criſpo ‒ Kędziory czinie. Calep 271a, 701b; GostGosp 26; GrabowSet Q3; Niektorzy tu period czyniąc/ nową ſentencyą ták záś záczynáią WujNT 306, przedm 34, Matth 7/22, s. 32, 38, 39 [5 r.] (98); SkarKaz 39a, 204b, 241a [4 r.], 275b, 277a (25); ábyſmy zgodę y ſpolną iedność zámiłowáli/ á rozdźiałow y ſchiſmow/ w iednym Chryſtuśie związáni y ſpoieni będąc/ nie czynili. SkarKazSej 671a.

czynić dla kogo (1): Niedawno widząc możnoſć dziwow iego ktorą on dla nich cżynił w egipćie RejPs 116.

czynić komu, czemu (13): Leop Eccli 27/11, Esth 16/14, Ps 87/11; RejZwierz 130; trżebá fortelow ná Turki tákich iákie oni drugim cżynią BielKron 311, 25, 445; Ventulum huic sic facito, Wiey ták ná nię z lekká czyń yey wiátrek. Mącz 483d; SienLek 2v; CzechRozm 103; ArtKanc E14; Pánie/ ręce wznoſzę k tobie/ Cżyli dźiwy cżynić chceſz/ tym/ co leżą w grobie? GrabowSet H3; ZbylPrzyg A4v.

czynić przećiwko komu, przećiwko czemu (2): Prorok o tych mowi ktorzy załogi cżynili przećiwko kroleſtwu Chryſtuſowemu Leop Ps 2 arg; OrzRozm Ev.

czynić na kogo, na co (2): Leop Esth 16/23; Cżynią też haki ná náſze/ vkaże ſie ich trochę rzekomo będą vćiekáć/ ieſli ie będą gonić/ przywiodą ná Ludźie iż ie oſkocżą. BielSpr 66v.

czynić przez kogo, przez co (16): Leop Act 2/22; RejZwierc [203]v; CzechRozm 187, 188, 188v; SkarŻyw 455; CzechEp 24, 28, 311; kiedy święći przez reliquiae ábo ſzáty ſwoie cudá czynią/ łáſká y moc ich pochodzi od Chriſtuſá WujNT 143, 152, Act 14/3, 15/12, 19/11, s. 869; SkarKaz 636a.

czynić czym (28): WróbŻołt ggv, 117v; SeklKat O3v; napiſſawſchi ſobye na karthke vidzenye ono roſproll skorą na nocze y wlozil ye thamo y wyſchedl, thakze mocza piſma onego czuda czinyl LibMal 1554/190v; BielKom C5v; BielKron 46 [2 r.], 142, 420, 464v; maſz ſobie czynić chłod rzeczámi chłodzącemi/ Wirzbiną/ grzybienim/ Rożą potrząſáiąc/ y octem dom pokrapiáiąc. SienLek 2v; RejAp 113v; RejPos 10 marg, 153, 206; Wiárą oni ſwięći/ iáko o nich ſłychamy/ wielkie dziwy cżynili/ vmárłe krześili/ kiedi chcieli ogień deſzcż z niebá zwabiáli. RejZwierc 128v; CzechRozm 103v; SkarJedn 345; KochPs 158; A Theodorus cudá wielkie cżynił iednym dotykánim ręki ſwey/ lecżył niemocy y dyabły wygániáł. SkarŻyw 189, 483, 600; NiemObr 115; WujNT 407, 408 marg, Yyyyyv; SkarKaz 418b; ZbylPrzyg A4v.

czynić nad kim (11): MurzNT Ioann 6/2; LubPs dd4 marg; Leop Ioann 6/2; BibRadz Ex 10/2, 1.Reg 6/6; náſládowáłá go wyelka tłuſzcża/ ábowiem widzyeli znáki kthore cżynił nád tymi ktorzy bywáli niemocni. RejPos 80v, 81, 257v; SkarŻyw 238, 363; WujNT Ioann 6/2.

czynić z kim (3): RejJóz K4; RejZwierc 125; on oſobne dźiwy z námi cżynić racży/ á ſwych nędznych robacżkow nigdy nie przebacży. ArtKanc L3.

czynić za czym (4): MetrKor 46/46 [idem (2)] 117, 175; dla iego obłudnych ſpraw/ y cudow fałſzywych/ ktore zá cżárámi y poſługą dyabelſką cżynił/ zá Bogá mieć go ſobie śmieli SkarŻyw 600.

czynić w kim, czym (3): Diar 62; Wyznaycyeſz wſſyſcy Pánu iż yeſt miłośćiwy/ Ktory ſam w ſynyech ludzkich cżyni wyelkye dziwy LubPs Y5v; SarnStat 552.

W charakterystycznych połączeniach : czynić cuda (287), dziwne rzeczy (6), dziwy (58), odszczepieństwa (3), ogień (4), sekty (3), węzły (4), załogi (5), znaki (25), znamiona (12).

Zwrot: »czynić postawę« = udawać [szyk zmienny] (7): BielKom C5v; kiedy w drodze było/ cżyniąc tę poſtáwę/ iákoby on żal/ á ſmęthek/ iuż ią ominąć miał [...] w rzekę wſkocżyłá. GórnDworz Bbv; HistLan C3v, D3; RejZwierc 84; Pokryłeś dudki w gębę/ czyniąc tę poſtáwę Ześ przegrał KochFr 100; CiekPotr B4.
a. Spełniać; popełniać, dopuszczać się (o czynach moralnie dobrych lub złych); facere Mącz, Modrz, Vulg, Cn; agere Vulg, Cn; gerere Calag, Vulg; edere, exequi, exercere Modrz; commitere JanStat; operari Vulg (706):

czynić co (659): BierEz E2, F4v, I2, R3v; OpecŻyw 41v, [127]v; PatKaz III 142, 148v, 154v; TarDuch B4; BielŻyw 42; MiechGlab 4, 21, 26, 65; WróbŻołt S5v; LibLeg 10/92v, 11/65, 90, 168; RejPs 55v; Inicio wiznal ze Marſchalek iego thowarziſchem był przi kradziezi w Caliſchu poznawſchi ſzye ſznym kthora czinyeli powſziach ſuknye y drobne ynſche rzeczi kradząncz. LibMal 1548/140v, 1543/77v, 1546/114v, 1554/l84v; grzeſzy przeciw panv bogv/ ten ktory/ pokarmy ſwymi naznacżonymi/ cżyni obżarſtwo/ niemiernie ich pożywaiącz SeklWyzn Fv, b4 [2 r.], f3; Nieczin grzechu niecziſtego krom ſtadla małżenſkiego. SeklKat B3, A2, D3, D3v [2 r.], F, F2 (17); A wſędim mu ſię przewynyl Bom nic dobrego nieczynyl. RejKup h3, c3v, c6v, S, s2v, t7v (9); RejKupSekl a4; cudzołoſthwá ſie nie dopuſzcżamy/ áni żadnego wyſtępu cżyniemy HistAl I6v, I6, I6v, K2v, K3v, K4; KromRozm I H2; A kto cżyni prawdę (marg) prawdźiwie a niezmſłnie [!] dobrze (‒) idźieć na światłość/ aby były obiawioné vczynki iego MurzNT Ioann 3/21; ábyſmy prawdę czynyąc rć. to yeſt/ vprzeymye ſye ſpráwuyąc w miłoſci przeciw bogu y bliźnyemu/ pomnażáli ſye we wſſem dobrym KromRozm III H2v, D, G8, H3v; DiarDop 103; BielKom D; GliczKsiąż B7v, D6v, G4; LubPs Dv [2 r.], Ev, I2, I4v, N5v (13); A ſlyſzyſz tu iákie bluznierſtwá tzynićie/ gdy tę martwą Spiżę tzáruiecie? KrowObr 103v, 60v, 61 [2 r.], 64 [3 r.], 64v [2 r.], 65 (12); RejWiz 133v, 142, 160v; Cżynili záś ſynowie Iſráelſcy złe rzecży przed obhcżnośćią Páńſką Leop Iudic 6/1; Náwroććie ſie tedy grzeſſnicy/ á cżyńćie ſpráwiedliwość przed Bogiem Leop Tob 13/8, Num 32/13, 3.Reg 21/20, 25, 4.Reg 17/12, 21/2 (59); OrzList b4v; UstPraw I3, I3v; RejZwierz 41, 132v; Kthory chodźi w towárzyſtwie tych co czynią złoſći/ á chodźi z ludźmi niepobożnymi. BibRadz Iob 34/8, Gen 18/25, 19/7, Lev 18/30, Deut 9/18, Iudic 2/11 (30); OrzRozm B [2 r.]; iákie tám okrućieńſtwo/ łupieſtwo/ morderſtwo nielithośćiwe cżynili Hiſzpáni z Niemcy/ wyſłowić trudno BielKron 204v; Sam theż Loktek dziewki y mężátki gwałtem ku ſwey lubośći pobierał/ y wiele zbytnich rzecży dopuśćił y cżynił/ nic ná vpominánie nie dbáiąc. BielKron 368, 4v, 45v, 60, 80, 87v (21); KwiatKsiąż B2, P4; Mącz 348d; SarnUzn C4; RejAp 152, 193, Dd3; nie ták ſromotna rzecż ieſt nieſláchćiczewi/ nie cżynić ſpraw pocżćiwych/ iáko ſláchćicewi GórnDworz Dv, Q4, T8v [2 r.], Y5v, Ee8, Kk2v (8); HistRzym 28, 33, 46v, 51, 53v (13); RejPos 19, 71, 163, 180v, 200v (10); kto cżyni grzech/ ze dyabłá ieſt/ ábowiem od pocżątku dyabeł grzeſzy. RejPosWiecz 2 93v, 92v, 93v; RejPosWiecz 3 98v; BiałKat 216, 261, 373v, 376; widzą w moich ſyniech obycżáie ſproſne. Widząc co oni cżynią/ przećiwnego Bogu BielSat G4; GrzegŚm 7 [2 r.], 12; KuczbKat 205, 321; RejZwierc 44, 63v, 104v, 128v, 212; Moẃćieſz tedy iaſniey/ áby z tych ſłow kto nierozumiał/ żeby Pan Bog y grzechy w nas ſpráwował/ á my ich niecżynili ále ćierpieli WujJud 138, 60v, 64 [2 r.], 66v [2 r.], 97v, 108 [2 r.] (13); WujJudConf 233v; RejPosWstaw [412]v; Wſzytkie przeſtępſtwá iego/ ktore cżynił/ niewſpomnią śię mu/ wſpráwiedliwośći ſwey ktorą cżynił/ żyć będzie BudBib Ez 18/22, Iudic 19/23, 3.Reg 14/8, k. [212]a marg, 4.Reg 15/34, 16/2 (30); BiałKaz A4v [2 r.]; BudNT b8, Matth 5/47, 6/1, 1.Ioann 3/4 [2 r.], 3/7 (8); CzechRozm 56 [3 r.], 56v, 213 [2 r.], 214v [2 r.], 215 [4 r.] (18); PaprPan B3; ModrzBaz 1, 59, 63v, 109, 114v, 135v; SkarJedn 5; Calag 258a; SkarŻyw 92, 251, 338, 403, 517 (6); StryjKron 31, 51, 467; CzechEp 20, 27, 54, 151, [380]; NiemObr 105 [2 r.], 106 [2 r.], 115; KochMRot A2v; ReszPrz 61, 63; ReszList 166, 171; WerGośc 204; W Swiećie przebywáiąc, miłość wielką cżynił/ Wiele ich vzdrawiał/ martwe ſłowem wſkrzeſzał ArtKanc B12, C16v, K11, M4; GórnRozm C4v, E3 [2 r.]; ZawJeft 39 [2 r.]; GostGosp 152; OrzJan 95, 103; LatHar 113, 159, 606; KołakSzczęśl B3v; dobre vczynki ſą ſpráwiedliwośćią: á iż człowiek czyniący dobrze/ cżyni ſpráwiedliwość. WujNT 25, 12, 20, Matth 6/1, s. 26, Matth 7/23 (62); práwo ták nowego iáko ſtárégo zakonu/ té którzy bráćią zábiiáią/ y inſzé okrutné vczynki czynią/ ſrogo karze y potępia SarnStat 595 [idem] 609, 5, 150, 245, 349 (12); SiebRozmyśl H4v; KlonKr A2v; KmitaSpit Cv; PowodPr 3, 42; Gdźież tu zoſtánie pychá y hárdość owych wyſokich pánow y ſtanow/ ktorzy nigdy tákiey pokory nie czynią/ á ſobie ią zá zelżywość máią SkarKaz 515b, 279a [2 r.], 312a, 349b, 350a [5 r.], 384b (15); GosłCast 18; SkarKazSej 661b [2 r.], 662a, 670b, 687b, 706b (8). Cf czynić co naprzeciwko komu; co czym; co nad kim; co z kim; co na kim; co w kim.

czynić komu, czemu (26): TarDuch B4; LubPs X4v; Kto wylewá krew: á ktho cżyni zdrádę robotnikowi/ bráćia ſobie ſą. Leop Eccli 34/27; Nie vkrádnieſz nic żadnemu/ fáłſzu nie cżyń brátu ſwemu ArtKanc M4, K11; GórnRozm C4v; WujNT 466 marg, 625; SarnStat 701, 707, 1206; Gdy nas vkrzywdźi bliźni náſz á wyſtąpi przećiw nam/ czyńmy mu miłośierdźie/ odpuſzczaymy SkarKaz 279a, 349b, 386b, 422b. Cf Przysłowie.

czynić co (na)przeciw(ko) komu, przeciw(ko) czemu (7): pamiętay na bluznienie ktore cżynią ludzie głupi naprzećiw tobie vſtawicżnie, WróbŻołt 73/22, Ov; LibLeg 10/154; Leop Ps 118/78; Cżynił też wiele złego przećiw Bogu y zákonowi/ przeto nań Bog dopuśćił iż go zábił Fáceia drugi ſyn Romelie BielKron 88; SkarŻyw 83; ArtKanc I18.

czynić co czym (2): Leop Sap 3/14; A niektorzy chytrze ty błędy fárbuią [...] y ták ſłowy zdrádę cżynią WujJudConf 243v.

czynić co nad kim (45), nad czym (1): WróbŻołt 58/6, S5v; Przepomináiąc oney dziwney ſrogoſći iego ktorą on cżynił przed oblicznoſćią ich nád nieprzyiaćioły RejPs 114v; ſbithek czinya nad hoſpodarem moyem, y nad zyemyam hoſpodara mego. LibLeg 11/168; LubPs Z5; KrowObr 110v; Antyochus okrućieńſtwo nád mieſſcżány w Ieruzálem cżyni/ zábiya łupi/ przedawa/ y kośćioł wybrał Leop 2. Mach 5 arg,, Ex 20/6, czyńcie miłoſierdźie y łáſkę każdy nád bliźnim ſwym. BibRadz Zach 7/9, Deut 5/10, 2.Mach 5/6; Tám Ruś bez wſtydu ſie záchowáłá/ cżyniąc gwałty y morderſtwá rozmáite nád poſpolitym ludem w wielkiey Polſzcże. BielKron 354v, 54, 54v, 65, 78v, 86v (16); RejAp 164; RejPos 71, 152v, 226v; BiałKat 213v; BudBib Ex 20/6, 2.Reg 10/2; PaprPan Lv; SkarŻyw 29, 135 [2 r.], 179, 271, 572; ArtKanc M4; SarnStat 1103; SiebRozmyśl D; KlonKr A3; SkarKazSej 662a.

czynić co z kim, z czym (4): Leop Iudic 19/24; Coż owſzem s tymi ieſzcże więcey miłoſierdzya ſwego cżynić racży/ chociay to niewidomie ſpráwowáć á okázowáć racży/ ktorzy ſzukáią á náſláduią ſwiętego imieniá iego. RejPos 284v; iákie tedy tám báłwochwálſtwo z tym chlebem y winem we Mſzy cżynią WujJudConf 241; BudBib Gen 21/23.

czynic co na kim (2): żadnégo obywátelá ośiádłégo [...] nie będźiemy áni roſkażemy łápáć/ áni żadnéy pomſty ná nim czynić SarnStat 894 [idem] 702.

czynić co w kim (5), w czym (1): Niecżyńćie nic niepráwego w Sądzie/ w łokćiu/ w ważeniu/ w pomierzániu. Leop Lev 19/35; iam ieſt Pan Bog mocny/ miłośćiwy/ cżyniąc miłoſierdzye w tych ktorzy mię miłują BielKron 32, 86v marg; WujJud 137v; y cżynili wielki mord w Izráelu, BudBib 1.Mach 7/22; PowodPr 12.

Ze zdaniem dopełnieniowym wprowadzonym zawsze zaimkiemco” [w tym z zapowiednikiem: to (91)] (128): BierEz I4; OpecŻyw 59v; BielŻyw 35, 51, 165; WróbŻołt B7; RejPs 60v; RejRozpr K3v; SeklKat D2, D3, D4, E4, F2v (9); HistAl G5v, K; KromRozm I N4v; MurzNT Mar 2/24; KromRozm II k2; GroicPorz mm2; RejWiz 187v; Nie będzieſz cżynił co niepráwego ieſt/áni będzieſz ſądził nieſpráwiedliwie Leop Lev 19/15, 2.Par 14/2, 20/32, 26/4, 27/2, 31/20 (8); BibRadz Deut 13/18, II 95d marg; BielKron 62v; KochSat [C2]; Mącz 17b, 88d, 115c; RejAp 132v; bo dla tego/ co miło/cżyni cżłowiek/ to czo nieprzyſtoi: á dla tego záſię co przykro/ zániechywa tego cżynić/ co był powinien GórnDworz Ii5v, D5v, D6, Y, Bb, Ff8; HistRzym 69v, 113v; RejPos 130v, 151, 219; RejZwierc 25v, 215, 236d; bowiemeście zgrzeſzyli przećiw Pánu Bogu wáſzemu/ cżyniąc to coſię iemu niepodobáło. BudBib 4.Esdr 2/3, 3.Reg 14/8, Tob 4/16, 3.Esdr 4/39, 4.Esdr 1/34, Eccli 15/11; BudNT Ioann 8/20 [= 29]; nie mogę tego co widzę być dobrym cżynić/ dla grzechu mnie przyległego: Lécż cżęſto dziáłam zle/ choćiaż tego nie rad widzę. CzechRozm 206v, 212, 214, 215 [3 r.]; PaprPan Ff3v; video meliora, proboque, Deteriora ſequor. [...] Widzę co ieſt lepſzego/ lecż cżynię co wádźi. ModrzBaz 7, 24v, 52v, 81v; SkarJedn 354; Przeto złość porzuć/ czyń co rádźi cnotá KochPs 54; CzechEp 25, 53, 85, 201, 215 (12); GórnRozm E2v [2 r.]; GostGosp 166; GrabowSet C3, Qv; LatHar 248; WujNT Matth 12/2, Ioann 8/29, Rom 1/28, 2/1, 7/15 [2 r.] (18); SarnStat 13 [2 r.] [idem] 164; SkarKaz 279b, 350b, 421b, 638a [2 r.]; PowodPr 3; CiekPotr 47, 77; SkarKazSej 694b, 696b; SzarzRyt C3v.

W charakterystycznych połączeniach: czynić (co) dobrego (62), grzech (29), grzech nieczysty (5), kłamstwo (5), kradzież (5), miłosierdzie (35), morderstwo (5), nieprawość (19), obrzydłość (14), okrucieństwo (24), prawdę (10),rzeczy dobre (5), rzeczy złe (17), sąd (6), sprawiedliwość(40), uczynki boże (5), uczynki dobre (52), uczynki miło sierne (7), (co) zacnego (5), zdradę (9), (co) złego (38), złości (2).

Przysłowie: BielŻyw 51; Czo tobie miło czyn drugiemu, A czo tobie nie lubo nie czyn drugiemu. WróbŻołt B7; SeklKat B3v [2 r.], L2 [2 r.]; A iżby ſie w twey cnocie też to vſádziło/ Byś drugiemu nie cżynił/ co tobie nie miło. RejWiz 187v; RejPos 130v; Cżego ſam nierad widziſz nie cżyńże tego drugiemu. BudBib Tob 4/16; PaprPan Ff3v [ogółem 11 r.].
Szeregi: »czynić i pełnić« (1) : Yako ieſt/ proznowanie/ obzarſtwo/ opylſtwo/ koſterſtwo/ friyerſtwo/ bluſnierſtwo/ y naynich grzechach/ ktore nawięcey krzeſciany czinią y pełnią w dźień ſwięty SeklKat G3.

»czynić a popełniać« (1): Mienić á ozywáć ſie biſkupem/ kápłanem/ duchownym/ á ſpráwy złośćiwe á przećiwne vrzędowi ſwemu cżynić á popełniáć. RejPos 189v.

»czynić i stroić« (1): wchodza wzyemye hoſpodara moyego y czinya y ſtroya wyelkie rzeczi y ſbithek czinya nad hoſpodarem moyem LibLeg 11/168.

»czynić i wykonywać« (1): Zebyſmy bluźnierſtwá [...] potáiemne wſzelákie ſproſnośći wykonywáiąc/ y przećiw zwierzchnośći świeckiey co nie przyſtoynego cżynic y wykonywáć mieli. CzechEp 54.

b. Ustanawiać, zaprowadzać; facere JanStat, Vulg, Cn; statuere Modrz; erigere JanStat [co] (88): mi na tich mieſczach nie dopvſczymy granycz zadnich czinycz. LibLeg 11/85, 10/70v, 11/26v, 57v; KromRozm III E4v; taka odmiana obraża i zwierzchnośc JKM. przeciw ktorej nikt privatim odmiany czynić nie może i przeciw pospolitej uchwale przeszłego sejmu piotrkowskiego. Diar 52; tzynićie ſiedḿ ſtopniow ſlug kośćielnych. KrowObr 119v; Abowiem nie kochaſz ſie thy w zátráceniu náſſym bo po burzy cżyniſz vćiſſenie/ á po płácżu y żáłobie rozrádowánie wlewaſz. Leop Tob 3/22, Iac 3/18; UstPraw I2, I2v; Wyſádził tedy Ceſarz ty oſoby/ kthorzyby formę decretu cżynili BielKron 208v; Pacifico, Czinię pokóy/ Vskramiam/ Vſpokoyam Mącz 285b; SarnUzn F, G8; GórnDworz Gg5; HistLan F; BielSpr 40; BudNT Eph 2/15; CzechRozm 98; ModrzBaz 67, 124v; SkarJedn 31, 81, 369; SkarŻyw 309; CzechEp 43; Niech ſczépi miedzy ludźmi dobré obycżáie: Niechay cżyni porządek/ roſtérkóm zábiéga KochPieś 51; BielRozm 8; GórnRozm C3 [2 r.]; LatHar 599; ci prawdźiwie rozerwánia y odſzczepieńſtwá czynili [...] Bo tyle krztow czynili/ ile było krzćićielow WujNT 579, 44 marg, Eph 2/15, Iac 3/18, Bbbbbb; ná rzeczy któré ná tárgi przez kmiećie bywáią wożoné [...] cénę y miárę vkłádáli/ poſtánawiáli/ miárkowáli/ y cżynili [indicere, instituere, moderari et erigere JanStat 278] wedle ſtárádawnégo zwyczáiu. SarnStat 930, 117, 129, 270 [2 r.], 285, 288 (16); ná Seymiku gdźie táxę pożytkow będą cżynić GrabPospR M2v; SkarKaz 312a.

czynić komu, czemu (10): Choc im [Żydom] Státutá nyepráwye bárwy czynyą/ náturá ye ſámá práwye ſnyą ná ſwyát wypuſſcża GliczKsiąż B2; Melchiſedekowi piſmo ś. zgołá żadnego oycá y mátki/ áni ná niebie/ áni ná źiemi nie przycżyta/ áni iákiego pocżątku y końcá dni cżyni CzechRozm 35; SkarJedn 62, 312; [Bóg] náturze porządek nieodmięnny cżyni Oczko 3v; GórnRozm C3 [2 r.J; ZapKościer 1587/72; Woiewodowie cénę rzeczam máią czynić. SarnStat 930 marg, 269.

czynić czym (3): RejAp 113; pocżął ten pokoy cżynić namowámi ſwymi BiałKaz M; CzechEp [402].

czynić między kim, między czym (15): KrowObr 216v, 218, 218v; BielKron 407; GrzegRóżn K4v; BiałKat 133v; WujJud 79v; Cżynią rozność miedzy fáłſzem á nieprawdą [Diserimen statuunt]. ModrzBaz 61, 91; áby iáko páſterz owce do kupy zganiał/ pokoy miedzy nieſpokoynymi cżynił/ zgodę S. fundował SkarJedn 122; CzechEp [402]; Więc ieden rożność cżyni miedzy dniámi [iudicat diem inter diem] á drugiemu káżdy dźień iednáki WujNT Rom 14/5, s. 81, 330; poſtánawiamy/ ſkázuiemy/ y kończąc rzecz/ to iednánié czynimy/ między Królem Iego M. y Biſkupem przerzeczonym. SarnStat 184.

czynić w kim, w czym (7): RejAp 113; CzechRozm 16v, 98v; Duchá S. pochodzenia od ſyná kto nie zna/ nierowność w Boſtwie cżyni. SkarJedn d5v, 285; SkarKaz Oooob; áby káżdemu wolno było/ wiárę ſobie iáką chce tworzyc/ y odmiány w kośćiele czynić SkarKaz 701a.

W charakterystycznych połączeniach: czynić cenę (6), granice (10); nierowność (3), odmiany (4), pokoj (18), porządek (9), rożnicę (4) rożność (8).

c. Przeprowadzać, zawierać, wydawać (akty prawne); facere BartBydg, Mącz, Modrz, JanStat, Cn; pronuntiare Mącz, Modrz; condere Mącz, JanStat; definire, praescri bere Modrz; figere Mącz [co] (134): BierEz B3; pactum facere, zmovą czynycz BartBydg 105; LibLeg 6/158v, 160; RejKup y5, z7, Aa; KromRozm I D3, I3v; kożdy rękoymia niema w ſądzię [!] nic záſtáwowáć/ áni Contráktow czynić bez dozwolenia iſtcá UstPraw F4v; Godźi ſię vmowy czynić á ſtánowić rzeczy/ biorąc ſobie ná świádecztwo imię Boże BibRadz I 11d marg, Dan 3/29, Iudith 3 arg; Goski A2v; OrzRozm E2v, I3; doſyc roſtropnie poſtánowienie cżynił/ chocia piſmá nie wiele vmiał. BielKron 187v, 9, 78, 177v, 205v, 218v (8); KwiatKsiąż E3v; Figere et refigere leges, Czinić y záś kázić ſtátuta á vſtáwy. Mącz 126d; Pronuntio [...] skázuyę/ decret á skaźń czinię. Mącz 254b, 272a, 366d, 374b; RejPos 120, 178v; WujJudConf 157v; WierKróc Bv; CzechRozm 75, 81; Sędźiowie duchownego práwá nigdy (ile wiem) niecżynią wyroku/ iedno zkárty/ ná ktorey będźie pirwey nápiſány. ModrzBaz 88, 21, 78, 88, 89v [2 r.], 96v, 126; SkarJedn 333, 374; A co ſię Conſtituciy tycze wſzák wiemy iáko ie czynią/ y iáko nie ktorży z gotowemi na Seym prżyiezdáią [!], GórnRozm F4v; KochProp 10; ActReg 44, 45; Foedero ‒ Przimierze czinie. Calep 426b; Sponso ‒ Zrękowini czinie do ozenienia. Calep 1000b, 290b, 744b, 1080a; KochAp 13; WujNT 461; OBiecuiemy/ iż żadnych vſtaw czynić niebędźiemy nowych SarnStat 49; próznoby Práwá czynić/ gdźieby nie były exequowáné SarnStat 54 [idem] 918; vſtáwiamy/ y tę ordinácią czyniémy [statuimus et ordinamus JanStat 594] SarnStat 503, 49, 50, 66, 67, 85 [2 r.] (19); SkarKaz 3a; mądrzy rádzą/ á głupi dekretá y konkluzye czynią. SkarKaz Sej 695a, 700a, 707a.

czynić do kogo (2): RejPos 163v; Opowiem wyrok iego/ ktory cżynił do mnie GrabowSet E3v.

czynić około czego (3): Stánowieniá nie cżynią około obrony. BielSat Hv; vſtáwy około ſpráwowánia rzecży cżynił/ y wykonywał ModrzBaz 25; GórnRozm K4.

czynić komu (3): iáka to ieſt wielka roſpuſtność/ że ty y o tey rzecży inſzym vſtáwę cżynić chceſz/ o cżem ſam ná ſię vſtáwy żadney mieć niechceſz? ModrzBaz 50v, 122v; Práwo ſobie ſámi czyniémy. SarnStat 65.

czynić przeciw komu, przeciw czemu (2): BielKron 172v; Sámi ſie tu z Saulem y z Dáthánem/ Kore y Abironem ſądźićie/ y ſtráſzliwą ſkaźń przećiw ſobie cżynićie. WujJud 9.

czynić na kogo, na co (6): Kryſtus ſam ċini ſrogy Decret na Drugie RejKup ee3v, Aa; RejZwierc 60v; SkarŻyw 337; SarnStat 1130; SkarKaz 3a.

czynić o kogo, o co (4): MycPrz II Bv; ActReg 85; bo z ſobą o to contráctu nie czynili, bo ſie nie ználi SarnStat 1271; Cżyni [Judasz] Kontrákt o Páná choć mu workow wierzy/ Przećię go on tárguie wſtawſzy od wiecżerzy. KlonWor 28.

czynić między kim (2): Diktatorá vſtawcie [...] ten zupełną mocą decyzye miedzy námi á imi niechay cżyni/ chcecieli złemu zábieżeć. BielKron 107v; GórnRozm D.

czynić nad kim (1): on Dawid wydawa ná ſię ſrogą ſentencią/ á ſrogi dekret nád ſobą cżyni. RejPos 164v.

czynić z kim (27): MetrKor 46/47; na chrcie [!] ſpanem bogiem czinym przimierze SeklKat V3; BibRadz I 5c marg, Gen 17/4, 2.Esdr 9/38; BielKron 216, 389v; Y ták z Robotniki czyń zmowę/ ábyć piérwéy vkazał Grundfeſt Strum E3v, E2v; CzechRozm 74v, 75, 76, 263 [2 r.]; ModrzBaz 141v; ábyśćie pokoiu niecżynili z obywátelmi tey ziemie SkarŻyw 557, 164, 503; niektorzy z Dyabłem poſtánowienie cżynili NiemObr 177; ActReg 85; SarnStat 441, 868, 1069, 1125, 1127, 1271; SkarKaz 455a.

czynić za kim (1): Paweł Decret ċzynj za Kupczem RejKup Eev.

czynić o czym (6): BielKron 228v; RejPos 157; CzechRozm 76; ſędźia [...] áby tym wolniey o káżdey rzecży wyrok ſpráwiedliwośći służący cżynił. ModrzBaz 95, 50v; CzechEp 100.

czynić w czym (2): Podwoiewodzy ieſliby nieczynił vſtaw w rzeczách przedáiących/ tedy Woiewodzye ma być deferowan UstPraw A2; SarnStat 868.

W charakterystycznych połączeniach : czynić dekrety (25), kontrakty (5), ordynacyje (3),prawo (7), przymierze (15), skazania (5), skaźn (3), statuty (4), traktat (3), ugodę (3), umowę (4), ustawy (22), wyroki (19), zmowę (9).

Szereg: »czynić i ustawiać« (1): gdj ſie iuż tákie zbytki pocżęły zámnażáć ná ſwiecie/ thedy ſrogie grozy y ſrogie práwá ná to cżynili y vſtáwiáli RejZwierc 60v.
d. Znaczyć, kreślić; (lineas) indicare Mącz [co] (25): I ieſztze dáley/ tchnąc nád tą Wodą mowiſz/ kreſlenie tzyniąc. KrowObr 73, 73v, 103; Lineo, Liniyuyę/ kryſzę/ kriski czinię. Mącz 194b, 172b; BudBib I 289a marg; SarnStat 171.

czynić komu (1): Cżyni mu Potym Kápłan ná cżele y ná pierśiach/ znák krzyżá świętego KarnNap B3v.

czynić czym (9): mazidłem albo Oleiem wewnątrz ſterzy krzyże/ a zewnątrz ſiedm krzyżow/ tzynićie y ſmaruiećie. KrowObr 103, 73, 83, 101v, 123v, 239; virga qua Geometrae lineas indicant, Prątek którym Geometre liniye czynią. Mącz 345a; Iż cáłą ręką żegnáią/ y krzyſz S. iednym pálcem cżynią. SkarJedn 233, 232.

czynić nad kim (2), nad czym (2): Darmo y ony kreſláne krzyże/ ktore tzynićie rękomá nád wodą/ nád chlebem/ nád winem/ nád ſolą/ nád ogniem/ gromnicámi KrowObr 239, 73, 98; iać iedno cżynię znák z wody nád wámi/ iż ieſt tego wam potrzebá RejPos 12v.

czynić na czym (8): ná dłoniach iego krzyżyki oleiem tzynićie KrowObr 123v, 101; BielKron 329; RejPos 153v; czyń ná podobnych mieyſcách znáki/ y łokćie pokárbuy álbo popiſz Strum Cv; KarnNap B3v; SkarJedn 232; Iozeph/ kazał ſobie [...] wody przynieść/ ná ktorą kłádąc krzyſz święty/ y cżyniąc ij ná wodzie/ mowił SkarŻyw 458.

czynić po czym (1): Zwony krzćićie/ Oleiem ſmáruyćie/ wodą kropćie/ krzyżyki po nich tzyńćie KrowObr 103v.

W charakterystycznych połączeniach: czynić kreślenie (3), krzyże (7), krzyżyki (7), znak (4).

e. Przygotowywać, przysposabiać [co] (5):

czynić komu (3): SkarŻyw 22; Minerva, Venus, Iuno: wnet Phaebus wſpániły Polećił/ byſmy przyſtęp ktobie im cżyniły. RybWit A3. Cf czynić komu czym.

czynić na co (2): Wilk ná mieyſcu nie vtyie/ Choć wie iż nań cżynią kije BielKom A2; wędzidłá ná vporne konie cżynią RejAp 127.

czynić komu czym (1): Widzę ią każdego z was zdrowiem á gárdłem moim ſzcżyt ſobie przećiw przyſzłym przygodam cżynić BielKron 306v.

f. Układać, tworzyć, wymyślać; facere Mącz, Cn; conscribere JanStat [co] (45): SeklWyzn d4v; MurzNT 111; LubPs cc5v; Abowiem drugi niż zácznie Inwentarz cżynić/ połowicę indźie wynieſć może GroicPorz ee3v, ee3 [2 r.], oo3; Tobiaſz bacżąc że w rychle miał vmrzeć/ teſtáment cżyni Leop Tob 4 arg; UstPraw K2v; BibRadz Hebr 9/16; BielKron 97; Canere carmen, Wierſze ſpiewać/ czinić Rymowáć. Mącz 33d, 307d, 452b, 452c, 486c; GórnDworz D8v; RejPosWiecz 3 96v; RejZwierc 274v; CzechRozm 260; málowánia nieucżćiwe/ pieśni wſzetecżne/ weſpołek y ztemi ktorzi ie cżynią [cum authoribus]/ niech będą zmiaſt wyrzucone. ModrzBaz 82v; ZapKościer 1581/21v; StryjKron A6; ZE krótkié fráſzki czynię/ to Iákubie winiſz: Krótſzé twoié nierowno/ bo ich ty nie czyniſz. KochFr 14; KlonŻal E4; MOwiſz o mnie po kárczmach/ iż złé wiérſze czynię: A choć ich ty nie czyniſz/ ia ćiebie nie winię. PudłFr 34, 65; Calep 1060a; WujNT Hebr 9/16; SarnStat 213; KlonWor 70.

czynić komu (4): A czynili ſobie o nas báśni rozmáyći pogáni RejPs 66v; RejPos 102v; SkarKaz 421b; Syluius Scytá/ teſtáment táki ſynom cżynił. SkarKazSej 676b.

W charakterystycznych połączeniach: czynić fraszki (3), inwentarz (6), testament (15), wiersze (7).

α. Tworzyć sobie, zmyślać (przeważnie bogów) (8): Fingo – zmisliąm, czinię. Calep 419b.

czynić kogo (7): BiałKat 111; miáſto iednego dwu ſtworzyćielu/ przećiw piſmu świętemu y ſwym oycom y kośćiołowi/ tym rozumem ſwym cżyni. CzechEp 277, 177. Cf czynić kogo sobie.

czynić kogo sobie (4): SeklKat E2; Kto co wymyſla/ inſzego ſobie Bogá cżyni. RejPos 236v marg, 236v; CzechRozm 122.

Szereg: »zmyślać i czynić« (1) : dwu ſobie wybáwićielow/ á pogotowiu y Bogow zmyſlaćie y cżynićie. CzechRozm 122.
A. Wytwarzać, stwarzać (608):
a. Wyrabiać, produkować, budować; facere Vulg, Jan Stat, Cn; construere, ducere, fingere, refingere Mącz; conficere JanStat [w tym: co (417)] (428): BierEz D3; Też oleyek rożany cżynią niektorzy/ Nakładą rożej w oliwę w ſkleniczę á potem ią wyſtawią na ſloncze. FalZioł I 116a; Syrop thym obycżaiem cżynią. FalZioł I 149d; Też ſirop Pigwiany kthory w aptekach cżynią/ ieſt barzo dobry ludziem ktorzy chęci khu iedzeniu niemaią FalZioł III 13d, I 4d, 18a, 113b, 135b, 149d [2 r.] (33); drugdzie też na bregach [!] rzecżnych y po ziemi [pczoły] dobrowolno plaſthry miodowe cżynią MiechGlab 77; RejRozpr I3; GliczKsiąż G6v; kto wam ty rzetzone Obrázy roſkazał tzynić/ y do kośćiołow krześćijáńſkich ſtháwiáć KrowObr 110, 94, 109v, 110v [3 r.], 111 [3 r.], 112v [2 r.] (14); Leop Ex 36/1, Is 19/10; Gdzye moſty czynią [...] áby brał moſtowe: w tákiey rzeczy może moſt zrzućić á brodem iechác UstPraw Ev; LItwiniec złotnikowi/ kazał ſygnet cżynić RejFig Cc6; BibRadz Ex 28/11, 30/32, 38, Num 15/3, Ps 113/8 (8); ći robaći [!] liśćiem żywią ſie/ wypuſzcżáiąc z ſiebie iedwab iáko páiąk cżyni páięcżynę BielKron 276v; Hál miáſto [...] gdzie dobrą zbroię cżynią BielKron 287; tám iedwábne ſzáty cżynią ſubtylne nád tym morzem Káſpiſkim. BielKron 439v; Był też tám Zyd ieden co theż ſtrzelbę puſzkárſką cżynił BielKron 459, 32, 36v, 64v, 94v, 229 (18); Pityocape [...] Robak który prochno czini Mącz 32d; Candelas sebare, Swieczki czynić Mącz 33b; Cimbaltownik kóry [!] cimbały czini Mącz 76b; Monumenta secundum vias ponebant veteres [...] Stárzy podle dróg czinili groby Mącz 231a, 2b, 32d, 33a, 42c, 49c (63); Niektorzy ná ſpánie to lekárſtwo czynią/ máćierzą duſzkę z korzenim w ocćie wárzą/ á to po trzy dni piją SienLek 56v; Piją też ná to máść czerwoną z Aptéki/ którą ták czynią (marg) Czerwoną máść dźiáłáć. (‒) SienLek 149, 54, 63v, 77, 81, 116 (17); á tę ziemię/ gdzie podzieć będzie/ ktorą cżyniąc doł wykopáią? GórnDworz P2v, F; HistRzym 66v, 92v, 93; RejPos 348v; grządki nadobnie każeſz pokopáć nie cżyńże ich owák kołpakiem názbyt wyſoko RejZwierc 107v, 274; miewáli ná ten cżás w woyſcże rozmáite Rzemieśniki/ Cieſle/ Kowale/ Málárze/ Sloſárze/ Płátnerze/ Bárwierze/ Lekárze y innych wiele/ ktorzy cżynili te rzecży ktorych było potrzebá BielSpr 9, 2, 9 [3 r.], 9v, 47v, 54 (14); WujJud 46v [4 r.], 47 [2 r.], 169, L13v, Mm7v [2 r.]; WujJudConf 47, 51v; Y pomrą wielcy y máli w ziemi tey [...] nie będzie ſię też nikt rzázáć/ áni łyśiny cżynić dla nich. BudBib Ier 16/6, Is 44/12, 13 [2 r.], Ez 22/3; Abowiém kiedy óni robią na Pręty/ tedy nic nie dba/ ledá kędy źiemię roſypuie/ y Groblą cżyni ná zbyt. Strum F3, Dv, E3, Fv, F2v, G (13); CzechRozm 79v; Vrzędniká tákiego pilno trzebá/ [...] ktoryby o wſzytkich rzecżách/ ták tych co śię domá rodzą/ ábo ie cżynią/ iáko też z inąd przywieźionych/ doſtátecżną wiádomość miał ModrzBaz 33; SkarJedn 24; Oczko 32v, 39; Miod cżynić. Mellificare. Calag 287b, 364b; grzebieńmi ſrogiemi ćiáło ich tárgáć/ y po nim iáko brozdy cżynić/ okrutnik roſkazał. SkarŻyw 63, 40, 311, 573; BielSjem 33; ArtKanc M2v, M3v; Casearius – Ten ktori ſeri czini. Calep 168b; Formo ‒ Czinię, kſztałt daię. Calep 430a, 181b, 268b, 385a, 413a, 506a (24); Octy winne/ miodowe/ piwne/ ágreſty/ to roſkázowáć doſtátkiem cżynić: y przypomináć kiedy to dźiáłáć. GostGosp 130, 130, 132 [2 r.]; WujNT Act 7/43, Apoc 13/14; WysKaz 42; vczyni gránice kopce ſypiąc/ y inné znáki cżyniąc SarnStat 465, 276; KlonWor 33.

czynić dla kogo (1): y cżyniłá ieść w vboſtwie ſwym dla gośćia Páná y dobrodzieiá ſwego. SkarŻyw 597.

czynić z czego [w tym: co (107)] (110): W aptecze ſirop cżinią ſthey ozanki FalZioł I 36d; Cżynią z domowey gorcżycze przyſmaki w kthorey ryby y mięſo macżaią FalZioł I 50d; Oley Lniany: piegi y niecżyſtoſci z licza gubi/ á możeſz z niego thakieſz cżynić gdy oliwy nie maſz. FalZioł II 23, I 16d, 17a, 22c, 40a, 99c (43); MiechGlab 22, 61; Alexander/ przykazał rycerzom áby ſniey [z trzci ny] czynili łodki HistAl M2v, H7v, I7; RejWiz 80v; Niemáią też ſobie czynić bud z żadnego drzewá do budowánia. UstPraw D2; BibRadz Num 11/8, Eccli 33/14; z báwełny cżynią ſiatki ná ktorych legáią przywiązawſzy do cżterzech drzew iáko w kolepce BielKron 461v, 16v, 32v, 60v, 280v, 451 (7); Płótno z którego żagle do łodźi á okrętów czinią Mącz 38a; Vasa ex luto ducere, Zbánki z glini czinić Mącz 96a, 27b, 38b, 50b, 50d [2 r.], 52d (25); Czynią też ſok z kopru włoſkiego ná oczy ćiemne SienLek 65v, 135v, 160v, 177v, 199; RejPos 71, 159v; BielSat N2v; RejZwierc 239; vbieráli konie y ſámi ſiebie w ſtráſzliwe lárwy/ kthore cżynili s ſkor Bázyliſzkowych/ Lwich/ y innych BielSpr 44v, 73v; WujJud 169v, 258; WujJudConf 67; SkarJedn 254; Oczko 6v, 32v [2 r.]; SkarŻyw A3; Ná onym poboyſczu potym s trupich kośći iák Kroniki Włoſkie/ y Swedſkie dowodzą/ Maſillenſzowie Włoſzy/ płoty koło Winnic czynili StryjKron 31, 51; BielSjem 38; Calep 261a, 262a; SarnStat 273; Rybogony Bobr gdy ná brzegu wody/ Buduie przętrá y oſobne grody/ Z olſzyny ſobie cżyni indermachy/ Y dźiwne gmáchy. KlonFlis E3v.

czynić komu, czemu [w tym: co (56)] (57): FalZioł I 16c, 85b, IV 41b, V 37, 46; MiechGlab 22; Nie cżyniemy ſobie żadnych lekarſtw áni też żadnegogo wſpomożenia ſzukamy dla zdrowia náſzych ciał HistAl I5v; MurzNT Luc 12/33; Kto roſkazał tzynic wielki opłátek kxiężey/ á ludziom máły. KrowObr Ss2, 26, 110v [2 r.], 112 [2 r.], 118, 184 marg; Niecżyń ſobie obrázu rzezánego Leop Ex 20/4, Lev 19/28, Ier 44/19; UstPraw D2; BibRadz Ex 30/37, Lev 19/4, Deut 5/8; cżynił zbroię bogom przećiw Gigántom BielKron 23v, 4v, 5, 32v, 44, 262 (8); Mącz 76b, 246d; SienLek 130v, 174v; RejPos 71, 159v, 350; KuczbKat 275; ſprzątáią [...] chroſthy/ kámienie/ drzewo/ y wſzelkie przegábánia/ drogi nápráwuią kłádą thego gromády wielkie/ áby cżynili ſzlák/ thym ktorzy prowádzą Ceſárzá BielSpr 53; WujJud 46v, 54; A ſukienkę małą cżyniłá mu mátká iego BudBib 1.Reg 2/19, Deut 4/16, Is 44/17; Strum E4v; ModrzBaz 110v; SkarŻyw 118, 490; BielSjem 32v; KołakSzczęśl Bv; WujNT Luc 12/33; WysKaz 13; kto cżyniąc ſtaw ſobie wielki ná ſwym, tráſi mu ſie nieco zálać ſąśiedzkiégo SarnStat 1277, 1277; SkarKaz 487a; KlonFlis E3v.

czynić prze kogo (2): proſſe go dzis nakasſę Czo yą przety czo zlie wierzą Wpieklie ċzinię na wieċzerzą RejKup cc8; RejFig Bb5.

czynić czym (3): Mącz 193a; Cżynią też Puſzkarze Smoki ogniſte tákowymże prochem przypráwionym BielSpr 74; Cżyńćie tobie motyką w oboźie wychody/ By lud morem nie zdychał gdy pocżuie ſmrody. BielSjem 32.

czynić z czym (2): POżyway [...] lektwarzu z kwiatu Boragowego (ktori cżynią z koſcią z ſercza Ieleniego y z tablicżkami złotemi. FalZioł V 68; LudWieś B4v.

Zwrot: »czynić jeść« [szyk zmienny] (5): Maligne cibum prebere, Przes dzięki czinić yeść Mącz 205d; On káżdego doyrzał/ opátrzył/ ieść cżynił SkarŻyw 461, 118, 328, 597.
Szereg: »czynić a gotować« (1): ſlużbá Boża w koscyelę nic nye pocżnye bez tego nacżynia/ ktore cżynią á gotuyą rzemyęsnicy. GliczKsiąż G6v.
W przen [co] (2): niewiem co zá łataninę y mieſzáninę cżynićie/ niechcąc áni Luteranow áni Sákrámentarzow rozgmewáć WujJud 171.

czynić z czego komu (1): Cżyńże ſobie ſyropek z roſtropney mądrośći RejWiz 79.

b. Zakładać, urządzać, organizować; facere Vulg [co] (36): LibLeg 6/157; łowisk żadnych zwierząt áni ptakow nie cżyniemy HistAl I5v; Leop Ex 36 arg; niewolno nikomu ná nich [rzekach] iázow czynić/ tákowych ktoreby hámowáły drogę kupcom iádącym wodą UstPraw E2v; Ogródki które pod oknámi v domów czynią. Mącz 158d; Circummunio, W koło murem obwodzę/ Ze wſząd obrony czinię. Mącz 237a, 59d, 237a, 251d; BielSat N3v; BielSpr 24v, 32v, 55; BielSjem 40; Ten áni ſtrzéláć vmié: áni ſtáwiác klatki Ná ptaki/ ni ná záiąc czynić tákże śiatki. PudłFr 32; Calep 361b, 836a; SarnStat 1047.

czynić komu, czemu (7): FalZioł I 27d; tzemuſz tedy Páná Kryſtuſá znowu krzyzuieſz/ y nowe mu groby tzyniſz. KrowObr 105v, 105v; BielKron 25; Wilná ćicha Górę z wieku ſádzóną/ potaiemnie ſpycha Czyniąc ſobie gośćiniec ćichy do śieſtrzyce KochPam 83; KlonFlis F2v; KlonWor 20.

czynić czym (1): ktoremi [drzewcy] obronę cżynili ſplowſzy [!] ie miſternie po kráioch/ iákoby żaden nieprzyiaćiel niemogł ich przełomić. BielSpr 30.

W przen [co] (4): Ieſli ſię dáło z wieść ſerce moię dla, niewiáſty/ á v drzwi bliſkiego mego (ieſlim) podſadę cżynił. [iuxta ostium amici mei insidiatus sum] BudBib Iob 31/9; We wſzech tych co go miłuią/ słowá iego przyimuią/ cżyni przybytek ſwoy roſkoſzny ArtKanc A13.

czynić komu (2): RejPos 227v; ktorzyśćie vſtáwę Páńſką y Apoſtolſką Kośćiołá Powſzechnego ták bluźnić y pſowáć śmieli/ Antichriſtowi okrutnemu plác cżyniąc WujJud 240v.

Przen (6):
Zwrot: »czynić drogę, przestwor, przestrzeństwo« [w tym: komu (5)] = facere sibi viam ad aliquem Cn [szyk zmienny1 (4 : 1 : 1): Leop Is 57/14; Sese iactare et alios coeco impetu incurrere, Sam ſobie tylko przeſtwor czynić á ná ynſze oſlieṕ [...] pádáć. Mącz 161c; RejPos 234v; Potym Witołd czyniąc ſobie przeſtrzeńſtwo/ y wolno pánowánie w Litwie [...] nálazł przyczynę ácz nieſłuſzną y ná Włodimirza Olgerdowicá StryjKron 497; OrzJan 83; CI co nam wydrzeć y zepſowáć ofiárę nowego Teſtámentu/ drogę Antychryſtowi czyniąc/ vśiłuią SkarKaz 155a.
c. Stwarzać; parare, operatorem esse Vulg [kogo (2), co (17)] (19): Ktory okrywa niebo obłoki/ á cżyni deſzcż ná źiemi. Leop Ps 146/8; Podkáli ſie vbogi z bogátym: obu tych cżyni Pan. Leop Prov 22/2; RejAp 174v, 176; prorocy przed tym dziáłáli znáki y vkázowáli dziwy [...] kiedy chcieli cżynili ſucho/ á kiedy chcieli cżynili deſzcż. RejPos 10; BudBib Ier 10/13, 3.Esdr 4/35; Ia cżynię światłość/ y ſtwarzam ćiemnośći CzechRozm 9, 9 [3 r.], 36; CzechEp 198, 199; LatHar 346; WujNT 563.

czynić komu (1): ſtworzył P. Bog cżłowieká [...] Pierwey mężá z ziemie/ potym niewiáſtę z kośći iego/ cżyniąc im ćiáło beſtyom nieco podobne SkarŻyw 259.

Szereg: »stworzyć i czynić« (1): okázuiąc obycżay á moc iego [Boga]/ ktorą on wſzytko ſtworzył y cżyni GrzegŚm 48.
d. Konsekrować; poświęcać, ofiarować (12): Bo Zydowie tich ſłow cżynić á ofiárowáć zá iedno vżywáią/ iáko mamy Exo. 20. Leuit. 23. Num 6. Iudic. 6. 3.Reg. 8. Luc. 2. Leuit 9. WujJud 149; SkarKaz 155b [2 r.], Oooo2a.

czynić co (7): Y theraz ieſt iſtotnie z námi Chryſtus/ kthóry [...] tęż ſpráwę poświąca/ ábowiem nie człowiek cżyni Ciáłá Páńſkiégo y Krwie/ ále ón ſam/ który ćiérpiał dla nas/ Chryſtus BiałKat 321; WujJud 180 marg, L12v, Mm3; iákoby we Mſzy kápłan miał cżynić Ciáło Boże. WujJudConf 180; SkarKaz 155b, 243b.

Szereg: »czynić albo (to jest) poświęcać« (3): Iáko kápłan cżyni álbo poſwiąca Ciáło Boże. WujJud 180 marg [idem] Mm3, 179v.
e. Rodzić, płodzić, wydawać; facere Vulg [co (59), kogo (2)] (61): MurzNT Luc 3/89; A gdy wſchodźiłá trawá y owoc czyniłá/ tedy ſię pokazał y kąkol. BibRadz Matth 13/26; Gravido, Płod czynie [!]/ czinię cięſzką. Mącz 149c; ReszPrz 57; Patro ‒ Dzieczi czinie. Calep 763a; GostGosp 124; Abowiem nie ieſt drzewo dobre/ ktore cżyni złe owoce: áni drzewo złe/ ktore cżyni owoc dobry. WujNT Luc 6/43, Mar 4/32, Luc 6/43.

czynić z kogo (1): Nie cżyń s ſiebie potomkow práwem vtrapionych. BielKom C2.

Szereg: »czynić i wypuszczać« (1): Iáko látoroſl nie może cżynić y wypuſzcżáć owocu ſámá s ſiebie/ ieſliby nie bjłá trwáłá y mocna w máćicy RejPos Wiecz 2 93.
W przen [co] (20): czo ſię w młody vmysł wpoi/ tedy to głębokie korzenie cżyni KwiatKsiąż K3v.
Zwrot: »owoc czynić« [szyk zmienny] (19): iż [Jezus] miał dobrą radę y naukę ludu dawać/ y owocz też wielki cżynić. WróbŻołt B; MurzNT Matth 13/23, 21/43, Luc 3/8; miłowałeś kłamliwe/ á pokáźiłeś przybytki tych ktorzy owoc cżynili [qui fructificabant] Leop 4.Esdr 11/42, Act 17 arg; BudNT Matth 13/23; CzechRozm 257v; maſz też ſam z śiebie ile być może/ cżynić inne owoce świętey pokuty/ ćwicżąc ſie w ſłużbie Bożey/ modląc ſie nabożnie KarnNap Dv; CzechEp 154, 340; WerKaz 301; ArtKanc K18; Czyńćieſz tedy owoce godne pokuty WujNT Luc 3/8, Matth 3/8, 13/23, s. 12, 15, 201.
α. Wytwarzać (krew, flegmę itp.) [co] (30): Mięſo wołowe [...] ieſt na ſuſſze/ przeto krew grubą cżyni ale tucży ciało FalZioł IV 5b, I 17b, 17d, 31c, 34b, 52c (17); Subtylnieyſze [jadło] mieni ſie á cżyni kreẃ cżyſtą/A gorzkość odchodząca/ też żołć przeźrocżyſtą. Wilgotne a zázyębłe tho flegmę podawa/ Záſię melánkolią kliowáte dawa. RejWiz 117v; Mleko czyſty ſok cżyni/ gdy ie ćiepło pije SienLek 6v, 7 [2 r.], 7v [2 r.], 9, 53v, S3; Oczko 12v.

czynić w czym, kim (3): każdy iarmuż cżini w ciele Melancolią FalZioł I 123d, IV 25b; SienLek Vv.

f. Wypracowywać, wyrabiać; przysparzać, przyno sić; zyskiwać, osiągać; facere Mącz, Modrz; praestare Vulg [co] (52): GroicPorz b3; ięli ſie tám budowáć/ oſiadáe/ ták właſne pożytki iáko Rzecżypoſpolitey wynáydowáć y cżynić BielKron 75v; Facio emolumentum, Czinię pożytek. Mącz 113c,116b; kto mieſzka we mnie/ á ia w nim/ ten cżyni pożytek wielki: bo beze mnie nic vcżynić nie możecie. RejPosWiecz 2 93; SkarŻyw 574; WujNT 467.

czynić z czego (13) : RejKup d3; ſproſna rzecż z ludzkiego zábijánia pożytek iáki cżynić [quaestum facere] ModrzBaz 27v, 40v [2 r.] 44v, 54, 74v, 78 [2 r.], 117; SkarŻyw 334, 502; Phil S.

czynić komu, czemu (41): BierEz H4; RejRozpr K2v; SeklKat N; Iakos wiele złego dzyalal. Loterſtwá/ zdrad/ falſywoſczy Dzywnych vmyſlow chytroſczy. Ktoremis ſwiat dzywnie mylyl Bys iedno zyſk ſobie czynyl. RejKup g6v; GliczKsiąż I6, N5; Tám ſwe polá poſyali/ winnice ſſcżepili/ Wdzyęcżne ſobye pożytki tám ná wſſem cżynili LubPs Y5v; BibRadz Act 19/24; BielKron 108, 185v, 189; niechay dworzánin ledá cżego nie mowi/ niechay ſobie prożnej ſławy nie cżyni/ niech ſie nie chwali GórnDworz K7; RejPos 13; KuczbKat 330; RejZwierc B2v, 161v, 190v; BudBib Is 63/12, 14; Nie żal mi prace/ którą ná ſobie nioſę/ pożythki Pánu ſwému czyniąc. Strum R, Q4v; Boć záprawdę niepożytecżnym ma być on rozumian [,..] kto żadnego pożytku Rzecży poſpolitey/ ábo komukolwiek dłużen niecżyni [nulla utilitas... redundet]. ModrzBaz 99v, 40v [2 r.], 44v, 54 [2 r.], 74v, 78, 117; KochPs 174; Ceſarz [...] wolał mordowánia zániecháć/ á niſzli [...] ſławę więtſzą y poćiechę Chrześciánom cżynić. SkarŻyw 408, 130, 334, 502; Iagielo [...] wielki pozitek y ſlawe temu Kroleſtwu tziniel PaprUp B4; GostGosp 38, 166; Phil S; zyſk wielki pánom ſwym czyniłá [quaestum magnum praestabat dominis suis] wrożąc. WujNT Act 16/16, Act 19/24.

czynić czym (5): SeklKat N; Tego cżáſu też powiedáią ſtrzelbę ruſznicżną w Niemcech wynálezyono/ ále ia temu nie wierzę [...] Niemcy to ſobie tym ſławę cżynią. BielKron 189, 137v; RejZwierc 190v; nierządnośćią ćiáłá ſwego pożytek ſobie cżynią ModrzBaz 54.

B. Powodować (800):
a. Być przyczyną, źródłem czego; wywoływać, wzbu dzać; przynosić; efficere, inducere, parere Modrz; facere Vulg (612):

czynić co (589): Rádá niecżáſu ſwego/ Nie cżyni zyſku żadnego BierEz K2v; Pánow mnoſtwo/ cżyni vboſtwo. BierEz P2, Iv, I4, Mv; OpecŻyw 165v; uoda morſka czyny pragnyenye kto yą pyye PatKaz III 126; oleiek tego kopru/ z oleykiem makowym zmieſzany/ cżyni ſpanie gdy nim ſkronie pomaże. FalZioł I 7d; [Pasternak] wiathry cżyni y gamraciją ſtrogi FalZioł I 105b; Też korzeń ſtarty albo ſtłucżony á na pępek przyłożony/ ſtolcze cżyni y ſwą rzecż przyrodzoną paniam pobudza. FalZioł I 107a, I 5d, 12a, 15d, 16c, 24a (162); dwie ſmierci cżłowiecże ſą. iedna ktorą przyrodzenie przynaſza, á druga ktorą cżynią cznoty BielŻyw 81, 71, 145, 169; plugawoſc lagrowa która żyły zatikaiąc rozmaite niemoczi cżyni z namnożenia złey krwie. GlabGad H2v; Ieſzcże też [sól] cżyni oſtroſc pokarmow ktore ſame z ſiebie ſą przaſne GlabGad I7v, B2, B4, B5, C7 [3 r.], D (38); Im ciem więcej roście imienie, Tym więtsze cżyni pragnienie. BierRozm 20, 18, 24; KłosAlg A4v; RejRozpr G2v, G4, H; RejKup B; BielKom B7; GliczKsiąż E7v; GroicPorz ee2; KrowObr 81v, 111 [2 r.], 116v, 178, 188 (7); RejWiz 7, 11, 16, 18v, 19, 44 (13); Leop Eccli 27/15, 34/21; OrzList e4v; UstPraw K3v; LeszczRzecz A6; BibRadz Prov 26/28, 4.Esdr 3/33; BielKron 408; około ktorey [nauki składania wierszów] ſię obieranie/ aczkolwiek niemały ku żyćiu/ y ſkładaniu oracyey pożytek cżyni/ awſzakoſz mnie ſię zda yż więcey ku roſkoſzowaniu służy. KwiatKsiąż I2v, Q2; Mącz 28a, 396b, 502a, 507c; OrzQuin B2v marg; Kołyſánie chorégo/ tóż co y płotnem tárćié cżyni. SienLek S2v, 1v, 5, 30, 31, 56 (9); RejAp AA5v, 19, 31; GórnDworz F7; Myſl hárda więcey zelżywośći cżini niż ſławy. RejPos 227v marg; BiałKat 23v, 241, 315v; BielSat Ev; KuczbKat 125; Staynia ſzkodę y pożytek/ Cżyni/ kto w niey bacży zbytek. RejZwierc 237v, A, A6v, B, 13, 29v (21); BudBib Prop 26/28; Strum N; ſkoro im [Adamowi i Ewie] grzech ocży otworzył/ przyſłá ná nie boiazń [...] Coż mniemaſz áby y dziś grzech tego niecżynił? BiałKaz A4v; Ale ſie iednák y o tym pytác muſzę/ co mię dolega/ y wątpliwość cżyni CzechRozm 251v; drogość zboża cżyni też wſzytkich inſzych rzecży drogość. ModrzBaz 33v; żebym przed inemi/ y co pożytek cżyni y co wádźi lepiey bacżył ModrzBaz 137, 11, 20, 85v, 90, 92; W pięrśiach [!] mogą dośiąc phlegmy/ co dychawicę y tchnienia ćięſzkośc czyni Oczko 14v, 6, 13, 19v, 32v, [40] (7); SkarŻyw 63, 261, 346, 397, 538, 557; Nie áby mię to fráſowáło/ ábo myśl złą cżyniło CzechEp 72, *2v, 202; CzechEpPOrz **2v; WerGośc 228, 260; BielRozm 33; ActReg 42; Calep 539b, 1134b; GostGosp 2, 8 [2 r.]; Nulla enim Tyrannorum vis diuturna fuit, gdyż nie tylko nienawiść cżyni/ ále też y do pomſty ludzkie vmyſły wzruſza y pobudza. Phil P2v, N2v, R; GrabowSet K3, L2v; LatHar 169 marg; WujNT 129, 330, 804, Eph 4/16; Y ták ſię dźieie że co więtſzą poćiechę przed tym cżyniło/ to więtſzego żalu y boleśći przycżyną ſię zſtáie. WysKaz 2; JanNKarKoch Gv; SarnStat 86, 116, 117, 590, 635, 1171; Szczęśćia tego żywotá żadnego náſycenia y pokoiu nie czynią/ záwżdy w nich czego nie doſtáie. SkarKaz 637b, 40a, 209b, 276a, 350a, 578a (8); CiekPotr 45; GosłCast 46; SkarKazSej 684b [2 r.]; KlonFlis B3; KlonWor 59. Cf czynić co u kogo; co komu; co przez co; co czym; co między kim; co na czym; co w kim.

czynić co u kogo (1): żal nam tego barzo, że takowe trawienie czasu i niełaskę i złe mnimanie u WKM cżyni Diar 65.

czynić co komu, czemu (123): Pśi ięzyk ma to przyrodzenie/ Ránam cżyni rychłe goienie. BierEz I4, L3, L4v; FalZioł I 22b [2 r.], 28b, 42c, 77d, 83b (17); BielŻyw 31; zrzadło, trawa y wodi ciecżenie cżynią ocżom ochłodzenie. GlabGad B7, A5, B7 [2 r.], E4, Hv, Kv (13); BierRozm 23; RejPs 68, 85v; RejRozpr E4v; Teras prawie handeł wſytek Myal my iuż czyniċ pożytek. RejKup e6, q8v; DiarDop 119; GliczKsiąż C7v; GroicPorz Bv; RejWiz 3; RejZwierz 2v, 127; OrzRozm H; BielKron 81v; KochZg A2v; KwiatKsiąż O4; Mącz 199b, 424c; SienLek 10, 23v, 63; Pátrzayże co nam tho ochędożenie tey krwie iego cżyni/ Oto ſłyſzyſz iż ſie sſtawamy krolmi y kápłany przed oblicżnoſcią Bogá Oycá náſzego niebieſkiego. RejAp 8v, 31, 59; niechay to cżłowiekowi złey myſli áni roſpácży nie cżyni/ kiedy widzi iż nie może cżego ná wybor doſkonále/ thák iákoby chciał/ vmieć. GórnDworz N3v, Ii4; RejPos C4v, 165, 172, [219], 235v, 333v; Niezgodá y walká Heretykow/ pokóy cżyni Kośćiołowi Bożemu BiałKat 126, 316; HistLan B2v; KuczbKat 415; RejZwierc A3, 19v, 23, 27, 95v (10); WujJud 47v, 250; WujJudConf 47v, 233v, 238v; BudBib Dan 4/12; BiałKaz F2v [2 r.]; CzechRozm 52v, 182, 260v; PaprPan A3v, Bv, Ee3; Oczko 5; KochPs 50; SkarŻyw 26 [2 r.], 41, 151, 263, 337,