[zaloguj się]

2. MOC (25 767) vb impf

-c (73), -dz (9).

W inf: moc (30), móc (16); -o- OpecŻyw (2); -ó- KochFr; -o- : -ó- Mącz (15:6), SarnStat (13:9). W praet, plusq, fut i con sg m: -ó- (540), -o- (139): -o- OpecŻyw (55), KochMarsz, KochMRot, JanNKarGórn (2); -ó-: - o- ForCnR (3:1), MurzHist (6:30), MurzNT (8:5), Mącz (98:18), SienLek (18:11), BiałKat (19:2), Strum (22:1), Oczko (12:6), KochPs (14:1), KochFr (21:1), KochPieś (8:1), KochFrag (8:1), SiebRozmyśl (3:1), GosłCast (1:1). W pozostałych formach o jasne (w tym 5 r. błędne znakowanie).

Fleksja
inf moc
indicativus
praes
sg pl du
1 mogę możemy, możem, możymy, możym możewa
2 możesz możecie
3 może mogą
praet
sg pl
1 m -(e)m mógł, mogłem, mógł m pers -smy mogli, moglismy, -chmy mogli, mogli
f -m mogła, mogłam m an
2 m -(e)ś mógł, mogłeś, mogł m pers mogliście, -ście mogli, mogli
f -ś mogła, mogłaś m an
3 m mógł, móg m pers mogli
f mogła m an
n mogło subst mogły
plusq
sg pl
1 m -(e)m m(o)gł był, m(o)głem był m pers byli mogli
2 m -(e)ś m(o)gł był, m(o)głeś był m pers
3 m mógł był, był mógł m pers
f była m(o)gła m an
n było m(o)gło, mogło było subst
fut
sg pl
1 m będę mógł, m(o)c będę m pers będziem(y) mogli, będziem(y) móc
f będę mogła m an
2 m będziesz mógł, będziesz m(o)c m pers będziecie mogli, będziecie m(o)c
f będziesz mogła m an
3 m będzie mógł, będzie m(o)g, będzie m(o)c, m(o)c będzie m pers będą mogli, będą móc
f będzie mogła, będzie moc m an
n będzie mogło, będzie m(o)c subst będą mogły, będą móc, móc będą
conditionalis
sg pl du
1 m bych mógł, mógłbych, bym mógł, mógłbym, by mogłem, by mogł m pers bysmy mogli, moglibysmy, bychmy mogli, moglibychmy, by moglismy, bychom mogli, bysmy moglismy, by moglichmy m pers bychwa mogła
f bych mogła, mogłabych, -bym mogła, by mogła m an m an
n subst bychmy mogły subst byswa mogła
2 m byś mógł, mógłbyś, by mógł, mógłby, byś mogłeś m pers byście mogli, moglibyście, byście moglibyście, by mogliście m pers
f byś mogła, mogłabyś, by mogła, mogłaby m an m an
n byś mogło subst byście mogły subst
3 m by mógł, mógłby m pers by mogli, mogliby m pers
f by mogła, mogłaby m an mogliby, by mogli m an
n by mogło, mogłoby subst by mogły, mogłyby, by mogli subst
con praet
sg pl
1 m bych był mógł, bych mógł był, mógł bych był, bym mógł był, bym był mógł, bych beł móg m pers bysmy byli mogli, bychmy byli mogli
f bych była mogła m an
2 m byś był mógł, mógłbyś był m pers byście byli mogli
f byś była mogła, mogłabyś była m an
3 m by był mógł, mógłby był, by mógł był m pers by byli mogli, by mogli byli, mogliby byli
f by była mogła, mogłaby była, by mogła była m an
n by było mogło, by mogło było subst by były mogły, by mogły były, mogłyby były
impersonalis
praes może się
praet możono, mogło się
fut będzie się mogło
con by się mogło, mogłoby się, by możono, możono by
participia
part praes act mogąc, mogęcy, mogę
inne formy
impers plusq - było się mogło; impers con praet - by się było mogło

inf moc (38); -o- (16), -ó- (7), -(o)- (15); -o- : -ó- Mącz (15:6), SarnStat (1:1).praes 1 sg mogę (902).2 sg możesz (1734).3 sg może (9493).1 pl możemy (714), możem (322), możymy (26), możym (11); -emy ForCnR, KlerPow, FalZioł, RejPs (12), ComCrac, LibMal, RejRozpr, LudWieś, SeklWyzn, RejJóz (2), KromRozm I (2), KromRozm II (4), KromRozm III (5), Diar (10), DiarDop (8), OrzList, RejZwierz (4), OrzRozm (10), OrzQuin (6), Prot (3), 3 (2), KuczbKat (33), RejPosWstaw (10), Strum (2), BiałKaz (3), BudNT (6), CzechRozm (13), KarnNap, KochTr, StryjKron (2), CzechEp (14), ReszPrz (4), ReszList, PaprUp (2), ZawJeft, Calep (2), WyprPl, KołakSzczęśl (2), WysKaz (3), VotSzl (3), SkorWinsz, RybWit; -em BielŻyw, BielŻywGlab, MiechGlab (3), SeklKat (2), UstPraw, BielSpr (3), WierKróć, SkarJedn (11), KochOdpr, KochFr, KochDz, WerKaz, BielSjem (2), PudłFr (2), GórnTroas, KochFrag, GrabPospR (4), SkarKaz (32), SkarKazSej (7), GosłCast, PaxLiz (2); -ymy PatKaz I, HistLan; -ym BielKom; -emy : -em BierEz (3:2), HistJóz (1:2), GlabGad (2:7), WróbŻołt (1:1), HistAl (2:2), MurzHist (1:4), MurzNT (6:16), GliczKsiąż (1:16), KrowObr (1:1), RejWiz (6:5), RejFig (1:1), BibRadz (10:3), BielKron (4:36), GrzegRóżn (5:1), KwiatKsiąż (16:5), Mącz (9:2), SienLek (1:2), LeovPrzep (1:2), GrzepGeom (1:2), GórnDworz (6:7), HistRzym (4:13), RejPosWiecz2 (1:1), BiałKat (6:3), WujJud (36:7), WujJudConf (10:1), RejPosRozpr (5:1), BudBib (2:1), MycPrz (7:7), ModrzBaz (18:2), Oczko (4:12), SkarŻyw (1:30), NiemObr (17:3), ReszHoz (2:1), WerGośc (1:1), ArtKanc (9:2), KochWr (1:4), ActReg (4:1), OrzJan (2:1), LatHar (11:1), WujNT (43:8), SarnStat (9:1), PowodPr (11:1), CiekPotr (1:1); -emy : -em : -ymy PatKaz III (2:-:4), RejAp (56:-:3), RejPos (116:1:9); -emy : -em : -ym OpecŻyw (10:7:2), LibLeg (4:3:1), LubPs (16:5:1), Leop (4:1:1), SarnUzn (4:2:1), PaprPan (3:4:1); -emy : -ymy : -ym RejZwierc (38:8:3); ~ -e- (98), -é- (6), -ę- (13), -(e)- (919); -e-:-é OpecŻyw (12:5), Oczko (15:1); -e- : -ę- MurzHist (4:1), MurzNT (10:12).2 pl możecie (267).3 pl mogą (2342).1 du możewa (2) RejJóz B7v, RejZwierz 8v.praet 1 sg m -(e)m mógł, mogłem (163), mógł (5); mogł RejKupSekl; -em : mogł MurzHist (1:1), BielKron (8:2), CzechEpPOrz (1:1); ~ -ó- (37), -o- (10), -(o)- (121); -ó- (1) KochPs; -o- MurzHist (2), MurzNT, Strum, KochMRot, GosłCast; -ó- : -o- Mącz (5:3); ~ -em (163), -ęm (1) MurzHist.f -m mogła, mogłam (16).2 sg m -(e)ś mógł, mogłeś (65), mogł (1) SeklKat; -ó- (7), -o- (3), -(o)- (56); -ó- Mącz (2), OrzQuin, KochPieś, PudłFr; -o- OpecŻyw, MurzHist; -ó- : -o- KochFr (2:1). f -ś mogła, mogłaś (6).3 sg m mógł (1566), móg (1) PatKaz III; -ó- (125), -o- (53), -(o)- (1389); -ó- KochZg (2), OrzQuin (10), SienLek (4), BiałKat (10), Strum, Oczko (3), KochPs (5), KochFr (5), KochBr, KochWz (2), KochPieś (4), PudłFr (6), ZawJeft, GórnTroas (6), KochCn, KochFrag (2), OrzJan (14), JanNKar, SarnStat (8), SiebRozmyśl, GosłCast; -o- OpecŻyw (36), MurzHist (10); -ó- : -o- MurzNT (6:2), Mącz (31:5). f mogła (312). n mogło (327).1 pl m pers -smy mogli, moglismy (66), -chmy mogli (15), mogli (3); -chmy RejPs, RejPos (9), RejZwierc, WujJud, BudBib; mogli KrowObr, ZapKościer; -smy : -chmy : mogli BibRadz (2:1:-), BielKron (11:- :1), SkarŻyw (1:1:-); ~ -smy (45), -śmy (11), (s)my (9); -śmy OpecŻyw (3), FalZioł, SkarJedn, SkarŻyw, CzahTr (2); -smy: -śmy BibRadz (1:1), Mącz (5:1), CzechRozm (2:1).2 pl m pers mogliście, -ście mogli (26), mogli (1); -ście : mogli LibLeg (2:1).3 pl m pers mogli (816). subst mogły (146).plusq 1 sg m -(e)m m(o)gł był, m(o)głem był (4).2 sg m -(e)ś m(o)gł był, m(o)głeś był (4).3 sg m mógł był (14), był mógł (2); mógł był: był mógł BibRadz (1:1), RejPos (4:1); ~ -ó- (1), -(o)- (15). f była m(o)gła (3). n było m(o)gło (1) ActReg, mogło było (1) RejPos.3 pl m pers byli mogli (1).fut 1 sg m będę mógł (43), m(o)c będę (2); moc będę BiałKaz; będę mógł: moc będę RejPs (4:1); ~ -ó- (9), -(o)- (36). f będę mogła (4).2 sg m będziesz mógł (78), będziesz m(o)c (3) BielŻyw, RejRozpr, HistRzym; ~ -ó- (1), -(o)- (71). f będziesz mogła (1).3 sg m będzie mógł (206), będzie m(o)g (2), będzie m(o)c (3), m(o)c będzie (2); mogł: mog LibLeg (2:2); będzie mogł: będzie moc OpecŻyw (1:1); będzie mógł: moc będzie RejPs (2:1); będzie moc : moc będzie MetrKor (2:1); ~ -ó- (64), -o- (4), -(o)- (145); -o- SienLek, JanNKarGórn; -ó- : -o- Oczko (2:2). f będzie mogła (39), będzie moc (3); będzie moc Leop; będzie mogła : będzie moc SarnStat (8:2); ~ moc (2), m(o)c (1). n będzie mogło (46), będzie m(o)c (2); będzie moc OpecŻyw; będzie mogło : będzie moc BudBib (1:1).1 pl m pers będziem(y) mogli (28), będziem(y) móc (10); będziemy mogli LibLeg, GliczKsiąż, Leop (4), RejAp, RejPos (3), KuczbKat (3), RejZwierc (2), RejPosWstaw, SkarŻyw, CzechEp, ActReg, WysKaz, SkarKaz (2); będziemy moc RejPs (2), ComCrac, Diar, BielKron, GórnDworz; mogli: moc KwiatKsiąż (1:1), SarnStat (5:3); ~ będziem (24), będziemy (14); -em LibLeg, ComCrac, Diar, GliczKsiąż, BielKron, KwiatKsiąż (2), GórnDworz, RejPosWstaw, SkarŻyw, ActReg, WysKaz, SkarKaz (2); -emy RejPs (2), RejAp, KuczbKat (3), CzechEp; -em : -emy Leop (3:1), RejPos (1:2), RejZwierc (1:1), SarnStat (5:3); ~ moc (1), móc (1), m(o)c (8); -o- : -ó- SarnStat (1:1).2 pl m pers będziecie mogli (8), będziecie m(o)c (2) BierEz, BielKron.3 pl m pers będą mogli (108), będą móc (26); będą moc ForCnR, ConPiotr, GliczKsiąż, BielKron, KwiatKsiąż (4); będą mogli : będą moc RejPs (2:4), ComCrac (1:1), RejPos (7:1), SarnStat (14:12); ~ móc (1), moc (1), m(o)c (24); -ó- : -o- SarnStat (1:1). subst będą mogły (29), będą móc (3), móc będą (1) KochFr; będą mogły : będą moc RejZwierc (4:1), SarnStat (8:2); ~ móc (3), m(o)c (1).con 1 sg m -bych mógł, mógłbych (273), bym mógł, mógłbym (123), by mogłem (1), by mogł (1); bych mogł MetrKor, BierRaj (2), OpecŻyw (4), ForCnR, HistJóz, TarDuch, BielŻyw (8), MiechGlab, WróbŻołt (4), LibLeg (5), RejPs (23), LibMal, SeklWyzn, RejJóz (2), RejKup (6), HistAl (3), KromRozm I (4), MurzHist (9), KromRozm II, Diar, GliczKsiąż (4), LubPs (18), RejWis (10), Leop, RejZwierz (2), BibRadz (6), KochSat, Mącz (14), HistRzym (7), BiałKat (4), HistLan (2), RejZwierc (9), BielSpr, BiałKaz (2), KochPs (6), SkarŻyw (11), KochTr, NiemObr (7), KochSz, KochPieś, PudłFr, ArtKanc, KochFrag (3), RybGęśli, SkarKaz (8), SkarKazSej; bym mogł GroicPorz (3), OrzRozm (3), OrzQuin (3), SienLek (2), KwiatOpis, KuczbKat, RejPosRozpr, Strum, ModrzBazBud, KochMarsz, ReszPrz (2), ZawJeft, Phil, GrabowSet (7), OrzJan(4), WyprPl, WysKaz, JanNKar, CiekPotr (4), CzahTr (2), PaxLiz (2), SapEpit; bych : bym BierEz (8:1), KrowObr (1:2), BielKron (12:3), GórnDworz (6:9), RejPos (8:1), WujJud (1:1), BudBib (4:3), CzechRozm (9:22), PaprPan (1:1), ModrzBaz (2:3), CzechEp (3:8), ReszList (1:2), GórnRozm (1:3), ActReg (6:3), GórnTroas (2:1), WujNT (1:1); bym mogł: by mogłem LatHar (15:1); bych mogł: by mógł LibLeg (5:1); ~ -ó- (38), -o- (19), -(o)- (341); -ó- OrzQuin (3), Strum, KochPs (6), KochTr, KochPieś, PudłFr, KochFrag (3), WyprPl, JanNKar; -o- OpecŻyw (4), ForCnR; -ó- : -o- MurzHist (1:8), Mącz (13:1), SienLek (1:1), BiałKat (2:3), OrzJan (3:1). f bych mogła, mogłabych (26), -bym mogła (20), by mogła (1) GroicPorz; -bych OpecŻyw (4), PatKaz III (3), RejJóz, HistAlHUng (2), LubPs, RejFig (2), BielKron (2), SkarŻyw (5); -bym ZawJeft (2), SiebRozmyśl (8), CiekPotr, GosłCast (2); -bych : -bym RejKup (1:1), BibRadz (2:2), BudBib (1:1), PaxLiz (1:3).2 sg m byś mógł, mógłbyś (196), by mógł, mógłby (39), byś mogłeś (1) OrzQuin F4v; by mógł BierEz (2), ForCnR, FalZioł, BielŻyw (2), RejPs (4), MWilkHist, ZawJeft, WyprPl; byś : by OpecŻyw (1:1), LibLeg (1:4), RejKup (3:3), RejWiz (8:1), Leop (1:3), KochSat (2:1), HistRzym (3:2), RejPos (45:2), Strum (4:5), SkarŻyw (3:2), SkarKaz (1:1); ~ -ó- (32), -o- (5), -(o)- (199); -o- OpecŻyw (2), ForCnR; -ó- : -o- SienLek (3:2). f byś mogła, mogłabyś (7) Leop, SienLek, LeovPrzep, RejPos (2), CzahTr, ZbylPrzyg, by mogła, mogłaby (4) BierEz, RejJóz, KrowObr, SkarŻyw. n byś mogło (1).3 sg m by mógł, mógłby (1868); -ó- (232), -o- (43), -(o)- (1593); -o- OpecŻyw (10), JanNKarGórn; -ó- : -o- ForCnR (2:1), MurzHist (3:9), MurzNT (2:2), Mącz (26:9), SienLek (10:5), Oczko (7:3), KochPieś (2:1), KochFrag (2:1), SiebRozmyśl (2:1). f by mogła, mogłaby (449). n by mogło, mogłoby (521).1 pl m pers bysmy mogli, moglibysmy (256), bychmy mogli, moglibychmy (148), by moglismy (6), bychom mogli (1), bysmy moglismy (1) WierKróc, by moglichmy (1); bysmy BierEz (2), PatKaz I (3), BielŻyw (4), ComCrac, SeklKat (2), MurzNT, KromRozm III, Diar (3), DiarDop (3), GliczKsiąż, KrowObr (13), OrzRozm (2), BielKron (9), GrzegRóżn, KwiatKsiąż (7), Mącz (6), OrzQuin (3), GórnDworz (2), RejPosWiecz2, BiałKat (2), KuczbKat (10), WujJudConf (2), RejPosRozpr (3), MycPrz (2), CzechRozm (14), PaprPan, KarnNap, ModrzBaz (4), CzechEp (3), GórnRozm (2), KochWr (2), PaprUp, ActReg (5), KochFrag, OrzJan, JanNKar, WujNT (4), GrabPospR (3), PowodPr (4), CiekPotr, SkarKazSej; bychmy HistJóz, RejJóz, RejKup, RejWiz, WujJud (8), WysKaz (3); -smy: -chmy LibLeg (5:1), RejPs (1:25), MurzHist (1:3), Leop (3:1), BibRadz (2:5), RejAp (1:3), RejPos (7:68), 3 (1:1), RejZwierc (1:11), RejPosWstaw (18:3), SkarŻyw (15:6), NiemObr (6:2), ArtKanc (14:1), SkarKaz (11 :1), VotSzl (2:2); bysmy: bychom OpecŻyw (1:1); bysmy mogli : by moglismy : by moglichmy LatHar (6:5:1), SarnStat (24:1:-); ~ -s- (238), -ś- (4), -(s)- (15); -s- : -ś- SkarŻyw (12:3), ArtKanc (13:1). subst bychmy mogły (2).2 pl m pers byście mogli, moglibyście (70), byście moglibyście (1) RejAp, by mogliście (1); byście mogli : by mogliście SkarKazSej (2:1). subst byście mogły (1).3 pl m pers by mogli, mogliby (717). m an mogliby, by mogli (2). subst by mogły, mogłyby (297), by mogli (5) [w tym: m (2), f (1), n (2)]; mogli ComCrac; mogły : mogli RejPs (1:1), GroicPorz (4:1), Leop (3:2).1 du m pers bychwa mogła (1) KochZuz A4. subst (cum nm) byswa mogła (1) RejKup d7v.con praet 1 sg m bych był mógł (4) KrowObr, KochOdpr, KochFr, SarnStat, bych mógł był (2) LibMal, PowodPr, mógł bych był GliczKsiąż (2), bym mógł był (1) ReszList, bym był mógł (1) BielKron, WysKaz, bych beł móg (1) PaprUp; ~ -ó- (2), -(o)- (10). f bych była mogła (1).2 sg m byś był mógł (5), mógłbyś był (1) KwiatKsiąż; -ó- (3), -(o)- (3). f byś była mogła (1) RejJóz, mogłabyś była (1) RejPs.3 sg m by był mógł (51), mógłby był (11), by mógł był (11); mógłby był OpecŻyw (2), LibLeg, SarnUzn, GórnRozm, Phil, KlonFlis; by mógł był CzechEp (3), WerGośc, CiekPotr; by był mógł: mógłby był: by mógł był RejJóz (1:1:-), GliczKsiąż (1:-:1), GórnDworz (3:1:-), RejPos (12:-:1), CzechRozm (2:1:3), WujNT (1:1:-); ~ -ó- (2), -(o)- (71); ~ był (72), beł (1) PaprUp. f by była mogła (5) PatKaz II, PatKaz III, RejPos, SkarŻyw (2), mogłaby była (2) KrowObr, BibRadz, by mogła była (2) CzechRozm, KochTarn. n by było mogło (9), by mogło było (1) CzechRozm.1 pl m pers bysmy byli mogli (4), bychmy byli mogli (1); bysmy : bychmy RejPos (1:1).2 pl m pers byście byli mogli (2).3 pl m pers by byli mogli (33), by mogli byli (2), mogliby byli (2); by mogli byli RejPs; mogliby byli ModrzBaz; by byli mogli : mogliby byli : by mogli byli BielKron (1:1:-), CzechRozm (1:-:1); ~ byli (36), beli (1) PaprUp. subst by były mogły (4) GórnDworz, RejPos (2), SkarŻyw, by mogły były (3) CzechRozm (2), CzechEp, mogłyby były (2) OpecŻyw, KochWr.impers praes może się (120).praet możono (24), mogło się (18); możono LibLeg (2), LeszczRzecz, RejPos, RejZwierc, CzechRozm, SkarŻyw (2), ActReg, SarnStat; mogło się BielKron (7), BielSat, BudNT, SkarŻyw (4), ReszHoz, BielRozm, WujNT, CiekPotr, CzahTr, SkarKazSej; mogło się : możono Mącz (2:1), GórnDworz (2:1), ModrzBaz (1:2), LatHar (3:1).fut będzie się mogło (6).plusq było się mogło (2).con by się mogło, mogłoby się (74), by możono, możono by (22); by możono GliczKsiąż (2), GroicPorz, Leop, BibRadz (3); by się mogło : by możono GórnDworz (10:1), RejZwierc (8:2), CzechRozm (3:1), ModrzBaz (2:10), SkarŻyw (1:1).con praet by się było mogło (1).part praes act mogąc (224), mogęcy (cum f) (2), mogę (1) RejRozpr K2; -ąc : -ęcy BielKron (7:1;222v), BielSpr (1:1;47).

stp, Cn notuje, Linde XVI XVIII w.

Znaczenia
I. Nie mieć przeszkód, mieć środki, umieć, nie obawiać się następstw; posse, quire, valere Vulg, PolAnt, Mącz, Modrz, JanStat, Cn; habere potestatem PolAnt, Modrz, Cn; habere facultatem Mącz, Modrz [w tym: cum inf (17616)] (17789):
1. Mieć środki, warunki, okazję, sposób, narzędzie do uczynienia czegoś; [alicui] licet Mącz, Modrz; facultas datur Mącz; possibile est PolAnt (11487):
A. W wypowiedzeniach twierdzących (formalnie i znaczeniowo lub tylko znaczeniowo) (6442): March1 A3v; Pocżynáią śię rozlicżne á známienite Báśni [...] z ktorych możemy wźiąć nieiáki pożytek ku ćwicżeniu rozumu náſzego BierEz H2v, C3, D4v [2 r.], F3, G2v, G3 (14); A odtychmiáſt Iudáſs ſſukál podobnégo cżaſu ij mieſtza/ iakoby mogł wydatz Iezuſa kromiá tluſſcżé OpecŻyw 84, 2v, 13, 22, 37, 43v (17); ForCnR B2v, B3; PatKaz I 5v, 12, 14v, 18; PatKaz II 21; PatKaz III 107, 120v, 143v, 151, 152; KlerPow 10; A tam ydzie gdzie moze lepyey przedacz MetrKor 57/119v [idem 59/280v], 57/117, 59/276, 280v; TarDuch E4; to ziele [...] ma bytz ſuſzono w tzieniu: a tak przez rok mozeſz ye chowatz FalZioł I 1a; [miętka] Ma być ſuſzona w cieniu/ przez czały rok może być thak chowana w ſwoiey zupełney moczy FalZioł I 81d, [*8]v, I 3a, 5c, 70c, 79d (42); BielŻyw 3, 15, 22, 25, 47 (17); BielŻywGlab nlb 15; Dobrze ſie mnożyć może krew dobra ze złego pokarmu, á to gdy ſie on dobrze ſtrawi. GlabGad F5v, A2, A4v, A8, Bv, B2 (30); MiechGlab ktv, *4, 34, 35; KłosAlg F4v, Gv [2 r.]; LibLeg 7/33, 41, 10/64, 94, 115v [2 r.] (37); March3 T7, V5; WróbŻołt B7, B7v, nn7 [2 r.], oo7v; WróbŻołtGlab A2; GDyſz to wiemy naſz miły panie iſz mocą twą wſſytko ieſt ſtworzono a iednem ſrogyem ſlowem twem wſſytko może być roſypano RejPs 79; Skim kolwiek ieſt moc miłoſćiwego páná táki może ſie niebać. RejPs Ff7, 22, 22v, 25v, 30v, 32 (62); ComCrac 17v; LibMal 1543/76v, 1544/84, 1545/103v, 1547/126, 129 1548/144v, 1551/158v; Nie będzieli mey pilnoſći Iſćie nie vydzieſz trudnoſći Ale gdyby chćiał dołożyć Mogłoć by twe práwo ożyć RejRozpr Fv, F3v; ConPiotr 33; LudWieś B3v; SeklWyzn Av, f2, g2v; RejJóz C5, C8, E, Ev, K5v, O7v, Q2; SeklKat C; ZapWar 1548 nr 2669; Czem że ſobie mogę pomoċ Bych wſdy niedan Czartowi wmoċ. RejKup f5, c4, d3v, i5v, i8v, 16v (23); RejKupSekl a5; Alexandey [!] przykazał ſpráwić dom wielki ná morzu ná okzęciech[!] przez ktory iuż mogł miáſto otrzymáć [civitatem tam fortiter obtinebat] HistAl B7v, B7v, C, C2v, E, E6 (10); HistAlHUng A2, A2v; Wſſytko ſye to może z yego kſyąg okázáć/ á zwłaſſczá z kazánya. KromRozm I Dv, B3, C, C3, D2, E4v (10); Boc mi ta ſama wiadomośc ieſt zoſtawioná/ że go vſty wzywac mogę MurzHist K; wſzyſtko to możeſz łátwie zwyciężyc/ iedno trfai ſtale wtyi nadźiej MurzHist Mv, A4v, B3, Cv, D [2 r.], Lv (23); Wſzakże będźięmli to co śię tu powiedźiáło/ pilnie rozbieráć/ możęm wſzyſtki przyczyny [...] poznać. MurzNT 116, 3v, 8v, 18v, 56, 78v (15); MurzOrt B, Bv; KromRozm II a2v, b, bv, d2, d3v (11); KromRozm III B8, C3v, C5, D2v, D8v (15); Diar 24 [2 r.], 26, 28 [2 r.], 29 [2 r.], 37 (26); DiarDop 108, 117, 118; BielKom nlb 4, E6v, F4, F5, G5; Niktći mi wtem nye krzyw yedno ocyec/ że myę też ná náuki był nyedał/ mogł ći bych ya też był głodu nye ćirpyeć/ mogł ći bych też był łáſkę páńſką myeć GliczKsiąż I4, B4v, C2, C6, C7v, Dv (44); Gdy ku przykazányu twemu poznam práwą drogę/ S kąd też s ſyebie mogę złożyć łácwiey káżdą trwogę. LubPs aa4v, A4, A5v, B4v, K4v, N2 (18); GroicPorz Bv, B4 [2 r.], C, C2v, C3 [2 r.] (32); KrowObr B4, 1v, 2v, 10, 15v (58); moy pánie náucżże mie tego/ Iákobych ia ſwe ſpráwy do końcá tákiego Mogł przywieść RejWiz 49, kt, A4 [2 r.], A9, 2, 3 (66); Weżmi tę pięć koni ktora ieſzćże zoſtáłá w mieśćie [...] á poſláwſſy/ możym ſie tego dowiedzieć. Leop 4.Reg 7/13, Gen 15/8, 16/2, 26/29, Lev 19/14, Num 11/22 (22); OrzList b3v, f3, g4v, h2; gdyż iáſny dowod o to być może bo iaz łácno oględáć. UstPraw K3, A2; LeszczRzecz A4v; RejFig Aa [2 r.] Aa6, Bb, Cc2, Dd3; KRol rzekł/ prawdá żeć bych mogł roſkoſzy vżywáć/ Bo mam doſyć wſzytkiego RejZwierz 11, A3, 5, 9, 27v, 30v (22); thák iż namnieyſza ſkorupká iego nie zoſtánie ná ktorey by ſię godźiło zánieść wągl z ogniſká/ á ktorąby wodá z cyſterny czerpána być mogła. BibRadz Is 30/14, *4 [3 r.], *4v [3 r.], *5 [2 r.], *5v [4 r.], *7 (44); Goski *v; OrzRozm A2v, D2v, E2, G3v, Iv (20); ia bliſko was w ſamſiectwie będąc/ rychley ſie wam mogę záchowáć niżli on/ będąc dáleko zá Wolhą. BielKron 402v; ieſli ſie rządnie á cżuynie záchowáwáć będzyeſz/ możeſz porownáć nie tylko s kſiążęty/ ále y s krolmi Krześćijáńſkimi BielKron 403v, 1v, 3, 4v, 10, 21 (103); GrzegRóżn Cv [2 r.] C3, E2, F4, H3 (9); KochSat Bv, B2v, B3v, B4, C, Cv, C2; KochZg A4v; KwiatKsiąż A2v, B2, B3 [2 r.], B3v, B4 (38); Tanta est angustia ut vix singula meent plaustra, Táka ciáſność yeſt że ſie ledwey yeden wóz w mieśćić może. Mącz 217a, 35b [2 r.], 48d, 66b, 81c, 116a (57); OrzQuin A2, F4v, H4, H4v, K4v (12); Prot C4v, D2v; SarnUzn B6v, B7v, D6v, E4v, E5v, F8, G8; Náſuſz krwie końſkiey iż ią ná proch możeſz zetrzeć SienLek 158v; Vkázácze [...] któré vkázuią co w tych Kſyęgách náleźiono być może. SienLek Aaaa2v, 6, 14v, 16, 17, 19 (51); SienLekAndr a3; LeovPrzep a3, bv, Bv, G2, H2v, I3; nápuśćiſz ty tey wodki do ocżu do náſzych/ że ſnádnie s ſlepoty tey náſzey przeyrzeć będziemy mogli RejAp 45, AA3v, AA5 [2 r.], AA6, AA6v, AA7v (51); bo tám ten wiek/ thák ieſt dáleki od náſzego/ iż nam oni mogą báiáć tho czo chcą GórnDworz Z6; ſłowy ſie rzecż wymáluie/ iáko przez trudnośći wſzelákiey przyść ſie do tego może. GórnDworz Bb4, A3 [3 r.], B, B2v, B3, B6v [2 r.] (126); Ponieważ tedy iuż wiémy/ iáko długi/ iáko ſzéroki Lan ieſt/ nie trudno ij możemy zmierzyć GrzepGeom L4v, A3v, Bv [2 r.], B2v, B3, B4 [2 r.] (25); HistRzym 10, 19, 22v, 48v, 53v (28); iáko Lew rycży z dáleká záchodząc ábo záglądáiąc iákoby cie pożárł/ á iákoby cie odwieść mogł od Páná twoiego RejPos 167v, A6v, 2, 6v, 8 marg, 9v [2 r.] (239); RejPosWiecz2 92, 93v; RejPosWiecz3 98; Miſtrzu/ co czyniąc Wieczny Zywot mogę otrzymáć? BiałKat 1, 3v, 16, 31, 36, 46 (29); BielSat D, G3v, N2v, N3v; KwiatOpis A2, C4; GrzegŚm 24, 33, 57, 66, 67 [2 r.]; HistLan A2v, A3 [2 r.], B2v, B3, B3v [2 r.] (20); Bo ná ten cżás kiedy dopuſzcżano liſtow rozwodnych/ łatwie to być mogło/ iż ktorą był ieden odrzućił/ tę mogł drugi poiąć zá żonę KuczbKat 350, 15, 30, 40, 70 [3 r.], 75 (66); Abowiem rozmáite ſą kſtałty á proby niżli ktho práwego przyiacielá práwie doznáć może (marg) Nie ledá iáko práwego przyiacielá doznáć. (‒) RejZwierc 89, A, A2 [2 r.], A3, A4v, B (207); bo rozmáitym obycżáiem Woyſká mogą być ſtánowione/ iáko tego potrzebá vkaże BielSpr 10; bo they ordynácyey táka ſpráwá bywáłá/ iż bes ſzkody mogł Hetman wywieść s poyśrodłá [!] vffow wiele było potrzebá BielSpr 31, b3v, 6, 8 [2 r.], 10, 19v [2 r.] (35); KochMon 35; WujJud A6v, Bv, B2, 30, 43v (30); WujJudConf 19v, 59, 66v, 69, 91, 105v, 152v, 199v; RejPosRozpr c, c2, c2v, c4 [2 r.], c4v; RejPosWstaw 21v, [212], [213], [213]v, 22 (22); BudBib B, B3v, B4, C, Gen 32/8 (14); HistHel [A2], Dv; MycPrz I A2, [A3], B3v, Cv, [C]2 (17); Ieſlibyś w ónym Stawku miał dno twárde [...] tedy ié tám możeſz ná źimę zoſtáwić: ále ieſliżebyś nie duffał żećby tám źimie nie miáły zetrwáć/ tedy lepiéy że ié wybierzeſz ſpuśćiwſzy Stawek. Strum O4v, A2v, A3v, A4, A4v [2 r.], C (28); BiałKaz F2v, H2, K3, K3v, Mv [2 r.]; BudNT przedm a6, b, c2v, c3, c4 (17); Lecż iż wiele ieſt przykłádów tákich w piſmie/ przeto ie y ſam ſobie zbieráć przećiw żydom możeſz. CzechRozm 108; muſiałćiby ſie pniem iákim/ ábo kámieniem niemym y martwym ſtać/ tożby dopiero/ mogł to wſzyſtko coś ty mowił wykonáć/ ále inácżey trudno. CzechRozm 242, A7, 2 [2 r.], 2v, 10, 12v [2 r.] (151); PaprPan A3v, B, Bv, C, C3 (32); KarnNap ktv [2 r.] A2v, C2v, Dv, D2v, E4, F3; á niechay niemáią zá to/ áby prędkośćią rozumu/ á nieiáką przyrodzoną oſtrośćią mogłá ſię káżda ſpráwá odpráwić [expediri posse]: boć do ſpráwy á do vporu zátrudnionego trzebá náuki ModrzBaz 13v; Z ktorych słow tego Hiſtoryká ſnádnie może być obacżono [observari licet] że to był ſtárodawny v Krześćian obycżay ModrzBaz 46; Bo to ieſt naſnádnieyſza drogá/ ktorą łácniuchno przyść możemy do odpuſzcżenia grzechow náſzych [est uia expeditissima ad veniam peccatorum nostrorum perveniendi]/ odpuſzcżáć winowáycom winy ich ModrzBaz 67v, 1v, 2, 4, 4v, 6 (90); SkarJedn A6 [2 r.] 36, 45, 67, 86 (29); Tę ieſli wroćim/ y mężowi w ręce Oddamy/ możem ſiedzieć zá pokoiem KochOdpr A3v; gdyż żaden ták w rozum vbogi nie ieſt/ áby niewiedźiał czym náturę contentowáć/ á czym ią obráźić może Oczko 28, A4v, 2, 2v [2 r.], 3v, 5 (30); KochPs 14, 22, 26, 47, 87, 110, 208; narod Iakobá [...] tak ſię rozmnożył/ iſz ziemię práwie wſzytkę napełnił. á do boiu mogło być znich mężow ſamych po ſześć kroć ſto tyśięcy. SkarŻyw 477, A3 [2 r.], A4, A4v, A5, 13 [3 r.] (121); KochTr 6 [2 r.] 21; MWilkHist E4v; ZapKościer 1580/16, 1584/43, 1589/87v; StryjKron A3v, A6, 59, 131, 265 (11); prośiłbym bárzo pilno káżdego Chriſtyániná [...] by tylko prośbá moiá mogłá v nich mieć mieyſce/ áby [...] przeſtáli już ná potym dumáć o tym tám zmyślonym ſynu przedwiecżnym CzechEp 259, 4, 6, 20, 26 [2 r.], 29 (83); CzechEpPOrz **2v, **4v [2 r.], *; NiemObr 7, 8, 14, 15 [2 r.], 19 [2 r.] (72); KochFr 101, 121, 128; KlonŻal C2 [2 r.] D3; KochDz 106; KochMarsz 154; KochMuza 26; KochPhaen 8; KochSz A2, A2v, B2v, Cv, C2; KochWz 135, 139, 140; pokażę wam znáki zá ktorymi będźiećie rozeznáć mogli/ y drugich tákże ſąſiad wáſzych náucżyć ReszPrz 13, 7, 22, 30, 34 [2 r.], 66 (10); ReszHoz 130, 136; ReszList 147, 152, 156, 163, 179, 180, 191; WerGośc 214, 217, 256, 257, 259; WerKaz 287, 299, 301; WisznTr 22; BielSjem 39; KochPieś 5 [2 r.] 9, 16, 36, 48; KochSob 64; Słuſznie tedy żáłuieſz: á byś ieſcze ktemu Swym płáczem mógł go wróćić k żywotu piérwſzému: Rádźiłbych/ żebyś płákał KochTarn 75; PudłFr kt; Przetoż kto iuż miłuie to zbáwienie wiecżne/ może go iuż doſtąpić przez Kryſtá beſpiecżnie ArtKanc N16; po vcżynkách ie poznáć możećie ArtKanc P7v, D20, H15v, I5, L12v, N14, P7, T15; BielRozm 24; iuſzbyſmy náſzey Wolnośći zádzwonić ku pogrzebowi mogli gdyby Szláchćicá było poimác wolno. GórnRozm C, A2v, A3 [2 r.], A3v, A4v [2 r.], Bv (42); KochWr 22, 23, 24, 33, 37; KochWrJan 18; PaprUp A2, A3v, Cv, E3, Fv, F3; ZawJeft 22, 33, 39, 41; ActReg 4v [2 r.] 6, 11, 15 [2 r.], 21 (46); bo ſie to cżęſto przytrafia/ co ſie iednemi tacżkámi źiemie zápráwić może/ tego potym kilká wśi nie zápráwi GostGosp 60, 1, 4 [3 r.], 6, 10 [2 r.], 12 (39); GostGospGroch kt; GostGospSieb +3v, +4, +4v; GrochKal 9; Phil K3, R3, R4, S3, S4v, S5; O móy ſynu/ gdźie ten kray [...] W którym mógłbyś beſpiecżnie vléc z káżdéy ſtrony? GórnTroas 37, 5, 21, 65; KochCn B3v; KochCzJan A2v, A3; Abowiém kiedy ludźie naylepiéy ſwą powinność [...] czynią/ ieno trzeźwie? kiedy nalepiéy dowćipu ſwégo ku wſzelkiéy ſpráwie vżyć mogą/ ieno kiedy ſię áni iédłem/ áni piciem zbytnim nieprzełożą? KochPij C2v, C2, C2v, C3; GrabowSet A2, A2v, B4v, D4, E4 (18); KochFrag 15, 21, 23 [2 r.], 24, 45, 49, 52; OrzJan 3, 11, 13, 22, 23 (35); OstrEpit A3v, A4; WyprPl C2, C2v, C3v [2 r.]; LatHar +8v, [ + 11], 20, 115, 123 (28); KołakCath C5v; Sżukayćie Páná Bogá/ poki możećie ználeść wzywáyćie go poki bliſko ieſt KołakSzczęśl B4, kt; RybGęśli D2v; Wierzył nád to/ że przez ich modlitwę y rozgrzeſzenie mogł otrzymáć Duchá S. WujNT 430, przedm 1, 21, s. 47, 89, 108 (63); godźiny śmierći/ w ktorą by do mężá iść mogłá/ z rádośćią cżekáłá. WysKaz )?(2v, 3, 7, 13, 16, 28 (11); JanNKar A3v, F2v, Gv; JanNKarGórn D4 [2 r.]; ále tylko mieli bydź prziymowáni Pánowie Vrodzeni y ſzláchetni: z którychby prędka y łácwa obroná Kośćiołóm mogłá bydź [e quibus prompta et facilis defensio esset JanStat 193]. SarnStat 178 [idem 922]; Bo zá hoynieyſzy poſag, hoyniéy mogły żyć SarnStat 1271, *3v, *4, *5v, *7, 11 (71); SiebRozmyśl B2v, D, D3v, Ev; WitosłLut A3v; Ato wſzytko zá zebrácki kęs máiętnośći náſzych ſpráwić możem GrabPospR N2, kt, Kv, K2 [2 r.], K2v, K3v (24); Tylko trzebá Polánom s ſobą ſie pogodźić: Da Bog/ iże w Pogáńſkiey krwi/ Lách/ może brodźić. KlonKr wstęp A4v; Ieſt ptak y poſpolity/ kto go ieść przemoże/ Ten ptaſze ſzcżebiotánie łatwie vmieć może. KmitaSpit Bv, A4, C3v; PowodPr 4, 17, 36, 58, 73 (9); Záklęta táka źiemiá [...] práwá ma tákie/ iż mężoboycá ſpokoynie w domu ſiedźieć może/ do kilánaśćie lat SkarKaz 315b, 4b, 5a, b, 7a, 81a [2 r.] (39); VotSzl C2v, C3, C4v [2 r.], D, D3 (17); CiekPotr 3, 10, 25, 26, 28 (16); CzahTr B2v, C, [D2]v, D3, E (13); GosłCast 6, 25, 72; Wſzák ćię vcżyć nie trzebá/ w cżym ſię możem przydáć: Páńſkim poſługom/ gdyż to po oſobách poznáć. PaxLiz D, B2, B3, C2, C2v, C3v, E3v; SkarKazSej 659a, b, 663a, 664a, b (16); Zá morzem futro zdáło mu ſię złote/ Choćia iuż było wiotche y nadprote. Mogłby był domá cudnieyſzego doſtáć KlonFlis C4v, Cv [3 r.], D2 [2 r.], D3 [3 r.], D3v, Ev (13); KlonWor ded **3v, 4, 6, 14 [2 r.]; PudłDydo B2v, B4v; ZbylPrzyg A4; SzarzRyt A2v, C2v, D2.

Z zaimkami i przysłówkami [w tym: „wszytko” (6), „wiele” (3), „mniej” (1), „więcej” (1)] (11): Wſzytko mogę w Kryſtuśie ktory mię vmacnia [omnia possum in eo]. BibRadz Philipp 4/13; Efficaces ad muliebre ingenium, preces, Proźbá á klektánie wiele v białich głów może. Mącz 115b, 473d; gdźie gorącość mniey może/ tám wietrzność łóy ſpráwuie SienLek V v, V v; RejPos 102v marg; WujJud 67v [2 r.] 76v, Mm; WujNT Philipp 4/13.

Ze zdaniem dopełnieniowym (1): [Bóg kocha się] w tákich/ ktorzy mimo tę władzą zá ktorą mogą to co chcą/ ſádzą ſie ná tho/ áby theż náſládowáli páná Bogá w dobroći GórnDworz Gg4v.

Z elipsą bezokolicznika (100): PatKaz III 131; FalZioł V 94; BielŻyw 37; RejKup f8, n8; KromRozm I K4 [2 r.]; MurzNT 56, 78v; GroicPorz z4 [3 r.]; Leop Eccli 5/3; ieſli chcecie v nas ſtać goſpodą możecie/ mamy doſyć ſiána BielKron 13, 68, 102v [2 r.], 424v; KwiatKsiąż L2v; Mącz 390d, 509b; OrzQuin P4v, Z2; GórnDworz Y5; Ia garſcią [kradnę] ty możeſz worem/ Bliſko ſzeliná zá dworem. RejZwierc 235a; WujJud 80v; niemogli wykłádu pokázáć mi/ lecż ty możeſz/ bo duch bogow świętych wtobie. BudBib Dan 4/18; PaprPan Z; Niewiáſty/ gdzie ćicho mogły/ kápice iego nożycżkámi vrzynáły SkarŻyw 545; ReszPrz 61; ActReg 126; GostGospSieb +4v; SarnStat 430, 616; iáko ſam ſwoiey y moiey żáłośći nie oddaliſz? Izali nie możeſz ieſli chceſz? SkarKaz 550b; CiekPotr 58. Cf »jeśli może, możeli, by mogł«.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = można (160): PatKaz III 125v; FalZioł I 72a, 87b, 114a, IV 25b, 44a (9); BielŻyw 131; GlabGad K4v; RejRozpr H3; HistAl C2; GliczKsiąż M2; GroicPorz hh3v, 11v [2 r.], 112; RejWiz 24, 111, 143v, 153; Leop Ex 30/4; PAtrząc ná tę oſobę/ w tym mi możeſz wierzyć/ Ze tu cnotę/ vprzeymość/ może korcem mierzyć. RejZwierz 53v, 73v, 110v, 139v, 140; BielKron 33, 33v [2 r.], 34v, 40, 47 (13); yáko powiedáyą o Podolu/ gdźie może trzi latá żąć po yednym záśiániu Mącz 353d, 2d, 3d, 6c, 7c, 17d (18); SienLek 115, 136v, 140v; GórnDworz T6v; GrzepGeom E4v, N3v, O4v [2 r.]; RejPos 221v; Chytroſcią moc może zwyciężyć. RejZwierc 162v, A2, B2v, 16v, 38, 59 (12); BielSpr 15v, 16v, 17, 23, 63v (10); Strum D, F, F3 [2 r.], N2, P4; BudNT przedm c6v; StryjWjaz B4v; CzechRozm 76, 160; Ale to zpraw Rzymſkich łácniey poznáć może [haec melius ... cognoscentur] ModrzBaz 82, 6v, 17, 19v, 79, 79v, 103v; SkarJedn 17; A to fortelem łatwiey może ſpráwić niżli iáwną woyną StryjKron 215; CzechEp 63; WerGośc 215, 236; Strzelbę dziełną tám ſtáwić gdzie z pożytkiem będzie/ Gdzieby ią mogł obroćić gdy potrzebá wſzędzie. BielSjem 33; PudłFr 49; ArtKanc S7v; KochWr 32; Calep 429b, 829b, 977b; GostGosp 6, 32, 62, 64, 66 (17); OrzJan 23; Poradzćiéſz mi/ gdźieby tu mógł doſtáć wſzytkiégo. WyprPl A4v, C; LatHar 200, 606; záczym miáſto/ ſ/ łáćińſkiégo, łácnoby mógł polſkié vczynić. JanNKar F, F4v; JanNKarGórn H2; SarnStat 135, 1279; GrabPospR Nv [2 r.] N3, N3v; PowodPr 60; SkarKaz 488a; CiekPotr 4; PaxLiz B3v; PudłDydo B. Cf Zwrot.

W połączeniach szeregowych (2): OrzRozm M3; więzienie cierpię, dla ktorego mi wszytka maiętnosc zginie, gdyz bych temu mogł y vmiał y chciał zabiegac, gdybych był wolen ActReg 160.

W konstrukcjach wyłączających, ograniczających typu: „nie może inaczej ... jedno...” = może tylko (74): FalZioł II 2b; Prozbá ku pánu bogu w vdręczeniu/ wierząc iż z ynąd wſpomożenie niemoże być iedno od ſámego bogá RejPs Ff7v; LibLeg 11/78; ComCrac 11; MurzNT Mar 6/5; Alye nyemogl ynaczey od nyego ych [kluczy] doſtacz alyeſz mv ye vkradl LibMal 1554/185v; Diar 41; iż Kryſtus Pan inácżey nie mogł przydź ku tey ſławie/ iedno przez tę ſwiętą á niewinną mękę ſwoię LubPs Z4, R5; GroicPorz ee4v; KrowObr 45, 58, 77; OrzRozm A2v; ná błoćiech á ná miáłkich wodách záſiádlo iáko y Weneciá/ do ktorego y nawy przyſtępić nie mogą iedno od morzá. BielKron 293v; Nigdy go Moſkwá mocą nie mogłá wźiąć áż przez zdrádę Cżechá iednego/ ktorego był Michał Glińſki przenáiął. BielKron 431v, 30v, 48, 52v, 54v, 130 (14); OrzQuin C, S4v, T; RejAp 52; HistRzym 50; Przyſzłá ná táką zgráię onych rozmáitych ludzi/ [...] że nie mogłá mieć inſzego złożenia á inſzey goſpody/ iedno w nędznym chlewiku RejPos 19; iż ie Pan vpominał/ á prze grzechy ich/ nie mogło iedno iáko ná opokę vpáść ſłowo Páńſkie ná ſerce ich. RejPos 65, 116v, 258, 335v; KuczbKat 355; RejZwierc 30v; BielSpr 51; RejPosWstaw 110v; Strum E2; BiałKaz F4; CzechRozm 214, 222v; KarnNap Ev; ſwowolność źle cżynienia inácżey pohámowána być niemoże [aliter coerceri non queat] [...] okrom tego lekárſtwá/ to ieſt/ oprocż do broni vciecżki. ModrzBaz 108, 15, 26v, 37, 79, 86, 121v; Oczko 3v; SkarŻyw 15, 470; ZapKościer 1580/5v; CzechEp 109, 297; ArtKanc F6v; ActReg 147, 184; Phil R3; OrzJan 102; Ale iż niektórzy ináczéy tylko boiáźnią winy [...] niemogą bydź od tego powćiągáni [nequeunt alias prohiberi] SarnStat 238, 4, 64, 195, 424 [2 r.], 884, 1067; SkarKaz 315a.

W charakterystycznych połączeniach: moc bezpiecznie(j) (57), (co na)lepiej (15), łacno (łacnie(j), łacwie(j), łacniuchno) (105), nietrudno (3), pewnie(j) (5), (na)rychlej (15), (co na)- snadnie(j) (171), przez (bez) szkody (6), bez trudności (5), własnie(j) (2).

Przysłowia: RejZwierz 139v; káchel gliną zálepiony/ ná łáwieby mogł rzepy náſiać/ poſciel brudna RejZwierc 61 v [idem] WerGośc 236.

ſwięte to połgrzywny co grzywná z niego vrość może. RejZwierc 108v, 110v.

łayna takowych ludzi grube bywaią iako kij, mogłby chłopa zabić GlabGad K4v.

Thorty/ Figi/ Marcipąny Rozłożą wieċ wſzyſtki kramy Thak ſie karmie będą mienyċ Mogłby ſje wiecz kto ożeniċ RejKup Rv.

przyſzli do tákiey nędze y vboſtwá/ żeby mogł v drugiego był w mieſzku náwet z kopiją gonić WerGośc 215.

Frazy: »jeśli (a. gdy, a. kiedy) może, możeli, by mogł« = si potest PolAnt, Modrz, JanStat; cum potest Modrz; dum potest JanStat (33:23:8): ForCnR C4; FalZioł V 66; KłosAlg F2v; radbi tho Krol yego m. dla pana twego vczinyl kyedibi mogł alie prze the prziczini vczinicz thego niemoze LibLeg 10/64, 7/98; RejRozpr I3; LibMal 1547/126; Ratuy mila ieſly mozes RejKup h2, F, i2, dd8; MurzHist A2; Woláłáby by mogłá Kániá być Sokołem RejWiz 65, 122, Cc3v; Leop Gen 15/5, Is 41/23; BibRadz Gen 15/5; OrzRozm D4; BielKron 9v; Mącz 418c; SienLek 76, 111v, 155 [2 r.]; RejAp 44v; HistRzym 63; RejPos 9 marg, 211; BielSat G2; A zátym miey ſie dobrze możeſzli. RejZwierc 209, 80, 92v, 97, 146v, 225v; RejZwiercTrzec Aaa2v; CzechRozm 232v; ModrzBaz 67, 108v; SkarJedn 164, 308; SkarŻyw 284 [2 r.] 294, 393, 504, 520, 589; Ktorego niech mogąli náſláduią CzechEp 51, 385; NiemObr 172; BielSen 15; ZawJeft 40; ActReg 185; OrzJan 46; WujNT 385, Act 27/39; SarnStat 604, 895 marg, 1114; SkarKaz 278b, 455b; GosłCast 51.

»(jeśli-, gdy-, gdzie)by mogło być, możeli być, jesli(że) (a. gdy, a. kiedy) może być« = si fieri potest Vulg, Mącz; si possibile (est) PolAnt [szyk zmienny] (40:28:24): BierEz I2, O3; by to bytz mogło/ odięlibyſmy go [Jezusa] byli/ ale wielkie mocy ſprzeciwicieſmy ſie niemogli. OpecŻyw [155], 99v, 100, 100v, 101; FalZioł V 21a, 34; LibLeg 7/35v [2 r.] 11/164v; RejJóz C4v; HistAl B; BielKom D4v; GliczKsiąż D5; KrowObr 50; RejWiz 49; y modliłſie: ieſliżeby mogło być [ut si fieri posset]/ áby odeſſlá od niego godziná Leop Mar 14/35; BibRadz Mar 14/35, Gal 4/15; BielKron 213v; Potin mihi verum dicere, I możeli być ábysmi prawdę powiedział Mącz 430b, 273d, 344a, 430b; Kogo wąż zié day temu pić Lepiey záraz możeli być. SienLek 154, 3, 40, 52v, 118v, 119, 151v; GórnDworz E6v, I6v, M2v, N4, R8v, Dd2v, Kkv; HistRzym 90; RejPos 258v, 261; RejPosWiecz'2 91v; HistLan B3v, C4v; Theż trzebá pilnowáć [...] áby brył ieſli może być nie wiele było RejZwierc 109v, 23v, 65, 107v, 192v, 228v; BielSpr 15v, 63v BudBib 4.Esdr 4/42; HistHel C3; CzechRozm 233v; ModrzBaz 133v; Oczko 17, 21, 24, 28; CzechEp 89, 90; ReszPrz 111; WisznTr 8; GórnRozm L2v; KochWrJan 18; ActReg 83, 131, 172; GostGosp 2; GrabowSet Bv; Potym nie záwádźi/ kiedy to ſnádnie być może/ wnet przeżegnáć ſię. LatHar 580, 3, 72,110, 651, 707; WujNT Matth 24/24, Mar 13/22, s. 274, 875; Y nie dla tego mowić kto ma [...] iż náſz Pan w polach náuczał; bo bárzo rad y częśćiey w kośćiele to cżynił/ gdy być mogło. SkarKaz 455b, 316a, 456a; CiekPotr 37; PaxLiz A2, B3v, E, E3; KlonWor 3.

Zwrot: »iż(by) mogł przeliczyć (a. zliczyć) kośći, iż kości mogłyby być zliczony« [szyk zmienny] (3:1): OpecŻyw 139v, 140; RejPs 32; A ſam ſię przed ſię poſtem dręcżył/ ták iſz kośći ná nim przelicżyć mogł. SkarŻyw 135.
Szeregi: »moc i chcieć« [szyk 3:1] (4): WujJudConf 66v; WerGośc 204; y to ſpráwił/ że ſię grzechow wiele ſnádniey teraz y łatwiey zá pomocą iego/ vſtrzedz y możeſz y chceſz/ niżli przedtym. LatHar 676; WujNT 262.

»moc i mieć« (2) : Y drogę náuką y przykłádem żywotá ſwego pokazał/ kędy ktemu przyſć możemy y mamy. KromRozm II b2v; CzechRozm 254.

»moc i umieć« (1): gdyby mu to dał B. żeby ſię w tym mogł y vmiał dobrze y z drugimi obrachowáć CzechEp 339.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika [szyk 6:5] (11): A tak tim obycżaiem bywało y może być ziawienie ludziem nie ktorim od pana Boga. GlabGad L7; A ten náſz dobrotliwy zbáwiciel/ zoſtáwił nam táki vpominek/ przez ktory możemy przydź y przychodzimy/ w łáſkę [...] Bogá w Troycy iedynego RejPos 89; WujJudConf 254v; CzechRozm 84, 163v, 214v; Wtore [położenie] też ieſt prawdźiwe: gdyż wielą nie wątpliwych świádectw może być iáſnie pokazáne/ y pokazáne będźie CzechEp, 359; GórnRozm C4; SarnStat 483, 592; VotSzl C2v.

a. To, co się ma uczynić, jest dostępne, osiągalne, nietrudne [„może to uczynić” = to się mu da łatwo uczynić] (1267): MetrKor 26/62v, 34/135; March1 A4v; Nieſłuſznać Filozofowi/ O ták lekkich rzecżach wiedzieć/ Ktore może vcżeń powiedzieć. BierEz Cv, O2, P2, P4v, Q2v; OpecŻyw 130v; OpecŻywList C; ForCnR C3, D4 [2 r.]; czokolvye moze bycz vyſlovyono czlouyeczymy ſlouy to yeſt nyedoſtateczno ku chwale tey myley panny PatKaz I 13v; HistJóz B3, E2; przyley ſpięć łyżek ocztu/ á możeſzli też ſoku z agreſty mieć/ wley też ze trzy łyſzki FalZioł I 16d, I 3b, 45d, 66a, 86d, 126c (22); Nie ſobie drogiego nie pokładay czoć lotr odiąć może BielŻyw 130, nlb 3, 3, 49, 71, 72 (9); BielŻywGlab nlb 10; GlabGad L7; BierRozm 4, 6, 12, 19; WróbŻołt Z5V; WróbŻołtGlab A2v, A3v, A5; LibLeg 10/98, 11/14, 57, 186v, 187; RejPs 42v, 90v, 119v; Bo ſnadz káżdy może temu ſproſtáć Co złe/ gánić/ a przy dobrym zoſtáć RejRozpr A2; LudWieś B3v; LibMal 1545/95v; RejJóz C5v, G8; SeklKat N3, V4v; RejRozm 397; RejKup e2v, g4, r4, t5v; HistAl C7v, E8, K5v; HistAlHUng A3; KromRozm I M3v; MurzHist G3, I, O3; MurzNT 91, 111; KromRozm II 1, m4, x4v; KromRozm III E5v, G2, K3v, L8, M8, O; Acz my nic w tym nie wątpimy, Miłościwy Krolu, że to snadnie okazać możemy, iż nie prze stan nasz poselski to wszyćko tracenie czasu się stało Diar 65, 23, 74, 82, 91; BielKom C2; doſić ći yeſt ná nye myeć yednę ſuknię ſſárą álbo więc dwye/ yeſliby oycá wtym sſtáć mogło. GliczKsiąż F2v, D6v, G2v; LubPs L, Y3 marg; GroicPorz r3, r4v, bb3v; Byśćie byli mogli ieſztze y wiátr vgonić/ y o then byśćie ſie byli pokuśili KrowObr 100, 218v; RejWiz A3v, A6v, 6, 14v, 49v (8); Leop Lev 25/26, Num 6/21, Eccle 4/1, 1.Mach 13/29, Mar 14/7; OrzList i2v; UstPraw E, H2v; widzieć vpadek ktoremu ſie zábicżeć [!] mogło/ á zábieżeć żaden temu nie chce. LeszczRzecz A5; RejFig Cc3; RejZwierz 20, 66, 143; BibRadz *6, Gen 19/20, Ex 18/18, Is 36/8, Eccli 27/22, II 118b; OrzRozm N2, N2v; Oná rzekłá/ bydło ſie im może wroćić/ ále złzy á płácż kto im może nágrodźić? BielKron 381v, 35, 36v, 54v, 68v, 89v (18); GrzegRóżn E2, N3; KwiatKsiąż A3v, B4v, K4v; Capax xv convivarum triclinium, Stół około którego ſie możę [!] piętnaście perſon ſieść. Mącz 35b, 14d, 41d, 56b, 65a, 117a (45); OrzQuin K3v marg; SarnUzn C5, C8v; SWinie Czeluśći ná popiół ſpal/ á możeſzli mieć dźikich świń tym lepiey SienLek 149v, 3, 15, 38v, 58, 73 (15); RejAp 64v, 67v, 80, 80v, 81v, 171; GórnDworz B7v, Hv, I4v, L, N5 (27); GrzepGeom D, G2, N3v; á coż ia będę mogł prze ćię vcżynić tho ia wſzytko rad vcżynię. HistRzym 4v, 15, 100v; Ale oto bez wielkiego pytania á ſtáránia ſnádnie ſie temu przypátrzyć możeſz RejPos 334, A4, 9, 39, 45, 48 (39); BiałKat 11, 26, 31, 140v, 373v; Zali go będę iáko mogłá przywieść ktemu/ Zeby mię wżdy przypuśćił do dzyału rownego HistLan Dv; S. Ewángeliſtá [...] Hiſtoryą opiſał/ o ktorey nam tu wiele mowić niepotrzebá/ ponieważ ią Pleban ſobie przecżytáć może. KuczbKat 35; Przeto iáſnymi á łátwimi ſłowy/ ktore bez trudności wſzyſcy poiąć mogą/ Páſterze vcżyć będą KuczbKat 125, 40, 90; á wżdy ſie go [tureckiego i tatarskiego] Polak thák właſnie náucżyć ſnádnie może/ iákoby ſie tám y vrodzić miał RejZwierc 13v, 1, 7, 9, 18, 20 (49); lepiey mieć doſtátek luddźi [!] zbroynych/ ktore możeſz ſzykować ná rozmáite vffce/ chceſzli ná klin ku przerwániu woyſká nieprzyiaćielſkiego/ chceſzli też ná kleſzcże viąć nieprzyiaćielſki klin. BielSpr 18, 17v, 46v, 66v, 69v; WujJud A5, 76v, 95, 134v, 136 (12); WujJudConf 42v, 59, 222v; RejPosRozpr b3, b4, cv; RejPos [413]v, [414]v, 44; BudBib Bv, B3v, Lev 14/22, 4.Esdr 4/51; MycPrz II B2v; A możeſzli go [robotnika] co vćiągnąć álbo ón ćiebie/ niechayby nie wielé było. Strum D4v, A2, C2v, D4v, H2v, P3, Q4v; WierKróc A3; BiałKaz I3; BudNT Mar 10/38; A głupſtwo to wielkie ieſt/ przećiw rzecży ktorey ſie kto rękomá domácáć może/ wywodow vżywáć/ á nimi rzecż przećiwną pokázowáć. CzechRozm 85, 2, 6, 12, 24v, 39 (32); PaprPan K4v, Tv, Bb3v; KarnNap C3v, C4v; Chybá by Pan Rádny nietego miał pátrzyć/ coby trzebá w Rzecżypoſpolitey ſpráwić/ ále tego coby śię ſpráwić mogło. ModrzBaz 29; áby nietylko to obacżał/ ieſli oná rzecż vcżćiwa ieſt/ ále też y to/ ieſli iey może ſproſtáć [ut habeat efficiendi facultatem]. ModrzBaz 45v, 5v, 6v, 7v, 15, 21 (24); Co ludzie ſtánowią/ ludzie pſowáć y odmienić mogą SkarJedn 206, 12, 122, 215, 266, 362; Oczko A4v, 5v, 11v, 12, 13, 13v, 17v, 22v; SkarŻyw A2v, A4v [2 r.], 28, 52, 87 (21); com mogł wyrozumieć porządniem w Comentarz niemáły wierſzem ſpiſał StryjKron A3v, 66, 477; záwżdy go [Chrystusa] z ſobą mieć/ y nań pátrzyć możemy: á Papieżá nie káżdemu ſię widźieć zeydźie. CzechEp 330, 26, 54, 79, 87, 105 (14); CzechEpPOrz **v; NiemObr 106, 135, 144; KochFr 88; Bo bez czego być mogę/ mogę niedbáć oto. KochDz 106; ktorąby Lutheryanowie złotem w iákiey przepáśći rádźi záſypáli/ by to vcżynić mogli ReszPrz 69, 48, 61, 69, 74; WerGośc 227; KochPam 83; Ty nie miéy zá ſtráconé/ Co może być wróconé: Siłá Bóg może wywroćić w godźinie KochPieś 42; BielRozm 4, 8; Ia to mam zá rżecz pewną/ iż ſię temu zlemu zábieżeć może GórnRozm M2, A, A3v, B, B2v, B4 (14); KochWr 24 [2 r.] 35; PaprUp L3v; ZawJeft 18; ActReg 10, 11, 12, 15, 28 (12): Calamitosus – quod calamitate laedi solet – Rzecz wſzelką ktorą grąd moze potłucz. Calep 150b; Fidus – Wierny, ten ktoremu ſie mozemy zwierzicz. Calep 418a, 342a, 374b, 643a; GostGosp 4, 18, 28, 60, 66 (11); GostGospSieb +3, +4v; Phil I3; GórnTroas 9; KochPij C3; Równéy podobno rozum rádźić może ſzkodźie/ Ale iáka ieſt moiá/ nie zdoła przygodźie. KochFrag 54, 19, 47; OrzJan 90, 123; WyprPl B2; LatHar [ + 9]v, 1, 149, 197, 216, 704 [2 r.]; KołakSzczęśl D; RybGęśli D; Bo te kśięgi ktore mamy/ iedná ręká obiąć może. WujNT 391, przedm 19, s. 237, 382, Ioann 21/25, Rom 1/19 (12); WysKaz 18, 25, 35, 39; JanNKar E4; SarnStat 7, 95, 133, 280, 285 (13); GrabPospR K3v, L2 [2 r.], M2v; Konwikcia ná Aryany iuż vcżyniona/ y powtorzyć ſię może od Autorá. PowodPr 37 marg; SkarKaz 4b [2 r.] 81a, 118b [2 r.], 161a, 241a (18); Osmią [koni] ſię chce wieść, y to nie ládá iákiemi: A dwá kotowie vwlec mogliby lichotę. CiekPotr [30], 3, 26, 90; GosłCast 7, 39, 49; PaxLiz A4v, Bv, B3; SkarKazSej 660b, 704a; KlonFlis C4v; KlonWor 36, 71; ZbylPrzyg B4.

Z elipsą bezokolicznika (9): RejRozm 392; Si quid possum tua causa faciam libenter, Iesli co będę mógł chutliwie wſziſtko dla ciebie vczinię. Mącz 430b; WujJud 76v; A to pełnimy co możemy: á cżego nie pełnimy/ tedy to nie z nas idzie CzechRozm 82v; ModrzBaz 126v; SkarŻyw 342 [2 r.]; JanNKar Cv; SkarKaz 636b.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = można (53): KlerPow 3; FalZioł II 7b, IV 3c, V 111v; Bo lekka rzecz gdy upadnie, Podnieść ci ją może snadnie BierRozm 27; RejJóz K3; SeklKat Y2v; RejKup m4v; GroicPorz 112v; RejWiz 31v, 186, 188; RejZwierz 57v, 107; BielKron 29v, 81, 259v, 276; wſzelaka rzecz ktora okrągła yeſt/ á którą może potoczić Mącz 76b, 9b, 17c, 43d, 63a, 103c (10);. RejAp 113v; GórnDworz F6, K3, K4v, S4, Cc5v, Dd5, Ii4; KwiatOpis C3v; RejZwierc 84v [2 r.] 133v; BudBib I 394b marg, 462c marg; ModrzBaz 103; PudłFr 75; Calep 507a; WyprPl B; WujNT Hebr 12/18; JanNKar C2v, F; Ieſli téż gdźie nieco ſie pochybiło, wſzák to może ieſcze popráwić, w ták wielu y wielkich rzeczach nie dźiwia temu SarnStat 314, 209; GrabPospR L2, L4.

W konstrukcjach wyłączających, ograniczających typu: „(żadnego) inszego nie może... jedno... ” (31): pyenyedzi nyemogli trafficz yedno wthaſchcze gr. 14 LibMal 1543/77; SeklKat Qv; MurzHist P2; KromRozm III M4; DiarDop 104; obraz [...] niemoże nic inſzego náutzyć/ iedno tzym ſam ieſt KrowObr 118, 15; że ia nic inego powiedźieć nie mogę iedno co mi roſkaże Pan [quod dixerit Dominus ad me, illud loquar]. BibRadz 3.Reg 22/14; BielKron 42v [2 r.]; RejAp 181v; gdyż żadna ina kreẃ nie mogłá być nálezyoná ktoraby była zá ty ſpráwiedliwe dekrety iego doſyć vcżynić mogłá/ iedno kreẃ ſwięta á kreẃ tá niewinna tego iego iedynego ſyná RejPos 104, A6, 87v [2 r.], 130v, 131v; BiałKat 221; WujJud 118, 119, 126v; WujJudConf 119v; ModrzBaz 48, 68, 144; SkarŻyw 580 [2 r.]; CzechEp 291; NiemObr 33; GórnRozm F3; Abowiem fundámentu innego nikt záłożyć nie może/ okrom tego [fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id] ktory záłożon ieſt/ ktory ieſt Chriſtus Ieſus. WujNT 1.Cor 3/11.

W charakterystycznych połączeniach: moc bezpiecznie (2), dobrze (4), jaśnie, (15), jawnie (7), łacno (łacnie(j), łacwie(j)) (47), łatwie(j) (23), nietrudno (2), pewnie (6), snadnie(j) (snadno) (91), bez trudności (3).

Przysłowia: Doſyćyeś doſtátecznye práwy koſcyoł wypiſał/ y ná oko/ yáko ono mowyą/ pokazał/ ták iż ſye go po tych znákoch y ſlepy domácáć może. KromRozm III Q3v; CzechRozm 81v, 83, 136, 170v; Iákoż y ślepy/ tylko pilnie mácáiąc/ domácáć by ſię tego mogł. CzechEp 36, 362; CzechEpPOrz *3v. [Ogółem 8 r.]

KOniecpolſkim ácż názbyt/ nie zbywa vrody/ Ale dobroć tę by mogł/ kłáść ſnadź y ná wrzody. RejZwierz 63.

Ieſli z bogáctwá mamy kogo ſławić/ Możeć tho y ſzwiec ſnádnie ſobie ſpráwić. RejZwierc 226.

Niech ſie tym ćieſzy/ że mię ma w niewoli/ Ręce mógł zwięzać/ myśli niezniewoli. KochFrag 24.

Frazy: »każdy może baczyć, zrozumieć, pojąć itp.« = jest oczywiste, jasno wynika; facile ex hoc patet, cernere est Mącz; videre a. aestimare licet, intelligendum est, facile unusquisque cognoscet Modrz (371): A każdy to może bacżitz po nim/ Ze on wielką pilnoſtz cżini o tym: Aby iego poddani w pokoiu byli KlerPow 4; FalZioł I 136d; BielŻywGlab nlb 13; GlabGad L8v; RejŁas w. 62; RejPs 71v; SeklKat Y4; Diar 65; DiarDop 112; GliczKsiąż B3, C, D2, E, F2 (12); LubPs A3v, B4, Gv, T4; GroicPorz C2, I4, gg2; I dáley ieſztze może kożdy obátzyć/ iż theſz nieẃierzyſz temu/ áby Pan Kryſtus był vſtáwitznie w kośćiele ſwoim KrowObr 23v, A4v, B2, 6v, 9, 11 (50); RejWiz 6; Leop Soph 1 arg; BibRadz I 113d marg, 353v; bo może káżdy rozumieć/ coby nam tákowe záburzenie przynioſło BielKron [3322]v, 112, 198, 210, 211v, 213 (13); GrzegRóżn D4v; Facile ex hoc patct, Latwie ſie z tąd káżdy domyślić może/ Albo yáwnie ſie z tąd okázuye. Mącz 283b, 429a; SarnUzn C8v, D5, D6v, D7v; LeovPrzep D3, G, G4v, H4, K2; A czo tey ſmrodliwey wodj y dziś płynie z gęby tey márney tego ſmoká.[...] to iuż ná oko rozeznáć wſzyſcy możemy. RejAp 104, 14, 35, 61v, 92, 110v (18); GórnDworz C8, D4, Iv, V4v, Dd, Ff2, Gg2v; GrzepGeom O4v; HistRzym 20v; RejPos A2, 3v, 16v, 19v, 44v (56); S Tych tu ſłow przerzecżonych Páná Kryſtuſowych/ iáſna rzecż ieſt/ kthorą káżdy obacżyć może/ iż pożywánie ciáłá y krwie iego/ nie ieſt rowne [...] ku pożywániu y piciu pokármow náſzych RejPosWiecz2 91, 93v; BiałKat 271; GrzegŚm 25, 39; KuczbKat 120, 170; BO to ſobie ſnádnie káżdy vważyć może/ iákie roſkoſzy/ iákie miłe przypadki s tákiego wdzięcżnego ſtanu káżdemu przypadáć mogą. RejZwierc 32, 1v, 2v, 3v, 10, 16v (15); BielSpr b2v, 16v, 37, 57v, 75v; WujJud A3v, 132, 132v, 160v, 194v; WujJudConf 84v, 141v, 151,190v; RejPosRozpr c3, c4; RejPosWstaw [1434]v; BudBib Bv, B4 [2 r.]; HistHel C; MycPrz II B4 [2 r.] C2v, C4v; Iż Moſkiewſkego [!] gánią że ieſt Tyrán wielki/ Mogł by to káżdy bátzyć iż ſie ten lży wſzelki. WierKróc Bv; BiałKaz G, Gv, G2v; BudNT przedm a6, b5v, c5v, d; CzechRozm 18v, 71v, 126, 144v, 151v (14); PaprPan A2v, M3; Káżdy bacżyć może [Videre licet] że żywot kmiecy nie ieſt od niewolnicżego rozny ModrzBaz 124, 50, 93v, 131v; SkarJedn 11, 15, 124, 130, 143, 194, 279; Oczko 27; SkarŻyw 201, 213, 243; StryjKron 270, 542; Boć koniecżnie z tych X. K. ſłow/ znáć káżdy bácżny może/ że od nas nie był turbowan y niepokoion CzechEp 12, 6, 11, 24, 29, 84 (51); NiemObr 19, 37, 52, 57 [2 r.], 66 (16); ReszPrz 38; ReszList 162, 185, 186; WerGośc 269; WerKaz 294, 304; ArtKanc S7; PaprUp F4v; ActReg 163; OrzJan 78, 88; LatHar 511; WujNT 204, 222, 777; WysKaz 20; JanNKar Dv, H4; SarnStat 667, 1057 [2 r.]; PowodPr 18; Potym rozumieć káżdy może/ w iákiey czći v Ceſárzow y krolow [...] religia y iey kápłani byli. SkarKazSej 806a, 658a, 694b.

»najgłupszy (a. najprostszy, a. dziecię) obaczyć, zrozumieć itp. może« = łatwo pojąć, jest oczywiste (17): GlabGad P; co jako jest rzecz dziwna a niesłychana, każdy najgłupszy człowiek łacno baczyć może DiarDop 99; GliczKsiąż E3, K8v; A toć ſą prawdziwe kſiięgi z ktorych y naproſtſzy poznánie páná Bogá łacno poiąc może. BibRadz I 1c marg; y proſtak máło ſie rozumu poradziwſzy co tho ieſt zrozumieć może. RejAp BB3v; iuż o thym wyſzſzey doſyć piſano/ ále ſnadź y ſlepy y głuchy iużby ſie thego náucżyć y náſłucháć mogł. RejAp 39; RejPos 231v, 235, 235v; RejZwierc 119v; CzechRozm 84v, 147; SkarJedn 7; CzechEp 152; ále ieſli to k rzecży/ y dźieći rozſądźić mogą NiemObr 37; WerGośc 254.

»sam (o)baczyć, poznać, rozeznać itp. możesz« = jest oczywiste (18): BielKom nlb 7; RejZwierc 122; Aprzeto bacżyć to y ſam możeſz/ iż zle tych proroctw żydowie vżywáią CzechRozm 117v, 57, 83, 89, 91v, 93 (11); SkarJedn 340; Y ſam iuż báczyć możeſz/ że moie poſługi V téy pániéy nie ważné KochFr 64; WerGośc 236; OrzJan 22; LatHar 492.

W zwrotach typu: »moc przytoczyć, okazać, przypomnieć, przydać itp.« (76): OpecŻyw 103; KromRozm I B, Kv; KromRozm II r4; KromRozm III K; Wyele przykłádow thu mogę przytocżyć yáko záwſſe vcżeni ludzye w wyelkyey wadze byli GliczKsiąż N6, B4v, D3, E6 [2 r.] G3v, Hv (10); Wiele bym rzeczy mogł okázáć [...] Ale folguiąc krotkiemu piſániu opuſzczam. GroicPorz 14; RejWiz 156; OrzList g3v; Mogł bym też przykłády domowe przypomnieć/ ále nie chcę OrzRozm O4, D2; BielKron 476; OrzQuin E3, Rv; SarnUzn G4v; RejAp [Ff5]; GórnDworz D3v, H2v, T6, Y, Aa, Aa2v, Hh4v; RejPosWiecz2 92, 95v; BiałKat 221, 288v; BielSpr 75v; RejPosWstaw [413]v, 44; BiałKaz L; A ku temu y to ſie ieſzcże przydáć może CzechRozm 195, 59, 87,164, 264 [2 r.], 267v; SkarJedn 73, 100; CzechEp 33, 76, 80, 123, 199, 202, 289; NiemObr 12, 40, 48, 120, 121, 145, 176; ReszPrz 19; WerGośc 222; WisznTr 11; Prze cnotę/ y prze godność/ zoſtał Bogiem niebá IOVIS/ mógłby wyliczyć więcéy ich/ by trzebá PudłFr 75; GórnRozm A2v, B2v; KochWr 33; OrzJan 35; LatHar +4; WysKaz 42; PowodPr 13; CiekPotr 12, 27.
Szeregi: »moc i (albo) (za)chcieć« [szyk 2:1] (3): MurzNT 43v; LeovPrzep b2; bo weirzy wm MMPan wludzie iacy są y kto moze, abo zachce resistere tamtey potentiey ActReg 117.

»moc i mieć« (3): gdyż się tego nadziewać pewnie możemy a pewnie mamy Diar 66; WujNT 550, 568.

»moc abo śmieć« (1): Zaden ták mocny w ręce nie był/y ták śmiáły/ Ktoryby mogł ábo śmiał ruſzyć oney ſkáły. KlonWor 22.

»moc i umieć« (2): KochCzJan A3; ſkłáda co może y vmié JanNKar Cv.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika (5): RejPos 270v; RejZwierc 166; Nie widźićie/ iáko wiele ludźi w Kośćiele [...] opuśćiwſzy imioná/ dygnitárſtwá y dochody/ ktore álbo mieli álbo mieć mogli/ w vboſtwie [...] ſłużą pánu Bogu WujJud 5v; wiedział káżdy/ y wiedzieć mogł o onym/ wſzem znáiomym/ vrzędniku kośćielnym Heliaſzu SkarJedn 15; SarnStat 678.

b. W wypowiedzeniach podrzędnych wyrażających cel, zamiar (warunki do spełnienia go określone w zdaniu głównym) (1294): BierRaj 16v, 18v; PowUrb +3; MetrKor 37/2v, 38/501; March1 A3v; O to prácuy by mogł iednego/ Przyiaćielá mieć práwego BierEz G, Bv, B3v, D2, D3, E3 (17); OpecŻyw 2 [5 r.] 15, 18v, 20, 29 (20); LibLeg 6/191 [2 r.] 7/8v, 32v, 33, 34 (23); PatKaz I 3; PatKaz III 129v, 152 [2 r.]; HistJóz C2v, C4, E3; KlerWes A; FalZioł I 38d, 93d, III 22c, V 19a, 20c (20); BielŻyw nlb 5, 6, s. 14, 25, 49 (12); GlabGad B3, B4, C2, C2v, D (11); MiechGlab 12, 71, 87; KłosAlg A4v; Repleatur os meum laude vt cantem gloriam tuam tota die magnitudinem tuam. Racży napełnić vſta moie miły panie chwałą twoią abych mogł wyſpiewawać chwałę twoię WróbŻołt 70/8, Nv, aa4, nn4v [2 r.], pp3; DAy miły panie takie wyrozumienie nam aby nie czekaiąc nad ſobą zadnych tu ſwieckich wyrokow ſami przez ſie moglibychmy ſie vſprawiedliwic kazdemu RejPs 86, 29, 30, 30v, 37v, 46 (39); Item wiznal yſch thu do poznanya dlya thego bill prziſchethl abi konya kthorego mogł vwyeſcz LibMal 1543/73v, 1543/68v, 1548/145v, 1552/167; RejRozpr H; RejJóz H5, P6v, P8; Stareyże ſie bys kychnaċż mogł Tym bys ſobie wiele pomogł RejKup r3, d7v, n4; RejKupSekl a3, a8; HistAl C6 [2 r.] D3v, D5v, E2v, M5 [2 r.] (10); MurzHist A3v, E2v, I4v, K2, K3 (9); MurzNT 21, 91; KromRozm II i3; KromRozm III Bv, B2; Diar 31, 51, 68, 85, 92, 94; DiarDop 98, 103, 104, 106, 113, 118; BielKom B4v, D6; GliczKsiąż B2v, B8v, C2v, E4v, E5 (17); LubPs A4, A5, Bv, C2, D3 (24); GroicPorz h3v, v, bb3v; KrowObr 2, 17, 37, 52, 71v (29); RejWiz A8, 23, 47, 77v, 108 (8); wezmę nieco z duchá ktory w tobie ieſt á dam im/ áby mogli nieść ſthobą brzemię wſſyſtkiego ludu [ut sustenent tecum onus populi]/ á żebyś nie ſam był obćiążon. Leop Num 11/17, *A3v, *B4v, Gen 42/2, 46/34, Ex 25/27 (16); KochZuz A4; RejZwierz A5v, 80v; Roſkáż że ábych mogł być przenieſion z tych fráſunkow ná mieyſce wiecżne BibRadz Tob 3/6, *3v, *4v, *5 [4 r.], *5v [6 r.], *6v (31); BielKron 45v [2 r.] 52, 53v, 54v, 71v (28); GrzegRóżn Fv, G, N3; KochSat B2v, Cv; Tak tędy [...] maią być poſtanowione dziatki/ yżeby ſię y o wielkie rzecży kuśić śmiáły/ y trudne rzecży znoſzywać mogły. KwiatKsiąż N2, A4, M, O3v, P3v, P4v; Memineris meminisse, Bácz ábyś ſie mógł rozbáczić/ álbo ábyś mógł ſpomnieć/ ná pámięć ſobie prziwieść. Mącz 215a, 42d, 86a, 96b, 137d, 149b (25); OrzQuin I3, M4, P2; Prot D2v, D4; SarnUzn Bv; SienLek a4v, 10, 24, 31v, 45 [2 r.] (23); SienLekAndr a2v; RejAp 52v, 136v; GórnDworz Bv, C6, E7v, G, G6 (29); GrzepGeom B2v [2 r.] I4v, L, N2v; HistRzym 5v, 40v [2 r.], 103, 107 (7); RejPos A3, A4v, 2v, 6 [2 r.], 21v (96); RejPosWiecz2 92v, 95; RejPosWiecz3 98v; BiałKat a2v, 231; BielSat [I4]v [2 r.]; KwiatOpis B; HistLan C4v [2 r.] D2v; KuczbKat 5, 105, 110, 145, 150 (22); RejZwierc 2, 16, 20v [2 r.], 26v, 65 (12); BielSpr 9,18, 37; WujJud B3v, 15v, 41v, 45v, 54v [2 r.] (14); WujJudConf 66v, 84, 205, 251, 255v; RejPosRozpr b3, c2v [2 r.]; Kthorego opiſánia then koniec á cel ieſt/ ábyſmy thák prawdziwy á doſkonáły kſtałt koſciołá v ſiebie poſtánowić mogli RejPosWstaw [1432], [212]v [2 r.], 22, 22v [2 r.], [412] (30); wſzytko ſtáránie ſwoie ktemu przedśięwzięćiu obroćił/ żeby to y dobrze y rychło wykonáno być mogło. BudBib B, Ex 30/4, Num 22/6, 11, 2.Reg 10/3, 2.Par 1/10 (10); HistHel B3; MycPrz I B3, II A; Strum A3v, G [2 r.]; Co áby ſnádniey ku chwale Bożey iść mogło/ racżyłeś W. mć. Drukárnię niemáłym koſztem záłożyć. BudNT przedm a5, Luc 24/45, Hebr 7/13; CzechRozm A2v, A6v, A8, A8v, 20v (51); PaprPan L, L2, Ee3, Ee4v; KarnNap A3 [2 r.] A3v, B3, Cv, C2 (15); Co áby ſię ſnádniey ſpráwić mogło [Ad cuius rei perfectionem]/ zda mi ſię żeby było niepomáłu pożytecżne rozdánie vrzędow/ iákie był Moiżeſz [...] vcżynił. ModrzBaz 83, 3 [3 r.], 6v, 13, 18, 22v (25); ModrzBazBud ¶6; SkarJedn A4v, A6v, 19 [2 r.], 106, 152 (14); KochOdpr C3v; Oczko 10, 16, 18, 27v, 31v; Przypátruyćie ſye murom/ y páłacóm złotym/ Abyśćie mogli opiſáć ie potym. KochPs 72, 9, 13, 22, 73, 77 (9); SkarŻyw A4v, 1, 2 [2 r.], 4 [2 r.], 13 (101); KochTr 13, 20; StryjKron 250, 472, 557; CzechEp 5, 20 [3 r.], 27 [3 r.], 30, 95 (35); CzechEpPOrz *; NiemObr 10, 24, 25, 28, 53 (24); KochFr 26, 128, 130; KochBr 152; KochSz C3; ReszPrz 62, 107; ReszHoz 128, 135; ReszList 153, 172, 174, 185; WerGośc 236, 264; WerKaz 267; BielSjem 14 [2 r.] 19; KochTarn 76; ArtKanc A18, H7, L9, L12v, M14v (16); GórnRozm B2, B2v, Iv; PaprUp G4; A iz by tym snadniey do oswobodzęnia tych dobr przysc mogło. tedy tak mieszkanie nasze postanawiąmy. ActReg 45, 9, 13, 28, 45, 49 (17); GostGosp 80, 84 [2 r.], 100, 120, 136; GostGospSieb +3; Phil D, O4, R2; GrabowSet Ev, G2, O, P2v, R3v, V2; KochFrag 41 [2 r.] 42 [2 r.], 49, 50; OrzJan 3 [2 r.] 4, 6, 8, 10 (26); WyprPl B3; Rácż oświećić ocży moie/ ábym cudowne rzecży w zakonie twym záwárte/ mogł wyrozumieć. LatHar 92, 26, 41, 49, 72, 102 (27); KołakCath C2; WujNT przedm 2, 17, 24, 26, 27 (23); WysKaz 21, 39; JanNKar Av, A2v, D3, D4, H3v; wſzelką pilność do tego przyłożymy/ [...] áby ći łotrowie y zbóycy byli przez vrzędniki [...] ſzukáni: y té ſzkody/ któré Studentóm y żakom poczynili/ mogły bydź wróconé [ab eis repetantur JanStat 217] SarnStat 202, *4, *4v, *8, *8v, 10 (67); należy ná ćię/ Pámiętáć ná śmierć Páná ſwégo/ co dla ćiebie Ciérpiáł/ co czynił/by ćię mogł miéć z ſobą w niebie. SiebRozmyśl [A4]v, [A2], G4v, Hv, K4, L2, L4v; KmitaSpit C3; PowodPr 6 [2 r.] 17, 32, 47; SkarKaz 41b, 42b, 120b, 123a, b (22); Pomożmy im obiemá rękomá do tego/ żeby ſię temu nieprzyiaćielowi odiąć mogli. VotSzl B3, Bv, B2v, C2; CiekPotr 2, 6; CzahTr Bv, E3v, K4v; GosłCast 39; PaxLiz B, B3v, D, E3; SkarKazSej 661a, 670b, 693b, 694b; SapEpit [B2]v; KlonWor 62; PudłDydo A2v; RybWit Av; ZbylPrzyg Bv.

Z elipsą bezokolicznika (2): A ták ieſli Kſiążę/ ábo Krol themu wſzytkiemu będzye chciał vcżynić doſyć/ muśi ſie o to pilnie ſtáráć/ áby mogł/ y ymiał GórnDworz Gg5; WujJud 76v.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = można (6): SA [...] známioná przed kożdą niemocą/ właſne/ kthore dobrze báczyć áby mogł náſtáiącemu Wrzodowi zábieżeć. SienLek 19; GrzepGeom N3v; Strum C3 [2 r.] E4v; Calep 1010b.

W charakterystycznych połączeniach: moc bezpiecznie (10), tym bezpieczniej (5), (tym) lepiej (15), (tym) łacniej (łacwiej) (8), (tym) łatwiej (14), (tym) snadniej (25).

Szeregi: »moc i chcieć« (2): ktorziby nietylko vcżeni/ ále też y wielkiemi cnotámi ozdobieni być muśieli/ áby mogli y chćieli ſpráwiedliwość káżdemu cżynić [ut et possent et vellent iusticiam ... administrare] ModrzBaz 91; GostGospPon 169.

»moc i umieć« (5): potrżeba nawiętſza ieſt/ yżeby w nich tak pokoiu iako woiny nauki okwitowaly/ yżeby mogli y vmieli woiſka wieść y ie ſprawować KwiatKsiąż Mv; GórnDworz Gg5; RejPos 34v; CzechRozm 102v; CzechEp 424.

c. W wypowiedzeniach życzących (18): on ták ſobie myſlił/ Coż ten lepſzego vcżynił: Zonę chce niewinnie ſpalić/ Oby tu moiá mogłá być. BierEz D3; o gdźieſz bych iáto mogł aby na maluczką filkę poczuć w ſobie łaſkę a miłość bożą MurzHist H4v; LubPs K4v; RejWiz 68; RejPos 198v, 273; SkarŻyw 4, 111; Gdźieś to człowiek mógł náléść iákié czáry/ Ze by ſię vmiał przewirzgnąć w ſwé dáry. KochFr 102; á Boże day to/ byſmy go ták łácno záśię doſtáć mogli iákoſmy go ſtráćili KochWr 36; GórnTroas 52; Boże by wſzyścy mowić ná modlitwie mogli: Nie ieſtem nieſpráwiedliwy SkarKaz 351b, 159a, 209b, 422a, 579b; GosłCast 57.

Z elipsą bezokolicznika (1): y myśli ſtrwożoné/ Niech w niepámięći będą położoné. (‒) Boże bym mogłá: Ale ten ſtrách nowy/ Tkwi w ſercu moim ZawJeft 7.

d. Part praes actmogącw funkcji okolicznika przyzwolenia (50): BielŻyw 14, 110, 145; BielKom D5; łákomy Bárwierz mogąc rychło vleczyć ránę/ gnoi ią/ áby zá dłuſzſzym leczenim/ więtſzą zapłátę wźiął. GroicPorz ev, mm4; RejWiz 65v [2 r.]; RejZwierz 110, 126; BibRadz *5; iákoſmy dziś ná poſmiech drugim przyſzli/ ktorzy ſą teras w pokoiu zánámi iáko zá murem/ mogęcy nas rátowáć á niechcą. BielKron 222v; bo nie vćiekáią nigdy/ mogąc vść á nie vydźie BielKron 450v, 193, 402v; GórnDworz Ffv [3 r.]; Ktory w doſtátku mogąc vżyć wcżáſu ſwego/ Teraz żebrze dawſzy w moc dzieciom máiętnośći/ Y mogąc ſie dobrze mieć dziś go nędzá chłośći. HistLan Bv; Wſzákoż ſie ći dáleko gorzey máią z nimi/ Co ſą ich niewolniki mogąc być wolnemi. HistLan E3v, Bv, C, D4v; RejZwierc 218; BielSpr 47; HistHel D; CzechRozm 215v; ModrzBaz 66v; SkarJedn 346; w tey ſkorze pluſkiew ſię wiele zámnożyło/ ktorych on mogąc zbyć niechćiał/ áby ſię ná mále więtſzey ćierpliwośći vcżył. SkarŻyw 29, 185, 413; GostGosp 42; Bo kto mogąc hámowáć złość/ á nie hámuie Ten/ żeby źle czynióno/ ćicho roſkázuie. GórnTroas 25, 19; kiedy mogąc brać żywność y potrzeby od tych ktorym Ewángelią opowiedał/ iednák nic bráć niechćiał. WujNT 238, 688 [2 r.], 1.Thess 2/7; GrabPospR L2v; SkarKaz 315a; Iedni żebrzą nieſłuſznie/ y duży y zdrowi [...] Obwiia ręce/ nogi/ choćia go nie bolą: Mogąc rzemięſło robić/ mogąc oráć rolą. KlonWor 50, 70; SzarzRyt C.

Z elipsą bezokolicznika (5): Diar 77; GórnDworz Bv; Báránek niewinny/ raczył dla grzeſznych wſzytko znośić/ mogąc, á niechćiał ſię mśćić. ArtKanc E9v; GórnRozm M2v; SkarKaz 420b.

B. W wypowiedzeniach przeczących (formalnie i znaczeniowo lub tylko znaczeniowo) (5045): ZapWar 1507 nr 2032, 1550 nr 2674, 1553 nr 2685; BierRaj 17v; MetrKor 37/4; Y bárzo ſie tám náiádłá/ Więc gdy záśię chćiáłá wyniść/ Nie mogłá ſie w dziurę w mieśćić BierEz I2, A2, A2v, B3v, Fv, G (22); A cij niemogli ſie dociſnątz do iezuſa dlá ludu wielkiégo OpecŻyw 43, 1, 14v, 28v, 37v [2 r.], 38 (63); OpecŻywPrzedm C3v; ForCnR Cv [2 r.] C3v, Dv, D2v [2 r.]; PatKaz II 35; PatKaz III 106, 110, 114v; gdy to vſſłyſzeli braćią [!] iego dla wyelkiey boyázni nyc niemogli odpowiedzyeć HistJóz D4, D3v; FalZioł + 2, +2v, I 1b, 64b, 65a (48); o Tales czo przednogami twymi ieſt niemozeſz widzieć, iakoż thedy kthore rzecży ſą na niebie maſz vyrzecć [!]. BielŻyw 4; á gdyż tego inacey niemogł doyć aby to wziął czo chciał, chciał przez ſąd rozeznan być BielŻyw 60, 37, 39, 40 [2 r.], 61, 70 (19); Była v polakow iedna krolewna Węda [...] ktorey imienia iż łacinnici inacey nie mogli wypiſać, przeto iedni Venda drudzi Vanda piſali. GlabGad A3, A7, A8, B5v [2 r.], B6, B7v (39); MiechGlab *2, 8, 11, 25, 31; BierRozm 14, 24; a yſz by mv polya [...] wroczil, yeſly darem nyemoſze bycz thedy za pyenyandze LibLeg 7/37, 6/79, 119, 156v, 190, 190v (53); March3 V7v, Xv; WróbŻołt aa2v; RejPs 44v, 46, 46v, 51, 54v (24); ComCrac 11v, 15v; LibMal 1543/68v, 70v, 1545/103v [2 r.], 1546/111v, 112v (8); RejRozpr C, E2; LudWieś A2v; SeklWyzn 4v [2 r.] c2v; RejJóz A3v, D8, G5v, H2, K4v (10); SeklKat N3; RejKup f3, 12, n7, o2v, Pv (9); RejKupSekl a6; wilcy [...] gdy nie mogą [cum nequent] być mięſem náſyceni/ z głodu ſie ziemią náſycáią. HistAl K3, B7v, C7v, D2, E8, F4v (20); KromRozm I O3v [2 r.]; MurzHist A2, A2v, A3, Ev, Fv [2 r.] (26); MurzNT 3v, 166 marg; A ták nye dla ſwey nyedoſkonáłoſci/ ále dla ich nyedoſtátku y nyeumyeyętnoſci nyemogł ich Pan Kryſtus tu ná śwyećye będąc wſſyſtkyego náuczyć KromRozm II f3, a4, b, f3, g, r4v (10); KromRozm III A8, C2v, E4v, F7v, H4, L8; Diar 22 [2 r.] 23, 24 [2 r.], 27 [5 r.], 29 [2 r.] (21); A iż w tak słusznych prośbach swych wysłuchani być nie możemy, z wielkiem podziwieniem tego używamy Diar 98, 104, 106, 113, 114, 119; BielKom B2, C7, D, E4; GliczKsiąż B2v, B8, C2, G4v, H (15); LubPs F2, K2v, L2 [2 r.], M3v, N2 marg (23); GroicPorz C2, e, ev, g2, h4 (22); KrowObr 1, 10, 12v, 14, 17 (25); Coż gdy ktemu przydź nie mogł áby ſie obacżył/ Ták go iuż Pan podobno był zátwárdzić racżył. RejWiz 132v, 10, 29, 30v, 41v, 45 (24); A iákożby lepak mogło co trwáć/ ieſlibyś ty niechćiał? Leop Sap 11/26; Ieſt ktory niemoże dla niedoſtháthku grzeſſyć [qui vetatur peccare prae inopia]: á w ſwym vpokoieniu będzie ſie fráſował. Leop Eccli 20/23, Gen 16/10, 27/1, 36/7 [2 r.], Ex 9/11, 14/20, Lev 14/21 (47); OrzList d3 [2 r.] h3, i; UstPraw E, E3v, I2, K3; KochZuz A3v; LeszczRzecz A4; RejFig Aa3, Aa8v, Dd4v, Dd8; RejZwierz 5, 10, 14, 19v, 28 (7); Z kądże tych może kto tu ná puſzcy nakarmić chleba? BibRadz Mar 8/4, *4, *4v, *5v, I 3a marg, Gen 13/6 (56); OrzRozm C3v, D3v, H2, Nv, Rv; Lábán [...] ſzukał Boſzkow ſwoich gdzye Rachel byłá/ ále ie pod ſię ſchowáłá gdzye ſie ich nie mogł domyſlić. BielKron 15v; cżego pieniądzmi áni mocą ten Dáryus nie mogł dowieść/ tho wiernoſcią poddánego doſtał BielKron 116v, 3, 8v [2 r.], 9, 12v, 13 (311); GrzegRóżn C2v, Fv, F3v, F4v, H; KochSat ktv, B3; KochZg A3; KwiatKsiąż B, D2, Hv, K3v, K4 (10); Clinicus [...] Który ſie z łożá nie może ruſzić przed cięſzką chorobą. Mącz 57c; Irrides nihil me fallis, Nie wyſmieyeſz mi ſie/ Ey nie możeſz mi ſie wyſmiać/ Znam cie bárzo dobrze. Mącz 116d, 11b, 28d, 38c, 72b, 74d [2 r.] (69); OrzQuin B3 [2 r.] C2, C4, E3v, I3v (12); Prot B, B2, C2v, C3v; SarnUzn A2v, B, Ev, E5, [G]2v; SienLek 2, 6, 11, 13, 45v (43); LeovPrzep a3v, b2v, C [2 r.], F, F2; on ſam ma klucż w ręku/ ktorym gdy zámknie żaden iuż otworzyć nie może. RejAp 38v, AA2v, AA3v, BBv, BB7, 3v (26); GórnDworz Bv, B2v, B3 [2 r.], B7v, D6 (63); GrzepGeom F4; Dokąd onego żywego widzę/ weſołá być nie mogę. HistRzym 13; Y miłował iednę pánnę [...] á wſzákoż iey ſobie nie mogł ſlubić/ áż wielkie walki podiął dla iey miłośći. HistRzym 76v, 4v, 12, 15v, 47, 49v (31); Cżego iż inſzy narodowie y przodkowie náſzy zrozumieć nie mogli/ tá ieſt przycżyna/ iż nie vwierzyli w Boſtwo Syná Bożego RejPos 148v, 6v, 8, 10, 10v, 18 (173); RejPosWiecz3 97; BiałKat 21, 93v, 121 [2 r.], 133v, 163v (11); Wiele ieſt innych przycżyn/ przecż pomoc nie mogę BielSat Gv, M4v, N4v; GrzegŚm A3v, A4, 61; HistLan A3v, A4, C2, C3, F4; KuczbKat 1, 40, 80, 95, 100 (14); Abowiem gniew thákiego cżłowieká [...] ieſt iáko onego pſá ná łáńcuchu co ſie tylko tárga á nie vcżynić nie może. RejZwierc 81; á kthore woyſko kiedy Polſkiemu woyſku wytrwáć mogło? RejZwierc 185; Bogacż nie gdy chce może ieść y doſpáć/ Bo cżáſem w nocy muſzą nań kołátáć. RejZwierc 226v, B3, 12, 12v, 17v, 27 (72); BielSpr 1v, 5, 8v, 14v, 16 (24); Ani mogę upatrzyć swych braciej rodzonych: Albo nie wyjechali pospołu z drugimi, Albo [...] Nie chcą się ukazować KochMon 27; WujJud A4v, 19v, 28v, 34, 37v (27); WujJudConf 15, 34v, 77v, 80v, 84 (12); RejPos Rozpr c3v; RejPosWstaw [213]v, [412] [2 r.], [414]v, [1102]; Pokaż nam cobychmy mu mowili/ niemożem tráfić dla ćiemnośći [Non proponemus verba propter tenebras?] BudBib Iob 37/19, B2, B3v, C4, Ex 7/21, 24 (22); HistHel D2v; MycPrz I C3v, II A2v, A4v, C, Cv, C2; Strum Cv, E2 [2 r.], Gv, G4v, K [2 r.], K2 (16); BudNT przedm c7, dv, Matth 8/28, 26/53, Mar 2/4 (10); StryjWjaz C3v, C4; Przycżyny dla ktorych Proroctwo Ezáiaſzowe, nie może właſnie służyć Ezechiaſzowi. CzechRozm 141 marg, A4, A4v [2 r.], A7v, 17v, 20v [3 r.] (132); TEn był zwykł okrutnośći nád ludźmi vżywáć/ Ze nie mogł nacnotliwſzy przy nim mieyſcá miewáć. PaprPan Gg4, D3 [2 r.], Ffv, [Hh5]; ModrzBaz 1, 3, 7 [3 r.], 10, 12 [2 r.] (63); ModrzBazBud ¶6; Przed tymi nie mogł nie zmyſláć. Zwłaſzcżá w tym co ſami znáią y świeżą pámięćią y ſwoią przytomnośćią/ iż ták było/ świadcżą. SkarJedn 108; y ocżymáchmy to oglądáli/ cżego ini przed námi ácz bárzo prágnęli/ widzieć nie mogli. SkarJedn 270, A*v, 6, 14 [2 r.], 15 [2 r.], 17 (63); KochOdpr C2v; Oczko A3v, 1v, 2v, 6v, 10 (19); KochPs 10, 18, 25, 61, 69 (9); pierwey ſtoiąc ſię modlił/ potym gdy ſtać od poſtu nie mogł/ śiedząc SkarŻyw 29; Zá tego brátá duſzę/ przez cały rok Mſzą co dzień miał S. Anzelmus. á ieſli mieć niemogł/ tedy drugiego prośił. SkarŻyw 333; cżemu ten tarn wtym ogniu zgorzeć niemoże? SkarŻyw 479, A3v, A4, 3, 13, 14 (196); KochTr 4; MWilkHist G3, H; á w cudzey Ziemi żadnego ktoby ſię nád nimi zlitował náleść niemogli StryjKron 290, 1, 31, 41, 122, 129 (24); ZapKościer 1582/41; gdyż Boſtwo w nim zátáione y cżłowiecżeńſtwem zákryte było: że go y Apoſtołowie widźieć y poznáć nie mogli CzechEp 176, *3, 4, 9 [2 r.], 14, 15 (62); CzechEpPOrz **2v [2 r.]; KochJez B; NiemObr 14, 24, 30, 33, 36 (38); Bo w Tyráńſtwie twym ludźie zbogáćieć niemogą. KochFr 110, 18, 58, 80, 96, 101, 107; KlonŻal D; KochBr 151; KochPhaen 6, 11, 20; KochSz A4, B; á nie mogąc nic prośbą zyſkáć/ z płáczem do Bogá o pómſtę wołáli. KochWz 142, 138; ReszPrz 25, 32, 34, 51, 56 (7); ReszHoz 125, 129; ReszList 154, 173, 183, 190; WerGośc 224, 227, 228, 231, 235 (8); WerKaz 276, 288; WerKazPapr 274; WisznTr 26, 28; BielSen 14, 15; BielSjem 24, 35; KochPieś 24, 36; PudłFr 15, 35, 48, 51; ArtKanc D4, E8v, F6v, L7v, Q11; BielRozm 23; á ktoby vćiec chćiał/ nie wnetby mogł vćiec zá gránice/ doſyć ieſt długa Polſká. GórnRozm E3v, A2, A2v, A3v, B4v, C2 (28); KochWr 32, 35, 40; PaprUp B, B2v, C3, D4, Gv, L3v; ZawJeft 5, 15 [2 r.], 24, 35, 36, 46; gdyz Iarmarki [...] przy bytnosci Zołnierzow odprawować się bespiecznie niemogą. ActReg 148, 3, 5, 13, 16, 19 (36); A gdyby rok táki był/ coby ſie ſprzątnąć nie mogło/ tedy lepiey Wioſny cżekay. GostGosp 112, 8, 88, 104, 114, 122 (8); GrochKal 6, 7; Phil B3, D3, E, E2, F2 (21); GórnTroas 11, 18, 36, 53, 67; GrabowSet D3, D3v, H, M2, V4v; KochFrag 23, 27 [2 r.], 47; KochFragJan 4 [2 r.]; OrzJan 5, 7, 9, 18, 25 (24); OstrEpit A4; WyprPl A4; LatHar 126, 154, 216, 285, 330 (11); KołakCath B2; otrąćiłá ſię rzeká o on dom/ ále go nie mogłá poruſzyć. bo był záłożony ná ſkále. WujNT Luc 6/48, przedm 10, s. 12, Matth 8/28, 17 arg, 19 (89); WysKaz 7, 12, 19; JanNKar C3v, F, Gv; tedy Zupnik pożytków Iego M. Królá nie może ták pilnie doględáć/ dla przekázy pánów do Zupy przyiéżdżáiących. SarnStat 372, *4, 6, 28, 42, 55 (125); SiebRozmyśl A, B, E4v, F2v, K, K2v; GrabPospR K3, L3; KlonKr E2v; KmitaSpit B3; Kátolicy záśię doſtátnieyſzy/ w Niedźiele y w świętá więcey zabaw świeckich máią/ y cżeladź nimi męcżą [...] ták iż cżeladź/ nigdy ábo rzadko/ do kośćiołá ſie vkazáć nie mogą PowodPr 51, 2, 18, 19, 23, 47 (13); SkarKaz 4b, 42a, 117b, 275b, 277a (21); VotSzl E3v; Awo nie może ſię nic w tey wioſce vchowáć. CiekPotr 42,16, 34, 52, 65, 83 (7); Náwet ćiáłá Monarchi w boiu zginionego Nie możono tám náleść CzahTr G2, D, [D]v, D3 [2 r.], D3v [2 r.], D4, H3; GosłCast 16, 32, 62; y lekce vważáli ſłowá Bozkie: áż przyſzedł gniew Boży ná nie/ y lekárſtwo żadne być nie mogło [et esset nulla curatio Vulg 2.Par 36/16; y żadnégo vléczenia nie było WujBib], SkarKazSej 706b, 659a, b, 673a, b, 675a (17); KlonFlis C2, G2; KlonWor 10, 30, 57, 68; SzarzRyt D2v; SzarzRytJSzarz nlb 2, 2v.

Z zaimkami i przysłówkiem [w tym: czego (4), nic (3), gdzie (2)] (10): MurzNT 111; Cżego mocą nie możem/ fortelem ſpráwiemy. RejFig Bb5; naleźli [Turcy] chytrſzą drogę tho ieſt gdzie mocą niemogą tedy zá pieniądze przewiodą BielKron 248v; RejAp 23; RejPos 48v, 51; SkarŻyw 502; StryjKron 66, 737; Phil P3.

Z określeniem kierunku (4): Bo ná zad było trudno iuż przez onę dzyurę/ A nádoł theż nie może/ nie może ni wzgorę. RejWiz 108v; Iużći wolno do złego k dobremu nie możeſz RejWiz 134v, 108v; GrabowSet E4v.

Z elipsą bezokolicznika [w tym: w przeciwstawieniu: chcieć, rad, starać się, żądać (ale, a) nie moc (38)] (95): OpecŻyw 73, 111, 112, 151 v; March3 Xv; WróbŻołt iiv; RejRozpr Dv; LibMal 1543/69; Acz wim ze mu niepomoge A choć ia bych rad niemoge. Gdyż tak panſka wola byla RejKup f6, i2v; HistAl Iv, L, M4; MurzHist G3, Qv; MurzNT Luc 13/24; iż prze drogość tę, ktora w ziemi jest, więtszego [podatku] na ten czas nie możemy dla ubostwa poddanych naszych, postępujemy z każdego łanu wedle starych kwitacyj Diar 76; GliczKsiąż D5v; RejWiz 66v; Y żądał widzieć Iezuſá/ co by zacż był: ále niemogł przed tłuſzcżą Leop Luc 19/3, 4.Esdr 4/41; OrzList b3v; BibRadz II 306a marg, Luc 13/24; chćiał ſobie wymowić v krolá Boleſłáwá trybuth [...] ále nie mogł/ bo w tym twárdy był Boleſław. BielKron 353, 111, 145,164, 202, 208v (15); Mącz 446c; RejAp BB3, 78v [2 r.]; GórnDworz Y8v, Hh7v, Mm; GrzepGeom P3; HistRzym 22v, 113v, 125; iż miedzy námi á miedzy wámi ieſth niewymownie wielka przepáść vtwirdzoná/ iż ći ieſliby háyẃ od nas chcieli do was/ iuż nie mogą/ á thákież ſtámtąd do nas. RejPos 161v, 262v, 320v; RejPosWiecz3 97v; KuczbKat 205; przez iednę nocz nápiſał czo chciał/ bo wednie nie mogł bo był bárzo ludźmi zábáwiony RejZwierc Aaa2; BielSpr 21v, 68; WujJud 48; BudBib Is 29/11, 4.Esdr 4/40; BudNT Mar 6/20[19]; CzechRozm 82; Bo ono ſpráwiedliwy wyrok: Kto niemoże pieniądzmi/ niech płáći ćiáłem. ModrzBaz 139v, 56v, 139; SkarJedn 150; KochOdpr C2; SkarŻyw 48, 211, 252, 290, 294 [2 r.] (8); KochTr 10; CzechEp 141, 179; KochFr 54; KochWr 34; ActReg 11; GrabowSet C3; KochFrag 45; OrzJan 74, 115; RybGęśli Dv; WujNT Mar 6/19, Luc 13/24, 19/3, s. 274; SarnStat 39, 1114; SkarKaz 636a; Kiedy drzwiámi nie może/ przez párkan ſię wrywa. KlonWor 34.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = nie można (21): FalZioł IV 34a, 35b, V 97; BierRozm 26; Czo mozeczie naymnieyschą svmmą odkvpycz odkvpvyczie. wſchakze yeſlybi na malie nyemoglo przeſtacz tedj wam dawami mocz poſtępowania do svmmi czterech thiſſyeczi zlotich LibLeg 11/82v; gdźye piſmá piſmem wyłożyć nyemoże/ álbo wykłádáyąc trudno ſye błędu vchronić KromRozm II r4; Diar 56; BielKron 199, 293v, 311v; Nihil tam munitum quod non expugnari pecunia possit, Nyc nie yeſt ták obronnego czegoby pieniądzmi nie mógł dobyć. Mącz 330b, 218b, 254b; GrzepGeom O2; RejPos 67v; Strum E4, Q2v; GostGosp 80; Phil P3; SarnStat 915; GrabPospR L2v.

W połączeniach szeregowych (2): GroicPorz e2; przędźiwá ſię iey puśćić przedśię niechćieli: ábo też drudzy nie mogli/ nieumieli/ nie śmieli. CzechEp 6.

W przeciwstawieniu: »nie moc ... musieć« (38): Nie możeſz tu nic wychytrzyć/ Muśiſz ſie z inąd opátrzyć. BierEz Q4, R3v; RejRozpr Dv; RejKup o2; BielKom Av, F7; LubPs V2; RejFig Bb5v; BielKron 26, 244v; BielKronCies 477; Non possum sine stomacho legere, Nie mogę ſie nie gniewáć czytáyąc/ muſzę ſie gniewáć. Mącz 420a 118c, 453a; RejAp 81v; GórnDworz L12; RejPos 296; RejZwierc 109v; BielSpr 45; Strum K2v; ModrzBaz 17, 75, 96v; SkarJedn 30, 41, 254, 277; á nie mogąc czynić przez niedoſtatek [...] rád nie rad ziednáć ſię muśi GórnRozm C2, B3v, I2v, M4v; ActReg 149; GostGosp 1; nie bać ſie nie mogę/ Oń [o syna] ſámégo muſzę mieć vſtáwiczną trwogę. GórnTroas 32; OrzJan 10; LatHar 587; Nie mogę teraz iść, bom się zagrzał, muszę się truneczkiem ochłodzić. ZapMaz II G 97/89; KlonWor 39.

Przysłowia: RejRozpr Dv, F3v; Niewadzicz teſz i przeſz nogę Kiedi wręcz ſproſtacz niemogę RejRozm 399; A gdźie przeſkocżyć niemogę/ Tám podłáźić vcżę nogę. RybGęśli B2v. [Ogółem 4 r.]

RejFig Bb5; Thego bowiem te ſłowá były: Ze gdzie Lwią ſkorą cżemu doſyć vcżynić nie może/ tám Liſią trzebá nárabiáć. Phil P3, P3.

Wiedząc że z god ná gody nie możem nigdy iść/ nie leńmyſz ſię ćięſzkośći tu ná tym świećie nieść ArtKanc K.

Frazy: »nie może (to) być« = non potest ita fieri Vulg; desperatum est PolAnt [szyk zmienny] (9): OpecŻyw [80]v; RejWiz 170; Leop Ex 8/26; BielKron 105; Davo istuc dedam negoti (‒) Non potest. [...] Dawuſowi to polecę. (‒) Nie może być/ Nie ſproſtą temu Mącz 340b; Nie może tho być Pánie cżárcie/ bo nikomu inſzemu nie przyſtoi ſłużyć áni chwáły dáwáć/ iedno Panu Bogu ſámemu RejPos 115v, 296; BudBib Ier 2/25; bydła tylko z ſobą niewyganiayćie. A Moyżeſz rzekł: to być niemoże/ bydło mámy mieć dla ofiar. SkarŻyw 480.

»(gdy(ż), jeśli(że), kiedy) (inaczej a. inak) być nie może, nie możeli (inaczej) być, gdzieby (a. jeśli(że)by) inaczej nie mogło być, inaczej (a. inak) nie może się stać, inaczej trudno być może« [szyk zmienny] (53:6:6:3:1): OpecŻyw 173v; LibLeg 6/191v, 10/60v, 11/82, 89; GlabGad K8v; Ale widzę że ſie iuż/ inak nie może ſtać RejJóz B2v; Iednemuć tu z was zoſtać inak być nie może RejJóz N, F5v, N2 [2 r.]; Niemozely ynaczey być Niepuſczyſly wiąċ drzwy wybyċ. RejKup e4; Pawle jnak bycż niemoże Muſyṡ ydż naſwiath nieboże RejKup o2; Nie możeć to inácżey być/ Muśićie [książki] miedzy ludzi iść BielKom Av; RejWiz 184v; RejZwierz 138v; OrzRozm G2; Krol poſłał poń/ áby w máłym pocżćie kniemu przyiał/ gdy tedy niemogło być inácżey/ iáchał będąc w wielkim ſmutku ná drodze BielKron 212, 60, 71, 73v, 100v, 108v (11); yżeby albo żywi zbroino zaś ſię wroćili/ albo ieſli inacżey niemoże być/ w zbroi byli pomarći prziwiezieni? KwiatKsiąż N2v; Sic fata tulerunt, et ita in fatis fuit, Muſiáło ták być/ Niemogło być ynáczey. Mącz 118c, 315c; OrzQuin K2v; SienLek 111v; RejAp 122v; Rzekł ná tho pan Koſtká/ kiedyſz inácżey być niemoże/ powiem o niektorych krociuchno GórnDworz Z4, K5v, R2, V7; HistRzym 15v, 16, 19, 19v, 20; bárzoby dobrze áby ſámy dziatki ſwe y karmiły y wychowywáły. A ieſliże by ták być nie mogło/ tedy iſcie pilnie trzebá ſzukáć mámki RejZwierc 6v; Abowiem to inácżey ſnadź trudno być może/ Iuż iákoś ſie zádłużył iuż ták płáć nieboże. RejZwierc 270v, 23v, 157v, 228v; BudNT przedm a3v; CzechRozm 246v; Wſzákże tey rády niewykonywáć/ áż wywiedźiawſzy ſię pewnie że iuż inácżey być niemoże [rem aliter geri non posse]. ModrzBaz 104, 12v, 126v; Oczko 22; PudłFr 50; A coż iuż wiele mowić/ inácżey nie może być/ śmierći z ſtráchem cżekaymy/ á piekłá ſię lękaymy ArtKanc R20v, S; Wprawdźie liepieyby/ żeby bez prżyśięgi odpráwić ſię mogło/ ále gdy to bydź nie może/ tedy y Bog/ y ludźie Sędźiego winowáć nie mogą. GórnRozm F3; ActReg 158, 159; GostGosp 102; gdźie mu tego nie pozwolićie/ ináczéy niebędźie mogło bydź/ iedno zgołá muśi ſobie Tátáry ſwémi drógę torowáć. OrzJan 10; WysKaz 26; SarnStat 425; SiebRozmyśl F3; PowodPr 38, 41; CiekPotr 38; CzahTr I3.

Zwroty: »ledw(i)e (a. ledwo), trudno (a. z trudnością, a. z trudna), mało (abo nic), nie zawżdy itp. moc« = vix posse HistAl, Modrz (98): BierEz K4v; OpecŻyw 113; FalZioł V 17a, 37; tak wielki w ſwey mądroſci był, że z trudnoſcią mu ktory z mędrczow odeprzeć mogł BielŻyw 29, 142; GlabGad E8v; RejPs 66v; RejJóz P7v; RejKup d7v, f4v; HistAl H5, K7v; Diar 21; GliczKsiąż F5v; Ale ten co ſie kędyś zá dworem ták tłucże/ Nie ták ſnádno może mieć do náuki klucże. LubPs ggv; GroicPorz ſ3v; RejWiz 167v; BibRadz *5v; BielKron 454; KwiatKsiąż H, N; Mącz 181a; SienLek 70v; RejAp 172; GórnDworz L5v; GrzepGeom B3; HistRzym 103v; by ſie theż był národził iáko cżłowiek iny pod grzechem/ tedyby też nam był máło pomoc mogł RejPos 16v, 19, 231v, 327v; Obćiągnie ſie ſznurámi/ ledwo dycháć może BielSat D2; KuczbKat 285; RejZwierc 7, [283]v, 29v, 35v, 159v (7); CzechRozm 2, 165, 244; ModrzBaz 1v, 27v, [38]v, 40, 60 (14); Bo nie zawżdy Koncylia zebráne być mogą SkarJedn 102, 376; Oczko A3, 9v, 10v, 21; KochPs 44, 189; SkarŻyw 46, 47, 195, 212, 234 (9); KochFr 128; KochDz 107; ReszList 154; BierRozm 26 [2 r.]; GórnRozm K4v; ActReg 5, 97; GostGosp 80; Phil Q; KochCz A4; WyprPl Bv; LatHar 587; WujNT Act 27/6; SarnStat 178, 519, 922, 926; PowodPr 4; Przy rodźicách trudno dobre wychowánie mieć mogą. SkarKaz 420b, )(3; MAluchna mnie obrádá/ kábat piwá wypić/ Gdyż takich kopą ledwie/ mogł bym ſie vgáśić. PaxLiz Dv; SkarKazSej 693b.

»doczekać (a. poczekać, a. przeczekać) (się) nie moc, z wielką tesknością doczekać moc« [szyk zmienny] (10:1): LibLeg 7/36; Bog [...] długo á długo ocżekawa obacżenia onego ſercá nędznego. Ale gdy też záſię pocżekáć nie może [...] thák też záſię długo vſpokoić ſie nie może rozgniewánie iego RejPos 172v, 197v; widział ná oko iákąś dziwną świátłość [...] iſz bárzo z wielką teſknośćią końcá obiádu docżekać mogł. SkarŻyw 234, 408; NiemObr 25; Ośmdźieśiąt lat [...] Czekáłá śmierć/ żeby był Gąſká mówił grzeczy. Nie mogłá ſię doczekáć/ błaznem go ták wźięłá KochFr 131; czekał długo abysmy się zeszli, iż się doczekać nie mogł, odiachał ActReg 49; WujNT 323; ZapMaz II G 97/89v; PowodPr 33.

»k(u) sobie nie moc przyść« (2): Ieſzcze k ſobie przyſcz nie mogę Czo wſpomionę na tę trfogę RejJóz H4v; BibRadz II 19d marg.

Szeregi: »(nie) moc a(l)bo (ani) nie chcieć« [szyk 4:2] (6): A ták/ nie chcząc ia/ áni mogącz być długim w ſwey mowie [...] ták powiedam GórnDworz Eev; RejPos [278]; CzechEp 354; ActReg 149; Kto ma láſy á wśi ná nich ſádźić nie chce álbo nie może [...] pewnieyſzy ſkarb zoſtánie potomſtwu/ niż w ſkrzyni pieniądze GostGosp 154; SarnStat 262.

»nie moc ani śmieć« (1): ſſukali go zabitz/ ale niemog⟨li anij ſmie⟩li przed ludemOpecŻyw 73.

»nie umieć ani (nie) moc« [szyk 1:1] (2): Oná ſłużbiſta záſlepiona grzechem/ nieumiáłá/ áni mogłá vciec GórnDworz Bb3; SkarJedn 359.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmoc + infinitivus tegoż czasownika [szyk 18:2] (20): PatKaz I 3v; KromRozm I E4; ku zgodźie drogi náleść niemożemy/ áni iey naydźiemy/ bo nas zákląl iáwnie Pan Bog OrzRozm C3v; álem téy łáſki BOżéy/ którą raz ieſtem nápiątnowány ná Vrząd Kápłáńſki/ nie puśćiłem/ áni puśćić iéy mogę/ wieczna ieſt OrzQuin G4, Dv, G2v, Qv, R4v; RejPos 313; z obietnice o błogoſłáwionym naſieniu nikt ſobie Aniołá nie cżynił/ áni choćby chćiał/ vcżynić mogł. CzechRozm 47v; SkarJedn 150, 373, 344, 361; StryjKron 285; opuśćiwſzy [...] Antichryſtowſkie guſłá/ cżáry/ zabobony/ wymyſły/ vſtáwy: á to ku temu y dla tego/ żeby mu to nie było/ áni mogło być przycżytano [...] co ono ćieleſnemu Izráelowi ná ocży było wyrzucano. CzechEp 106; NiemObr 73; WujNT 555, 820; która [świeca] gdy byłá zgáſzoná/ Dźiwiſz niewié áni może wiedźieć [nescit nec scire potest JanStat 601]/ przez kogo w onéy zwádźie y roſtérku był ránión SarnStat 621.

W wypowiedzeniach przedstawiających wielką trudność powstrzymania naturalnych objawów emocjonalnych (20): Synu móy ij ſynu boży/ wielkátz mi ſie żaloſtz mnoży s placżu twego niewinnego/ przeto niemogę iá vſmierzitz placżu mego OpecŻyw 22v, 19; HistJóz D4, M6v; BielKron 17v; Nequaquam potui tenere risum, Nie mogłem ſie odźierżeć od śmiechu. Mącz 356a, 181c; kiedy [...] kogo inego przed ſobą/ widzą być w łáſce/ to ſie ták bárzo grizą/ iż żadną miárą oney zazdrośći pokryć nie mogą. GórnDworz K8, S8, Tv; HistRzym 27, 130; á łes [Jozef] pohámowáć nie mogąc/ ięzyk hámował. SkarŻyw 16; ReszList 176; WerGośc 250, 253; Iáko nád tákim wnętrznośći ſerdeczne wzruſzyć ſię nie máią? iáko łez pohámowáć kto może? SkarKaz 385a; GosłCast 74.

~ Zwrot: »ledwej moc« (2): Vix tenet lachrymas, Ledwey ſie może zdzierżeć od płáczu. Mącz 446a, 443a. ~

a. To, co się ma uczynić, jest bardzo trudne, nieosiągalne, stawia opór, jest nie do pokonania [„nie mogę tego uczynić” = to jest bardzo trudne, tego się nie da uczynić] (1515): MetrKor 34/134v; BierEz B2v, D3v, F, F2, F4 (17); A zá tego niewiéſs ijż go żádné myto kupitz niemoże? OpecŻyw 84, 2v, 14, 63, 66, [80] (23); a wſzakóż wżdy zákonu iego zágáſićz niemogli/ chociá ſie na to byli vpornie naſtawili. ForCnR A3v, E3; PatKaz I 5, 8v; PatKaz II 25v, 26v, 37, [542] [2 r.], 66v (7); PatKaz III 107v, 109v [2 r.], 115v, 143v; LibMal 1533/177v, 1545/100 [2 r.], 103v, 1553/177; iż Adament kamień: ktorego ani ogień/ ani żelazo nie może pożić FalZioł IV 10d, III 39c, IV 17a, 40d, V 2, 11v (16): Bowiem był Alexender Dyogeneſowi od ſłoncza zaſłonił, á przeto go proſił by mu thego nie odeymował cżego dać niemogł. BielŻyw 71, nlb 3, s. 29, 49 [2 r.], 51 [2 r.], 68 (19); BielŻywGlab nlb 12; GlabGad B8, E4v, F6 [2 r.] H5, H8v; MiechGlab *4v, 33; Nie ma w sobie dna t⟨a p⟩rzepaść, Nie może jej żadny na⟨kł⟩aść BierRozm 20, 8; March3 V8, X; WróbŻołt B7, Y4v; LibLeg 10/70 [2 r.], 146v, 11/26, 26v, 40v (10); á wielmożnoſći iego nikt nigdy z liczyć niemoże RejPs 216, 30, 73v, 89, 93, 100 (20); ComCrac 14v, 17v; RejRozpr F3; ConPiotr 33v; SeklWyzn D; RejJóz B7v, K; SeklKat Nv, R3 [2 r.], R4 [2 r.]; RejRozm 399; RejKup b5, h5, ſ2, ſ4, cc3 (6); á ieſliże ſie iemu nie możecie ſprzećiwić/ poddáycie ſie iego máieſtatowi HistAl D6, B7v, C7v, D7v, D8, D8v (19); KromRozm I F4, I, M4v; MurzHist F, G, Iv, I2, K3 (9); MurzNT 33v, 51, 78v, Matth 22/46, Ioann 10/29; KromRozm II d2, d3, o, p3v, p4; KromRozm III C, G2, Kv, N2v, N5v (7); Diar 24, 30, 45, 55 [3 r.] 57 (8); DiarDop 107, 110; GliczKsiąż A2v, B2, Iv, I4, K4; Iudá wodz moy ktorego nikt nye może przemoc LubPs O5v; I ktoż wżdy wyſłáwić może tu Páńſkie możnośći/ Ięzyk ludzki nie może być thakiey obfitośći LubPs Y2, A5v, E2v, K2v marg, Lv, O4 (19); GroicPorz h3v, o, q4, r3, r4v (7); KrowObr 17, 26, 34v, 39, 83 (12); RejWiz 52v [2 r.] 69v, 86v, 92v, 113v [3 r.] (13); ia Pan wyiąłem miecż ſwoy z poſzew ſwych ktory nie może być wſtecżon [eduxi gladium ... irrevocabilem]. Leop Ez 21/5, *B2, Lev 25/28, Num 22/3, Ios 1/5, Iudic 14/14 (23); Piſzeſz mi też o pogrzebiech Krzeſćiáńſkich/ czegom bez śmiechu czytáć niemogł. OrzList b3v, f4v, h, hv; UstPraw C4v, E2, H4; RejFig Cc4; RejZwierz 4v, 58v; BibRadz *3v, *5, I 3b marg, Lev 12/8, Deut 9/2 (32); OrzRozm K4v, T, T2 [2 r.]; Konrad Mázowieckie Kſiążę był vćiśnion od Pogan pierwſzych Pruſow/ gdy ſie im dáley oprzeć niemogł/ vćiekł ſie napierwey do Papieżá BielKron 231v; gdy ſie niemogli zgodzić ná iednego wſzytcy/ (bo to rzadko biwa álbo nigdy.) Tedy tym obycżáiem ſwoie wotá álbo głoſy dawáią BielKron 234; á wſzákże vcżynek onych kthorzy przyść mogli cżyni doſyć/ y zá ony ktorzy ktemu przyść niemogli. BielKron 329v; Po tym pielgrzymſtwie [...] wſtążyłem ſie do miłey oycżyzny/ ktoreiem nie mogł nigdy przepomnieć BielKron 460v, 2 [2 r.], 20v, 24v, 25, 25v (114); GrzegRóżn D, E, H3v [2 r.]; KochZg A2v [3 r.]; KwiatKsiąż Fv, G4, Lv, L2; Táyemna choroba którey ſie prziczina nie może wynaleść. Mącz 29d; Extra praecium est, Niemoze być oſzacowano/ álbo/ nikt tego przepłacic nie może. Mącz 112b; Inimitabilis, Co nie może być vczyniono czemu kto nie może ſproſtáć. Mącz 166a, 22b 31d, 35b, 54c, 70c [3 r.] (51); OrzQuin I4, K3v marg, O, Ov; Prot A3v, C3, D2; SienLek 12v, 17, 34v, 37v, 72v (21); LeovPrzep b2 [2 r.] F2, F4, I2v; A tych lepak rádośći álbo odpocżynienia [...] áni ięzyk wymowić áni żadne pioro wypiſáć nie może. RejAp 124, AA3v, BB2, 2, 17, 18 (40); GórnDworz B3, B5v, Fv, F3, G5v (29); Przykład że przeyźrzeniu Bożemu żadny ſie przećiwić niemoże. HistRzym 133, 7, 10, 38, 66v, 73 (11); Y coż to ieſt co tu on z námi mowi/ y ktoż temu może zrozumieć? A ná inſzym też mieyſcu wołáli: Trudnać to rzecż ná nas miły Pánie RejPos 126, A4v, 5, 6, 6v, 7v (139); kthórégo rodzenia ſpoſob iáko nam táiemny ieſt/ Prorok mówi: Rodzenié iego któż wymówic może? iákoby rzekł/ Zaden. BiałKat a4, 31, 123v, 198v, 208v (8); BielSat E; GrzegŚm 17, 19, 53; KuczbKat 15, 40, 100, 140 [2 r.], 155 (9); RejZwierc 1 [3 r.] 2v, 5, 8v [2 r.], 22v (53); ták żadney rzecży trudney niemáſz ktoreyby nie mogł vmieć/ kto ma chuć dotego BielSpr 28v, 7, 11, 29v, 32, 37v [2 r.] (13); WujJud A8v, B, 30v, 41, 69 (17); WujJudConf 80v, 243; RejPosRozpr b3; RejPosWstaw [414], [1103]v, [1432]; BudBib A3v, B, Ios 17/12, 4.Reg 16/5, 2.Par 2/6 (13); HistHel Dv; MycPrz I C, [C]2v; Strum A4, L3v, M; WierKróc A2, A2v; BiałKaz Cv; BudNT Mar 5/4, Apoc 3/8, 13/4; CzechRozm 2v [3 r.] 16v, 26v, 54v, 60 (35); PaprPan C4v, K4, R2v, Y3, Cc2v, Dd4; KarnNap B3v, D3; Abowiem ieden y iednemu vrzędowi ledwie ſproſta/ á wielu ich ſproſtáć niemoże ModrzBaz 45, 7v, 25v, 35, [38]v, 50 (24); SkarJedn 96, 98, 164, 188, 207 [2 r.] (21); Oczko 9, 18, 24v; wſzechmocny boże/ Tobie świát nic równégo podáć nie może KochPs 114, 5, 11, 24, 27, 70 (14); SkarŻyw A5v, 13 [2 r.], 36, 51, 100 (94); KochTr 12, 17, 23; tráfiło ſie kilka omyłkow w literach y w ſyllábach niktorych/ czego ſie vſtrzedz nie może ten ktory ſádzi litery StryjKron YYv, 100, 115, 120, 375, 477 (9); CzechEp 27 marg, 61, 77, 136, 145 (22); NiemObr 39, 64, 68, 81 113 (8); Ach nieboże/ toś ty mógł z wiátry wzawód biegáć A niemógłeś nieſczęſnéy śmierći ſię wybiegáć. KochFr 127, 48, 82, 126, 132, 134; KochSz B3v; KochWz 139, 142; ReszPrz 5 [2 r.] 6, 7 [3 r.], 12, 25 (10); ReszHoz 122, 127; KochPieś 15, 44; KochSob 60, 69; KochTarn 73; PudłFr 61; ArtKanc B20, E4v, L2v, P18v, S8; BielRozm 28, 33; iż niektore rżeczy/ práwo w opłotki ſwe záwrżeć może/ á nie ktorych nie może GórnRozm Ev, A3v, A4v, B4v, C2, C2v (15); KochProp 13; KochWr 21, 28; PaprUp A3, A4v, K4; ZawJeft 10, 22, 27, 30; ActReg 48, 85, 173 [2 r.]; Calep [505]a; GostGosp 66 148; GrochKal 5, 10; Phil B2, E2, N, N3, O, R2; A złégo ſyná/ litość poruſzyć nie mogłá/ Ni ſtrách bogów widzących: złość wſzytko przemogłá. GórnTroas 10, 9, 16, 35, 41, 51 (7); po ſobie zoſtáwiwſzy nomen immortale tákowé/ iż ich téż wieki żadné zetrzéć nie będą mogły. KochCzJan A2v; KochPij C2, C2v; GrabowSet F4v, G3, I, N4v, P4 (9); KochFrag 23, 47, 50; OrzJan 16, 25, 28, 36 [2 r.], 37 [2 r.] (8); WyprPl B4; LatHar 64 [2 r.] 102 149, 182, 206 (15); Abowiem rzeczy ktore widźiemy/ ſą docześne: lecz ktorych widźieć nie możemy/ ſą wieczne. WujNT 2.Cor 4/18, s. 17, Matth 10/28, s, 44, 51, 102 (49); że ſtan nieſzcżęſny cżłowieká grzeſznego ieſt ták bárzo mizerny [...] że go żaden ięzyk áni Angelſki wyſłowić nie może WysKaz 22, 46; JanNKar D2v; Która ochotá y wdźięczność, y we mnie że ſie niemoże zátáić: tedy tym to pokázuię SarnStat 848, *4, 46, 47 [2 r.] 124, 143 (16); SiebRozmyśl L; WitosłLut A3; GrabPospR M2, N2v; KlonKr B2v; KmitaSpit Cv, C5v; PowodPr 2, 5 [2 r.], 11, 14, 30, 60; Nie boyćie ſię tych co zábijáią ćiáłá/ bo duſze zábić nie mogą. SkarKaz 118b, 2a, 7a, 39a, 117a, 118b (36); CiekPotr 7, 19, 53; CzahTr E, E2; GosłCast 7, 34, 65; SkarKazSej 675a, 676b, 678b, 686b, 704a; SapEpit A2v; Nie możeli Kośćiołá podkopáć; więc trupy W grobiech rytych plundruie KlonWor 10, 1, 5, 10; PudłDydo Bv [2 r.]; RybWit C2; SzarzRyt A3v.

Z zaimkiem [w tym: nic (7), czego (5)] (12): MurzHist V; Cżęſto mie práwie dobywáli od młodośći moiey: wżdam iednák nic mi nie mogli [etenim non potuerunt mihi; wſzákże mię nie przemogli WujBib]. Leop Ps 128/2; RejAp 57, 104v; RejPos 301 v; Cżłowiek okrzcżony co może á cżego niemoże. WujJud L18, 66v, 76v; BudNT 2.Cor 13/9; CzechRozm 122, 252v; GosłCast 46.

Z elipsą bezokolicznika (10): Gorſzy ieſt zdraycá domowy/ Niżli nieprzyiaćiel iáwny: Tego śię niegdy wyſtrzeżeſz/ Owego nigdy nie możeſz. BierEz R4, G2v; Leop 4.Reg 3/26; Ceſarz ná drugi rok Báworſkie kſiążę przyciągnął ktemu/ ále Otokará krolá Cżeſkiego nie mogł BielKron 184, 214v; RejPos 261 v; BielSpr 49v; iż [woda] rzeczy/ którychby ſnać rzemieſłnik niemógł/ ſámá wyformuie Oczko 8v; ArtKanc D20; Phil F2.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = nie można (23): Murm 73; BartBydg 157b; FalZioł I 155d; KromRozm I N2; KromRozm II fv; RejWiz 141 v; [Effron] leży ná drodze/ y bárzo obronne: y niemogł go minąć nikędy áni po práwey/ áni po lewey ſtronie [et non erat declinare ab ea dextera vel sinistra] Leop 1.Mach 5/46; Inaestimabiles thesauri, Wielkie niewymowne skárby/ których oſzácowáć nie może. Mącz 5b, 19b, 22a, 28d, 65c, 168a, 397d; SienLek 23, 54v, 93v; GórnDworz Dd6; GrzepGeom H3v; RejPos 326; HistHel B4v; Niekáżde mieyſce da ſię oblec/ nie do káżdego ſię może zdźiáły przyſzáńcowáć. ModrzBaz 112; Twarzy żadney nie ma/ y nie może boſtwá iego do żadnego ſtworzenia przyrownáć/ áni go málowáć. SkarKaz 278a.

W połączeniu szeregowym (1): Lecż gdźie ieſt ſzcżyre przepowiádánie Słowá Bożego/ tegoć nie ládá kto rozeznáć áni ma/ áni może/ áni vmie WujJud 131.

Przysłowia: Niemożeſzli go [miecha] rozwięzáć/ Nie żáłuy go też y zrzezáć. BierEz B2v.

Wiátru też go nie vźrzyſz/ ni vłápić możeſz RejWiz 111.

Zwrot: »trudno (a. z trudna), (za)ledw(i)e (a. ledwo), nie (tak) łatwie, mało itp. moc« = vix posse, non posse Mącz (41): RejPs 57, 219v; LudWieś ktv; á przedſię máło s tego zbytku/ Wynaleść cżłowiek może ſłuſznego pożytku. RejWiz 82; BielKron 447; KwiatKsiąż Hv; Nec diligentiorem nec officiosiorem facile delegissem Vestorio, Nie ták bych łatwie mógł tráfić nápilnieyſzego y chutliwſzego. Mącz 115d; Solutilis, Roſipuyąci rozwieyący ſie/ co trudno może być ſpoyono/ á łatwie ſie roſypie. Mącz 400d, 41d, 168a, 218c, 275c, 397d, 448c, 475a; iáko ciemna gwiazdá/ ktorey cżáſem ledwe oko doyrzeć może. RejAp 186, 136v, 137v, Ff; GrzepGeom B; á iż było wiele ſpraw Páńſkich ktorych trudno wſzytek ſwiát mogł wypiſáć. RejPos 281, 63, 138, 335v, 338v; KuczbKat 111; RejZwierc 17; CzechRozm 170v, 231; Bo możnieyſzim nieták ſnádnie kto może krzywdę vcżynić [neque... sunt adeo opportuni iniuriis]/ iáko chudźinie ModrzBaz 73; SkarŻyw 31; MWilkHist G4; CzechEp 163; CzechEpPOrz *3; NiemObr 81, 140; LatHar 381; JanNKar F; SarnStat 550; SkarKaz 118b; VotSzl Fv.
Szeregi: »nie moc a(l)bo (ani) (nie) chcieć« (3): Wſſák komu ſye to nyepodoba/ álbo nyemoże/ álbo też nyechce temu wyrozumyeć/ może przeſkoczyć. KromRozm III A3; RejZwierc 184; gdy ſam Pan Bog tu na źiemi karze/ czego ludźie káráć nie mogli ábo niechćieli SkarKaz 2b.

»nie mieć ani moc« (1): á wżdy on [grzesznik] ſobie przedſię tuſzy/ iż iemu tego nikt zá złe przycżyść nie ma áni może RejPos 166v.

»nie śmieć ani moc« (1): A gdyſmy tego vdzialatz nieſmieli anij mogli/ to tzo możemy miſtrzowi naſſemu milemu teráz poſlużemy OpecŻyw [155].

»nie moc ani (albo) (nie) umieć« [szyk 1:1] (2): OpecŻyw 54; ktorych [tajemnic Bóstwa] nigdy żadny rozum áni ná niebie áni ná zyemi/ nie tilko zrozumieć/ ále áni w myſlach ſwich nigdy ſie dotknąć nie mogł/ áni vmiał RejPos 101 v.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika [szyk 9:3] (12): Aleć to powiém/ iż ſye oni nigdy ná to nie zgodzą/ áni zgodźić mogą OrzQuin V3, K3v [2 r.]; iż tá omylna ſmierć nigdy mocy nie ma áni mieć może nád wiernym cżłowiekiem RejPos 221v, 313; SkarJedn 162; ktorego [Boga] nikt nigdy nie widźiał/ áni widźieć może. CzechEp 309; ReszPrz 14 [2 r.]; WujNT 305, 1.Tim 6/16; SkarKaz 206a.

b. To, co się ma uczynić, budzi sprzeciw, niechęć, jest nie do przyjęcia [nie mogę tego uczynić = nie chcę tego uczynić] (181): OpecŻyw [80], 82v, 88v, 89v, 92 (7); HistJóz Av; FalZioł V 13v; March2 A2; Rennuit consolari anima mea [...] Ale dla długiego cżekania nie mogła ſie pocieſzyć duſza moia [Nie chciała ſie dáć poćieſzyć duſzá moiá WujBib] WróbŻołt 76/3; RejPs 157v; Ach nie mogęć wyćirpieć/ gryzie mię ſumnienie Zem podnioſl ſrogą rękę/ na ſwe pokolenie RejJóz A8; Czego yego Kro. Mcz prziymowacz nyemoze. y nyechczyal bi abi ſzye tho yego Kro. mczi na pothem od pana Voyewodi dzyacz myalo LibLeg 11/140, 11/153, 165v, 175; RejKup d8; ten na ryby niemoże pomyślić/ owoten o mięſo niedbá/ ći od mléczna abo od ryb niezdrowi MurzNT 13v; Zathymy slowy krziknąli wſchithczy podz precz day zabith bo czyą sluchacz nyemozemy. LibMal 1554/189v; LubPs R3 marg, R6 [2 r.], Y3 marg; A przywiodęć ktemu Oyce ſtáre/ iáko ſię teſz brzydzili y pátrzyć niemogli ná Obrázy. KrowObr 112, 69; Leop Ier 44/22; OrzList dv; RejZwierz 16v, 107v; Doſyć było ſwarow/ iuż ich dáley ćierpieć nie mogę. BibRadz I 4a marg, Prov 9 arg, Hab 1/13, II 27b marg, Hebr 12/20; OrzRozm G2, H3 [3 r.], O3v, O4; bo cżárt gędźby roſkoſzney ćirpieć nie może. BielKron 65, 101v, 104v, 119, 145, 199 (11); KwiatKsiąż D4; Detestor meo testimonio [...] Odrzekam ſie/ mierźi mie/ nie mogę poyźrzeć álbo pomyślić ná tę ſtronę. Mącz 452c, 355d, 512c; Prot A2v, A4v; SienLek 22, 151 v; LeovPrzep A3v; RejAp 17v, 18, 18v; GórnDworz b2, G6v, H7, Lv, M4 (14); vyrzawſzy też ony fáłeſzne doktory [...] nie mogło wytrwáć ſwięte Boſtwo iego/ ále pozoſtał w onym koſciele/ á opuśćił narod ſwoy RejPos 38v, 5, 53, 71v [3 r.], 78v, 90 (24); KuczbKat 335; KochMon 30; WujJudConf 10; BudBib Gen 37/4; CzechRozm A6; Nigdy okrom oſobliwego griźienia/ ná ten nieporządek pátrzyć niemogę/ gdy widzę/ áno miſtrze ſzkolne práwie zá nic máią ModrzBaz 134, 79; KochPs 75, 100; SkarŻyw 87, 135 [2 r.], 180, 207, 230 (19); StryjKron 170, 330, 335, 406; CzechEp 41 marg, 59, 62, 359; NiemObr 153 [2 r.]; Ale gdźiekolwiek ty chceſz/ to mnie tám nie w drogę/ Bo twego kiepſtwá ſłucháć iuż dáléy nie mogę. KochFr 48; KochMRot C2v; ReszPrz 64, 72; ReszList 154 [2 r.]; WerGośc 261; BielRozm 5; GórnRozm F2v; ActReg 11, 130; GrochKal 5; GórnTroas 19, 46; WyprPl Bv; LatHar 119; WujNT 11, 104, 167, Ioann 8/43, s. 517 [2 r.] (8); SarnStat 954; niemogę ſie zátrzymáć z onym ſerdecżnym ku tobie áffektem PowodPr 4, 24; Podź mi precz z oczu áni mi ſię kłániay/ pátrzyć ná ćię nie mogę. SkarKaz 316a, 314b, 549b; CiekPotr 25; SkarKazSej 675a.

W połączeniu szeregowym (1): iż Bog ták zrządza/ iż poddáni/ áni mogą/ áni chcą/ áni máyą dłużey ćirpyeć wáſſego ćyęſzkyego pánowánya. KromRozm I Dv.

W przeciwstawieniach: »nie moc... musieć (3), chcieć, pragnąć« (5): BielKron 104; A mnima w. m. áby niebyło ták wiele mężow/ co prágną vſtáwicżnie ſmierći/ niemogącz wyćirpieć tego/ co im cżynią żony? GórnDworz Y5; że on iey miły niemogącz dłużey okrucieńſtwá wytrwáć/ chcze wſzytko dáć we dyabły GórnDworz Dd4v; Iż mi iuż ſmierdzą dymy wáſze/ wymyſły wáſze: á iuż nie mogę wytrwáć/ muſzę ſie do was tyłem obroćić. RejPos 139v; ModrzBaz 80v.

W charakterystycznych połączeniach: nie moc (ś-, wy)- ci(e)rpieć (76), dopuścić (2), mowić (2), (po)myślić (3), odzierżeć (zdzierżeć) (3), (przy)patrzyć (30), pojźrzeć (pogłądać) (3), słuchać (słyszeć) (11), wytrwać (26), znosić (znieść) (14).

Zwrot: »ledwe moc« (1): ledwe tego cżłowiek ſłucháć mogł/ nierzkącz żeby thego w. m. pozwolić miał. GórnDworz X5v.
Szeregi: »nie moc ani chcieć« (1): ná co nigdy pátrzyć nie może áni chce ſwięte oko iego. RejPos 200v.

»nie umieć ani moc« (1): abowiem zadnego przećiwnego gwałtu nieumieią áni mogą znośić. KwiatKsiąż M2v.

c. W wypowiedzeniach podrzędnych wyrażających cel, zamiar (warunki, które uniemożliwiają spełnienie go, określono w zdaniu głównym) (128): OpecŻyw 84v; LibLeg 6/190v; TarDuch D6, D6v; FalZioł I 25d, II 2a, d, IV 38a, V 32 (7); RejPs 26, 172; LudWieś B3v; LibMal 1549/149; że mi [Bóg] odiął rozum/ abych niemogł o ſwoięm zbawięniu ani dobrze trzymác/ ani iakiéi nadźieie miéć. MurzHist Q4v, B3, Hv, L3v, O4; miedzy nami i wami/ wielka odchłáń ieſt poſtanowiona aby zowotąd niemogli do wás przéść ktorzyby chcieli MurzNT Luc 16/26; LubPs Qv, ee5, gg2; KrowObr 1v; BibRadz Sap 16/11; BielKron 86v, 238, 243v, 307v, 309v, 319v; GrzegRóżn E, Fv; KochSat B4v; Mącz 346c, 419a; SienLek 56, 178, 181; RejAp BB2v, 39v; á ſam ták ſie ſchował/ áby ſie o nim dowiedzieć niemożono. GórnDworz Bb3, C2, D7v, V8, Dd, Ff2 (11); HistRzym 96v; RejPos A6v, 47, 64v, 187v, 203 (7); BielSat C4v; KuczbKat 375; RejZwierc 51v, 120v, 239v; BielSpr b4v, 30, 75; RejPosRozpr c3; MycPrz II C4v; Strum Lv; CzechRozm 116, 260v; trzebá z nim [nieprzyjacielem] o pokoiu ſtánowić/ á tákie ſprzymierzenie cżynić/ áby nigdy niemogł woyny wznośić [ut ne ... renovare bellum liceat]. ModrzBaz 126, 7; KochPs 38; SkarŻyw 13, 107, 497, 542; zſzykował ſwoich ná ſześć vfcow zákrzywionych [...] áby ich Tátárowie [...] tańcámi zwykłymi ogárnąć y ſtrzáłámi ſzkodzić nie mogli. StryjKron 416, 162, 517; CzechEp 48 103, 131, 307; ktorym też nie bez przycżyny zákázuią piſmá świętego cżytáć/ áby ták ich wykrętow/ obácżyć nie mogli. NiemObr 78; ReszPrz 38; WerGośc 260; BielSjem 15; GórnRozm C2, C2v [2 r.], Ev, H3 (13); ActReg 76; Phil L2; GrabowSet F4, H3v, P3, S; LatHar 617; Acz Duch ś. władał piorem tych co piſmá ś. piſáli/ áby piſząc błądźić nie mogli WujNT 193, Luc 16/26; Aby też w gránicách żadné nielubośći y ſpory niemogły ſie wſcząć [ne... suscitari valeant JanStat 853]: chcemy gránice w pięć á w pięć lat [...] odnawiáć. SarnStat 1077, 56, 219, 519, 924, 941 (12); CiekPotr 85.
Zwrot: »nie łatwie moc« (1): Sepire se difficultate abrogationis lex dicitur, Státut być ogrodzón/ to yeſt/ opátrzón áby nie ták łatwie yáko ſie komu zda mógł być złaman. Mącz 383d.
2. Mieć zdolności, właściwości do uczynienia czegoś; umieć; potens esse PolAnt, Vulg; potis esse Mącz, Cn; pollere, posse sufficere a. sustinere, superesse alicui labori Cn (3035):
A. W wypowiedzeniach twierdzących (formalnie i znaczeniowo lub tylko znaczeniowo); często dotyczy szczególnych wyróżniających zdolności do czegoś (1837): BierRaj 18v [2 r.]; BierEz Pv, P3; Dána tobie ieſt motz o Mariá/ motz wſſelká na niebie ij na ziemi/ ijż tzo iedno chceſs/ to vproſitz możeſs OpecŻyw 190, [80], [80]v, 81, [192]v; ForCnR Ev; LibLeg 6/191v [2 r.] 7/104v, 11/14 [2 r.], 56v; PatKaz I 3v [4 r.] 4 [2 r.], 4v, 10v [2 r.], 11 (13); PatKaz II 67, 71v, 72 [2 r.], 79; PatKaz III 88v, 89, 116, 117v [2 r.]; HistJóz B4 [2 r.]; TarDuch C2; ſą iedny iabłony ktorich owocz może vzrać/ á drugie ſą kthorych nigdy nie vzre FalZioł III 23b; Dzieci ſwogich barzo broni/ á nigdy nieopuſzcża/ aże kiedy ſamy ſie bronić mogą FalZioł IV 17b, IV 17a, 18a, 29c, 32d, V 27, 77; BielŻyw 57, 83 [2 r.], 110, 150, 164; GlabGad B5, C3v, E7v [2 r.], E8v, H7 (13); MiechGlab 21; BierRozm 21; KłosAlg A3v; WróbŻołt 67/21, ee3; RejŁas w. 41; ácz dufáli iż [Bóg] wiele może vczynić ále niewſſytko nic niebacząc ná moznoſć ręki iego RejPs 116, 36v [2 r.], 43, 56, 68v, 77 (53); ComCrac 15v; ConPiotr 32v; SeklWyzn c4v; Iuż kogo chczeſz mozeſz zniſzćić [!] mozeſz vbogaćić RejJóz L6v, D5v, H5v, K7v, L6v, N6v (10); potrzeba abych ſię go więcey bał niż nieprzyacioł ſlowa iego/ ktorzy mogą ciało zabyć ale on ma moć nad cialem y nadduſzą. SeklKat Z3v, N3 [2 r.]; RejKup m2, m7, r5, r5v, dd4v; HistAl B6v, E, G2 [2 r.], I4v, M5v, N5v; KromRozm I B2v; MurzHist C2v, K, M2; MurzNT 78v [2 r.] 93v, Luc 3/8, 5/12; Y Korneliuſá rotmiſtrzá [Bóg] mogł ſam przez ſye nádchnyenim duchá S. náwroćić. Yednák tego nie vczynił KromRozm II g4v; KromRozm III I3, L3, P6; Credo [...] zlozili nyczemny lyvdzie Apoſtolowye a proſczi chlopi thak yakogi ya bo bich y ya thak mogl zlozycz. LibMal 1554/189v; BielKom Gv; GliczKsiąż E2v, F3, G4v, H5, L2 (8); LubPs I [2 r.] P, Pv, Q2v marg, R6v (12); GroicPorz B4v, k4; KrowObr 50, 103v, 125v, 154, 181v [3 r.] (17); Pátrzayże ieſli ſłońce ſwiát oſwiećić może/ Cżemuż tego ſtworzyciel vcżynić nie może. Ktory tu ſłońce iáſne iáko ſwiecę ſpráwił RejWiz 154v, 8, 31, 49, 51v, 63 (20); Y náleźiono mężow Iſráelſkich ośm kroć ſtho tyſięcy/ mężow mocnych/ thákowych co iuż mogli dobyć miecżá ná woynie [qui educerent gladium] Leop 2.Reg 24/9; á żeby tákie grunty záłożyli/ kthoreby mogli znieść [fundamenta supportantia; grunty ktoréby znośiły WujBib] śćiány ná wyſz ná ſześćdzieſiąt/ á ſzerokość też ná ſześćdzieſiąth łokći Leop 1.Esdr 6/7; Y kazał tym ktorzy mogli pływáć/ aby ſie náprzod puśćili Leop Act 27/43, Ex 2/7, Num 1/28, 30, 32, 34 (23); OrzList e3; RejFig Cc8, Dd4v, Ee4; RejZwierz 4v, 29v, 56, 59v, 108v (7); á będźie vtwirdzon/ ábowiem może go Bog vtwirdźić. BibRadz Rom 14/4, Gen 13/16 [2 r.], I 12a marg, Gen 31/29, Num 22/37, 4.Reg 3/21 (20); OrzRozm Mv, Q; BielKron 46, 68, 79v, 91, 94v (17); GrzegRóżn N2v, N3; KochSat B3v, B4v, C; KwiatKsiąż A, B4v, C3v, F3, G3v (9); Latine pure loqui est in magna laude ponendum, Rzecz chwalebna yeſt dobrze móc po łáćinie mówić. Mącz 186b; Meabilis, Przechodzący/ Przeciekáyący/ co łatwie może prześć Mącz 217a; Potis sum, Ieſtem mocny/ to yeſt mogę vczinić. Mącz 316a, 1a, 35b [2 r.], 50d, 85d (41); SarnUzn E5v; SienLek 14, 14v, 31, 55v, 92 (7); LeovPrzep F2v, G4v; á moc będą mieć nád wodámi obroćić ie w krew/ á vderzyć ziemię mogą káżdą plagą/ ile ſie im kroć będzye widzyáło. RejAp 89v, AA2, AA6v, 2, 2v, 29 (19); ábowiem ſie rodzimy ſpoſobni s przyrodzenia ktemu/ iż cznotę w ſię przyiąć możem/ thákież też y niecnotę. GórnDworz Ff2v; bo pirwey to mamy w ſwey władzey/ że możemy widzieć/ ſłyſzeć/ dotknąć ſie: toż dopiro/ widzimy/ ſłyſzymy/ dotykamy ſie GórnDworz Ff2v, Bv, C, C2, C2v, D5v (52); GrzepGeom B4; HistRzym 54v; A wielkie to miłoſierdzie Páná tego/ iż ták długo może wytrwáć/ iż nie wyniſzcży á nie wyplewie tego złego á niewdzięcżnego náſienia RejPos 54; Iż nie mnimaycie ábyſcie ſobie mogli co pomoc mocą ſwoią á ſpráwámi ſwemi/ ále iżem ſie ia zmiłował nád wámi RejPos 182, A6, 19, 34 [6 r.], 39 [2 r.], 44v (125); RejPosWiecz2 95; BiałKat 151, 156, 228v, 306, 323v, 338v; GrzegŚm 8, 17, 19 [2 r.], 62; młodość dźiecinna/ ktorey tylko mądrośći ludzkiey niedoſtawa/ do ktorey iednák może przez śie ſámá przyść zá cżáſem KuczbKat 395, 95, 230, 345, 365, 400 (8); RejZwierc 7v, 13, 13v, 15, 22 [2 r.] (55); BielSpr 2, 25v, 31v, 45, 70; WujJud 34v, 35, 50, 66v, 69v (13); WujJudConf 49v, 93, 204v; RejPosRozpr b3v [3 r.] cv, c3; RejPosWstaw [414], [414]v; BudBib Gen 44/15, 2.Par 2/6, I 279b marg, Ps 77/20, Dan 7/25 (7); HistHel ktv; MycPrz II C2, D; Strum L4, Q3; WierKróc B2; ále Bogá rozumie ták wſzechmocnego/ ktory może wſzyſtko to dáć/ oco go iego wybráni proſzą. BiałKaz D, K3v; BudNT 1.Cor 7/21, Hebr 5/7; máiąc to ſobie zá dziw ieden/ iż też on cżłowiek gruby y podły nieuk prorokowáć mogł. CzechRozm 140v; Bo duch tylko duchom ſłużyć może/ á cżłowiek też záſię ludźiom. CzechRozm 158; iż w tobie nie ládá iáką pámięć bacżę/ gdy ták wiele przećiwnych wywodow możeſz pámiętáć. CzechRozm 200v, A2, A7v, 53, 64v, 68v (44); PaprPan E, H4, I2, Ee2; KarnNap F [2 r.]; Hetman [...] ma być táki/ ktoryby [...] w ſámey woienney ſpráwie przodek mieć mogł: ktoryby y znoy/ y źimno/ y prace/ y wſzelákie woienne niewcżáſy więcey niżli drudzy znośił: ktoryby woyſko w powinnośći iego zátrzymáć vmiał: ktoryby w ſercá żolnierſkie prędkość y ochotę iákoby wlać mogł: ktoryby ná rzecż pożytecżną námowić ſproſtał. ModrzBaz 115, 1, 8v, 13v, 14, 15v (34); ModrzBazBud ¶5, ¶5v; SkarJedn, A7, 22, 45, 347, 381, 382; KochDryas A2v; KochOdpr C4v; Oczko 1v, 7v, 14v, 16v, 18, 23v; KochPs 2, 8, 25, 115; vważył v śiebie/ iſz onych myśli iego wiedzieć nikt niemogł/ iedno Bog ſam/ ktory ie ſam dáć mogł. SkarŻyw 383; Mogł płákáć o P. Bogu myśląc y mowiąc kiedy iedno chćiał. SkarŻyw 574, A3v [2 r.], A4, 1, 2, 14 (54); KochTr 21; StryjKron 95; on Setnik będąc pewien o mocy Chriſtuſowey/ iż mogł ſámym ſłowem vzdrowić ſługę iego/ mowi do niego CzechEp 278, 18, 31, 59, 64, 78 (21); iż to tylko ten ſam ſpráwić może/ ktory wie y zna wſzytkie krewkośći y doległośći náſze NiemObr 45, 6, 7, 14, 24, 26 (21); KochEpit A3v; Tákiégo wolę/ co záśpiéwáć może/ Y co z pánnámi táńcowáć pomoże. KochFr 24; BY [...] mógł człowiek ſwym zdrowiem cudzé odkupowáć [...] Dáłá bych byłá wſzytko/ mężu móy/ dla ćiebie. KochFr 70, 31, 39, 67, 91, 93 (12); KlonŻal D3; KochSz A2v, A3, B2v [2 r.]; KochMRot B3; ReszPrz 60, 76, 86; WerGośc 211, 251; BielSjem 12, 31; KochPam 82; Przeſtan téż kiedy zá máćierzą chodźić/ Iuż ſyę ty możeſz mężowi przygodzić. KochPieś 14, 20, 42; KochTarn 74, 75; Ia ſye iedno dźiwowáć twoim ſpráwóm mogę: Więcéy/ prze ſwóy niedowćip/ nád to nie przemogę. PudłFr 42, 12, 22, 42; ArtKanc G2v, K2, K3v, Q11v; GórnRozm A2, Bv, C3, F4v, K (9); KochPropKKoch 4; KochWr 39; PaprUp D4, L4; ActReg 50, 68, 108, 111, 117, 134; Volucris ‒ Kádzdá [!] rzec która látác moze. Calep 1139a, 702b; GostGosp 18, 68, 124, 148 [2 r.]; GostGospSieb +2, +2v, +4v; GórnTroas 5, 22, 28, 34, 43, 46; że ludźi báczné/ którzy przyſtoyność á ſromotę rozeznáć mogą/ po ſobie miéć będę. KochPij C, C2v; GrabowSet B4v, Fv, F2v, G4v, H2 (9); KochFrag 42; ſámá tylko Niemiecka źiemiá/ że [!] wſzyſtkich bezmáłá páńſtw [...] táka ieſt/ że oná ſámá tylko może/ ábo z nieprzyiaćielem woynę iáwną w polu ztoczyć: álbo więc z zamków y z miaſt ſie bronić OrzJan 79, 3, 23, 66, 70, 91 (8); WyprPl A2v, A4v; Słowo Chryſtuſowe mogło vcżynić z niſzcżego/ to co ieſzcże nie było: á nie możeſz tego co iuż ieſt/ w to co nie ieſt odmienić? LatHar 193, 35, 112, 193, 285, 286 [2 r.] (12); KołakCath C4v; KołakSzczęśl B2v; Y mocy Bożey nie znáią; że on iáko może wſkrześić ćiáłá náſze (choćia ſię to widzi niepodobno) ták też może z ćiáłem ſwym ná wielu mieyſcách być obecnym. WujNT 171, przedm 19, 22, Matth 3/9, 8/2, 9/28 (69); WysKaz 16, 48; SarnStat 228 [2 r.] 440, 862, 914, 1042, 1273; SiebRozmyśl C4; GrabPospR K2, Nv; KlonKr wstęp A4v; KmitaSpit C3; PowodPr 68; Szczęśliwi ktorzy ten ſąd y przyſzcie Syná Bożego miłuią y prágnąć go mogą. SkarKaz 8a, )(3, 42b, 44a, 45a, 80a (34); VotSzl A4v, D2v, D4 [2 r.]; CiekPotr 59, 88; CzahTr B; GosłCast 39; PaxLiz A2v, B3, C2v; SkarKazSej 671b, 676a, 678a, b, 685a (9); KlonWor 13; SzarzRyt C2v.

Z zaimkami i przysłówkami [w tym: wiele (więcej) (45), wszy(s)tko (24), co(kolwiek) (14), siła (3), to (2), mniej (1), wielce (1), źle (1)] (91): Nie ſtoy nigdy z onym w ſporze/ Cżyiá śiłá więcey może BierEz N3; OpecŻyw 189v; czo moze mocz nyſſza to moze y vyſſza PatKaz I 4v, 3v, 4v; LibLeg 10/63; RejRozpr A4v, F2v; SeklWyzn Av [2 r.]; Błogoſlawieńſtwo rodzicow wiele może RejJóz A6v marg; SeklKat D3, N4 [2 r.]; Toċ ſyła pochlepſtwo może I w Niebie widze pomoże RejKup dd8v, f8v; MurzNT 108v; GliczKsiąż C4, N4v; KrowObr 154, 209v; Ktory ácż ciáłá nie ma/ ále wſzytko może/ Trzęſie niebem y zyemią/ y kołyſze morze. RejWiz 112v; A coż záſię s tym rzecżeſz gdy wieſz iż źle może/ To tu ná cię trudnieyſza nędzniku nieboże. RejWiz 134, 42 marg, Dd4v; Leop Sap 11/24, Esth 9/4; BibRadz II 79c marg, 1.Cor 10/13; OrzRozm N3v [2 r.]; Wtych tedy naukąch [!] maią ſie obierać/ w ktorych ſamych wielce mogą. KwiatKsiąż K3, A3v; quo minus possum tanto magis cupio, Im mniey mogę tym więcey żądam. Mącz 343c, 308c; GórnDworz M6, Bb4v, Gg5v; RejPos 13; BiałKat 321; RejZwierc 21v, 26, 45 marg, 163, Bbb2v, Bbb3; WujJud 66v marg, 85v, L18; BudNT Iac 5/16; á wżdy tego co mogł nie cżynił: Ale to tylko co chćiał CzechRozm 122v, 44v, 122 [2 r.], 122v, 183v; V Polakow imo Krolá y Pány Radne/ bárzo wiele może Sláchecki ſtan [plurimum valet equester ordo] ModrzBaz 24, 10v, 23, 68v, 73v; SkarŻyw 31, 173, 312, 362, 384 (7); CzechEp 319; KochDz 106; KochPam 83; GórnRozm H2v; PaprUp I4v; ActReg 105; Calep 838a; GrochKal 9; Phil L2; OrzJan 121; LatHar 143, 570, 576, 583, 665; Spráwiedliwość bez mądrośći więle może/ ále mądrość bez ſpráwiedliwośći nizacż ieſt. KołakSzczęśl C4; WujNT Mar 9/22, Iac 5/16; JanNKar A4; WitosłLut A6; PowodPr 29 marg; GosłCast 14; SkarKazSej 678b.

Ze zdaniem dopełnieniowym [w tym z zapowiednikami i odpowiednikiem: to, wszystko; co; ] (3): bo to mogł bog yſz gdy duſza yey ſtworzona byla tedy yey laſka taka byla wlana PatKaz I 6v; PatKaz II 66v; ktory ieſt Krol nád Krolmi/ y wſzytko co chce/ może. SkarŻyw 593.

Z okolicznikiem kierunku (1): Zá iego grzech przypádłá ná nas tá niewola/ Iż my ſámi s ſwey mocy możemy do złego RejWiz 133v.

Z elipsą bezokolicznika (35): PatKaz I 3v [2 r.] 4; PatKaz II 72 [2 r.]; SeklPieś 32; KrowObr 76; OrzList i3; BibRadz Dan 4/15; KwiatKsiąż Q2v; Cuncta maria terraque patebant Romanis, Wſziſtki morzá y ziemie ſtały Rzimiánóm otworzone/ To yeſt gdźie yedno pomyſlili tám mogli/ álbo wſzem ludźióm roskázowáli. Mącz 283b; GórnDworz X5v, X7, Z4; Szoſthe/ że Pan nie wnet ſie mśći krzywdy ſwoiey/ ácżby mogł iáko Bog możny RejPos 86, 26, 149, 164, 312, 313v; WujJud 109v, 201v; BiałKaz H4; BudNT Mar 10/39; ModrzBaz 57v, 125v; SkarŻyw 26; CzechEp 200; LatHar 112, 286; WujNT Matth 20/22, Mar 10/39; Ci co oyczyznę więcéy niż priwatę miłuią á mogą/ niech dáléy poſtąpią JanNKar A4v. Cf »nie może jedno [jak]«.

W połączeniach szeregowych (2): Bo to vcżynić y może iáko wſzechmocny/ y vmie iáko nie dośćigłey mądrośći pełny: y chce iáko niewyſłowionym obycżáiem dobry. LatHar 190; iż nie ma nic wątpić o wſzechmocnośći y o miłośierdziu Bożym/ iż y może/ y chce/ y gotow ieſt wyſłucháć go WujNT 787.

W konstrukcjach wyłączających typu: „nikt, żaden nie może ... jedno on, oprócz niego” = może tylko on (93): OpecŻyw 20v; PatKaz II 30, 30v, 33, 45v; WróbŻołt B6v, ee6v; A tak gdj vczinia zamek tedj go ynni niebedzie mogł zborzicz yedno bog LibLeg 11/58; RejPs 119v, 146v; SeklKat F4, M2; RejKup k2, m7, r4, x2v, dd4v; LubPs S4 marg, T4 marg, X6v marg; GroicPorz p4; KrowObr 72v, 190, 214v; LeszczRzecz A5v; iż żaden nie może być zbáwion/ iedno ten ktori wedle duchá ieſt z dwoygánaśćie pokolenia Izráelſkiego BibRadz II 143c marg, Luc 5/21; nie mogł żadny tráfić áni wyłożyć tego piſánia iedno Dániel. BielKron 93, 92v; GrzegRóżn K3v; KwiatKsiąż D4v; Mącz 244d, 426b; OrzQuin V2, V4; RejAp 91 v, 117, 161, 161v; Ieſth práwi cżłowiek źwirzę iedno/ ktore ſie ſmieie: bo żadne ine źwirzę chybá cżłowiek/ ſmiać ſie nie może GórnDworz O2; vpádłá v nog onego Páná/ o ktorym iuż ták zrozumiáłá/ iż iey nikt nie mogł pomoc z vpadku iey/ iedno ono ſwięte Boſtwo iego RejPos 310, 16v, 33v, 34 [2 r.], 40v, 55 [2 r.] (21); BiałKat 353v, 373v; GrzegŚm 18, 64; KuczbKat 150, 220; RejZwierc 11; WujJudConf 130v; MycPrz II C3; Cżemu ten ták mowi bluznierſtwo? kto grzechy odpuśćić może tylko ieden Bog? BudNT Mar 2/7; ktorych żaden inſzy że [!] wſzyſtkich potomkow Adámowych [...] nigdy wykonáć nie mogł/ áż ten dopiero CzechRozm 178v, 91, 158v, 173, 200v, 226; KarnNap F4; ModrzBaz 13, 45v, 108, 133; SkarŻyw 196, 383; Y ktoż do tákiego fundámentu z ludźi grzeſznych [...] ſpoſobny być może? oprocż ſámego Chriſtuſá NiemObr 33; Nikt mnie podnieść nie może/ iedno ty ſam Pánie/ Nie potłumić/ iedno twe właſne roſkazánie GrabowSet E4v; WujNT Mar 2/7, Luc 5/21, Ioann 5/19, Apoc 14/3; PowodPr 61; Bo on ſam ieſt iedyny pośrzednik [...] bo nikt nam łáſki Bożey y niebieſkich dobr iednáć v Oycá nie może/ okrom iego ſámego. SkarKaz 636a, 381a.

»nie może jedno [jak]« = umie postępować tylko w pewien sposób (2): do tego pobieży/ kto będzie w lepſzey ſukni [...] áby to iedno dał znáć/ iż niemoże iedno s panięty. GórnDworz L5v, X3.

W charakterystycznych połączeniach: moc mocą swą (11), sam (przez się) (60).

Przysłowia: Pan Bog ktory dać może też mu wolno pobrać RejJóz B7; RejZwierc 57.

Iż mierne dłużey trwáć może (marg) Miernie długo trwa (‒) RejRozpr G4.

Na to on rzekł iemu/ łátwieć zdrowi niemocnęm radźić mogą MurzHist F2v.

że chodzą rotámi młodzi ludzie iáko Lwi/ á ſnadźby ſie mogli/ iáko ono dawna przypowieść y z dyabły łámáć. RejZwierc 185v.

Fraza: »ile (a. jako) pamiętać (a. pomnieć), baczyć, rozumieć itp. mogę (a. możesz)« (14): Diar 87; Sierot y wdow [...] bronić chcę/ iáko ia s ſwego nawyſzſzego Smyſłu mogę báczyć y rozumieć GroicPorz c2v; OrzRozm Q3v; Ut mea memoria est, Iáko długo mogę pámiętáć. Mącz 215b; Quantum ego intelligere possum, Ile ya mogę wyrozumieć. Mącz 338b, 259b, 304a, 406c; GrzepGeom A4v; HistLan C; BielSjem 10; áni Kádłubſki żadnéy o nich/ ile pomnieć mogę/ wzmiánki nie czyni. KochCz A4v; LatHar 111, 137.
Zwrot: »wiele moc [u kogo]« (3): Modlitwá ſpráwiedliwego wiele może v Bogá. BibRadz I 11a marg; BiałKat 221; PaprUp Cv.
Wyrażenie: peryfr. »ten (Pan) co wszy(s)tko może« = Pan Bóg (8): Poznaycieſz mię wſzyſcy/ żeciem ia ieſt Pan ktory wſzytko mogę RejPos 205, 272, 273 [2 r.], 304v, 305; nic nie wątpmy: że ten/ który wſzyſtko/ co chce może/ nie zmienił nam Dekrétu ſwégo BiałKat 308v; Niechay położę to runo wełny ná ziemi/ ieſliże runo będzie mokre á zięmiá ſucha/ tedy vwierzę żeś ty ieſt czo wſzytko możeſz. RejZwierc 205v.
Szeregi: »(i) moc i (a(l)bo) chcieć« [szyk 9:3] (12): PatKaz II 66v; LeovPrzep b2; GórnDworz Ffv; KarnNap F; Kogoż tedy [...] obieráć máią/ iedno ludźi vcżone: ktorziby y chćieli y mogli [qui et velint et possint] on wſzytek vrząd náucżánia [...] ná ſobie przyſtoynie nośić? ModrzBaz 132, 120v; CzechEp 109; NiemObr 45; A przećię Pan ćierpliwie ich złość y niepráwość znośił: przeto iż y mogł y chćiał ich zły vczynek odmienić w dobre WujNT 403, przedm 32, s. 89, 167.

»moc i mieć« (1): Y przetoż ſię też zá ludzmi przyczyniáć poczyna: nic nie wątpiąc/ że mu [Chrystusowi] ieſt wſzytko podobno/ á iż to y mogł y miał vczynić ná iey [Maryi] prośbę. WujNT 309.

»i moc i śmieć« (1): ábo podobno cżego on áni śmiał áni mogł wypowiedáć/ oni iuż to wſzyſtko y mogą y śmieią? CzechRozm 44v.

»(albo) moc i (albo) umieć« [szyk 4:1] (5): GórnDworz B7v; RejPos 49v; CzechRozm 247v; Ieſt kto/ króm bogá/ o kim byś rozumiał/ Zeby álbo mógł/ álbo więcey vmiał Ten ſklep záwieśić nie vſtánowiony KochPs 26; CzechEp 161.

Szeregi, które w jednym członie mają móc + infinitivus czasownika, a w drugimformę osobową tegoż czasownika [szyk 11:3] (14): PatKaz I 4, 17v; PatKaz II 72; KromRozm III D3v; Nie iżbym to o ſobie rozumiał/ álbo znáć dawał/ ábym temu doſyć vczynił/ álbo vczynić mogł/ y owſzem tho znam/ iż tá praca nieieſt głowy moiey. GroicPorz B 4v; WujJudConf 177; Gdyż BOG tymże Bogiem będąc/ tákże teraz zbáwia y zbáwić może iáko y przedtym niż ſie był Chriſtus národźił. CzechRozm 172; SkarJedn 34; CzechEp 145; ReszPrz 76; WujNT 39, 365, 509; SkarKaz 310b.

a. Nadawać się, być zdatnym, służyć do czego (413): March1 A3v; Nietrzebáćiem nicżym gárdzić/ Wſzytkoć ſie może przygodzić BierEz P, I3, S2; OpecŻyw 70v; Czo może być proch: to zetrzeć na proch FalZioł II 17b, + +4d, I 54a, 74a, 97b, 100a (18); BielŻyw 68, 83; BielŻywGlab nlb 11; Przeto też potrzebuią twardſzey ſzkorupy ktora by ie mogła bronić od vrazu y ſkażenia GlabGad H6v, C8v, D5v, G2, K3v; LibLeg 7/32; WróbŻołt G3; RejPs 139v, 167v; RejKup f7, r3v; HistAlHUng A3; KromRozm I F4v; MurzHist Bv; Ta świętá Hiſtoriá [...] iako nás grzéſzné a miſerné ludźie/ może wielmi cieſzyć/ tak théſz może wielé zbawięnnych rzeczy nauczyć MurzNT 78v, 38v, Matth 26/9, 123v marg; MurzOrt Bv, B2v, B3; BielKom nlb 4; GliczKsiąż F7, F8, H6v, K2; wyiąwſzy by rzecz krádźiona ták máła byłá/ iżeby oknem mogłá być wrzucona. GroicPorz m3v, z3, ii2v; ieſliby nas dziewiſtwo ćieleſne z Bogiem oycem poiednáć mogło y odrodzić/ tedyby było niepotrzeba Iezu Kryſtá Syná Bożego KrowObr 139v, Av, 71v, 72, 95v, 114v; RejWiz 38v, 78v, 112, 174; Leop *A3v, Eccli 42/23, Ier 33/21, Mar 14/5, 2.Tim 3/15; LeszczRzecz A3v; RejFig Aa2v; RejZwierz 67; BibRadz *4v, I 2c marg; OrzRozm Nv; Kſiąże moie okręt obrony iuż roſkazał gotowáć [...] ktory mogł nośić/ becżek towáru dźiewięćdźieſiąt krom ludźi BielKron 449, 461v; KwiatKsiąż F4v, G2v, G4v, Lv; Placendus, Który ſie łatwie podobáć może. Mącz 302a; Poenitendus, Czego komu może być żal Mącz 307d; Sementicus, Co ſie ſiać godźy/ álbo co może być ſiano. Mącz 381c, 2a [2 r.], c, 8a, 35b, 43c (55); SarnUzn E4, E6v; SienLek 36v, 52v, 149v, 155v; RejAp 49v, 59, 161v, 178; Było theż v nas pirwey we cżći to ćwicżenie/ zá páſy chodzić/ á nie dármo/ bo do cżynienia s kim pieſzo/ wielekroć to pomoc może. GórnDworz E2, B, Bv, B2v, B4, C5 (27); GrzepGeom F2, Hv, L4v; HistRzym 57; pokoy á ſpołecżna miłość ná każdą rzecż nalepſzą záwżdy ſie więcey niż co inſzego miedzy Koſciołem Páńſkim á miedzy zebrániem iego może ſie przytrefić. RejPos 333v, 62, 151, 163v, 231, 276 (10); thych wyroki/ y decreti/ mogą ćię vmocnić w dobréy y w ſtałéy wierze w tym artikule BiałKat 288v, 211, 333v; Vdałem pioro ſwoie ku iey wypiſániu/ Tuſząc że to co ſádzę ná mym właſnym zdániu. Może przynieść niemáły pożytek káżdemu HistLan A2v; á ták iáko ſługá dobry y wierny/ godnymby śię sſtał/ ktoryby nád wielem od Páná przełożon być mogł. KuczbKat 5, 80, 350, 355, 415; Bo chociay rozboinik ſtoi zá krzem [...] á nic mu ſie nie trefi [...] tedy oná iego wierna chuć ná co ſie był náſádził iużby go ſámá cżyſcie mogłá obieśić. RejZwierc 98; [stary] dáleko ſie záwżdy więcey może przygodzić z rádą á s pámięcią á z bywáłoſcią ſwoią/ niżli wiele młodych co nic nie vmieią RejZwierc 163v; Wolę tego pilnowáć zá żywotá ſwego/ Co mię może ozdobić iáko poććiwego. RejZwierc 271, A3, A5, Bv, 7v, 8 (46); WujJud 76, 123v, L18v, Nn6v; RejPosRozpr c4; RejPosWstaw 41v, [412], [413]v, [414]; BudBib B3, Lev 17/3; MycPrz I A2v; CzechRozm 52 [2 r.] 88, 102v, 124, 125v (12); PaprPan 04; KarnNap D3v; bo tych poddánych wykłádáią być niepożytecżnemi/ ktorych máiętność może ſię im ná co dobrego zgodźić [bona ... convertere queant] ModrzBaz 48v, 4, 6v, 14v, 27, 27v [2 r.] (19); ModrzBazBud ¶5v; iedz á nie niecżyſtym nie zow/ co Bog ſtworzył/ y co ku poſłudze ludzkiey y potráwie ſłużyć może. SkarJedn 238, 242, 381, 387; wſzyſtkie myśli ſwe do tego znośi/ áby nic mimo ſye niepuśćił [...] coby choroby odpędźić/ á zdrwia rátuiąc żywotá przedłużyć mogło Oczko 1v, 6, 14v, 15v [2 r.], 20v, 21v (14); KochPs 71; SkarŻyw A4v, 26, 293, 368, 388; KochTr 21; iż z dźiećińſtwá vmieſz piſmá ś. ktore ćię mogą vcżynić mądrym ku zbáwieniu CzechEp 120, 43, 67 [3 r.], 101, 144 (11); CzechEpPOrz **3; NiemObr 42, 85; KochFr 96; ReszPrz 54; Winá/ áni wſzelkiey rzecży ktora vpoić może/ nie będźiećie pić WerGośc 258; ZawJeft 25, 48; ActReg 111; Onerarius, quod oneratur vel onerari potest. – Ladowni, czo obcziazono bic moze. Calep [730]b, 60a, 226a, 262b, 300a, 304b (14); GostGosp 148; Phil H4; GrabowSet C2v, Qv; KochFrag 49; OrzJan 8, 115; Weź y w garnek kápuſty rádzęć przewarzánéy: Możeć ſie garnek przydáć vwárzyć w nim káſzę WyprPl Cv; LatHar +3v, 77, 379, 514, 647 marg (8); WujNT przedm 25, 41, s. 124, Mar 14/5, s. 187 (9); WysKaz )?(3, 32; JanNKar E3v, H2; JanNKarGórn D4; SarnStat 90, 125, 573, 834,1004,1078; GrabPospR N; Bo iedney perſony vbior/ mogłby cżáſem kilká ſzpitalow przyodźiać. Ieden bánkiet ábo vcżtá/ mogłáby wielką gromádę poddánych [...] ożywić. PowodPr 70; SkarKaz 350a; VotSzl A4v, B4v; Ten ieſt dobrym co tego nigdy nie żáłuie: Ze ieſt dobrym, y kogo może bydź vżytek. CiekPotr 22, 25; GosłCast 46; Bo tym tylo rożne ſą vſtáwy Bożé od ludzkich: iż Bozkie ſą trwáłe y wieczne/ y odmiány nie przypuſzczáią: á ludzkie ſą docześne/ y odmienić ſię mogą. SkarKazSej 698a; ZbylPrzyg ktv.

Z elipsą bezokolicznika (1): Ieſli co prędko zléczyć/ tedy Lárdum może. WyprPl C2.

W konstrukcjach wyłączających typu: „(żaden) inszy nie może, jedno, okrom itp.” (13): KromRozm I Hv; MurzHist C2; LubPs H3; żadna inſza przyſługá/ thobie nie może zgłádzić grzechu twego/ iedno wierna wiárá twoiá RejPos 89, 101v, 102v, 210v, 275 marg, 299; ModrzBaz 6 [2 r.]; KochWz 139; GrabowSet T.

W charakterystycznych połączeniach: moc podobać się(6), pomoc (16), być pomocno, ku pomocy (5), być pożytecznym, z pożytkiem (8), pożytek przynieść, uczynić (8), przydać się (21), przygodzić się (20), przytrefić się (6), służyć (19).

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika [szyk 2:1] (3): Mącz 308b; wſzákoż iednák y przycżynić ſię mogły ceremonie niektore/ y pożytecżnie ſię przycżyniły. LatHar 77; SkarKaz 40b.

B. W wypowiedzeniach przeczących (formalnie i znaczeniowo lub tylko znaczeniowo); nie być zdolnym do czegoś, nie potrafić [„nie może uczynić” = jest taki, że nie uczyni] (1198): BierEz L, Q4v; OpecŻyw 30v, 75v [2 r.], 84, 95, 106v (14); PatKaz III 110; Ten kamień ieſt pożitecżen tim [...] ktorzy rzecży ſwogich zniewiaſtą ſprawiać nie mogą. FalZioł IV 47d, ++b [2 r.], ++4a, b, c, I 9b, 15b (60); Ale iż ia iako ten ktorego mie zto żadnym obycaiem być niemoże abych to mogł V M. doſtatecznie odſłużyć BielŻyw nlb 3, s. 59 [2 r.], 65, 70, 71, 83 (11); Ręka z palci ktore ſie nie mogą wſzpacżyć tilko proſto ſtoią, znamionuią ſkępcza GlabGad P2v, B8, C4, C5, F, H7 (8); Oſmego á dziewiątego [syna] imion nie mogę pamiętać [nomina non teneo], MiechGlab 74, 74; KłosAlg A4v; Oto tu nauka iż my ſami z ſiebie nic dobrego nie możem działac. WróbŻołt S6v, nn4v, w; RejPs 46, 51, 78v, 90, 110v (16); ComCrac 20v; RejRozpr Bv; ConPiotr 32v; SeklWyzn D; RejJóz B7, Iv; LibMal 1546/109v; SeklKat D4; Kto niemoze moczą ſproſtacz Yſz wimiſly fortel iaki A tocz ſą rozumu znaki RejRozm 399; RejKup c2, g2v, g4, g4v, h7, cc6v; HistAl G2, E8, I, K4v, Nv; KromRozm I E2; On rzekł/ niewiem/ ani mogę powiedźieć/ cobych tam zawolą miał. MurzHist S4v, Cv, E4v, G3v, I3, I4v (10); A ieſli kto tak nievmieiętny ieſt/ że niemoże rozeznac ktorzy lepiéi trzymaią MurzNT 28v, 28v, Matth 17/15, Luc 1/20; KromRozm II e4, k3, x2; KromRozm III B6, B8v, D5, I; BielKom nlb 4, F3v; GliczKsiąż B3, C4, C5, F7v, I4 (14); LubPs M4, V4 marg, Y4v marg, X3, aa5v (7); GroicPorz h4v; KrowObr 12v, 43v, 209, 222v, 233v; RejWiz 10v, 30, 81v, 112v, 119 (10); Leop 1.Reg 10/27, 2.Par 7/7, 13/20, 2.Esdr 7 arg, Is 57/20 (14); OrzList i3, f; UstPraw B3v, D3v; RejFig Ee4; RejZwierz 18, 73, 122; Bogow tych ięzyk ieſth wyprawion od rzemieśniká/ bo ſą pozłoceni y pośrebrzeni/ áleć ſą fałſzywi/ y mowić nie mogą [non possunt loqui]. BibRadz Bar 6/7, *4v, *5v, *6v, Deut 28/32, Ruth 1/11 (23); OrzRozm D4v, M, M2, M2v, Tv marg; iáko ſie komu walki powiodą/ ſam to Pan Wſzechmogący ma w ręku/ my wiedźieć nie możem BielKron [3322], 17v, 24, 26v, 34v, 40v (22); GrzegRóżn I2, K2v [2 r.]; ſłyſzę/ iſz/ kiedi wy mowić pocżniećie/ Końcá wſwych oracyach naleſć niemożećie. KochSat B3; KwiatKsiąż B2, C2v, H, Hv, L3v (8); Non possum mihi tantum laborem sumere, Nie mogłbych ták wiele prácowáć. Mącz 34d; Solvendo non esse, Nie miec nic/ nie modz zápłáćić. Mącz 400c, 4a, 18b, 23a, 25d, 35a (53); OrzQuin L4v, Rv; em też niemogł wſtáwáć ná Iutrznią ták ráno. Bog was żegnay Kſza miła Prot Bv; SarnUzn C2; SienLek 18v [2 r.] 32v, 42v, 56 [2 r.], 62v (24); RejAp AA2 [2 r.], 4, 18, 23, 24 (9); áni temu zábieżeć thy możeſz/ cżemu przyiaciel [...] łatwie zábieży. GórnDworz Dd2, B5, E5v, F4 [2 r.], Gv, H6v (18); iużem ſtáry/ niemogę pokuthy oſtry cżynić/ bo przyrodzenie me iuż ieſt mdłe. HistRzym 113v, 30v, 113; Prożno Páná winowáć gdy ſie ſam kto obacżyć nie może. RejPos 30 marg; iż wſzyſcy pogłupieli/ á nie mogli ſie obacżyć co ſie z nimi działo/ chociay mieli y znáki/ y podobieńſthwá/ y proroctwá z dawná o tym ſwoie. RejPos 37v, 14, 15v, 29, 33 [2 r.], 33v (67); BiałKat 76, 233v, 248v, 265v, 311, 313v; KuczbKat 25, 330 [2 r.], 415, 425; gdyż złoto á bogácthwo ieſt they mocy ná ſwiecie/ iż nie máſz ták złey rzecży ktoreyby w dobrą nie obroćiło: á niemáſz też ták dobrey ktoreyby w złą obroćić nie mogło. RejZwierc 70, 26v, 77v, 125, 127, 128 (20); BielSpr 40; WujJud 62, 66v, 80v, 88, 105 (14); WujJudConf 63v, 65v, 102; RejPosRozpr b3v; RejPosWstaw 22, [412]v; BudBib Gen 48/10, Iudic 8/3, 3.Reg 14/4, Ps 35/12, Is 56/10 (16); HistHel Dv; BudNT Matth 17/16[15], Ioann 5/30, Luc 20/36, 1.Cor 2/14; Rad bym to wiedźiał y ſłyſzał [...] bo ſie tego ſam przez ſie domyſlić nie mogą. CzechRozm 178v, 1v, 7, 25, 44v, 54v (40); PaprPan A3; KarnNap D2v; Lepieyby żeby ie dano do ſzpitalow/ gdyby iedno tácy byli żeby robić niemogli [ut laborare nequeant], ModrzBaz [38]; á rownieby ták było/ iáko gdyby nogi lekce ważyły ocży/ przeto iż niemogą chodźić [ambulandi facultate destitutas] ModrzBaz 57v, 2 [2 r.], 6, 11, 11v, 14v (23); SkarJedn A3, 365, 387, 393, 397 (7); Oczko 5v, 6, 15v, 23, 31v; KochPs 174; Kárynus záchorzał/ y doyść o ſwey mocy do domu nie mogł SkarŻyw 454, A4, A5, A5v, 2, 21 (46); iáko ryezániec/ niemogł być do płodu ſpoſobny. StryjKron 6, 150; CzechEp 38, 50, 86, 124, 139 (21); CzechEpPOrz **3; NiemObr 15, 30, 46, 78, 106 [2 r.], 115; KOźieł/ kto go zna/ piwſzy do północy/ Niemógł do domu tráfić o ſwéy mocy. KochFr 47, 38, 108; Co ſam Bog zbudował/ á zbudował ná wieki/ kto táki będźie/ coby náwątlić ábo oſłábić mogł? ReszPrz 5; Zwinglijanowie/ Pánu Bogu wſzechmocność odeymuią/ dla tego iż nie może vcżynić/ áby ſię to nie ſtáło/ co ſię iuż ſtáło. ReszPrz 76, 60; ReszList 160; WerGośc 247, 250; Com iedno cżynić pocżął/ to z rąk vpadáło/ Nie mogąc ieść/ ni ſypiáć/ ábo bárzo máło. WisznTr 10, 15; BielSjem 10; PudłFr 5, 29; ArtKanc B6v, D12v; GórnRozm M3; ZawJeft 25, 35; ActReg 5, 101, 128, 137; Calep 444b, 560b, 579a; GostGosp 148; GórnTroas 70; Smiertelna myśl/ nie może (Acż bárzo ná to śmiáła) Y podobieńſtwem Boże/ Dośiądz/ iáka twa chwałá GrabowSet N4v, R3v; KochFrag 49; OrzJan 22, 30, 39, 100, 124; LatHar 49, 131 [2 r.], 147, 190, 433 (9); Inſzych rátował; ſam śiebie rátowáć nie może WujNT Matth 27/42; iż żaden śiłom ſwoim vfáć nie ma: gdyż ſię áni Piotr ś. odmiennośći nie mogł vwiárowáć. WujNT 180; ktore ſię záwżdy vczą/ á nigdy ku vznániu prawdy nie przychodzą (marg) przyść nie mogą. G. (-) WujNT 2.Tim 3/7, przedm 4, 36, Matth 5/37, 16/3, 17/16 (46); WysKaz 8, 12; JanNKar E2; SarnStat 214, 300, 563, 586, 895; SiebRozmyśl A3; GrabPospR K2v; PowodPr 37, 51, 77; Boby vżyć tego ná dobre ſwe nievmieli/ y vważyć v śiebie y vczćić nie mogli. SkarKaz 80b; Bo ieſli ćieleſnych potrzeb ſam ſobie człowiek bez pomocy drugich doſtáć nie może: dáleko więtſzą ma ſłábość ná duchownych potrzeb wiecznego mienia doſtawánie. SkarKaz 633a, 3v [2 r.], 204a, 206b [2 r.], 209b (23); CiekPotr 52; A przećię ſię ſzaleni obacżyć nie mogą/ Choćiaſz dawno w tym błoćie ſtoią iedną nogą. CzahTr E3v, K3v; GosłCast 47; SkarKazSej 660b, 675b, 677a, 680a, 707a.

nie moc co [w tym: nie moc nic (8), więcej (4); moc mało (2)] (15): Ieſli tedy/ co námnieiſzyi reeczy [!] niemożecie [neque minimum potestis]/ przécz śię o inſzé troſzczecie? MurzNT Luc 12/26; Venus máło może w miłośći. RejWiz 38 marg, Dd3v; Nihil potest per se, Nic nie może ſam przes ſię. Mącz 430b; GórnDworz Dd5v; Zadny ſthrách nigdy nic nie może áni żadna mocz/ przećiwko imyeniu Páńſkiemu. RejPos 285v marg; GrzegŚm 51; MycPrz II B; Bo w Chriſtu Ieſuśie/ áni obrzezánie co może/ áni napłetek/ ále nowe ſtworzenie. BudNT Gal 6/17[15]; CzechEp 143; ArtKanc K7; GrabowSet T; Dyabeł nie może więcey nád to co mu Bog dopuśći WujNT Yyyyy2v, 2.Cor 13/8; ále w proſtoćie ſercá náſzego nie mogąc więcey/ zbudowáliſmy dom tobie Pánu ſwemu SkarKaz 454b.

moc ku czemu (1): [jastrząb] Pierwſzego roku mało może ku chwythaniu, Trzeciego nalepſzy bywa. FalZioł IV 17c.

moc dokąd (2): Kiedy mozg ránią/ ty ſą známioná: [...] ná dwor niemoże/ ięzyk opuchnie SienLek 146v; GosłCast 23.

Z elipsą bezokolicznika (45): BielŻyw 93; Bo czuię że iuſz vwierzyć Euangeljiéi nie mogę aniśie miłośierdźiá nadźiewać. I powtárzáł to wołaiąc iuſzci niemogę/ powiedámći wám żec niemogę MurzHist G3v, E4v, I, K3, K3v; MurzOrt B3; KromRozm II x4v; KromRozm III K8v; prziyacyoły/ á ſąſiády miya/ á rzekąli mu co/ odpowye żem ſie nye náucżył/ nye mogęć yedno domá/ domá wſſytko domá. GliczKsiąż K6v; Leop Ex 8/18; RejFig Cc3; co Bog może dáć/ to Ceſarz niemoże RejZwierz 20; OrzRozm D4; BielKron 29v, 68, 69, 101v; Mącz 184d, 259c, 366d; GórnDworz Bv, Kk2v; ſą dyabli/ ktorzy záwżdy chcą duchownie cżłowieká zábić. A niemogąli przez ſie/ tedy zmowią ſie z bárwierzem to ieſt z ćiáłem HistRzym 60v; BudBib Ier 20/9; Mlekiem was poiłem/ á nie potráwą. bo ieſzcże nie mogliśćie/ ále ieſzcże y teraz niemożećie. BudNT 1.Cor 3/2; ModrzBaz 20v, 82v; SkarŻyw 225, [237], 393, 511, 580; WujNT 147, Mar 9/18, Luc 9/40, Rom 8/7, 1.Cor 3/2; WysKaz 35; SkarKaz 635b; GosłCast 39, 57; SkarKazSej 685a.

W charakterystycznych połączeniach: nie moc sam (34), (sam) przez się (23), (sam) od (z) siebie (19), o swej mocy (5), swoimi siłami (2).

Przysłowia: bibl. RejPos 191, 193; Coż vczynię gdyż pan moy odeymie odemnie ſzáfárſtwo? kopáć nie mogę [Foedere non valeo]/ żebráć ſię wſtydzę. WujNT Luc 16/3.

Slepy nie widźiał gdźie brnąć: chromy nie mogł chodźić KlonWor 51.

Zwroty: »(za)ledw(i)e, mało, trudno itp. moc« = vix posse Mącz, Modrz; non posse Modrz (23): Niebędzie czie Liczby ſluchaċ Boċ ſię ledwe moze ruchaċ. RejKup f8, h6v; BielKron 428v; niemożemy powiedzieć yżebyſmy to vmieli czego wpamięći niemamy/ álbo ocżym niełatwie wſpomnieć możemy. KwiatKsiąż K2; Mącz 95d, 12c, 62c, 104b, 152a (8); GórnDworz G5, P7, Ff7v; Abowiem to dziſieyſze ciáło náſze máło może odnieść błogoſłáwieńſtwá ná ſobie/ gdyż ieſt z ziemie ſpráwione RejPos 33; y trudno co dobrego ſpráwić mogą/ y nieprzyiaćielowi ztąd ſerce rośćie/ wiedząc że nieumieią ſpoſobu walcżenia [nec res... geri possunt]. ModrzBaz 110v, 144; SkarŻyw 570; CzechEp 38; ActReg 141; PowodPr 19; GosłCast 23.

»rady sobie dać nie moc« [szyk zmienny] (9): SeklKat L4; A iako idz na te droge Rady ſobie dać niemogę. RejKup f5v, g3; KrowObr 193; RejPos 211, 255v; WerGośc 215; sieroty/ wdowy/ y ktorzy ſobie rády dáć nie mogą/ naprzod odpráwić. PowodPr 67, 73.

Szeregi:»ani (nie) chcieć ani (abo i) (nie) moc« (5): BielŻyw 93; O iákież to ſerce/ o iákaż to myſl złośćiwa/ kto ſie w tym obácżyć nie chce/ ábo nie może. RejPos 345, 338; SkarKaz 635b; CzahTr E3v.

»ani (nie) moc ani śmieć« [szyk 1:1] (2): anyely ſzerafynyſzczy [...] ſzroſzvmyecz nyemogą any mayą tey moczy boſtwa ſzyą dotknącz [[ſzyą y nye mogą any ſzmeyą]] tego panną w ſzwem ſzywocze noſzyla PatKaz II [542]; CzechRozm 44v.

»ani (nie) umieć ani (albo, i) (nie) moc« [szyk 9:5] (14): LubPs Y2 marg; niedbáliwie táńcuie [...] wrzecży nic o tańcu nie myſli/ proſtho iákoby zmylić áni vmiáłá/ áni mogłá. GórnDworz E8; RejPos 26, 123, 227; RejZwierc 130v; CzechRozm 3v; bo nie wſzyſćy iednáko powinnośći wezwánia ſwoiego vwazáią: á drudzy vwazáć y nieumieią y nie mogą CzechEp 4, 10; GórnRozm L2v; tákowi ſynowie w młodych lećiéch będący nie vmieiąc rzeczóm áni mogąc rádźić [rebus suis consulere non valentes JanStat 574] ták wźięté dźiedźictwo zwykli márnie trawić SarnStat 588 [idem] 630; VotSzl A2v.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika [szyk 1:1] (2): OrzQuin I4v; [ludzie złośliwi] obiáwienia/ tho ieſt obiáſnienia żadnego w ſobie o tym nie máią/ áni mogą mieć/ tylko to ſługam wiernym Páńſkim [...] obiáwiono y obiáſniono w nich bywa RejAp 5.

a. Nie nadawać się, nie służyć do czegoś, nie podlegać działaniu (158): PatKaz II 81v; FalZioł IV 38b, V 10, 17d, 20c, 28v, 69, 98v; GlabGad G2v, I2; Gdy frakta żadnym obycżaiem nie może rowno zeydz przez ktorąkolwiek licżbę/ tedi ią tak zoſtaw KłosAlg F2; March3 V7; RejPs 152, 167, 196v, 217v; LibLeg 11/171v; Sċzemeſczie naten ċzas prziſſli Stem ſię już maczie poſtawicz Ineċ was niemoże zbawicz RejKup Aa; Diar 50; BielKom F7; LubPs V3; á ſobie cyſterny álbo ſtudzianki dziuráwe kopáią/ ktore wody zátrzymáć niemogą. KrowObr 60v; Leop Sap 12/10; RejZwierz 14v; [Bóg] odrodźił nas ku nádźiei żywey/ [...] Ku dźiedźictwu ktore zginąć niemoże [In haereditatem inecrruptibilem] BibRadz 1.Petri 1/4, Iob 28/16, Is 30/5, 4.Esdr 6/44, Sap 16/12, Eccli 17/13 (8); BielKron 265, 266; GrzegRóżn Cv [2 r.]; Extra praecium est, Niemoze być oſzácowano Mącz 112b; Cogitatione complecti non possumus, Nie może nam prziść ná pámięć. Mącz 304a; A quo mea longissime ratio voluntasque abhorrebat, Mnie ſie to nigdy podobáć nie mogło. Mącz 347b; Mihi ante oculos dies noctesque versaris, [...] nie możeſz mi z myśli zeyść/ wypáść. Mącz 486b, 75c, 91b, 166a, 169c, 183a (23); OrzQuin C3v, Q3v; SienLek 14, 45v; RejAp AA2, 63v; GórnDworz B2, F8, V8v; GrzepGeom C; Iż ſerce cżłowiecże złe ieſt/ á nigdy wyrozumiáne być nie może. RejPos 33, A4v, 12, 89, [136], [136]v (13); KuczbKat 5, 55, 200; Abowiem kámień nigdy ſie płomieniem nie zápali/ iedno márne ſmieći ktore ſie ni nacż nigdy przygodzić nie mogą. RejZwierc 37v, B2, 24, 142v, 155v [2 r.], 162 (9); WujJud 38v, 77v; WujJudConf 76, 81, 102, 159, 190v; RejPosWstaw 41v; BudBib Eccli 15/4, Ktemu/ iż częſtokroć mieyſcá té któré do káżdégo innégo goſpodárſtwá máło álbo nicby ſye przygodźić niemogły do Stáwów bywáią więc naſpoſobnieyſzé Strum A3; Bo kto wedle ćiáłá żywie/ to ieſt/ kto vcżynki cieleſne cżyni/ BOgu ſie podobáć nie może. CzechRozm 241, 160v, 173, 174v, 179, 192v (8); ModrzBaz 4; SkarJedn 179; [woda] Ciepliczna/ zgołá inſzéy właſnośći być ma/ áni do tákiego vżywánia przygádzáć ſye może Oczko 10v, 13v [2 r.], 14; ćiáło moie niecżyſtośći ſłużyć niemoże: ále męcżeńſtwu może. SkarŻyw 342, 510, 593; CzechEp 44, 151, 202, 366; NiemObr 125, 142; WerGośc 257; GórnRozm Gv, H2v; ZawJeft 34; ActReg 19; Immersabilis, quod mergi non potest ‒ Trudni doponorzenią, ktori ponorzoni biczniemoze. Calep 508a, 101a, b, 110b, 410b, 541b, 556b; OrzJan 24; LatHar [249]; WujNT 452, 533, 551, 625, Hebr 7/16; JanNKar G; SkarKaz 45a; PudłDydo B2.

nie moc czego (1): Mało to nietakié iako ii iednoze śię nie tak iaſnie wymáwiá oboie iako ii/ a ktęmu może być zarás zdrugiem wokáliſzem wymówiono/ czego ii niemoże MurzOrt B2v.

W charakterystycznych połączeniach: nie moc podobać się (13), pomoc (4), być pożyteczn, w pożytek się obrocić, pożytku uczynie, przygodzić się (9).

Zwrot: »ledw(i)e(j), trudno, mało itp. moc« (8): Vix sunt vescendo, Ledwey mogą być yedzione. Mącz 489c, 464b; gdyżby ſie thám thy [księgi dekretalskie] ledwe ná formáńſki woz włożyć mogły. RejAp 88v; RejZwierc [283]; Oczko 22; GórnTroas 63; LatHar 492; ácz inſzych więcéy Obiecadł było, ále iż do druku zyśdźby ſie trudno mogły, przeto ſie té tylko położyły JanNKar 112.
b. W wypowiedzeniach wyrażających niemożność opanowania swoich skłonności, słabości, pożądań (97): o ſerce kamienné/ ktoré ſie niemoże wzdzierżetz od vmyſlu zlégo OpecŻyw 91v, 165v; BielŻyw 82; yeſli ſie nye będą moc wſtrzimáć nyechay ſie żenyą GliczKsiąż P3v, D5, N8v; zábieżáłá mu niewiáſthá [...] nie ſpokoyna/ y tá kthora ſie w domu ſwym oſtać nie może ná nogách ſwoich Leop Prov 7/11; RejFig Dd; RejZwierz 116v; BielKron 58 [2 r.] 71v, 83v, 177, 360; Mącz 83a; iż ći kthorzy ſie od grzechu ſtrzymáć nie mogą/ y zowiemy ie nieſtzymawáłemi/ widzą iáſnie że to ná co ie myſl/ á żądza [...] wiedzie/ ieſth złe GórnDworz Ff4, Cc6; HistRzym 25v, 82v, 131v; RejPos 25v, 26v, 81; A był pan bárzo ciekáwy z młodu/ że nigdy ná iednym mieyſcu długo poſiedzieć nie mogł RejZwierc 274v, 43, 75v, 98, 164; BielSpr 28; ModrzBaz 17v, 54, 57v, 109v [2 r.]; SkarJedn 228; SkarŻyw 69, 250, 262, 320; nie radćibym też pod cżás ták ſię bárzo gniewał [...] ále coż potym/ gdy ſię zdraźniony y vkrzywdzony będąc wſtrzymáć y pohámowáć nie mogę. CzechEp 10; WerKaz 267; że ludźie/ choć dobrze baczą/ że tego zdrowiem przypłacáią/ á wżdy iednák zbytków ſwych przeſtáć nie mogą KochPij C2; WujNT 1.Thess 3/1, 5; WysKaz 11; GosłCast 49; PaxLiz C3v, E3; SkarKazSej 684b; KlonWor 51.

W charakterystycznych połączeniach: nie moc (po)hamować (się) (8), przestać (3), być (pozostać) spokojem (spokojny) (3), (w)strzymać (się) (17), (wy)trwać (22), wyci(e)rpieć (ścirpieć) (5), (w)z(a)dzierżeć (odzierżeć) (się) (12).

Zwroty: »rzadko moc« (1): ſtárzy oni ludzie/ kthorikolwiek godność wielką w ſobie znał/ rzadko ſie ſtrzymáć mogł od właſney chłuby GórnDworz D7.

»nie moc wytrwać (a. wycierpieć, a. obronić się itp.), aby nie...« = czynić coś wbrew swej woli, z musu, z naturalnego popędu (45): March1 Wiet Av; NIemogą nigdy Thatarzy ſpokoyni być aby poſthronnych ſąſiadow nie gabali [Non possunt Thartari in quiete vivere, quin semper vicinos impetant] MiechGlab 32; RejPs 214v, 220v; RejJóz L5v, O2, O5; Diar 23; KrowObr 100v; BielKron 21v, 58v, 340v; Facere non possum quin ad te veniam, Nie mógę ſie odźierżeć ábych ku tobie nie miał przyść. Mącz 342a, 281c, 443a; OrzQuin O3v; RejAp 93; GórnDworz L17v; Ale wżdy cnothliwe ſumnienie wyćirpieć nie może/ áby ſie sfráſowáć nie miáło/ wſpomniawſzy ſobie/ iż on ſwięty á niewinny Pan ták márnie ćirpi RejPos 108v; á iż iuż nie mogło dáley wytrwáć ſwięte Boſtwo iego/ áby ſie było nie muſiáło doſyć dzyać onym pirwſzym dekretom iego RejPos 350v, 49v [3 r.], 53, 89, 102, 105v (14); BielSat Hv; RejZwierc 196; BielSpr 38; ModrzBaz 1v; SkarŻyw 82, 273; wytrwáć nie mogł/ áby mi ſię w rzecż nie wrzucał/ y mowy nie przekazał. NiemObr 26; Cżego ſwiádectwem Rzecżpoſpolita Athenieńſka być może/ kthora nigdy cżłeká zacnego śćirpieć nie mogłá/ áby go o zdrowie przypráwić nie miáłá Phil K4; GórnTroas 61; SkarKaz 458a; Zdzierżeć nie mogę ſię żebym Nie záwołał CiekPotr 55, 48; Co pewnie cżniąc [!] wſobie/ nie mogłem ſie wſtrzymáć Bym ták zacnych ſpraw wáſzych/ nie miał tu wſpomináć. PaxLiz A3v.

3. Nie obawiać się niepożądanych następstw (3264): Abowiem ty [brzemienne] czo krew zbytnią maią: [...] Mogą przeſpiecżnie krew puſzcżać. Wſzakoſz po cżwartym mieſiączu, á przed ſiodmym FalZioł V [30], V 1v; Ba poſtepuycież nie dibiáć Możecze ſie ſwárzyċ y daċ RejKup v8; MurzNT 63v marg, 128v marg; MurzOrt B2; niewidzę potrzeby/ ieſli w Kielichu krwie niemáſz/ czemubyſmy ſye o Kielich záſtáwowáć mieli? Bo możemy ná tym przeſáć/ co nam Papież dawa/ ták ná winie iáko y ná wodźie OrzList b3; BibRadz I 7a marg, 8c marg; ále iużbychmy y ná tym przeſtáć mogli cochmy tu ſłyſzeli. RejAp 189; Bo to źimie[...] płocienek náſpráwuie/ może y vprzedáć/ może y pothrzebę domową záwżdy poććiwą mieć. RejZwierc 109; BielSpr 31 v; Ktory wiodł zá práwicę (marg) Możeſz też przełożyć práwicą. (‒) Moiżeſzá BudBib Is 63/12, C2v, I 294a marg, 421c marg; BudNT Ii6; CzechRozm 244v; A cóż rádźiſz/ Iendrzeiu? (wſzák mogę w twé vſzy Beśpiecznie wſzytko włożyć/ co mi ſerce kruſzy) KochFr 64; LatHar +5v, 513; WujNT 532 marg; WysKaz 22.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = można (9): RejWiz 21v, 31; Acżby o tym było wiele piſáć/ á wſzákoż iednák krotko tego dotknąć może. RejZwierc 33; BudBib I 301d marg, 351c marg; ModrzBaz 4v; PudłFr 57; GostGosp 165; SarnStat 775.

A. Mieć sposobność, podstawy rozumowe, argumenty nie prowadzące do wypowiadania fałszu, nieprawdy; licere Vulg; argumento esse Modrz (1483):
a. W wypowiedzeniach twierdzących [„mogę uczynić” = jeśli uczynię, nie wykroczę przeciw prawdzie, słuszności] (1068): BierEz S2; OpecŻyw 43v, 45, 46v, 47, 94v (12); PatKaz II 69v, 80v; PatKaz III 92, 107, 111v; FalZioł I 156b; Taka iſcie [żona] może być rzecżona pocżciwa, ktora mogąc fryiować nie fryiuie BielŻyw 110; BielŻyw nlb 9; GlabGad L8v, O7, P4v; WróbŻołt N, oo7v; LibLeg 10/67, 92, 11/58; á námożnieyſſy człowiek może być przed tobą práwą proznoſćią miánowan. RejPs 59v, 23v, 42v, 73, 102, 126 (8); RejJóz A5v; RejKup i8v, r7v, v7v, x8; HistAl C7, Dv; KromRozm I E4, K4; MurzHist F4v, Gv, K3, P2; Iako częſtokroć w piſmie świętem/ ſyn boży mądrością śię zowie/ tak i tu z rzeczy ilé śię baczyć dá możem rozumiéć/ że przes mądrośc pán Chriſtus ſám ſiebie znaczy MurzNT 51, 58v, 96; KromRozm II g, nv, r, r2, y2; iż żadne zgromádzenye/ ktore ſye od yego yednoſci odrywa/ nye yeſt/ áni może być rzeczono koſcyołem bożym álbo Kryſtuſowym KromRozm III E4, A5v, D5, D6, L4v; Diar 46, 71; GliczKsiąż C, F2, L, L7v, P3v, P5v; LubPs V, Y4v marg, Y5 marg [3 r.], Y5v marg, bb2v (9); GroicPorz Bv; KrowObr 2, 10v, 138v; RejWiz A3, 4v, 8, 112, 115 (8); Leop *A3v, Eph 3/4; TEgo właſnie Dębowſkim/ może ták zwáć káżdy. Bo Dębową vprzeymość/ naydzyeſz przy nim záwżdi. RejZwierz 56v, A6v, 8v, 48, 50, 55v (12); Piſmo nam nie oznaymuie czáſu ktorego był żyw Iob/ á wſzákoż możemy ſię domyſlić że był zá dawnych czáſow BibRadz I 274, *3v, *4v, I 96b marg, Iob 13/5 (11); OrzRozm Q2, R4v; BielKron 253v, 286v, [3322]v, 387, 446v; GrzegRóżn B2v, B4, Cv, C2y; KwiatKsiąż H2, M3v; Mącz 71d, 335b; OrzQuin D3, I3v, K3, K4, Pv (10); SarnUzn B7, B8v, C4v, C8v, D8v (7); Mácayże mu ná ogonie guzów/ ktoré ieſli námácaſz/ pewnie możeſz báczyć iż to krſzczyce ſą SienLek 182v, 104v, T4, V4; A tych cżtery á dwiádzieſcia [!] ſtárcow możemy beſpiecżnie rozumieć dwánaſcie Páthriárchow á dwánaſcie Prorokow. RejAp 50, 9, [14], 16, 16v, 18 (81); W cżym vboga dziewká/ okrutnemu oycu ſprzećiwić ſie nie ſmiáłá/ ále z vſtháwicżnego á s cięſzkiego płácżu/ mogł znáć iey niechęć do tego. GórnDworz Aa5, C7, G7v, K5, L8v, O3v (23); HistRzym 3v, 4, [39]v, 47, 50v [2 r.] (27); Mogł też był kto Dawidá poſądzić iákim ſzalonym ábo iákim weſołym tanecżnikiem/ gdy ſkakał gráiącz ná Arphie [...] á on to cżynił z rádośći wielkiey RejPos 172v; ktory ty wiek [młodzieńczy] beſpiecżnie przyrownáć możeſz ku ſwowolnemu ciáłu ſwoiemu. RejPos 223, Bv, 3, 3v, 6v, 7v (127); RejPosWiecz2 91v; RejPosWiecz3 99v; BiałKat 143v, 311; GrzegŚm 62; HistLan ktv, Bv; Tákowych ludźi okrutne wyciągánie/ ſpráwiedliwie drapieſtwem álbo łupieſtwem názwáć możemy. KuczbKat 330, 90, 140, 175, 240, 250 (13); Thák żeby teraz Pan práwie mogł záwołáć ná Polſkę náſzę/ iáko wołał ná onę nędzną á vpádłą Sodomę RejZwierc 260, A2, A5, 9, 11 [2 r.], 12 (42); BielSpr c2, 11, 34, 72v; że ſłuſznie á ſpráwiedliwie dźiś káżdy z płácżem mowić może one ſłowá [...] O miły Boże/ ná iákieżeś mię cżáſy záchował WujJud A5, 33v, 40, 57, 120, 136 (11); RejPosRozpr c3 [2 r.] c4; RejPosWstaw [1103]v; BudBib Bar 5/39; MycPrz II B[3]v; Strum H4v; BiałKaz C3v, H4, I3v, L4; BudNT przedm d2v, Ff8v, Ii; CzechRozm 3, 4v, 15v, 17v [2 r.], 18 (47); Wierz mi iże mu ten pan ieſt we wſzytkim rowien/ Bowiem wſzytkich cnot dobrych możeſz tu być pewien. PaprPan C2, A2, D2v, G3, G4v, H3v (23); A ták co przed dawnemi cżáſy Ariſtoteles on mądry Philoſoph o ślácheckiem ſtanie mawiał/ to też zá náſzego wieku właśnie może być mowiono. ModrzBaz 42v; ktora rzecż iáko vſtraſza ſąśiády á zwłaſzcżá ná korzyść chćiwe/ możem bácżyć po Tátárzech [argumento sunt Scythae] ModrzBaz 103, 7v, 12v, 27v, 42v, 43 (14); SkarJedn A5, 28, 72, 96, 151 (14); KochDryas A2; Oczko A2v, 3, 4v; KochPs 6, 108, 138, 193; SkarŻyw A4v, A5v, 79, 80, 196 (12); KochTr 14; StryjKron 110; Przez ktore naśienie/ ácżkolwiek może ſłuſznie rozumiáne być wſzytko potomſtwo [...] wſzákże nawłaśniey Chriſtus Pan CzechEp 292, *4v, 12, 19, 31 [2 r.], 50 (48); NiemObr 7, 15, 30, 34, 35 (15); ARcydoktorem ćię zwáć káżdy może śmiele KochFr 78, 66; KochWz 135; ReszPrz 23; ReszHoz 125, 133, 134, 137; ReszList 147, 155 [2 r.]; WerKaz 275, 287, 288; WisznTr 32; KochPieś 26; KochTarn 74; PudłFr 17, 30, 39 [2 r.], 40; GórnRozm D4v; KochWr 37, 40; PaprUp D3v, D4v, E, E2, K4; ZawJeft 35; I mozesz nam wḿ poswiadczyc iuz nas po częsci będąc swiadom, yzesmy tu z zadną niechęcią przeciw nikomu nie przyiechali ActReg 126, 96, 97, 101, 105, 140, 141; Phil C2, O, Q2, R, R4, S4v; GórnTroas 49; KochCz B2 [2 r.]; KochCzJan A2v; OrzJan 27, 36, 52, 68, 77 (8); LatHar +3v, 5, 121, 130, 155 (8); KołakSzczęśl A2, B4 [2 r.]; RybGęśli Cv, D2; Iż podobno ánioł mu ſię tákim ſtáwił y pokazał/ że go mogł mieć zá Páná Chriſtuſá. WujNT 883, przedm 5, 19 [3 r.], 25, s. 9, 51 (39); WysKaz 11, 44; JanNKar A4, Bv, E4; KlonKr F3v; PowodPr 2, 8, 17, 19, 21 (11); Y prożno mowiſz: corko nie czyń tego/ gdy corká rzecz może: á wy páni mátko czemu to czynićie. SkarKaz 420b; kupuiemy wśi/ zamki/ y zápiſuiemy ſobie wiecznośći/ ktore ráczéy kroćiuchną árendą zwáć możem. SkarKaz 551b, 40b, 44a, 85a, 117a, 119b (17); VotSzl A4, C2v; CiekPotr 27, 61; CzahTr C4, G2, I4, L3; PaxLiz A3; gdyby kto ſpytał: iáko to kroleſtwo zowią? odpowiedźiećby káżdy mogł: Kápłáńſkie. SkarKazSej 677b, 658b, 675a, 692a, 698b, 703b (7); KlonFlis A4v, B; KlonWor ded **3v, k. **[2 r.], **2v, s, 15, 49.

Z elipsą bezokolicznika (2): KromRozm I I4; To iedno przećię powiém co prawdźiwie mogę/ y com niedawno [... ] zrozumiał OrzJan 122.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = można (42): Iáko ieſzcże y teraz o nim głoſy ſłyną/ Zeby gi mogł właſnie zwáć łotrowſką iáſkinią. RejWiz 99v, 4, 17v, 88v. 97; SZátá piękna/ koſzulá/ poſciel/ Koń vbrány/ To też może policżyć/ miedzy roſkoſzámi. RejZwierz 135, 55, 67v, 73, 82v, 119 (9); IAko ieſt wiek pierwſzy plagą powodzi ſkarány [...] Od Noego thedy ſynow może potomki dziſieyſze znácżyć. BielKron 296, 79, 90v; Perplexe respondere, Dáć odpowiedź którą może rozmáyicie rozumieć. Mącz 304b; RejAp 142v, 144v; GórnDworz L15, GrzepGeom A3v; RejPos 332, 342v; RejZwierc 36v, 71, 148v, 225, 225v, 269; BudBib I 13c marg; Ciebie łáſkáwym/ ćiebie/ boże/ Właśćiwie dobrym názwáć móże. KochPs 128; CzechEp 156, 157; GórnRozm E3v; PaprUp K2; PowodPr 9, 48, 74, 77, 78, 79.

W konstrukcjach wyłączających typu: „nic inszego (a. inaczej) nie może... jedno, prócz, tylko...” (68): BielŻyw 53; Bo áczkolwiek iákie pokaránie od ćiebie przypádnie ná mię niemogę tego ináczey rozumieć/ iedno iżem ie ſluſſnie záſlużył zá ſpráwiedliwoſćią twoią RejPs 181, 76v, 103v, 113, 134, 186 (8); LibLeg 11/152v; MurzHist R3v; KromRozm II rv; KromRozm III D8v; A ták ná tę twoię náukę/ niemogęć nic inſzego odpowiedzieć/ iedno to co Pan Kryſtus Syn Boży/ Duchowi nietzyſthemu [...] odpowiedział KrowObr 52,151; OrzList c2v; GrzegRóżn C; OrzQuin E; RejAp 16v, 134v, 137, 139v, 165 (8); GórnDworz B7, D2; Iuż mu Páweł ſwięty opowiedzyał pewny iurgyelt á zapłáthę iego/ iż iuż nicżego inego cżekáć nie może/ iedno ſmierći á wiecżnego potępyenia. RejPos 176, 28, 33v, 34, 326v; BiałKat 18v; KuczbKat 190; RejZwierc 63v, 101, 191v, 255; BielSpr 59v; Przeto te ſłowá niemogą być o żadney inſzey ofierze rozumiáne/ iedno o oney nacżyſtſzey niepokalánego Báránká WujJud 238; RejPosWstaw [414]v; BudBib B2, Cv; o ktorymemći to powiedział/ iż nie może być przywłaſzcżono áni ániołowi/ áni ktorey inſzey rzecży/ procż Bogá ſámego CzechRozm 52v, 32, 39v, 83v, 108v, 109 (9); SkarJedn 65; CzechEp 35, 130, 373, 382, 405, 409; ActReg 139; Phil B; WujNT 365, 851, 853, 869, 878; SarnStat 1002.

W charakterystycznych połączeniach: moc mowić (71), (p)okazać (17), być pewien (6), powiedzieć (37), przyczytać (19), przydać (7), (po-, wy-, z)rozumieć (206), (przy-, po)rownać (24), rzec (109), (po)sądzić (7), wierzyć (12), (za)wołać (8), znać (6), (na)zwać (107); moc bezpiecznie (74), dobrze (12), iście (9), pewnie (19), prawdziwie (14), prawie (7), słusznie (63), snadnie (7), sprawiedliwie (6), śmiele (22), właśnie (41).

Fraza: »ile mogę (a. możem) baczyć, rozumieć itp.« = quantum existimare possum, ut ego oculis rationem capio, ut video, quantum coniecturam consequor Mącz (20); MurzNT 46; BielKron 436v; Quantum ex ipsa re coniecturam facio, Ile z ſámey rzeczy mogę baczić. Mącz 338b, 162b, 338b [2 r.], 347b, 374b, 385b [2 r.]; RejPosWiecz3 97; BiałKaz C3v; To iuż tu ná tym ile ia bacżyć mogę/ doſyć może mieć każdy wierny. CzechRozm 154v, A8, 67v, 172; CzechEp 200, 231; ActReg 101; LIſt ktory Páweł Apoſtoł do Rzymiánow piſał/ ile ſię z textu iego wyrozumieć może/ rozbiera tę quaeſtią WujNT 521.
Zwroty: »moc nazwać« (1): krol Tebáńſki/ Miał w ſobie táki zwycżay mogę názwáć páńſki PaprPan Z4v.

»moc rzec« [w tym: mogę rzec (75)] [szyk zmienny] (78): Bo ſie iey chwała dziſie [!lege: dzieje] Tak w domiech iak w koſciele Mogę rzecz y to ſmiele Prży ołtarzu. LudWieś B4; Dziwna to rzeċ/ to rzec mogę Puſczycz ſie na taka drogę RejKup vd, d3v, r4 [2 r.], ſ8, T (12); MurzHist K3v; LubPs Dv, dd4, eev, gg5v; RejWiz 89v, 143v; Będzye mu proficiat/ daſzli mu go korzec/ Niżli garść ſwięconego/ możeſz iſcie to rzec. RejZwierz 107v; KochSat Bv [2 r.] B4v; OrzQuin R2v, Yv; Prot A2, A3, C3v, D2v; BielSat G3; HistLan A4v, B3v, B4v, Cv [2 r.], C2 (13); A ták pocżćiwy cżłowiek káżdj by też był y właſnie do ták zacnego/ á może rzec práwie ſwięthego mieyſcá powołány/ ma ſie iſcie ná czo rozmyſlić RejZwierc 40v, 119, 235; ktorych [praw] gdyby ſie Polſká ſtátecżnie trzymáłá/ naſławnieyſzym Kroleſtwam y Páńſtwam Chrześćiáńſkim (możem to rzec śmiele) ledwaby co naprzod dáłá. WujJud A3v; MycPrz II A4, B[3]v; CzechRozm 172v; Ieſt ſerce Aiáxowo w tym málucżkim ciele/ Y máło nie chętnieyſze ták rzec mogę ſmiele. PaprPan Cc2v, N4v, Q4v; ModrzBazBud ¶5v; KochPs 57; SkarŻyw 333; CzechEp 110, 139; NiemObr 144; KochFr 51; WerGośc 260; WisznTr 17; PudłFr 14, 38, 40, 63, 69; ActReg 164; WyprPl C2; KołakSzczęśl A3v; PowodPr 20, 24; VotSzl B, B3, D4; CzahTr F3v; GosłCast 18.

Szeregi: »moc i mieć« [szyk 3:1] (4): ſluſſnye tedy tákowy [...] powſſechnego koſcyołá biſkupem/ to yeſt ſtrożem á ſprawcą/ może/ y owſſem ma być zwan. KromRozm III O7v, D8v; BudBib Cv; CzechRozm 213.

»moc i śmieć« (1): Ale to twierdzić mogę y śmiem/ yż tym mniey nam przechodzą lata [...] im więcey czaſu wybornym naukam pozwolamy. KwiatKsiąż Q.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika (2): bo nie tylko ia ále ſnadź y wſzytka Koroná tá ſławna to W.W. przycżyta/ y ſłuſznie przycżytháć może. RejZwierc 119; RybGęśli A3.

b. W wypowiedzeniach przeczących [„nie mogę uczynić” = jeśli uczynię, skłamię, popełnię fałsz] (415): ForCnR A4; PatKaz III 105v; HistJóz C4; GlabGad L7v; WróbŻołtGlab A3v; iż ſie niemogę záprzeć wſtydliwych wyſtępkow ſwoich bo oćiążono ieſt ſerce moye RejPs 58, 74v; LibLeg 11/138, 173; RejKup d5v, S, bb6, ee2; KromRozm I B4v, C3, L [2 r.]; MurzHist S3; MurzNT 46, 81, 91, 126; MurzOrt B2v; KromRozm II g4, m4v, n, rv, r3; KromRozm III E4, H3, L6v, O8; Iz Krol Jego Miłość [...] wszyćkę myśl swą i staranie k temu skłonił, aby [...] obietnicam swem pańskim dosyć czynił, a nikt tego prawdziwie pokazać ⟨nie⟩ może, aby jem [...] dosyć czynić nie miał. Diar 22, 44, 55, 59 [2 r.]; DiarDop 100; KrowObr 9v [2 r.] 12v, 14, 27, 32 (28); RejWiz 7, 38, 81v; A tyś mie vcżynił iednym ſtych ktorzy ſiadáią przy twym ſtole: á o coſz ſie mogę ſluſſnie á ſpráwiedliwie żáłowáć? Leop 2.Reg 19/28, Iudic 15/3, Iob 9/12, Dan 14/23; TEgo ſłuſznie ni ná cżym/ winowáć nie mogę/ Bo widzę iż v niego/ ſzcżęſcie ma goſpodę. RejZwierz 56; BibRadz *5, *5v, I 113d marg, 358d marg, Eccli 1/21; OrzRozm E2v, Kv, K4, Mv; á kto zá was nam będzye ręcżył/ nie możem wáſzym obietnicam gołym wierzyć/ gdyſcie nas inż nie raz imi omylili/ ſluby y przyſięgi ſwoie w niwecż obroćili BielKron 108, 335v [2 r.], 356v; GrzegRóżn C4, F3v, G3, N2, N2v; KochZg A4; KwiatKsiąż K2, Q; Mącz 337b; Ieſli Polſká Króleſtwem ieſt/ tedy ma Królá: bo inák Króleſtwem zwaná być niemoże. OrzQuin Iv, C4v, M3, O4v, P, Pv, Sv; Prot D3v; SarnUzn C4v, C6, Hv [2 r.]; RejAp 21v, 27, 45v, 47v; gdzie małżonká ſtátecżna/ nietelko ſie ma ſtáráć áby pocżćiwie żyłá/ ále też áby nikt o niey zle rozumieć nie mogł. GórnDworz Cc, Lv, X8v, Cc4v, Ff5; HistRzym 47v; Abowiem ſie tego záprzeć nie możeſz/ ábyś nie był grzeſznik á ſprzećiwnik Páná ſwego/ bo to zá tobą y wſzytki piſmá wyznawáią. RejPos 146v; przedſię tego rzec nie możeſz/ áby było bez grzechu nędzne ſumnienie twoie. RejPos 201v, 31v, 33v, 58v, 67, 86 (20); RejPosWiecz2 93v [2 r.] 95; RejPosWiecz3 98; BiałKat 311 [2 r.]; GrzegŚm A3, 34; KuczbKat 40, 55, 195, 265, 405; Záprawdę mu ia tego z dobrym ſumnieniem przycżyść nie mogę. RejZwierc [193], A2, 63v, 64, 97v, 98 (13); Tego iednák záprzeć nie możećie/ że Chriſtus był Kápłanem wedle obrzędu Melchiſedechowego WujJud 149v, 58v, 69, 81v, 99v, 105v (13); RejPosRozpr c; RejPosWstaw [1434], [1434]v; BudBib Bar 6/43; BiałKaz K2; BudNT przedm b6v; CzechRozm 12, 14, 23v, 27, 28v (69); PaprPan K4v; ModrzBaz 40, 131v; SkarJedn 83, 92, 160, 283 [2 r.], 300, 351, d9; KochPs 203; SkarŻyw 353, 567 [2 r.]; StryjKron 31, 482; Co iáko ſię z prawdą zgodżi/ ia bacżyć/ widząc co inſzego/ nie mogę. CzechEp 36; ále / żeby to bylo dla Chriſtuſá/ temu żadną miárą wierzyc nie mogę: gdy rzecż temu przećiwną widzę. CzechEp 336, 11, 19 [3 r.], 32, 47, 52 (39), NiemObr 16, 30, 37, 50, 54 (12); KochFr 19; ReszHoz 140, Zgołá wiáry ná świećie nie mogę dáć temu/ By ktory żal rowny był ku żalowi memu. WisznTr 13; GórnRozm G2v, E; KochWr 24; PaprUp B, F3; ActReg 160; Phil M, R4; GórnTroas 4, 41; O záchowánié ábych nieſtał/ żaden mi tego przyczytáć nie może KochPij C3; GrabowSet K3; OrzJan 70; LatHar 510; Lecz tego nikt rzec nie może/ iżby Apoſtołowie byli w poſtáći Bożey/ gdy cudá czynili. WujNT 687, przedm 6, 19, s. 4, 27, 47 (18); WysKaz 36; Któré rzeczy nie ſą leges właſnie mówiąc, áni ták zwáne bydź mogą SarnStat *6v, *5v, 517, 927; KlonKr A3; SkarKaz 41 a, 155b, 157b, 387a, 577b; GosłCast 18; SkarKazSej 659b; Lycurgus [...] tákie páráſity [...] Nie więźięniem/ nie chłoſtą/ ale gárdłem karze: Ktorzy o ſwey żywnośći nie mogą dáć ſpráwy KlonWor 44.

Z elipsą bezokolicznika (2): Temu ſie iuż ſprzećiwiáć niechcę: áni też choćiabych chćiał mogę CzechRozm 251, 262v.

W charakterystycznych połączeniach: nie moc (o)baczyć (5), (po)chwalić (4), dowieść (8), (przy-, po)ganie (10), mieć za co (3), mowić (11), pokazać (dokazać) (19), powiedzieć (5), przyczytać (przyczyść, poczytać) (11), przygany dać (3), (za)przeć (59), przywłaszczyć (6), rozumieć (31), rzec (54), (u)skarżyć się (3), utwierdzić (3), wiedzieć (3), wierzyć (5), wykładać (4), (się) wymowić (3), (na-, prze-, we)zwać (42); nie moc bezpiecznie (3), prawdziwie (5), prawie (2), słusznie (20), sprawiedliwie (4), z dobrym sumieniem (2), właśnie (2).

Zwroty: »trudno, ledwie itp. moc« (8): RejZwierz 88v; GórnDworz Q; Lákomiec ſie trudno poććiwym może rozumieć. RejZwierc 64, A6v, 215; CzechRozm 134; SkarŻyw 460; przećiw X.K. nigdym nic nie piſał/ bom I.M. nie znał/ y ledwiebym to mogł mowić żem o I.M. przed tym co ſłychał. CzechEp 94.

»nie moc rzec, zeznać, (od)powiedzieć inaczej (jedno)...« [szyk zmienny] (29): RejJóz K7, P2; KromRozm I G2; Diar 47; Niemożeſz mi ná to inák odpowiedzieć/ iedno iż to wſzyſtko dla pychy [papież] vtzynił KrowObr 25; Tho ſą twoie ſlowa/ ktore/ niemogę thego inák rzetz/ iedno iż ſą według rozumu ćieleſnego doſić mądre KrowObr 108, 7v, 12, 13v, 30, 32v (13); OrzRozm T4v; Nie możeſz inácżey zeznáć/ iedno iżći to był on náſz ſwięty Anyoł RejAp 84v; GórnDworz H8, Iiv, Ii5; RejPos 325; RejPos Wiecz3 97v; Ináczéy tego powiedzieć niemogę/ Ná śliſkim grunćie położyli nogę. KochPs 108; A wżdam tu kśiądz POWODOWSKI zacny y vcżony/ Ia nie mogę rzec inácżey/ zły iezdźiec z tey ſtrony CzechEp ktv, 305; ArtKanc L20v; GrochKal 13.

»nie moc ślubować« (1): Wprawdzieċ niemoge ſlubowaċ Czo ſię wiec ſtakiemy ma ſtaċ RejKup 17.

Szereg: »nie moc ani chcieć« (1): Iedney tedy rzecży z tych dwu/ ia nie ieſtem ánim był ná odpor: ále drugiey chwalić y przyiąć nie mogę/ áni chcę CzechEp 216.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmoc + infinitivus tegoż czasownika [szyk zmienny] (2): KromRozm III H4; ktorych [obyczajów] ieſzcże do tego cżáſu nikt ſłuſznie pogánić nie mogł/ áni pogánił. RejWiz A3v.

α. Nie stanowić podstawy do wnioskowania, nie być argumentem (3): Ale yednák ty dwye rzeczy nye mogą nąm być zá znáki/ przez ktorebyſmy ſnádnye ku poznányu koſćyołá przyiſć mogli. KromRozm III B8; DiarDop 115; Iż ſie to oſtać nie może: ponieważ ſie ſprzećiwia właſnośći Sákrámentow CzechRozm 262v.
B. Mieć prawo, władzę, nie mieć zakazu; licet Mącz, Modrz, JanStat; ius habere Modrz; est alicui potestas, in alicuius potestate est, praeditum esse potestate Cn (1490):
a. W wypowiedzeniach twierdzących (formalnie i znaczeniowo lub tylko znaczeniowo) (955): ListRzeź w. 37; MetrKor 34/134, 40/820; takiéż ij dzis vbogi ktory niemá doſtatku naieſtz ſie może/ a poruſſyli póſt/ niezgrzeſſy. OpecŻyw 59v, 32, 59v, 116, 117v, 130v [2 r.] (8); ForCnR A3, C4v; PatKaz I 4, 13; PatKaz II 66v; PatKaz III 152v, 153; HistJóz C3v, E2; acżes Ceſarzem tego cżaſu vſthanowion, mnie gardła zbawić możeſz, ale abych zſtobą mowił tej moci niemaſz BielŻyw 134, 30, 157; LibLeg 7/35 [2 r.] 100, 9/50, 10/66, 11/23v (10); ComCrac 12v, 16v, 17, 18v, 20v, 21; LibMal 1543/72; SeklWyzn Cv, d4v; RejJóz B, C7, N; zadny człowiek niema tey moczy aby czo mogł vſtawyc/ albo przikazac przeciw przikazaniu Bożemu SeklKat I4v, M3, Vv, V2, X3 [2 r.]; RejKup f2; HistAl D4, L2; KromRozm I K4; MurzNT 33v, 76; Tegoć nye odmawyam: Iż koſoyoł może nyeco vſtáwić o tym/ o czymby pirwey przez páná Yezuſá Kryſtuſá/ álbo przez Apoſtoły yego nic nyebyło vſtáwyono: Ale żeby on vſtáwy páńſkye álbo y Apoſtolſkye mogł odmyenyáć tego yeſſcze nye baczę. KromRozm II x, t3v [2 r.], x, xv [3 r.], x3, y2 [2 r.]; y mogą ná myeyſcach ſwych dobrze y ſkutecznye vrzędy ſwoye ſpráwowáć/ chybá by im [...] od ſtárſſych [...] zákazano było. KromRozm III L2v; Diar 28, 35, 39, 50, 54, 92; DiarDop 115 [2 r.]; Może też zárázem pozwány chceli od Powodu żędáć Gwaru/ ktory iemu winien powod po żáłobie vczynić. GroicPorz ſ2v; ty ſą Excepcye/ przes kthorych zádánie/ odporna ſtroná może mu [powodowi] nie odpowiádáć GroicPorz t; Złodźiey kiedy może być wthore męczon/ á iáko. GroicPorz ii3 marg; Mąż ieſliby v żony Cudzołożniká záſtał/ á niemogł by go poimáć/ może go ránić/ álbo zábić/ ktemu ieſt Práwo GroicPorz kk4v, C4v, d, e2, e2v, e4 (103); KrowObr 8v, 34, 39, 40, 117v (13); Leop Num 6/20, 4.Esdr 4/52, Mar 5/18, 1.Cor 9 arg; UstPraw A, A2v, A4, B [2 r.], Bv (70); BibRadz Lev 7/24, Num 30/14 [2 r.], Deut 23/20, 25 (7); rzecz przyſtoyna nie ieſt/ áby z nas kożdy mogł z ſwego dáć co komu chce/ á żeby Krolowi to ieſt Rzeczypoſpolitey/ niewolno było dáć z ſwego OrzRozm R3; nie mam proſtego chlebá iedno ſwięty [...] wſzákże ieſli ſłużebnicy twoi mieli wſtrzymánie od żon/ mogą ieść/ iákoby rzekł/ potrzebá łamie zakon. BielKron 66; Prośiłem iey potym/ ábym z iey wolą mogł iecháć po iey kroleſtwie BielKron 459, 1v, 36 [3 r.], 36v, 37v, 41v (40); Impunissime tibi quidem hercle vendere hasce aedes licet, Wybornie możeſz króm którey winy ten dóm przedáć. Mącz 332a, 84d, 88b [2 r.], 126b, 354d; OrzQuin P2, V2 marg; RejAp 33; Takież też ieden drugiemu niedawno/ czoś iáſnie nieprawdziwego powiedał/ á ten ſłyſzącz pocżął go prośić/ Niech to práwi będzie zá łáſką w. m. ábych temu mogł niewierzyć GórnDworz Rv, C6v, E4v, Dd8; RejPos 6v, 22v, 31v, 76, 118v (12); á możeli [szatan] téż ták ludźmi mąmić: á dopuſzczali Pan Bóg tego téż dźiś? BiałKat 16, 293v; Pan Bog Chrześćijánom pozwolił/ áby wſpomożenia rzecży ludzkich prośić mogli KuczbKat 405, 215 marg, 225 [3 r.], 350; Możeſz ty dekret ferowáć/ Mnie też wolno ápellowáć RejZwierc 235, 92v, 188 [3 r.], 195v, 197, 197v; BielSpr 12, 50v; Niewiáſtá y Zyd okrzćić w potrzebie może. WujJud Mm7, 57, 86, 147, 169v [2 r.], 196 (9); WujJudConf 183, 209; BudBib Mal 2/15; BiałKaz Mv; BudNT przedm a2v; Zábijáć by mogli/ gdyby ná to miánowite y oſobne roſkazánie Boże mieli. CzechRozm 239, 30v, 63v, 98, 101, 138 [2 r.] (18); ModrzBaz 53v, 63, 84v, 90, 90v (7); SkarJedn 133, 162, 239 [2 r.], 240, 261 (43); y prośił ſię do Rzymu S. Anzelmus/ áby zá wolą krolewſką iácháć tám mogł. SkarŻyw 335, 15, 21, 68, 81, 87 (15); MWilkHist F4; po Roku moſzye dzyalacz czo chcze stym domyem wyedlug swego nalepſzego poſzytku przedacz wrymarczycz darowacz etc. ZapKościer 1589/86v, 1581/ 17v, 1582/32v, 1586/63v, 1588/77v [2 r.], 78v (8); StryjKron 722; iáko wielka butliwość krnąbrnośći/ żeby kto ták ſobie tuſzył/ iż to vcżynić może/ cżego y Apoſtołom Pan cżynić nie dopuſzcżał CzechEp 42, 27, 244 [2 r.]; NiemObr 54 [2 r.] 59, 153, 176 [2 r.], 177 [2 r.]; WerKaz 285; Wſzákże może Sláchćianká w Złotogłowie chodzić BielSjem 23, 22; ArtKanc D10v; ktorży wiedząc że poimáni bydź nie mogą/ áż jure victi, broią dźiwne á nie ſłycháne złośći GórnRozm H3v, A4, C2v, C3 [2 r.], M; PaprUp G; ActReg 4 [2 r.] 50 [2 r.], 69, 105 (9); GostGosp 34, 40, 44, 156; Phil E, F2; KochFrag 44; LatHar 202, 718, 736; RybGęśli Cv; WujNT 22, 76, 77 [2 r.], 80, 81 marg (27); y ſtroná pozywáiąca pokázuiąc dowody/ może mieć dilácią. SarnStat 765; MIeſczánie Sądeczcy vkázáli liſt náſz/ który otrzymáli roku 1554, iż mogą mieć ná wieczność ſkład w ſwoim mieśćie ſoli SarnStat 966, *5v, *8v, 28, 45, 56 (258); Gdy Pan Bog powoływa do ſłużby ſwey może ſyn rodzicow nie pytáć SkarKaz 43b marg, 44a, 121a, 156a, 157a, 158a (18); VotSzl C3v, D4; SkarKazSej 680a; PudłDydo A3; ZbylPrzyg A4.

Z elipsą bezokolicznika (11): KromRozm II x; Diar 47; GroicPorz ee3v; ieſliby chćiał krewny iego odkupić to co on záprzedał/ może Leop Lev 25/25; OrzRozm Cv, CzechRozm 239 [2 r.] 249v; Acz ſyná zgołá nie może obligowáć oyćiec, co notorie ieſt przećiw wolnośćiam ſzláchetckim: ále in ciuilibus może. SarnStat 1268, 92 marg, 1238.

moc co (1): nie tylko to v ſiebie vważáiąc coby mogł/ ále co ieſt powinien Phil L.

3 sg w funkcji formy bezosobowej = można (13): MetrKor 57/117, 59/276; RejRozpr Ev; GroicPorz 1v, t2 [2 r.]; UstPraw Ev; ANterus Papież [...] ten vſtáwił iż z iednego Biſkupſtwá ná drugie przemienić ſie może. BielKron 152; Długu zboza pozyczánégo we cztérzéch lat vpomináć ſie moze [intra quatuor annos repetatur JanStat 1049]. SarnStat 695, 325, 686, 766, 1272.

W konstrukcjach wyłączających, ograniczających typu: „nie może... jedno, (by), bez itp.” (124): BielŻyw 112; Zaden snych vczinycz ynaczej niemoze yeno tak yako mi roſkazemi LibLeg 11/89, 10/151v, 11/132v, 152v; ComCrac 18v, 19v [2 r.], 22; SeklKat V2; KromRozm III I3v; I prawo Korony tej pospolite mocn⟨i⟩e to obwarowało, iż żadna konstytucyja bez posłow ziemskich uchwalona być nie może Diar 59, 74, 87; DiarDop 111, 113; GroicPorz fv, 14, ee3v, hh4v; KrowObr 210v, 213v [2 r.]; á żadna záś niemogłá wniść do Krolá/ áż gdyby Krol chćiał/ á iey po imieniu właſnym roſkazał przyść. Leop Esth 2/14; UstPraw A, Bv, Cv, C3v, C4 (18); OrzRozm I4v, L2v [2 r.]; Ma Duńſka źiemiá w mocy drogi álbo żeglarze wſzytki Nordweyſkie/ bo oni nie mogą ná morze wolno wyiecháć/ áni z ſwey źiemie kupi wywoźić bez opowiedzi. BielKron 293, 39, 95v, 199, 221v, 232v (7); OrzQuin S2, V3, V4 marg, X; RejAp 132; RejPos 271v, 273; BielSpr 50v; WujJud 3v, 88; CzechRozm 97v, 151v, 229v; ModrzBaz 48; Bierzmować proſty kápłan nie może iedno Biſkup. SkarJedn D3v, 123, 129, 298, 347, D3v, D4; SkarŻyw 252, 394, 491, 493 [3 r.]; CzechEp 61; iż X.P. bez dozwolenia/ ſtárſzego ſwego Xiędzá Biſkupá/ nie może tego vcżynić/ áby miał dla rozmowy/ po goſpodách chodzić NiemObr 25, 63, 156; GórnRozm A4, B3v, C2v, C3v, C4 [2 r.], M4; ActReg 43, 136; WujNT 4, 195, 744, Apoc 13/17; SarnStat 65 [3 r.] 66 [2 r.], 85, 238, 325 (20); GrabPospR K3, K4; PowodPr 44; SkarKaz 155b; SkarKaz 672a marg, 680a, 692b [2 r.].

Szeregi: »moc i być mocnym« (2): mayą mocz ktorą ym mi dawami a tak będą one [pola] naymowacz [...] Krziwdi ktore yeſly bedą Zobudwv ſtron tedi one porownacz y z godzycz obiczayem przyaczielskym y pogranycznim bedą mogly y moczny LibLeg 11/27v [idem] 10/71v.

»moc i (albo) mieć« [szyk 10:3] (13): LibLeg 6/157; KromRozm I I; to ſobye zoſtáwili biſkupi/ iż obránymi álbo myenyonymi brákowáć mogą/ y owſſem máyą. KromRozm III K2; UstPraw C; RejPosRozpr cv; ſkázuiemy/ áby mu ręká iego mogłá bydź/ y ma bydź przebodźiona [ut manus sua perforari poterit JanStat 600]. SarnStat 619, 125, 385, 569, 626, 670 (8).

»moc i być powinien« [szyk 2:1] (3): tedy oſkárżony ſłuſznie przez świádki godné będźie powinien y może dowieźdź/ iż ieſt niewinien [potest se comprobare in facto esse innocentem JanStat 619]. SarnStat 700, 808, 810.

Szeregi, które w jednym członie mają formę osobową czasownika, a w drugimmóc + infinitivus tegoż czasownika [szyk 3:3] (6): PatKaz I 9; KromRozm II f4 marg; xv; KromRozm III 15; Gdy potrzebá przyćiśnie/ wiele ſię czyni y czynić może bez grzechu (marg) W potrzebie niktore rzeczy mogą być dozwolone. (‒) WujNT 133; SarnStat 335.

b. W wypowiedzeniach przeczących; non debere Modrz, JanStat (535): ListRzeź w. 30; BierEz K4v, N2, N4v; OpecŻyw 59v; MetrKor 40/812, 814 [2 r.]; ZapWar 1528 nr 2457, 1545 nr 2646; ComCrac 12v, 16, 17; SeklWyzn d4v; LibLeg 11/174v, 186; RejKup ſ3; HistAl K5; Tákże też y kápłan/ mnich/ mniſzká/ gdyż Bogu czyſtość ſlubili/ w małżeńſtwo ine wſtępić nyemogą. KromRozm I C2v, D3 [2 r.], O3v; MurzNT 58v; KromRozm II p2; Diar 26 [2 r.] 46, 48, 52, 58 [2 r.] (15); DiarDop 111 [2 r.]; GliczKsiąż B4v, F7v; W Práwie gdy ieden drugiemu zdawa przyſyęgę/ iuż nie może dáley przećiw niemu czynić w oney ſpráwie/ ieſliby przyſyągł. GroicPorz z4v, b2v [3 r.], e2v, f3v, f4v, h4 (48); Nie może lud poſpolity wſtąpić ná gorę Sinái. Abowiemeś ty oświadcżył/ y rozkazałeś/ mowiąc: Położ miedzę przy gorze Leop Ex 19/23, Deut 17/15, Ios 24/19, 3.Reg 13/16, Iudith 12/2; Sędzya niemoże być ſtároſtą w oney zyemi gdzye ſądy trzyma. UstPraw C3; Sługá przed woyną álbo inſzą potrzebą od páná odſtáć niemoże rychley iedno ſzeſć niedźiel/ á ktory był odſtał vpornie/ Tákiego czyniem bezecnym. UstPraw Dv, Av, A4, A4v, B3 [5 r.], B4 (38); BibRadz *7, Iudith 8/18, II 125d marg; OrzRozm Cv, G4, K2v, Mv, O2; Rzekł Prorok/ nie mogę tego vcżynić/ bo mam zákazánie od Páná. BielKron 83, 21, 36 [2 r.], 37, 37v, 44v (24); Mącz 117b;OrzQuin Dv, Pv, S3, Vv marg; HistRzym 107; RejPos 86; KuczbKat 215, 225, 320, 330, 370; RejZwierc 125, 154v, 166, 205; BielSpr 12; Ieſli tedy Apoſtoł záleca Trádycye/ ktore ſą inſze oprocż Piſmá/ záprzeć ich niemożećie. WujJud 41; Ale to was boli/ iż Paſterz owce ſwoie ſądźi/ á od owiec ſądzon być niemoże. WujJud 85, 86v, 146v, 166, 198, 214 (9); WujJudConf 57, 158v; RejPosRozpr c3v [2 r.]; bo niemogą Micráimiánie iádáć z Ebreycżyki chlebá/ bo to brzydko v Micráimian BudBib Gen 43/32, Ex 19/23, Lev 27/33, Num 22/18, Deut 12/17, 22/3 (8); A to ieſt v nich nawiętſza/ że żaden nie może Stawku ſpuśćić ná drugiégo/ y máią to ſobie zá práwo/ że ſye tego żadny ważyć nie śmié. Strum N2; BiałKaz Mv; CzechRozm 101 v, 151v, 218, 245v, 249v, 254; A to mowię o tych/ ktorzi ſię w żadne Rzecżypoſpolitey ſpráwy wdáwáć niemogą [qui... nullum interveniendi ius habeant]. ModrzBaz 49v, 70v, 80, 85v, 90, 91v (9); Ták ma być/ nie może proſty kápłan bierzmowáć. SkarJedn 235, 49, 164, 235, 300, 340 (9); SkarŻyw 141, 183, 224, 300, 336 (13); ZapKościer 1580/5v; StryjKron 467; CzechEp 13, 61, 76, 90 [2 r.], 334 (8); ktorzy [papieże] to o ſobie twierdzą/ iż oni wſzytkich ſędźić/ á onych nikt winowáć/ by też co naygorſzego cżynili/ nie może. NiemObr 41, 48 [2 r.], 50, 160, 170; PRáwo ieſt/ áby kápłan nie mógł poiąć żony. KochFr 119; WerGośc 229; GórnRozm A, A4 [4 r.], D, G3, K2v (9); PaprUp E4v; ActReg 7, 20, 21, 45, 76; Calep 556a; Phil Q; OrzJan 60; Iáko żoná mężá cudzołożniká opuśćiwſzy/ poki on żyw/ nie może iść zá drugiego/ z Páńſkiego roſkazánia WujNT 262, 21, 22 [3 r.], 80, Luc 16/2, 263 (22); Dla tego zdáło ſie zá rzecz ſpráwiedliwą [...] áby gdy mátka vmrze/ ſynowie nie mogli ſie od oycá vpomináć [filii non petant JanStat 574] dóbr y dźiedźiciwá SarnStat 588 [idem 631]; Dla tego wſzyſcy [...] którzy bráćią/ álbo powinowáté ſwé zábiiáią/ w oyczyſté dobrá nie mogą wſtępowáć [succedere possesione non valebunt JanStat 563] SarnStat 595 [idem 609]; in linea recta nie może nikt poiąć, ták iżeby y Abráám teraz ożył, nie mógłby ſie ożenić. SarnStat 600, 30, 50, 66, 77 [6 r.], 78 [3 r.] (170); GrabPospR K3; SkarKaz 156a, 158a, 422a, 455b, 578a; nie boię ſię nikogoż/ y krolá ſámego/ ktory mi nic nád práwo vczynić nie może. SkarKazSej 692a, 672a, 674b, 704a; KlonWor 25, 63, 73.

Z elipsą bezokolicznika (8) KromRozm I C2; KrowObr 132; táki choćby potym chćiał czynić thedy prze dawność nie może UstPraw I3v; BielKron 36; CzechRozm 239 [2 r.]; SarnStat 1040, 1268.

Z zaimkiem (1): Yeſli ápoſtołowye páńſkye vſtáwy odmyenyáć mogli/ nye rozumyem czemuby koſcyoł tego nyemogł/ gdyż tegoż ſprawcę/ y tęż władzą ma. KromRozm II xv.

Z okolicznikiem kierunku (1):