[zaloguj się]
metryczka tekstuautor:   Marcin Bielski
tytuł:   Kronika
rok wydania:   1564



strona: kt

1:
Kronika.
2:
tho ieſth/
3:
Hiſtorya Swiátá
4:
ná ſześć wiekow/ á cżterzy Mo
5:
nárchie/ rozdźieloná z rozmáitych Hi=
6:
ſtorykow/ ták w ſwiętym piſmie Krze=
7:
śćijáńſkim Zydowſkim/ iáko y Pogáń=
8:
ſkim/ wybierána y ná Polſki ięzyk wy=
9:
piſána doſtháthecżnie y niż pierwey/ s
10:
przydánim wiele rzecży nowych: Od
11:
pocżątku Swiátá/ áż do tego ro=
12:
ku/ ktory ſie piſze 1564. s Fi=
13:
gurámi ochędożnymi y
14:
właſnymi.


strona: nlb5

1:
Marćin Bielski.

2:
grafika
3:
S
Wiát widźimy iż ná wſzytkim ſchodźi/
4:
Ziemiá nie ták ſwe pożytki rodźi/
5:
Tákież ludźie ſłábſzy ſie iuż rodzą/
6:
Iáko pierwey ſtá lat nie dochodzą/
7:
Wſzytki znáki ſą ſkońcżenia świátá/
8:
Skoro miną náznácżone látá/
9:
Rádzę tedy wſzytkim zá pogody/
10:
Aby ſzukał s Pánem ſwoim zgody/
11:
Boć nie długo to roſkoſzne ćiáło/
12:
Tu ná źiemi będzie ſie kocháło/
13:
Muśim z niego ná ine roſkoſzy/
14:
Gdy precż z ćiáłá śmierć duſzę wypłoſzy.
15:
Famam extendere factis eſt uirtutis opus.
16:
grafika
17:
Przećiw prawdzie rozumu nic.


strona: nlb5v

1:
grafika
2:
P
Ierwſzego dniá Pan Bog Niebo y źiemię ſtworzył/ ſwiátłość od ćiemnośći oddzie=
3:
lił. ¶ Wtorego vtwierdzenie miedzy wodámi poſtawił. ¶ Trzećiego wody ná iedno
4:
mieyſce zgromádźił/ y źiemię oſchłą od nich oddźielił. ¶ Cżwartego dniá ſwiátłá dwo
5:
ie/ iedno wielkie á drugie mnieyſze/ dniá y nocy ná poſługę vcżynił. ¶ Piątego/ ko=
6:
żdą rzecż żywą/ ták źiemſką/ iáko wodną y powietrzną/ ſtworzył. ¶ Szoſtego/ ſame=
7:
go cżłowieká ná ſwe podobienſtwo Swięte/ wyſtáwił. ¶ A ſiodmego/ wſzem ſkut=
8:
kom koniec vcżyniwſzy/ odpocżynął.


strona: nlb6

Liſt 1.
1:
Pocżyna ſie Kroniká wſzythkiego
2:
świátá/ ná dźieſięciory kſięgi rozdźieloná/ záwieraiąc
3:
w ſobie ſześć wiekow świátá/ á cżterzy Monárchie/
4:
z rozmáitych Kronik thákież Hiſtorykow
5:
wybrána/ ták Greckich/ iáko Láćińſkich/
6:
ná rok ktory ſie piſze/ 1564. w polſkie
7:
słowá przełożoná.

8:
grafika
9:
Kſięgi pierwſze Kroniki wſzyt
10:
kiego Swiátá.

11:
grafika
12:
Rozdźiał Pierwſzy.

13:
Wieki od ſtworzenia ſwiátá.

14:
Zydowie
kłádą 7.
wiekow.
1odStworzenia świátádoPotopulat1656.
2Potopu wielkiego.Abráámá.292.
3Národzenia Abráámá.Wyſcia z Eg.505.
4Wyśćia z Egiptu ich.Koſcio. Sál.480.
5Kośćiołá budowánia Sálomo.Wźięćia Bá.440.
6Zniewolenia Bábiloniey Zydow.Náro. Kry.579.
7Národzenia Páná Kryſtuſá.roku ktory ſie piſze 1564.
Euzebiuſz
kłádźie 6.
wiekow.
1odStworzenia świátá.doPotopu.lat2243.
2Potopu wielkiego.Abráámá.942.
3Národzenia Abráámá.Dawidá.942.
4Dawidá Krolá.Skáżenia Bábilo.485.
5Bábiloniey ſkáżenia.Národzenia Kry.580.
6Páná Kryſtuſá.Do tego roku.1564.
Summá wſzytkich lat od
ſtworzenia świátá áż do
tego roku 2564.
wedługZydow.lat5524.
Mirándule.5525.
Euzebiuſzá.6766.
Auguſtyná.6026.
Alfonſá.8558.



strona: nlb6v

1:
Wieki ſwiáthá według piſmá
2:
ſwiętego/ y Filoná vcżonego Zydá
3:
krzcżonego.

4:
grafika
5:
Od Adámá do potopu było lat 1656.
6:
Od potopu do Abráámá. 292.
7:
Do narodzenia Moizeſzá. 425.
8:
Do wyśćia z Egiptu. 80.
9:
Do kośćiołá Sálomonowego budowánia. 480.
10:
Do Ioaſzá Krolá. 138.
11:
Do wźięćia Iekoniaſzá do Bábilonu. 291.
12:
Do zwoiowánia Ieruzálem przez Nábuchodonozorá. 11.
13:
Do wzięćiá Bábiloniyey. 70.
14:
Perſka Monarchiá ſtałá po wźięćiu Babilonu. 191.
15:
Alexánder po Daryuſie był. 7.
16:
Greckie Kroleſtwo ſtáło do Machábeuſzá. 166.
17:
Máchábeow ſtáło Kroleſtwo do Herodá pierwſzego. 137.
18:
Látá Herodowego 30. vrodźił ſie Pan Kriſtus.
19:
Od národzenia Páná Kryſtuſá do tego cżáſu. 1564.
20:
Rzymowi ktory był przed narodzeniem Pána Kriſtuſá. 700.
21:
Ieſt do tego cżáſu 1564. lat 2264.
22:
Zadna Monárchia ná świećie ták długo nie trwáłá
23:
iáko Rzymſka.
24:
Piſzą drudzy ſwiát ſtać.

25:
Dwa tyſiącálatBez zakonuto ieſtPrzed potopem.
Dwá tyſiącáZ zakonemZ obrzeſką.
Dwá tyſiącáZ EwańgeliąS Krześćiáńſtwem

26:
grafika
Liſt 1.

27:
Pirwſzy wiek ſwiátá pocżyna
28:
ſie od Adámá do Noego/ według Zydow ieſt lath
29:
1656. według Euzebiuſzá lat 2243. według Au=
30:
guſtyná lat 2268. według wykłádácżow
31:
Bibliey 2249.

32:
G
Dy Pan Bog wſzechmogący/ będąc w Má
33:
ieſtacie ſwoim przed cżáſy cżáſow/ wiecżny/ y wſzem
34:
chwálebny/ pocżynał goſpodárſtwo ſwoie/ iáko prá=
35:
wy ociec cżeládny. Ná pocżątku ſtworzył ieſt niebo
36:
y zyemię/ to ieſt/ duchowne y cieleſne przyrodzenie/ y
37:
ochędożył ie ſwiátłoſciámi Słońcem/ Mieſiącem/
38:
Gwiazdámi/ y co okrąg iego w ſobie zámyka ku o=
39:
zdobie ſwey/ o cżym w piſmie s. w ty ſłowá ſtoi.
40:
¶ W pocżątku ſtworzył ieſt Pan Bog niebo y zye=
41:
mię/ á zyemia byłá nicżemna á prożna/ y ciemnośći były nád przepáściámi
42:
wodnymi/ á duch Páńſki ſpráwował wody. Y rzekł Pan Bog/
W I. kſięgach
Moiże. w I. káp.
Niebo.
Zyemia.
sſtań ſie ſwiá=
43:
tłość/ y sſtáłá ſie ſwiátłość: vźrzał Pan ſwiátłość iż ieſt dobra/ y oddzyelił
44:
ſwiátłość od ciemnośći/ á miánował ſwiátłość dniem/ á ciemność nocą/ y
45:
sſtáło ſie wiecżor y ráno pirwſzy dzyeń etc. Poſtánowiwſzy Pan Bog ſwiát
46:
według woley ſwey ſwiętey/ roſkazał źwirzętom powſtáć wielkim y máłym ro
47:
zmáitych oſob/ y powſtáły á płodziły ſie po wſzytkim ſwiecie/ á dał im żyw
48:
ność z zyemie wſzytkim/ áby potym były ku pożytku wſzemu ludu/
Dobytek.
Ptacy.
niektore ku
49:
grafika
Apokármu/



strona: 1v

Kſięgi pirwſze
1:
pokármu/ niektore ku ſzátom/ niektore ku robocie.
Chrobáctwo.
Takież y chrobactwu wſzel
2:
kiemu wodnemu y zyemnemu kazał powſtáć/ y sſtáło ſie ták.
3:
¶ Tu nam Pan okazał moc boſtwá ſwego napirwey w ſpráwie ſwey tákiey/
4:
ále to nam zátrudnił wiedzyeć/ iáko ſie to ſpráwuie od niego przyrodzeniem
5:
ſwoim/ bo to nie według ciáłá dano rozumieć/ iedno według duchá przez wiá=
6:
rę/ przez ktorą bacżymy ſzyrokość dobroći Boſkiey roźlewáć ſie hoynie ná wſzy
7:
tko/ ſtworzenie iego. Y wierzymy ſtąd wſzytko dobre poymowáć od niego/ po=
8:
rucżáiąc mu káżdą rzecż w iego moc/ nie pytháiąc ſie dwornie onli ſtworzył
9:
muchy/ chrobáctwo/ źwirzętá iádowite/ drapieżne/ bo tho z grzechem ieſt.
10:
Wſzytkiemu temu ſtworzeniu on pánuie y roſkázuie/ y znáki boſtwá ſwego ná
11:
niektorych náznácżył/ iáko ſie okázuie w Bázyliſzku/ ſrogość gniewu ſwego/
12:
ktory wzrokiem zábija. We Lwie moc/ ktory ſobie przećiwnego vmorzy/ á po=
13:
kornemu łáſkáwie ſie ſtáwi. W pthaku Pelikanie wielką dobroć á miłoſier=
14:
dzye przećiw dzyeciom ſwoim. W ptaku Fenixie ktory nigdy nie vmiera/ wie=
15:
cżność/ y ná wielu inych.
16:
¶ Potym iáko dniá ſzoſtego oſobę cżłowiecżą żywą rozumną s ſztuki zyemie
17:
ſtworzył/
Adam ſtworzon
ku podobieńſtwu ſwemu zá oſobliwe ſwe kochanie/ y nátchnął weń
18:
duchá wiecżnego/ y sſtał ſie prętko cżłowiek z duſzą żywą nieśmiertelną. Po=
19:
ſtánowił Ray mieyſce roſkoſzy miedzy rzekámi przyrodzonemi/ ktore zową/
20:
Phizon/ Gánges/ Eufrátes/ Tygris ná wſchod ſlońcá/ do ktorego napirwey
21:
Adámá pirwſzego cżłowieká przynioſł/ áby był od grzechu y śmierći oddzye=
22:
lon/ á w błogoſłáwieńſtwie ná zyemi przebywał w mieyſcu roſkoſznym/ á przy=
23:
kazał mu rzekąc:
Nieſmiertelnoſć
cżłowiecża.
S káżdego drzewá tu pożyway á iedz owoc/ ale s tego drzewá
24:
iednego żywotnego niechay/ ábowim ktorego dniá by zákuśił owocu iego/ mu=
25:
śiłby tego dniá vmrzeć. Ná ten cżás Adámowi nie było rownia ná ſwiecie/
26:
przeto Pan Bog rzekł: źle ieſt ſámemu cżłowiekowi być/ vcżyńmy mu towá=
27:
rzyſzá iemu ku podobieńſtwu. Vmorzył tedy Pan Bog Adámá ſnem/ á gdy
28:
vſnął/ wyiął kość z boku iego á nápełnił ciáłem/ á ſtworzył z niey piękną oſo=
29:
bę żeńſką/ ktorą gdy vźrzał rzekł: to ieſt teraz kość s kośći moich y ciáło s ciá=
30:
łá mego/ będzye wezwaná żoná/ bo z mężá wzyętá ieſt/
Ewá ſtworzoná
Iſſa virago.
dla cżego opuśći cżło=
31:
wiek oycá y mátkę/ á przyſtánie do żony ſwey/ á będą dwoie w iednym ciele.
32:
Błogoſłáwił im Pan Bog mowiąc: rośćcie á mnożcie ſie/ á nápełniaycie zye=
33:
mię á poſiadaycie ią/ á pánuycie ná niey wſzytkim rybom morſkim/ ptakom/ y
34:
źwirzętom. Byli oboie nágich Adam y żoná/ á nie wſtydzili ſie zá to ſiebie.
35:
¶ Ale cżárt ktory był przed tym nie dawno zrzucon z niebá dla pychy iego/ za=
36:
zdroſcią poruſzon/ áby Pan Bog przybytkow niebieſkich s ktorych wypędzeni
37:
ſą imi nie oſadzał/ vźrzał Ewę á oná chodzi po Ráiu lubuiąc ſobie/ pokuśił
38:
ſie pirwey o nię/ iákoby mogł przez nię zruſzyć á odiąć nieśmiertelność cżłowie
39:
cżą/ gdyby przeſtąpiłá ſwowolnie przykazánie Páńſkie/ wzyąwſzy ná ſię oſobę
40:
wężową/ ktory ná ten cżás nachytrſzy był miedzy źwirzęty/ y rzekł k niey: Cże=
41:
mu wam Bog zákázował nie ze wſzytkich drzew vżywáć owocu Ráyſkiego?
42:
Rzekłá Ewá/ możem ze wſzytkich drzew pożywáć/ tylko z iednego co w poś=
43:
rzodku Ráiu ieſt zákazał nam pożywáć/ mowiąc: iżbyſmy pomárli zárázem.
44:
Rzekł wąż: Nie wierz themu byſcie pomárli/ bowiem Bog wie/ iż ktorego
45:
dniá byſcie iedli s tego drzewá/ otworzyłyby ſie wáſze ocży ná wſzytko/ á byli=
46:
byſcie iáko bogowie wiedząc złe y dobre. A ták niewiáſtá widząc drzewo y o=
47:
woc iego przed ocżymá cudne y roſkoſzne/ rwáłá owoc z drzewá zákazánego á
48:
iádłá y Adámowi podáłá/
Grzech pirwy.
ktory też z nią iadł/ y otworzone były ocży ich (iá=
49:
ko cżárt powiedał) iż vźrzeli nágość ſwoię. Przeto vcżynili ſobie winniki z li=
50:
ścia drzewá Figowego. A gdy ſie Pan Bog przechadzał po Ráiu ſkoro po po=
51:
łudniu/ pokryli ſie Adam y Ewá/ Pan Bog záwołał: Adámie gdzyeś ieſt?
52:
Adam rzekł/ głos twoy Pánie ſłyſzę/ ále wynidź nie śmiem żem nági. Rzekł
53:
Pan: á ktoć oznaymił żeś nági/ byś był z drzewá zákazánego nie iadł/ nágo=
ści by był



strona: 2

Wiek pirwſzy.Liſt 2.
1:
grafika
2:
śćiby był nie poznał. Rzekł Adam: Miły Pánie/ tá niewiáſtá ktorąś mi dał
3:
zá towárzyſzkę/ pirwey vrwáłá y iádłá/ potym mnie podáłá y iadłem tákież.
4:
Rzekł Pan bog ku niewieſcie: Cżemuś to vcżyniłá? Oná rzekłá/ wąż mie zdrá
5:
dził iżem iádła. Y złorzecżył Pan Bog wężowi/ mowiąc: Bądź przeklęty mie=
6:
dzy wſzytkim ſtworzeniem żywym ná zyemi/ ná brzuchu ſie ſmykáć będzyeſz/ á
7:
zyemię ieść do śmierći będzyeſz.
Náznácżeny
Kryſtuſá
Swiaty Ieronym
kłádzye oną.
Położę nieprzyiáźni miedzy tobą á niewiáſtą/
8:
y miedzy plemieniem twoim/ á miedzy iey takież/ á ono podepce głowę twoię/
9:
á ty będzyeſz ná vſadzye pięty iego Rzekł theż ku niewieſcie/ rozmnożę nędze
10:
twoie/ w boleśći rodzić będzyeſz/ á pod mocą mężową będzyeſz. Rzekł theż ku
11:
Adámowi/ iżeś wolał żony ſłucháć niżli mnie/ á ieść z drzewá zákazánego/ zlo=
12:
rzecżoná zyemiá w vcżynku twoim/ ćirnie á oſet będzye tobie rodziłá/ gdy ná
13:
niey będzyeſz prácował/ nie da tobie owocu doſkonáłego/ w pocie oſoby ſwey
14:
będzyeſz pożywał Chlebá twego/ áż ſie wroćiſz do zyemie s ktorey ieſteś wy=
15:
ſzedł/ ábowiem proch ieſteś y w proch ſie obroćiſz. Iuż miał Adam vmrzeć zá
16:
rázem y w proch ſie obroćić ſkąd poſzedł/ według ſpráwiedliwośći/ by go był
17:
Pan obietnicą ſwoią z łáſki ſwey nie wſkrześił znowu/ áby potomkowie iego o=
18:
glądáli dziwną ſpráwę Páńſką/ y Máieſtat iego wielki/ ná ſwiecie będąc.
19:
¶ Y wezwał Adam żonę ſwoię Ewą/ to ieſt/ mátką wſzytkich rzecży żywych.
20:
Zrządził im Pan Bog odzyenie y wygnał z Ráiu mowiąc:
Wygnan Adam
z Ráyu.
Oto Adam sſtał
21:
ſie iednym z nas/ wiedząc złe y dobre: Przeto ſnadź niechay poſle rękę ſwoię/
22:
áby z drzewá żywotá vrwáłá owoc/ áby iadł z niego á był żyw ná wieki. A wy=
23:
rzućiwſzy ie oſadził przed Ráiem roſkoſzy Anioły Cherubin/ y ogniſty miecż v=
24:
ſtáwicżne/ áby ſtrzegli drogi drzewá żywotnego. Drzewo żywotne ieſt dwo=
25:
ie/ iedno wiedzenia złego y dobrego/ á w tym ſie ſtáry zakon náyduie/ ktory zá=
26:
wżdy z grzechem ieſt/ bo go żadny wypełnić nie może/ gdyż go Adam w Ráiu
27:
będąc máiąc ciáło błogoſłáwione/ wypełnić nie mogł: á coż my dziś w tym
28:
grubym ciele záráżonym grzechem mamy iemu doſyć cżynić. Drugie drzewo ży=
A 2wotne ieſt



strona: 2v

Kſięgi pirwſze
1:
wotne ieſt Pan Kryſtus/ ktory nam przynioſł poſelſłwo dobre zakon łáſki/ z
2:
duchá á z wody odnowiony krześćiánom wierzącym iemu. Iáko Adam nas
3:
był vmorzył/ ták záſię Kriſtus ożywił/ o cżym w ſwiętym piſmie ſzyrzey ſtoi.
4:
Co ſie tycże wężá tego ktory zdrádził Adámá/ Zydowie vcżeni nie zową go być
5:
cżártem/ iedno proſto wężem (oni zową Azázáel) ták to wykłádá[iąc wſzelkie
6:
ciáło náſze s przyrodzenia ieſt grube/ á cokolwiek ieſt przy nim źle ſpráwione=
7:
go/ bywa to wężowi ná pokarm ktory ieſt pan ciáłá y krwie y kſiążę tego ſwiá=
8:
tá/ w Lewityku zowie go kſiążę opuściáłych/ ktoremu theż powiedzyano w I.
9:
kſięg. Moiżeſzow. Zyemię będzyeſz iadł po wſzytki dni żywotá twoiego. A Izái=
10:
aſz: Proch chleb twoy/ to ieſt/ ciáło náſze z zyemie ſtworzone/ poki nie będzye
11:
przemieniono w lepſze/ thák áby dáley nie było wężowi ále Bogu ſpráwione/
12:
to ieſt/ s cieleſnego w duchowne przemienione/ według ſłow Páwłá s: Poſia=
13:
no w zyemię co ieſt cieleſnego/ ále wſtánie co ieſt duchownego/ wſzyſcy wſtá=
14:
ną/ ále ſie nie wſzyſcy odmienią/ bo drudzy zoſtáną ná wiecżny pokarm wężo=
15:
wi. Tę to tedy máteryą grubą ciáłá pokarm wężow śmiercią precż ſkłádamy/
16:
ktora potym w lepſze ſie nam obroći cżáſu zmartwychwſtánia/ á iuż ſie to bło=
17:
goſłáwieńſtwo okazáło ná niektorych w tym żywocie ſpráwą Páńſką/ Eno=
18:
chu/ Eliaſzu/ Moiżeſzu/ ktorych ciáłá ſą przemienione w przyrodzenie ducho=
19:
wne: ći vſzli tey ſkázy cieleſney/ to ieſt/ nie sſtáli ſie pokármem wężowi.
20:
¶ Wyſzedſzy z Ráiu Adam ſmutny z żoną ſwą/ ćieſzyli ſie przyrodzonemi kro=
21:
tofilami zyemſkiemi ſtráćiwſzy wiecżne/ á zmieniwſzy dzyewicży ſtan/ poznał
22:
cieleſnie żonę ſwoię Ewę. A ták látá piętnaſtego od ſtworzenia ich vrodził ſie
23:
im pirwſzy ſyn Kain s ſioſtrą Kálmáną bliźniętá/
Kain.
s ktorą ſie potym oddał w
24:
małżeńſtwo/ dopuśćił im tego Pan Bog dla rzadkośći ludzi ná ten cżás/ po
25:
drugich piętnaſcie lat vrodził ſie im drugi ſyn Abel z Delborą dzyewką.
Abel.

26:
¶ Abel był dobry/ ſpráwiedliwy/ cnotliwy/ boiący ſie Bogá/ á około páſienia
27:
dobytká ſie obierał/ s ktorego mleko y pirworodne dobytki Pánu Bogu ofiá=
28:
grafika
rował.



strona: 3

Wiek pirwſzy.Liſt 3.
1:
rował. Ale Kaim był zły/ łákomy/ zadrośćiwy/ około roley ſie obierał/ s kto=
2:
rey theż Pánu dzyeſięćinę dawał/ ále Pan Bog wdzyęcżniey ofiárę Abelowę
Dzyeſięćiná.

3:
prziymował gdy ſie ſáma záżegáłá/ niż Káimowę co ią ſam zápalał. S they
4:
przycżyny Kaim miał złe ſerce przećiw brátu Abelowi/ dla cżego Pan Bog
5:
k niemu mowił: Cżemu ſie gniewaſz/ izaſz nie weźmieſz zapłáty kiedy będzyeſz
6:
dobrze cżynił? ále ieſli zle/ wnet przed tobą grzech będzye/ wſzákże w twoiey
7:
mocy ieſt grzech vcżynić álbo ſie go vſtrzedz/ tho ieſt/ wolnoć oboie vcżynić/
8:
wſzák nád obiemá pánuieſz. Zayrząc łáſki Páńſkiey Kaim Abelowi/ rzekł k
9:
niemu: Wynidźmy precż ná pole/ á tám powſtał przećiw brátu Kaim y zábił
10:
go.
Mężoboyſthw.
pirwſze.
Potym Pan Bog rzekł k niemu: Gdzye ieſt twoy brát Abel? Ktory od=
11:
powiedzyał iákoby z gniewu: Niewiem Pánie/ ázażem ia ſtrożem brátá me=
12:
go. Rzekł Pan k niemu/ coś vdzyáłał/ áto głos krwie brátá twego woła do
13:
mnie z zyemie. Przeklęthym będzyeſz zbiegiem y biegunem ná zyemi. Rzekł
14:
Kaim ku Pánu, więtſza jeſt złość moiá niźlibych odpuſzcżenie záſłużył/ ká=
15:
żdy kto mie naydzye zábije mie. Rzekł mu Pan Bog: Nie ták będzye nie/ ále
16:
káżdy ktory zábije Kaimá ſiedmioráko będzye karan/ włożył znák Pan Bog
17:
ná Kaimá trzęſienie głowy.
Roſpácż.

18:
¶ Wyſzedł tedy Kaim od oblicżnośći Bożey/ á ſzedł ná wſchod ſłońcá y mie=
19:
ſzkał tám/ á gdy ſie roſpłodził/ wpráwował ſyny ſwoie ná łotroſtwá á drapie=
20:
ſtwá (iáko Iozephus piſze) iż ze złego nábycia pánował/ y potomki ſwoie wſzy
21:
tkich chytrośći náucżył/ y zálożył gránice zyemie od wielkiego morzá/ záłożył
22:
też miáſto wielkie/ ktore od ſyná Enochá przezwał Enochią/ ktore mury ob=
23:
tocżył/
Enochia
á tám wſzytki potomki ſwoie przywiodł/ ábowiem ná ten cżás ludzye
24:
byli grubi á prośći á nágo chodzili/ nie máiąc obrony przećiw źwirzętom áni
25:
ptakom drapieżnym/ áni od źimná odzyenia/ á tám ſobie od tych nieprzeſpiecż=
26:
nośći obrony iákie mogły być ná then cżás napirwey wymyſláli/ tákież ſzopy/
27:
doły/ s chroſtu/ s trzćiny/ z zyemie ſobie budowáli/ áby przez to żywoty ich prze=
28:
ſpiecżnieyſze były.
Moiżeſz. w iiij.
A ták (iáko ſwięty Auguſtyn piſze) s tych dwu ſynow Adá=
29:
mowych/ ty dwie mieſcie pocżątek napirwey wzyęły/ zyemſkie y niebieſkie/
30:
zyemſkie ſobie obrał Kaim przez pracą łákomſtwá ná wſchod ſlońcá Eno=
31:
chią/ á Abel niebieſkie przez ofiárę właſnego żywotá. Dwoie miáſto.
A to był napirwſzy mę=
32:
cżennik/ ktory kościoł Boży záłożył napirwey właſną ofiárą/ trwáiąc w ſwo=
33:
iey ſpráwiedliwośći do oſtátniego cżáſu żywotá.
34:
¶ Obacżywſzy Adam grzech ſwoy/ ktorym obráźił Páná ſwoiego/ iż nie tylko
35:
nád nim/ ále y nád potomki iego Pan Bog ſrogość okázuie/ vſtáwił ſobie cię=
36:
ſzkie pokuty y z żoną/ ktorymiby záſię ſwego ſtworzycielá mogli vbłágáć. Prze=
37:
to Pan Bog racżył nań łáſką ſwoią záſię weźrzeć/ iż nie tylko mu pod moc dał
38:
wſzytkimi rzecżámi władnąć ná ſwiecie/ álbo prorockiego duchá mieć/ wie=
39:
dząc przyſzłe rzecży álbo wſzelkie náuki/ ále y ſwiętą Ewanyelią/
Adam prorok.
to ieſt/ poſel=
40:
ſtwo dobre obiecał poſłáć wſzemu ludu ná zbáwienie z iego potomſtwá:/ tho
41:
ieſt/ Páná Kriſtuſá/ ktory miał przydź ná ſwiát á zetrzeć głowę iego nieprzy=
42:
iacielá wężá chytrego.
Swiętey Ewán
ieliey náznácże=
nie.
Stąd napirwey ſwięta Ewanyelia wzyęłá pocżątek/ w
43:
ktorey wſzyſcy Krześćiánie mamy mieć nádzyeię pewnego zbáwienia/ iáko ten
44:
Adam miał/ bo w iego pokutowániu ſrogim/ nie mogł go iuż więcey cżárt ni=
45:
gdy námowić k ſwey woley. Piſzą też Doktorowie niektorzy/ iż Adam napir=
46:
wey był ſtworzon w Syriey ná gruncie Dámáſzku/ zową campi Damaſceni/
47:
y ná ty mieyſcá záſię przyſzedł gdy był z Ráiu wypędzon.
¶ Adam gdzye
ſtworzon.
W tym theż Dámá=
48:
ſzku byłá Iudea zyemiá Zydowſka od Ieruzálem cżterzy dni chodu/ ziemiá ob=
49:
fita y roſkoſzna práwie pośrzod ſwiátá. Tám w tym Dámáſzku mieſcie ſwięty
50:
Páweł okrzcżon od Anániaſzá.
51:
Adam máiąc lat dzyewięć ſet y trzydzyeśći/ wezwał
52:
k ſobie żony y dzyeći/ opowiedzyał im rychłą śmierć ſwoię/proſząc ich a vpo=
A 3mináiąc/



strona: 3v

Kſięgi pirwſze
grafika
1:
minaiąc/ áby żyli w boiáźni Bożey/
2:
á drogámi iego chodzili/ á s Kainem
3:
ſynem żadnego towárzyſtwá nie mie=
4:
li/ mowiąc że żadna rzecż zła do=
5:
brim ſie opłáćić nie może iedno złym.
6:
Powiedał też iż Pan bog miał dwie
7:
pladze wielkie ná ſwiát ſpuśćić/ ie=
8:
dnę przez wodę/ drugą przez ogień
9:
dla złośći ludzkich/ zátym ſkonał.
Adam vmárł.
¶ Adámow po=
grzeb.

10:
Pogrzeb iego gdzye był rozmáicie po
11:
wiedáią. Egiſipus piſze iż w Ebro=
12:
nie Arbee w grobie Mármorowym/
13:
gdzye też potym Pátriárchá Iakob pochowan z żoną y s ſyny. Drudzy piſzą ná
14:
gorze Kálwáriey/ gdzye Pan Kriſtus ćirpiał nád iego grobem/ ábowiem Kri
15:
ſtus ieſt wtory Adam/ iáko przez pirwſzego śmierć/ ták przez wtorego żywot
16:
przyſzły/ á s tym ſie ſtoſuią ſłowá Apoſtolſkie gdzye mowi: Powſtań cżemu
17:
ſpiſz/ powſtań od śmierći/ iuż cie pan Kriſtus ożywił y oświećił/ przeto v nog
18:
Kriſtuſowych bywa znácżoná głowá Adámowá pod krzyżem od málárzow.
19:
Látá od ſtworzenia pirwſzego cżlowieká 230.
Wtory narod pá
ná Kriſtuſow.
Vro=
20:
dził ſie ſyn Adámowi imieniem Seth/ po zábitym Abelu á po Kaimie zbiegu.
21:
Ten Seth był ſpráwiedliwy y ſwoie potomki dobrym obyćżáiom náucżał/
22:
przeto ſpokoynie w ſwey zyemi mieſzkał. Ten napirwey od oycá ſwego Adámá
23:
przewykł náukom y piſmu/ przygody powiedzyał ktore ná ſwiát miały przydź/
24:
przeto był vcżynił w Syriey dwá ſłupy/ ieden ceglány/ drugi kámienny/ dla
25:
powodzi kámienny/ á dla ogniá cegielny/ by ſie nie ſkáźiły/ ná ktorych nápiſał
26:
ty przygody álbo plagi ktore miáły przyść ná ſwiát/ áby ſie ludzye chronili zło=
27:
śći ná ſwiecie/ ceglány ſie ſkáźił/ ále kámienny ieſzcże y dziś ſtoi. A ták ten Seth
28:
napirwey ludzyom vkazał drogę ku piſmu y gwiazdárſkim náukom ná ſwiecie.
29:
Był żyw lat 105. z niego poſzli ći ſwięći Pátriárchowie: Enos ſyn ktory na=
30:
pirwey pocżął chwalić modlitwámi Páná ſtworzycielá ſwoiego/
Enos.
Narod trzeći.
od tego E=
31:
noſá poſzedł Káinan/
Narod cżwarty.
od ktorego poſzedł Málálehel/ od ktorego poſzedł Iá=
32:
red/ od Iáredá Enoch/
Málálehel.
Iáred.
Narod piąty.
ten to prorokował w ty ſłowá: Oto przyſzedł Pan w
33:
mocy ſwiętych iego/ ſądzić wſzytki z niemiłośćiwych vcżynkow ich. Tego to E=
34:
nochá Pan Bog racżył wzyąć od oblicżnośći ludzkiey/ á poſtáwić go w Ráiu
35:
zá iednego ſtrożá w ciele zupełnym/ á będzye thám áże do ſądnego dniá.
Enoch wzyęt do
Ráyu.
Tego
36:
cżáſu był Lámech ſzoſty potomek Kaimow zły á obycżáiow ſkáżonych k temu
37:
ſlepy
Lámech Kai
mow.
Abowiem Pan Bog vſtáwił był małżeńſtwo Adámowi o iedney żenie
38:
mowiąc: á będą dwoie o iednym ciele. Ale ten Lámech napirwey dwie żenie
39:
miał nád vſtáwę Boſką/ iedná byłá Adá druga Sellá.
Adá.
Sellá.
Ten to Lámech zábił
40:
prádzyádá Kaimá tym obycżaiem (iáko piſze Iozephus) Kazał ſie chłopcu
41:
wieść w pole wzyąwſzy ſtrzelbę iáką ná ten cżás mieli áby źwirzę zábił/ nie dla
42:
iedzenia/ bo ná ten cżás ludzye mięſá nie iadáli/ ále dla ſkorek ná kożuchy/ Ka=
43:
im też w chrośćiku dybał ná źwirz/ chłopiec mnimáiąc by żwirzę/ náwiodł mu
44:
ſtrzelbę ná ono mieyſce/ gdy ſtrzelił Kaimá tráfił y zábił/ á gdy ſie dowiedział
45:
rozgniewał ſie/ zábił też y chłopcá iż mu kazał ſtrzelić.
Kaim zábit.
A gdy ſie náwroćił do
46:
żon nárzekał mowiąc: Zábiłem Kaimá w ſwą ránę/ á chłopię ná ſwą potępę/
47:
ſiedmiorę pomſtę wezmę o Kaimá á o mie wezmą ſiedḿdzyeſiąt y ſiedḿ/ pom
48:
ſtę ſwoię to ieſt: Kaimow ſiodmy potomek był Lámech/ á Lámech miał ze
49:
dwu żon potomkow 77. wſzyſcy przez plagę powodzi zginęli. Miał ſyny z żony
50:
Ady Iábál y Iubál/
Iábál/ Iubál.
á s Selle Tubálkaimá krom inych. Piſze też Iozephus/
51:
iż gdy ſie nań żony zmawiáły zábić go/ ſtráſzył ie tym iż kto mie zábije/ ſiedḿ=
52:
dzyeſiąt y ſiedḿ kroć będzye karan/ przeto mu dáły pokoy. Od Enochá poſzedł


strona: 4

Wiek pirwſzy.Liſt 4.
1:
Mátuzálem/ ktory był nadłużey żyw miedzy tymi Pátriárchy/ to ieſt 969.
Mátuzálem.

2:
lat/ ſiodmego dniá przed potopem pochowan według ſwiętego Ieronimá/ ále
3:
według inych náyduie ſie iż z Enochem oycem záchowan był od potopu. Ten
4:
to Mátuzálem nie chciał domu budowáć/ dowiedzyawſzy ſie iż iedno pięć ſet
5:
lat miał być ná ſwiecie. Od Mátuzálem poſzedł Lámech/ od Lámechá Noe
6:
dzyeſiąty potomek Adámow miedzy Pátriárchy.
Lámech. Noe.

7:
¶ Tu Moiżeſz/ nád ine rzecży ſtworzone/ ktore ſie z Boſkiey woley przyrodze=
8:
nim ſwym ſpráwuią/ náznácżył dwie rzecży cżłowieku napotrzebnieyſze wie=
9:
dzyeć w pirwſzych kſięgach ſwoich Geneſis/ to ieſt/ pirwſzy grzech y pirwſzą łá
10:
ſkę.
Pirwy grzech/
pirwa łaſká.
Pirwſzy grzech/ gdy przyſzedł ná Adámá przez niepoſłuſzeńſtwo/ zá kto=
11:
rym gniew Páńſki/ praca/ y śmierć/ á zá gniewem plagi przyſzły/ iáko ſie oka=
12:
záło napirwey ná Adámie/ gdy go z błogoſłáwieńſtwá ná wielkie vćiſki wy=
13:
gnano/ druga plagá ná wſzytek ſwiát przez potop: Też ná Sodomę/ Gomorę/
14:
y ná rozmáite krole/ ktorzy Páná ſwemi wyſtępki gniewáli. Pirwſzą łáſkę
15:
racżył obiáwić Adámowi/ gdy mu obiecáł z Niewieſciego plemieniá/ to ieſt/
16:
z iego żony Ewy potomká wynidź/ ktory zetrze głowę ich nieprzyiacielowi wę=
17:
żowi/ przez ktorego záſię potym on y iego narod wierzący wezmą vſpráwiedli=
18:
wienie. A ná tych dwoich wſzytko piſmo krześćiáńſkie zależy/ ábowiem w tych
19:
náyduią ſie przykłády figurowáne/ ktore znácżą ludzkie ſyny być niektore w
20:
gniewie Páńſkim/ álbo w boiáźni z grzechu. Niektore w łáſce przez wiárę/
21:
zwłaſzcżá nas Krześćiány/ wſzákże chce áby káżdy ſwoy krzyż nośił przez pra=
22:
cą/ y ćirpliwość. ∴ ∴ ∴ ∴
23:
Potomſtwo Adámowo.

24:
¶ Adam
miał ſtár
ſze ſyny
látá iego
żywotá
930.
Kaim
iego ſyn
Enoch
od kto
rego
IrádMáhu=
iábel.
Mátu
zálem.
Lámech
miał 2.
żenie.
Adá vro=
dziłá
Iábel pá=
ſterzá.
Iubál pi=
ſzcżká.
Sellá v=
rodziłá
Tubálka=
im kowa=
lá.
Noemę pir
wſzą goſpo
dynią.
Abel
zábit.
Set
miał
ſyná
Enos
od kto
rego lá
tá iego
905.
Kainan
látá iego
910.
Málá
lehel
895.
Iáred
962.
Enoch
365.
Mátuzálem
969.
Lámech
777.
Noe
950.

25:
S
Toi w piſmie ſwiętym/ gdy ſie ludzye pocżę=
26:
li rozmnażać ná zyemi/ widząc ſynowie Boży cory ludzkie (to ieſt
27:
ſynowie Sethowi dzyewki z narodu Kaimowego) iż ſą piękne/
28:
bráli ie ſobie zá żony/ ktorą ſobie ktory obrał. Y rzekł Pan Bog:
29:
Nie będzye mieſzkał moy duch w cżłowiecże ná wieki/ bo ciáło ieſt/ przeto ie=
30:
dno ſto lat á dwádzyeściá cżłowiecżemu żywotowi nadáley zámierzył. Abo=
31:
wiem ná ten cżás potomkowie Kaimowi ták żeńſki narod iáko męſzcżźni byli
A 4dworni/



strona: 4v

Kſięgi pirwſze
1:
dworni/ goſpodarni/ bogáći/ krotofilni/ więcey ſwiátu niż Bogu ſłużyli/ wię=
2:
cey ciáłu niż duſzy folguiąc/ rozmáite rzemioſłá tákież goſpodárſtwá wynáy=
3:
duiąc.
Iubál/ Iábál.
Iubal Lámechá ſlepego ſyn ten napirwey wynalazł Muzykę. Iábál
4:
drugi ſyn od żony Selle napirwey wynálazł namioty/ pod ktoremi ſiadali pá=
5:
ſąc dobytki. Ten też odłącżył napirwey kozy od owiec/ y ná ſwe cżáſy przypu=
6:
ſzcżáć ſámce ku ſámicam. Tubálkaim drugi ſyn Lámechow/
Tubálkaim
ten napirwey wy=
7:
myſlił rzemięſło kowalſkie od żelázá/ y co ku walce należy/ theż y málowánie
8:
twarzy cżłowiecżych/ y ine rzecży ktore ſie tylko ku ſwieckim rzecżam ſciągáły.
9:
Noemá záſię corá Lámechowá s Selle vrodzoná/
Noemá.
wymyſliłá napirwey tkáć
10:
rozmáite rzecży thák z wełny iáko ze lnu/ ábowiem przed tym w ſkorach tylko
11:
chodzili/ ále przez iey ſpráwę potym iuż ſukno dzyáłali. Też oná wynázłá má=
12:
ſło dzyáłáć/ gdyż przed tym iedno mleko iedli á ſery. A ták cokolwiek było trá=
13:
fnego á ſubtelnego miedzy rzemioſły á ſpráwámi/ ku ciáłu tylko należącemi/
14:
od Kaimowych potomkow napirwey poſzło. Z iego theż narodu wyſzli ludzye
15:
wielcy Obrzymowie mocni á walecżni/
Gigántes.
ktorzy przeſládowáli lud Boży/ to ieſt/
16:
Sethowe potomki/ cżyniąc rozmáite złośći ná ſwiecie (Iozephus piſze iż ſie z
17:
Latawcow pocżęli) widząc thedy Pan Bog (ſwięte piſmo powieda) iż ſie
18:
wielka złość ná zyemi rozmaga miedzy ludźmi/ á ieſzcże więtſza w ſercach ich
19:
ku cżynieniu więtſzych złośći przebywáłá/ z żáłoſcią tego vżywał iż cżłowieká
20:
ſtworzył/ przeto rzekł: Zgłádzę cżłowieká ktoregom ſtworzył/ od oblicżnośći
21:
zyemie/ tákież dobytek/ ptaſtwo/ chrobáctwo/ áby ty złośći zginęły ná potym.
22:
¶ Noe łáſkę Páńſką nálazł przed ocżymá/ ábowiem był ſpráwiedliwy y do=
23:
ſkonáły w ſwoich rodzáioch/ y chodził drogámi Bożemi/ á miał trzech ſynow/
24:
Sem/ Chám/ Iafet.
I. Moiżeſzo. w vj.
Ale zyemiá byłá ſkáżona przed Pánem Bogiem/ y nápeł
25:
nioná rozmáitey złośći. A gdy widzyał Pan Bog zyemię być ſkáżoną/ bowiem
26:
káżde ciáło ſkáźiło drogę ſwą ná zyemi/ rzekł do Noego: Przyſzedł koniec ká=
27:
żdemu ciáłu przedemną/ nápełnioná ieſt zyemia złośći od oblicża ich/ á ia ie
28:
zágłádzę ná zyemi/ cżyń ſobie okręt zwirzchu przykryty s komorámi/ w ktorym
29:
záchowaſz ſam ſiebie/ żonę/ ſyny z żonámi ich. A ták Noe gdy mu było pięć ſet
30:
lat/ s przykazánia Bożego budował okręt/ iáko go náucżono. Piſze Iozephus
31:
iż mu Pan Bog zámierzył cżás do ſtá á dwádzyeściá lat budowáć/ á w thym
32:
cżáſu Noe buduiąc/ kazał y vpominał ludzi áby powſtáli od złośći/ chcąli á=
33:
by Pan Bog ſwoy gniew racżył odmienić. Oni ſie tylko śmiali z iego okrętu iż
34:
go ná gorze budował/ á ná iego ſłowá niedbáli. Przeto Pan Bog viął 20 lat/
35:
á we ſtu powodź wielką ná ſwiát wypuśćił.
36:
N
Oách álbo Noe máiąc iuż ſześć ſet lat/ we=
37:
dług roſkazánia á obiáwienia Páńſkiego/ nábrawſzy s ſobą ży=
38:
wnośći y wſzytkich potrzeb/ ktoremiby mogł záchowáć ſwoy ży=
39:
wot s potomki ſwoiemi/ przez then cżás plagi powodzi wielkiey/
40:
wſiadł w okręt z żoną y s ſyny y z żonami ich. Nápuſzcżał theż do okrętu źwi=
41:
rząt/ ptakow/ y wſzytkiego żywego ſtworzenia ktore zyemią żywo było/ cży=
42:
ſtych po ſiedmi par (á to dla ofiáry Pánu Bogu drugie) á niecżyſtych po pa=
43:
rze par ſámcá y ſámicę/ ták źwirząt iáko ptakow/ áby były nád ine záchowáne
44:
ná ſwiecie/ iáko Pan Bog przykazał. A gdy ſiedḿ dni minęły/ w ktorych ſie
45:
Noe ſpráwował w okręcie mieſiącá Kwietniá dniá ſiedmnaſtego/ otworzy=
46:
ły ſie przepáśći morſkie/ á obłoki niebieſkie roſę s ſiebie wypuśćiły/ ſzedł deſzcż
47:
cżterdzyeśći dni y cżterdzyeśći nocy bez przeſtánia/ zálałá wodá zyemię y wſzy=
48:
tko ſtworzenie żywiące ná ſwiecie cokolwiek pod niebem było/
Wody ſwiát zá=
lały.
okrom Noego
49:
okrętu ktory podnioſłá wodá/ nád wſzytki gory ná ſwiecie cżterdzyeśći łokći/
50:
piſmo ſwięte powieda piętnaſcie łokći. Stałá wodá w mierze dni ſto y pięć=
51:
dzyeſiąt. Wſpámiętał Pan Bog ná Noego y ná wſzytko żywe ſtworzenie v
52:
niego w okręcie/ pocżęłá opadáć wodá/ wypuśćił Noe z okrętu Kruká áby
dał znak



strona: 5

Wiek pirwſzy.Liſt 5.
1:
grafika
2:
dał znák ieſli gory widáć/ nie wroćił ſie záſię/ wypuśćił drugiego dniá gołębi=
3:
cę/ ktora gdy nie miáłá gdzye odpocżynąć/ przyleciáłá záſię do okrętu/ po ſie=
4:
dmi dnioch wypuśćił záſię gołębicę z okrętu/ ktora wiecżor przynioſłá do okrę
5:
tu rozgę oliwną z zyelonemi liſtki w noſie ſwoim. Porozumiał Noe iż iuż pá=
6:
dną wody ná zyemi/ cżekał ieſzcże przez drugie ſiedḿ dni niżli wypuſzcżał źwi=
7:
rzętá. Był w okręcie Noe przez wſzytek cżás trzynaſcie mieſięcy ze wſzytkim
8:
domoſtwem ſwoim. Potym okręt ſtánął ná gorze w Ormiáńſkiey zyemi/ go=
9:
rę zową Taurus mons álbo Kordien.
Taurus gorá.

10:
¶ Berozus Hiſtorik Káldeyſki naſtárſzy miedzy wſzytkimi Hiſtoriki dziſiey=
11:
ſzego cżáſu ná ſwiecie/ piſze o potopie tymi ſłowy:
Berozus.
Przed potopem wiele cżá=
12:
ſow álbo wiekow było/ piſáli náſzy Káldeycżycy iż pod gorą Libanem było
13:
miáſto wielkie Enos Gigántow/
Libán gorá.
Gigántowie.
ktorzy wſzytkiemu ſwiátu mocą pánowáli
14:
od wſchodu ſłońcá do zachodu/ ći dufáiąc ſwoiey śile y vrodzye wielkiey/ wy=
15:
nálawſzy zbroie/ wſzytki zniewolili/ ludzi iedli/ z mátkámi/ dzyewkámi/ dobyt=
16:
kiem ſie mieſzáli/ Bogiem gárdzili/ á ſiebie zá Bogi kazáli chwalić/ y wiele
17:
inych zlośći niewymyſlonych dzyáłáli. Byli też niektorzy co ie s tego wyſtrze=
18:
gáli y przyſzłe plagi powiedáli/ y ná kámieniu textem Káldeyſkim wypiſowá=
19:
li. Oni tego nic niedbáli á s tego ſie śmiali. Był też ieden miedzy nimi w Sy=
20:
riey ſpráwiedliwy cżłowiek z ich narodu/ ktory ſie chronił tych złośći/ á ie o=
21:
ſtrzegał áby ſie vpámiętáli/ á odwodził od rozmáitych zbytkow á okrucień=
22:
twá/ powiedáiąc im przyſzłą plagę powodzi/ ktorą poznał z biegow niebie=
23:
ſkich/ imieniem Noách/ ze trzemi ſyny/ Sam/ Iapet/ á Chem/ żony ich były
24:
Thytea wielka/ Pándora/ Noelá y Noeglá/
Thytea.
Pandorá.
Noelá.
Noeglá.
ále gdy ná to niedbáli/ cżynił ſo=
25:
bie okręt ná trzy ſtá łokći wzdłuż á pięćdzyeſiąt ná ſzerz/ przed cżáſem 78 lat/
26:
w ktorym y komor nábudował/ iákoby tám miał długo mieſzkáć/ do ktorego
27:
źwirząt y ptakow niektorych mniey/ niektorych więcey nápuſzcżał/ bo ſie ſámy
28:
przezdzyęki ćiſnęły do niego/ widząc wielkość wody s przepáśći morſkich
wrzeć á wy



strona: 5v

Kſięgi pirwſze
1:
wrzeć á wylewáć/ gdzye oná wodá ták prętka á gwałtowna zalała wſzytkę zie=
2:
mię nád wſzytki gory ná ſwiecie/ wſzytek rodzay żywy potopiłá/ krom Noego
3:
ſámo oſmego á tych źwirząt s ptaki co były w okręcie. Stánął potym okręt ná
4:
gorze w Armeniey/ s ktorego záſię Noách zwypuſzcżał żywy narod ku roſpło=
5:
dzeniu. Ludzye potym miáſto iednego nabożeńſtwá chodzili do tego okrętu/ á
6:
łupáli ſmołę z niego/ ktorą był okręt poklijł zwirzchu y wewnątrz na pámiątkę
7:
potopu. ∴ ∴∴ ∴
8:
¶ Według tego naſtárſzego Hiſtoriká/ náyduie ſie iż od Káldeycżykow Ba=
9:
bilonicy y Zydowie piſmá náwykli/ á od Bábilońcżykow Grekowie z Láćin=
10:
niki/á ſtąd ſie náyduie iż Zydowſkie hiſtorie ſą nadawnieyſze y napewnieyſze.
Káldeyſkie pi=
ſmo napirwſze.

11:
Stąd też pobacżono może być/ iż przed potopem Káldeyſkim ięzykiem mowio=
12:
no/ á Káldeyſki zgadza ſie z Zydowſkim máiąc odmiánę niewielką.
13:
Wiek wtory ſwiátá pocżyna ſie
14:
od Noego álbo od potopu do Abrámá/ według Zy=
15:
dow lath 294. według wykłádácżow
16:
Bibliey lath 942.

17:
Rozdzyał wtory kſiąg pirwſzych.

18:
W
Yſzedł ieſt Noe z okrętu s ſynmi ſwoimi/ z żo=
19:
ną/ y z żonámi ſynowſkiemi/ wypuśćiwſzy też źwirzętá y
20:
ptáctwo y wſzytko żywe ſtworzenie według ſwego rodzá
21:
iu/ y zbudował ołtarz Panu Bogu/ á vcżynił ofiárę z
22:
dobytká wſzytkiego/ tákież s ptakow cżyſtych/ ku cżći á
23:
chwale iemu.
Ofiárá Noego.
Pocżuł Pan Bog wdzyęcżność w iego o=
24:
fierze/ przeto ſam w ſobie mowił: Iuż dáley żadnym o=
25:
bycżáiem nie będę złorzecżył zyemi dla cżłowieká/ ábo=
26:
wiem myſli cżłowiecże s przyrodzenia prętkie ſą ku złośći z młodośći ſwych/
27:
iuż nie pobiję wſzytkiego żywego ſtworzenia iákom vcżynił.
¶ Zmiłowánie
Pánſkie nád ro=
dzáiem ludzkim.
j. Moiże. w ix.
Y vcżynił Pan
28:
Bog iákoby znowu wſzytek ſwiát/ á błogoſłáwił Noemu y ſynom iego/ rze=
29:
kąc: Rośćcie á mnoſzcie ſie/ będzye ſie was bało káżde żywe ſtworzenie ná zye=
30:
mi/ wſzytko co żywie będzye wam ná pokarm/ iáko ogrodne pożytki zyelone/
31:
dałem wam w moc wſzytko/ tylko ábyſcie mięſá ze krwią nie iadáli/ á ktoryby
32:
roźlał kreẃ cżłowiecżą/ niechay będzye y iego wylaná/ ábowiem cżłowiek ná
33:
kſtałt Boży ieſt ſtworzon/ ále wy rośćcie á rozmnażaycie ſie á nápełniaycie
34:
zyemię. Ato ia pokoy z wámi y s potomki wáſzymi vcżynię y s káżdym żywym
35:
ſtworzeniem ná zyemi/ iż iuż dáley żadne ciáło plagą powodzi wielkiey nie bę=
36:
dzye zábite/ á znák tego pokoiá będzye: Położę miedzy wámi y miedzy żywym
37:
ſtworzeniem á miedzy mną/ Duhę álbo Tęcżę pod obłoki/ á wſpámiętam ná
38:
pokoy wiecżny.
Znák pokoiá/ Tę
cżá.
Potym ſie s tych ośmiorgá ludzi rozmnożył wſzythek ſwiát.
39:
Náyduie ſie s piſmá iż przed potopem nigdy deſzcż áni źimá nie bywáłá/ ludzie
40:
cżáſy mieli mierne/ moc y śiłę zdrową/ y wſzytkiego obfitość/ przetho długo
41:
trwáli ná ſwiecie bliſko tyſiącá lat.
¶ Cżáſy mierne
przed potopem.
Acżkolwiek drudzy domnimawáli ſie/ á=
42:
by látá zá mieſiące piſmo ſwięte kłádło/ ále nie może to być/ byłoby záſię mniey
43:
niż dziś/ gdyż widamy ludzi być dziſieyſzego cżáſu żywych do ſtá lat.
44:
¶ Noe pánem zyemſkim będąc ná ten cżás/ Krolem/ Kápłanem/ y Kſiążę=
ciem/ pocży=



strona: 6

Wiek wtory.Liſt 6.
1:
ciem/ pocżynał goſpodárſtwo pirwſze/ to ieſt/ oráć/ ſiać/ dobytek páſć/ y wino
2:
ſpráwiáć/ ktore tym obycżáiem ſzcżepił/ iáko piſze Iozephus: Wygnał Kozy
3:
ná gorę Korycką w Cylicyey/ nálazł tám Kozyeł iágody zową Lábruſká/ iadł
4:
ie y vpił ſie imi/
Lábruſká.
pocżął drugie Kozy bość tákież iny dobytek/ á gdy to powie=
5:
dano Noemu/ drugi raz ſzedł zá nim ſam/ Kozyeł proſto do onych iágod/ iadł
6:
ie y tákież ſie vpił/ záwodził ſie z rogámi ná iny dobytek. Obacżył Noe moc
7:
tych iágod/ nakopał ich y náſádził domá/ álbo iáko piſmo ſwięthe powieda:
8:
Szcżepił Noe wino przydawſzy k niemu krwie Lwiey/ Wieprzowey/ Bárá=
9:
niey y Małpiey/ potym Lábruſká w dobrą ſie winnice obroćiłá y owoc doſko=
10:
náły s ſiebie dáłá/ to ieſt wino/
Szcżepienie wi
ktore Noe poświęćiwſzy ku pożytku ludzkie=
11:
mu/ vcżynił wielkie gody ná ktorych ſie ſam vpił y vſnął/ iáko martwy leżał
12:
bez zákrycia nieucżćiwie. Chám ſyn iego widzyał oycowſką nágość/ nie zákrył
13:
go ále ſie śmiał vkázuiąc drugiey bráciey. Brácia drudzy poruſzeni oycowſką
14:
miłośćią/ rzućili ſie á zákryli oycá nágiego zá wſtydem ſwoim. Noe przecući=
15:
wſzy dowiedzyał ſie/ iż ſie omylił ná przyiáźni ſyná iednego/ dzyękował owym/
16:
co go zákryli/ á Chámowi co ſie náśmiewał/ przedſię nie złorzecżył ſámemu/
17:
ále potomkom iego Chánáneyſkim/ áby byli záwżdy pod poſłuſzeńſtwem Se=
18:
mowym y Iáfetowym y potomkow ich/ á błogoſłáwił Semowi z Iáfetem mo
19:
wiąc:
Noe błogoſláwi
iednym ſynom.
Pomnoż Pánie Boże á rozſzyrz Semá y potomki iego ná wieki/ á Chá=
20:
nán áby był iego ſługą ná wieki/ Iafet áby mieſzkał w przybytkoch Semo=
21:
wych/ á Chánáán był ſługą iego s potomki ná wieki.
Noego złe win=
ſzowánye dru=
gim potomkom.

22:
¶ Był żyw Noe po potopie 350 lat/ miał wſzytkich lat 950 y vmárł w Pá
23:
nie/ Bodze/
Noego ſmierć.
docżekawſzy potomkow ſwoich cżterzy á dwádzyeściá tyſiąc y ſto/
24:
krom dzyeći y żenſkiego pogłowia.
25:
¶ Tego cżáſu wſzytek narod ludzki z winſzowánia Noego ieſt ná trzy po=
26:
wagi rozdzyelon/ to ieſt/ Kápłany/ Rycerze/ y chłopy álbo ſługi/ iáko w tey
27:
figurze obacżyſz. ∴∴ ∴∴ ∴∴
28:
Ty Sem bądź nabożny iáko Kápłan. Ty Iáfet broń iáko Rycerz. Ty Chámie ro iáko Chłop.

29:
Ale cżárt ktory ſie záwżdy o tho vſtáwicżnie prácuie/ áby miedzy narodem
30:
ludzkim wichrzył á ná złe przywiodł/ winſzował też s ſwoiey ſtrony narodowi
31:
ludzkiemu w ty ſłowá.
32:
TyKſięże cudzołoż.Rycerzu drapież.Kmieciu wierz w cżáry á bądź báłwochwálcá.

33:
A ták niewiem cżyie thu winſzowánie v potomkow Noego w więtſzey mocy
34:
zoſtáło/ álbo ſie bárziey rozmogło.
35:
¶ Swięty Ambroży piſze o winie/ iż gdyć miſtrzowi ſwemu napirwſzemu wi=
36:
no nie przepuśćiło/ á ku wſtydu wiecżnemu go przywiodło/ á coż dziſieyſzego
37:
Bachá iáko nie ma zbłaźnić gdy ſie vpije. Poetowie piſáli/ iż Liberius/ tho
38:
ieſt/ Bachus napirwey wino wynálazł/ tu ſie iáwnie okazáło ná Noim/ iż ſie
39:
omylili ná Liberiuſie/
Liberius.
przypiſáli mu to iż ie pijał dobrze.
40:
¶ Miał Noe ſynow więcey po potopie/ o ktorych piſze Berozus/ miedzy kto=
41:
remi/ był Ionichus/ ktory ſie vrodził trzeciego roku gdy wyſzedł Noe z okrętu/
42:
ktorego Moiżeſz w ſwiętym piſmie opuśćił.
Ionichus.
O tym piſzą iż był mąż wielkiego
43:
vcżenia/ y Aſtronom niepoſpolity/ ktory napirwey biegow niebieſkich ſpráwę
44:
obacżył/ przez ktorą przeźrzał y náucżył wſchod y zachod cżterzech przedniey=
45:
ſzych kroleſtw ná ſwiecie/ iáko ſynowie Chámowi w Aſyriey napirwey/ á po
46:
nich ſynowie Semowi w Perſyey y w Greciey/ potym ſynowie Iápetowi w
47:
Egipcie mieli pánowáć/ ktoremu był ociec Noe cżęśći zyemie nie náznácżył/
48:
iedno dáry dał/ á za nimi ſzedł do zyemie Ethán/ á tám pánuiąc wielki lud po=
49:
ſtánowił/ á miáſto im záłożył Heliopolis/ to ieſt/ ſłonecżne miáſto/ do ktorego
ſynowie Iá=



strona: 6v

Kſięgi pirwſze
1:
ſynowie Iafetowi przychodzili/ ludzye známienići/ miáſto ná pámiátkę Stry=
2:
iá ſwego záłożyli rzecżone Ionicho.
Ionicho/
Iego też był vcżniem Niemrot Gigás al=
3:
bo Sáturnus/ ktorego náucżył y drogę podał iáko nadewſzytkim narodem
4:
Chámowym panowáć miał. Miał ſyná Ionikus Kozdron imieniem/ od kto=
5:
rego poſzedł krol walecżny Subſyrſádebeth/
Kozdron.
Subſyrſadebeth
ktory ſześćdzyeſiąt y ſiedḿ miaſt
6:
napirwey przewroćił/ od rzeki Eufráten áż do Edroeſan/ y wſzytkę Indią
7:
ſprzechodził. ∴ ∴ ∴
8:
Snádne obacżenye potomſthwá Noego
9:
przez tę Figurę.

10:
Noego ſynowie przednieyſzy Sem ſthárſzy/ miał thy ſyny. Elám od ktorego wezwáni Elámite. Aſſur od ktorego Aſſyria wezwaná. Arfáxát miał ſyná Sale. Heber Falek Reu Saruch Naor Aháre Abráám Izáák/ Izmáel/ Naor Hus/ Chámuel/ Iedlaf/ Bátuel s ktorego Rebeká. Aram - Loth. Iektán ktorego ſynowie Elmodat/ Zaleff/ Aſſamrot/ Lare/ Adorám/ Vzal/ Deklá/ Hebál/ Abimáel/ Sabá/ Offir/ Ewilá/ Iobáb/ Lud od ktorego Lidia kroleſtwo. Arám/ ſynowie iego Hus/ od ktorego zyemiá Hus wezwaná/ s ktorey potym wyſzedł Loth, Hul Getter Meſrá Chám ſyn Noego miał ſyny. Chus/ ktorego ſynowie - Niemrot/ Sabá/ Ewilá/ Sábathá/ Regmá/ ktorego ſynowie Sabá/ Dodán/ Sábatácá/ Miſrái/ ſynowie iego Ludim/ Anánim/ Labim/ Neptum/ Ferráſim Káſluim s tych poſzli Filiſtynowie. Phut/ Chánáán/ od ktorego poſzli ſynowie - Sydon/ Etheus/ Iebuzeus/ Amoreus/ Gergezen/ Eweus/Archáeus/ Syeus/ Arydus/Zámáreus/ s tych ſie narod Kánáneyſki roſpłodził. Iafet ſyn Noego miał ſyny. Gomer miał ſyny Aſcenes/ Ryffat/ Togormá/ Magog/ Median/ Iáwan miał ſyny Heliſſá/ Tárſis/ Cetym/ Dodánin/ Tubál/ Mozuch/ Ionikus po potopie ſie vrodził/ miał ſyná Kozdron/ od ktorego Subſyrſádebeth.

11:
S
Em ſtárſzy ſyn Noego/ od ktorego Pan Kriſtus poſzedł/
12:
doſtał kráiny ná wſchod Słońcá w Syriey/ gdzye zálożył miáſto Sá=
13:
lem/ to ieſt/ Ieruzálem/ á ſtąd go drudzy zową Melchiſedek/ to ieſt/
Melchiſedek.

14:
naywyzſzy Kapłan y Krol/ bo od niego ſzłá pirworodność ná kápłany áż do
15:
Aroná/ ktorzy ludzyem dawáli błogoſłáwieńſtwá w potráwach y w inych rze=
16:
cżach á bráli zá tho pirworodne rzecży/ ktore błogoſłáwieńſtwo był potym
ſtráćił Ezau



strona: 7

Wiek wtory.Liſt 7.
1:
ſtráćił Ezau przez potráwę/ iáko o tym będzye niżey. A ták gdy był nawyzſzym
2:
kápłanem/ ofiárował napirwey Pánu bogu chleb y wino/ známionuiąc w tym
3:
pod záſłoną Kryſtuſá/ á s tego przykłádu Abráám iáko práwy kápłan pocżął
4:
dzyeſięćiny Pánu Bogu ofiárowáć. Miał ſześć ſynow/ s ktorych cżterzey zná=
5:
mienitſzy. Pirwſzy Elám/ od ktorego Elámitowie y Perſowie poſzli.
Elám.
Wtory
6:
ſyn Aſſur/ od ktorego wezwaná kráiná Aſſyria/
Aſſur.
Niniwen.
ten záłożył miáſto Niniwen
7:
w Aſſyriey/ ábowiem był vciekł przed Niemrotem do nieznáiomey zyemie/
8:
gdzye potym od iego imiieniá wezwaná Aſſyria. Przycżyná byłá zbieżenia iego
9:
z zyemie Sennár/ iż niechciał z Niemrotem wieże Babel budowáć/ áni ogniá
10:
zá Bogá chwalić iáko Niemrot przykazał. Trzeći Arám/ od ktorego poſzli
11:
Syriycżycy Dámáſceni.
Arám.
Ten záſię miał cżterzech ſynow/ Hus/ Hul/ Getel/
12:
Merſán. Cżwarty ſyn Semow Arfáxát/ ktory ſie vrodzil po potopie we trzy=
13:
naſcie lat/ od tego Pan Kryſtus poſzedł/ od tego theż idą Káldei. Miał ſyná
14:
Arfáxát Sale/ od Sale Heber/ á od tego Zydzi idą.
Arfáxát.
Rodzay Kriſtu=
ſow.
Od Heberá Fálek y Ie=
15:
ktán/ od Fáleká poſzedł Reu/ od Reá Zaruch/ od Zaruchá Naor/ od Naorá
16:
Tares/ od Tareſá Abráám dzyeſiąty potomek Noego/ ktorego był ieſzcże A=
17:
bráám zaſtał ná ſwiecie.
18:
C
Hám śrzedni ſyn Noego Afrikę trzymał/ ſynow miał cżte=
19:
rzech.
Chámowi ſyno=
wie.
Pirwſzy Hus/ od ktorego idą Murzynowie y Niemrot álbo Sá=
20:
turnus/ ktory Bogu ſie przećiwiąc wieżę ſtáwił Babel. Wtory ſyn Mi=
21:
zráin/ od ktorego Egipcżycy. Chánáán trzeći ſyn/ od ktorego idą Chánáney=
22:
cżykowie żydowie. Phut cżwarty ſyn dzyerżał Libią w Africe/ przeto wezwa=
23:
ná Phutenſis. Chámow narod nigdy pogańſtwá nie wyſzedł przez złe winſzo=
24:
wánie oycowſkie/ iż nie zákrył oycá pijánego.
25:
Y
Afet młodſzy ſyn Noego/ ná zachod ſłońcá y ná pułnocy w
26:
Europie ſzyroko pánował/ á ten ieſt náſz ociec Krześćiánſki/ á dla tego
27:
imię iego bywa cżciono ták v Poetow iáko v Hiſtorykow/ á zwáli go
28:
Iápetus. Miał ſynow dwánaſcie/ miedzy ktoremi był Iáwan álbo Iaon/ od
Iáwan.

29:
tego idą Grekowie/ ktore ieſzcże y dziś Iones zowiemy/ tego też zwáli Láćin=
30:
nicy Ianum á málowáli o dwu twarzach/ iż od niego poſzli Grekowie y Láćin=
31:
nicy. Ten Iáwan miał ſynow więcey/
Eliſſá.
Tárſus.
Gomer.
Magog.
Mozech.
Iáſcená.
Tyrás.
byl Eliſſá/ Dodánin s ktorych Elo=
32:
es álbo Holás/ ći ſą przodkowie Greccy: Był też Tárſus od ktorego Tárſy y Tár
33:
ſya wezwana. Gomer Iáfetow ſyn drugi/ od ktorego idą Niemcy y Cymbro=
34:
wie. Magog/ od ktorego idą Tátárowie/ Turcy/ Párty/ y ich żony Amázones.
35:
Mezech/ od ktorego Moſkwá y wſzyſcy Słowacy. Iáſcená/ od tego idą Wło=
36:
ſzy y ći ktorzy im przylegli. Tyrás od ktorego Tyrenſes/ potym Trácia wezwá=
37:
na/ dziś Turcy poſiedli
38:
O wieży Babel á rozdzyeleniu ięzykow.

39:
N
Iemrot z narodu Gigántow/ ktorego drudzy zową
40:
Sáturnus/ ſyn Chuſow/ ſyná Chámowego/ przez ſpráwę á náukę
41:
Striyá ſwego Ionikuſá/ napirwey v Bábiloncżykow pocżął pá=
42:
nowáć/ przez chytrość ſwoię á vćiśnienie ludzi/ námowiwſzy k ſo=
43:
bie Iektaná s potomſtwá Semowego/ drugiego też s potomſtwá
44:
Iápetuſowego. Ci trzey wſzytkiemu potomſtwu Noego ná ten cżás roſkázo=
45:
wáli. Przyſzedſzy ná polá Sennár záłożył miáſtá Arád/ Arkád/ Kálámne/ y
46:
Bábilon. A gdy ſie ći trzey zyecháli ná polá Sennár w wielkośći ludu/ wpadł
47:
Niemrot w pychę y vcżynił do wſzytkich rzecż táką Bogu przećiwną/ áby ża=
48:
dny ſzcżęſcia ſwego Bogu nie przypiſował iedno ſwoiey ſpráwie á mocy/ s tey
49:
przycżyny ten przewrotny cżłowiek wiele ludzi zwiodł ſwą zdrádliwą á bluźni=
Bwą mową



strona: 7v

Kſięgi pirwſze
1:
wą mową ná ſwoię ſtronę/ też y ogień niektore przez przypędzenie/ niektore łá=
2:
godną mową námowił chwalić. Przeto go ſwięte piſmo zowie gruby łowiec
3:
przed Bogiem dla obciążenia ludzkiego. Smiał ſie też kuśić mśćić ſie ludzkich
4:
krzywd ná Bogu: Przeto/ boiąc ſie plagi potopu drugi raz od Bogá/ rzekł ku
5:
drugim: Podźmy nádzyáłaymy cegły á w piecu vpalim/ będzyem wieżę ſtáwić
6:
pod ſáme niebo. Ktorą gdy pocżęli ſtáwić/ wnet Pan Bog ich pychę w poſro=
7:
mocenie obroćił/ iż ći miſtrzowie/ ktorych ſie było ze wſzytkieoſwiátá náſzło 72. grafika
8:
mowiąc przed tym wſzy
9:
ſcy iednym ięzykiem Kál
10:
deyſkim// pobłądzili o=
11:
koło roboty/ nie rozu=
12:
mieiąc ieden drugiego
13:
mowie cżego komu było
14:
potrzebá/ á ták rozeſzli
15:
ſie nie wiedząc dáley co
16:
cżynić. Niemrot iáko
17:
pirwey przez ſwoię mo=
18:
wę pánował/ ták potym
19:
przez mowę vpadł gdy
20:
nakład vcżynił/ á nie=
21:
wiedzyał co dáley mo=
22:
wić/ gdyż mu żadny nie
23:
rozumiał áni ieden drugiemu/ tylko káżdy ſobie. Przeto tha wieżá przezwána
24:
Babel/ to ieſt zámieſzánie/ iż ſie ich ięzyk zámieſzał/ gdy s káżdego iednego
25:
ſłowá ſiedḿdzyeſiąt ſłow powſtáło/
Rozdzyał ięzy=
kow.
to ieſt lehem chleb po Zydowſku/ káżdy
26:
inácżey ſwoim ięzykiem miánował/ Syriani láhmá/ Grekowie arton/ Niem=
27:
cy brot/ Słowacy chleb/ Serbowie kruch/ Liflánći meyſſe/ Fráncuzowie ál=
28:
bo Galli Páin/ Węgrzy kineer/ Indowie oholo/ Turcy ethmek/ Wołoſzy
29:
pin/ Anglicy bred/ Litwá donos/ y drudzy tákież z inych narodow inácżey ká=
30:
żdą rzecż zwáli. Potym Niemrot z lekkoſcią ſzedł do Perſiey/ á tám ludzi o=
31:
gniá báłwochwálſkiego náucżył chwalić. Przeto zwáli ſłońce bogá niebieſkie=
32:
go/ á ogień bogá zyemnego. Vciekł potym do Włoch Niemrot álbo Sátur=
33:
nus wzyąwſzy ſyná Kámeſá s ſobą/ záłożył miáſtecżko Chámeſá od ſyná ſwego
34:
gdzye dziś Rzym/ iáko będzye niżey o Sáturnuſie/ á tám ludzi náucżył robić o=
35:
koło roley. Potym go chwalili zá iednego ſwiętego Włoſzy/ iáko będzye o tym
36:
ná ſwoim mieyſcu.
37:
¶ Sybillá o wieży Babel powiedá/ gdy iednym ięzykiem ludzye mowili ná
38:
ſwiecie/ niektorzy wieże ſtáwili wyſoką iákoby po niey chcieli do niebá wniść/
39:
ále bogowie wiátry puśćili á wieżę przewroćili/ y głos káżdemu inákſzy rozdzie
40:
lili/ przeto Babel rzecżoná. Potym Semiramis Bábilonią ochędożyłá wiel=
41:
kim nakłádem. ∴ ∴ ∴
42:
H
Eber ſyn Sale od ktorego idą Zydowie/ ten nigdy nie był
43:
poſłuſzen w tym błędzye Niemrotá/ przeto záwżdy w iego domu ſłudzy
44:
byli prawdziwi Boży/ y ięzyk iego Zydowſki ná mieyſcu zoſtał/ ále inych
45:
po rozmáitych kráinach ſwiátá ſie rosſzedł. A ták Niemrot napirwey páno=
46:
wał w Babel/ po nim ſyn iego Aſſur/ nie ten co Niniwen záłożył álbo w Kál=
47:
deiey pánował/ bo ten był s potomſtwá Semowego/ ále ſyn Niemrotow od
48:
Aſſyriey miánowány Aſſur wtory/ od ktoreo poſzedł Belus od ktoreo Ninus.
49:
B
Elus potomek Niemrotow pánował w Bábiloniey ſiedḿ
50:
dzyeſiąt y pięć lat/ po iego śmierći ſyn Ninus napirwſze báłwochwál=
51:
ſtwo wymyſlił przez obrázy/ gdy kazał obraz ná iego grobie do ſłupá zá=
wieśić/ y prá=



strona: 8

Wiek wtory.Liſt 8.
1:
wieśić/ y práwo dał mocne kto ſie do niego vciecże by nagorſzą rzecż vcżynił/
Pirwſza modłá.

2:
miał być wolen. S tey przycżyny lud proſty onemu obrázowi wielkie cżći wy=
3:
rządzał y ofiáry cżynił przez długie cżáſy/ áż go potym Merkuriuſzem przezwá=
4:
li.
Merkuryuſz.
Potym to w obycżay weſzło/ gdy kto możny vmárł/ obraz z modłą mu po=
5:
ſtáwiono v grobu/ co dáley to bárzyey ſie tá pokuſá ná ſwiecie rozmagáłá/ iá=
6:
koż rozmáitość ięzykow ſwiát rozſzyrzyłá/ ták też rozmáite przezwiſká cżártá
7:
miánowáły. Abowiem niektorzy tan obraz w ktorym cżárt ſiedzyał zwáli Be=
8:
lus/ drudzy Báál/ drudzy Behel/ drudzy Báháláim/ drudzy Belfegor/ dru=
9:
dzy Belzebub. Ten to potym báłwan Dániel ſkáźił/ gdy był do Bábilonu z dru
10:
gimi Zydi prziwiedzion/ o cżym ſtoi w piſmie s. w oſtátnim káp.Dánielowym.
11:
Z
Oroáſtres krol Báktryáńſki/ ktorego drudzy mnimáią być
12:
Chámá Noego ſyná/ ten ſkoro ſie vrodził iął ſie śmiać nád przyrodzenie/
13:
gdyż ine dzyeći płácżą národziwſzy ſie. Był vcżony ták iż then napirwey
14:
drogi podał ku wyzwolonym náukam. Ten też napirwey wynálazł cżárnokſię=
15:
ſtwo/ iego poddáni drapieſtwem ſie záwżdy żywili iáko dziś Tátárowie/ prze=
16:
to potym od Ninuſá poráżon y zábit. Kſięgi iego popalono niektore/ w kto=
17:
rych Bogá ták wykłádał (iáko Euzebius Ceſárſki piſze)
Wykład Bogá.
Bog ma głowę iá=
18:
ſtrzębią/ wſzytki rzecży ſkáżone ná zyemi ſą/ on ieſt wiecżny ná niebie/ nigdy ſie
19:
nie rodził/ ſobie rowny y podobny/ wſzytkich ſkárbow foritarz/ ná dáry niedbá=
20:
iąc/ ociec práwá/ przez náuki vcżony/ ſwiętego przyrodzenia miſtrz iedyny/ na=
21:
lepſzy/ namędrſzy/ y naſpráwiedliwſzy nádewſzytki rzecży.
22:
O dziwnych narodzyech ludzi.

23:
Y
Ako rozmáitość ięzykow ſwiátu Pan Bog racżył ro=
24:
zdáć ná zyemi/ ták też y rozmáitość oſob żywych ná nim mieć ra=
25:
cżył/ niektore cudne niektore żádne/ niektore z dáry drugie bez dá=
26:
row/ niektore zdrowe á drugie chore według woley ſwey/ áby káż=
27:
dy bacżył iego moc iż on wſzytkim władnie/ ták ná niebie iáko ná
28:
zyemi y w morzu/ ten dziwny narod po potopie ſie od ludzi niektory wyrodził/
29:
niektorzy też od źwirząt/ niektorzy z morſkich ryb.
30:
¶ Sátyry ludzye leśni w gorach álbo w wielkich leſiech bywáią/ ták prętcy iż
31:
go żadna rzecż nie vgoni áż ſie ſtárzeie álbo chori będzie/ nágo chodzą/ z źwirzem
32:
żywą/ koſmáći/ mowy żadney nie máią/ tylko iáko małpy krzykáią.
33:
¶ Androgine ſą w Africe/ ktorzy oboie przyrodzenie máią á ſpołu ſie mieſzáią/
34:
máią práwe pierśi męſzcżyznie á lewe żeńſkie/ Hermofrodite.
35:
¶ Arymáſpi/ w Tátárſkich kráinach ſie rodzą/ ći ná cżele iedno oko miewá=
36:
ią/ á záwżdy walcżą z Gryfy o złoto y o perły.
37:
¶ Aſtromi/ w Indiey ſą nie máiąc zadnych vſt/ nie iedzą áni piją/ tylko przez
38:
nos dychánim żywą/ á s chroſtu zákrycie máią.
39:
¶ Celenofagi/ ſą w Kármániey/ ći iedno żołwie iedzą/ á z rybich ſkor zá=
40:
krycie miewáią. ∴ ∴ ∴
41:
¶ Tánefi/ nád morzem pułnocnym ſą/ ći wielkie vſzy máią thák iż wſzytek
42:
ſie imi zákrywa.
43:
¶ Hippopodes/ nád morzem Tátárſkim Oceanem/ ći máią głowy cżłowie=
44:
cże/ á nogi zádnie y przednie końſkie.
45:
¶ Neury/ theż w Tátárſkich kráinach ludzye/ co ſie ná cżás w wilki przemie=
46:
niáią/ zá Bogá Márſá chwalą/ á ſzáble y namioty zá obrázy poſwiącáią/ á
47:
ludzi ofiáruią.
48:
¶ Pigmei/ ſą w Indiey ludzye máluſkiey vrody y nie długo trwáią/ niewiáſty
49:
piątego roku rodzą á oſmego ſie ſtárzeią/ walcżą z żoraẃmi o żywność/ ná bá=
B 2rániech al=



strona: 8v

Kſięgi pirwſze
1:
rániech álbo kozłach ieżdzą/ ſtrzeláią z łukow ná żorawie.
2:
¶ Cyklopes álbo Gigántes/ ludzye wielcy iáko Obrzymowie/ ći byli w Sycili=
3:
ey pod gorą Etną/ ći też iedno oko w ciele miewáli/ o ktorych Vergil.piſał.
4:
¶ Scyryte/ miedzy Tátáry ludzye bez vſzu/ tylko dzyurki miáſto vſzu máią.
5:
¶ Troglodite/ w Afryce/ ći w ſkáłach mieſzkáią á węże iedzą.
6:
¶ Kánibales/ ći ludzkie mięſo iedzą.
7:
¶ Mántikorá/ w Indiey/ máiąc trzy rzędy zębow/ twarz cżłowiecżą á ciáło
8:
Lwie../../../.
9:
¶ Monokuli/ ludzye z wielkimi nogámi ták iż ſie wſzytek záſłoni od ſłońcá ſto=
10:
pą. Wiele inych dziwow álbo wyrodkow od ludzi ná ſwiecie/ zwłaſzcżá w
11:
Afryce/ Indiey/ á Scytiey/ co niektorzy ze pſiemi głowámi/ niektorzy bez
12:
głow/ niektorzy co w pierſiach gębá á ná rámieniu ocży/ niektorzy o dwu obli=
13:
cżu/ á wſzákże (iáko Auguſtin ſwięty piſze) co ich kolwiek ieſt podobnych cżło=
14:
wieku/ wſzyſcychmy od iednego oycá poſzli.
15:
O Egipcie y Scytiey.

16:
K
Roleſtwo Egipſkie w Afryce/ po Aſſyriyſkim ná ten
17:
cżás miedzy inemi ná ſwiecie zá cżáſu Reu álbo Rágau ſyná Fale=
18:
towego nalepiey roſło y ſzyrzyło ſie/ w ktorym napirwey Sores pá
19:
nował/ tego potym Tánáo krol Tátárſki poráźił. Drudzy piſzą iż
20:
Chámezys trzeći potomek Chámow thám napirwey pánował/ po
21:
nim Menán
Sores.
Tánáo.
Menán.
ktory iuż vcżył ludzi bogi chwalić y modły cżynić. Ale zá cżáſu A=
22:
bráámá pánowáli w Egipcie Thebei od miáſtá Thebe/ álbo Heliopolis rze=
23:
cżeni. Po tych záſię pánował Fárao krol/ od tego miáſtá Fares byli rzecżeni
24:
krolowie Egipſcy Fáráonowie. Zá cżáſu Iozefá żydá gdy przyſzedł do Egi=
25:
ptu/ pánował w Egipcie krol Fárao Amazys/ potym Fárao Memfres/ po=
26:
tym Chenchres/ zá tego Moiżeſz wywiodł lud żydowſki z Egiptu/ potym Are=
27:
us/ Remezes/ Monopes etc. to byli Fáráonowie wſzytko. Cżáſu krolá Sálomo
28:
ná krolował Smerdes/ drudzy po nim áż do Amázym drugiego/ ktory Rzecż=
29:
poſpolitą y práwá Egipcżánom vſtáwił/ ták iż y Solon Grek y Włoſzy wiele
30:
iego praw náſládowáli. Ieſt też Egipt ná ſwiecie miedzy inemi kroleſtwy ob=
31:
fitſzy w pożytki/ ták iż gi ſtodołą wſzytkiego ſwiátá zwáli/ á to gi ktemu ſprá=
32:
wuie rzeká Nylus/ ktora przezeń idzye y wylewa ná ſwe cżáſy/ á tym zyemię E=
33:
gipſką nád ine rodzáyną cżyni. Ieſt też Egipt miedzy inemi kroleſtwy ná ſwie=
34:
cie ludnieyſzy/ ábowiem thám niewiáſty ták ſą płodne iż rzadka ktoraby iedno
35:
dzyecię miáłá przy porodzeniu/ ále dwoie rázem/ troie/ cżworo/ y chowáią ſie
36:
dobrze/ á oſmego mieſiącá rodzą/ gdzyeby v nas bez ſzkody nie mogłá być.
37:
¶ W Egipcie napirwey wymyſlono ſiać y oráć przez niewiáſtę Ceres po Gre=
38:
cku Izydis/ ktora miáłá brátá y mężá Ozyrym/
Izydis.
Ozyrim.
tá napirwey vkazáłá im ſprá=
39:
wę około roley y chleb piec nálázſzy zboże/ ktore ſie ſámo pirwey bez prace po
40:
troſze płodziło. S tey przycżyny y Włoſzy y Grekowie chwalili ią zá iednę bo=
41:
ginią/ y koſcioły iey ſtáwiáli. Mienią też być w Egipcie napirwey ludu wiel=
42:
kiemu ſie rozmoc. Przeto był ſpor miedzy Egipciány á Scyty álbo Tátáry/ o
43:
ſtárodawnośći ſwoiey: Egipciánie dowodzili tym iż v nich kráiná ciepleyſza/
44:
przeto rychley oſchłá po powodzi/ á gdzye kto widzi zyemię ſuchą tám bieży z rá=
45:
doſcią po poſtráchu wielkim/ á tám mieſzka nie śmieiąc ſie dáley wychylić/ A=
46:
le Scytia leży w źimnym á niepogodnym kráiu ná pułnocy/ tám nie mogłá ry=
47:
chło wodá opáść/ przeto ludzye nie mogli w niey ták iawno być iáko w Egip=
48:
cie. Scitowie też przećiw temu záſię mowili:
Scytowie.
Acż v nas kráiná źimna á mokra/
49:
ále wyzſzey leży nád Egipt/ znáki tego ſą/ iż rzeki ktore idą s Scytiey ku połu=
50:
dniu płyną/ wſzytki wpadáią iedny w morze Hirkáńſkie/ drugie w Pontſkie/
drugie w Ká=



strona: 9

Wiek wtoryLiſt 9.
1:
drugie w Káſpiyſkie/ á Egipt ná południe leży/ przeto Egipt niżey leży niż
2:
Scytia/ á gdzye wyzſze mieyſce tám ſie rychley zyemiá vkaże/ á gdzye zyemię ſu=
3:
chą nápirwey po powodzi ludzki narod widzyał tám bieżał ták ludzye iáko źwi
4:
rzętá. Náydowáli to vcżeni ludzye/ iż w Scytiey ná wſchod ſłońcá y ná pułno=
5:
cy naſtárſzy ludzye ná ſwiecie/ á tám był záſzedł ſyn Iafetow po potopie Ma=
6:
gog/ od ktorego idą Tátárowie s Turki/ s Párty/ z Hirkany/ ten narod potym
7:
wzyął obrzeſzkę od Hizmáelá ſyná Abrámowego przez Máchometá/ iáko o
8:
tym będzye niżey.
9:
¶ Mieli w ſobie iedny obycżáie dobre krolowie Egiptu ná ten cżás/ ták iż ich
10:
rozumu á náuki wſzytek ſwiát náſládował/ ábowiem krolowie przerzecżeni á
11:
zwłaſzcżá Amázys wtory y drudzy po nim nie chowáli ná dworze ſwoim żadne=
12:
go ſługi ktoryby był cżego oſobnego nie vmiał/ ták wolni/ kupni/ iáko kápła=
13:
ni/ bądź te w rycerſkich rzecżach/ bądź w náukach/ tákież rzemieſlech/ y inych
14:
rzecżach roſtropnych/ ábowiem máiąc káżdy krol tákie ludzi vcżone á przykłá=
15:
dne záwżdy przed ocżymá ſwemi/ łácno przez ich przykład/ náukę/ y obycżáie/
16:
tákież y wyſtrzegánie będzye odwrocon od ſkázy ſzkodliwey kroleſtwu y iego o=
17:
ſobie.
Bronią korupcy
ey.
Abowiem ludzkie przyrodzenie ták mdłe ieſt/ iż łácno vpádnie w zbytek
18:
ſzkodliwy/ ieſli go rozumem ſwoim álbo ludzkim kto nie podeprze/ álbo záſię ie=
19:
ſli kto ma ſługi ſwoim obycżáiom ſkáżonym rowne/ ſnádnie wſzyſcy zginą.
20:
¶ Z drugiey ſtrony záſię mieli obycżáie złe przećiw Bogu krolowie Egipſcy/
21:
iż báłwochwálſtwo záwſze v nich nawiętſze było niż gdzye ná ſwiecie/ cokol=
22:
wiek ieſt wymyſlono ná ſwiecie około vbiorow ſłupow/ obrázow/ y inych mo=
23:
dlarſtw/ wſzytki od nich przodek wzyęły.
Obycżaye ſzko=
dliwe.

24:
¶ Memfis álbo Alkáir álbo Aldzir drudzy zową/ miáſto wielkie y głowá kro=
25:
leſtwá Egipſkiego/ tego cżáſu było záłożono y wymierzono ná ſto y pięćdzye=
26:
ſiąt ſtáian w koło w mieyſcu przyrodzonym á przyſtoynym/
Memfis.
od Ogiellá krolá
27:
Egipſkiego/ nád rzeką Nyluſem/ á od cory ſwoiey w ktorey ſie kochał Mem=
28:
fis/ przezwał miáſto iey imieniem/ támże też od morzá dał vſypáć groble wiel=
29:
kie á wyſokie broniąc od ſzkod morſkich nawáłnośći/ z drugiey ſtrony ma iezyo=
30:
ro wielkie/ kthore cżyni obronę miáſtu. Potym drudzy krolowie opuśćiwſzy
31:
Thebe gdzye pirwey głową mieſzkáli/ tám ſie przenieſli/ á káżdy z nich co oſo=
32:
bnego tám poſtáwić dał/ przeto przezwáli drugą Bábilonią y Kairem.
Kair.
Tam
33:
też potym ludzye vcżeni chodzili ze wſzytkiego ſwiátá vcżyć ſie w náukach gwia
34:
zdárſkich y modlárſtwam rozmáitym/ bo tám ty rzecży napirwey powſtáły. Pi=
35:
ſze Ieronim s. iż Pláto y Pitágorás tám byli przyſzli ſłucháć prorokow Egi=
36:
pſkich/ ktorzy mnimáli być Bogá ſłońce y mieſiąc.
Plato.
Pitágorás.
Syrofánes Hetman Egip=
37:
ſki napirwey báłwochwálſkie kápłany vſtáwił bez żon.
Syrofánes.
Gdy mu ſyn vmárł/ ná
38:
pámiątkę iego zbudował mu koſcioł w ktorym obraz iego poſtáwił/ do ktore=
39:
go theż y kápłany ſpoſobił/
Obrázy ſkąd.
áby tám wiecżnie mieſzkáli bez żeńſkiego narodu.
40:
Tám będąc w oſobnośći vcżyli ſie cżárnokſięſtwu
Cżárnokſięſtwá.
przez káráktery álbo ſlowá
41:
Káldeyſkie/ gdzye potym ludzyem dawáli ná ich pytánie odpowiedzi przez o=
42:
brázy/ potym tho weſzło v Pogánow w obycżay/ iż obrázy y kſiężą ſwięcono
43:
ſwoim obycżáiem. ∴ ∴ ∴
44:
Práwá Egipskich ludzi tákie były/ zwłaſzcżá zá kro
45:
lá Bábáriuſzá gdy dwá mieli ſpráwę przed ſądem/ ná ſpiſku ią dawali Sędzie=
46:
mu/ ták powodna ſtroná iáko y obwiniona/ á to dla tego iż drugi rzewniwego
47:
przyrodzenia będąc/ przed płácżem ſwey rzecży nie będzye mogł powiedzyeć/
48:
ſnádniey mu przydzye nápiſáć powoli á przed ſądem cżytáć. Dopuſzcżał thego
49:
ſąd obiemá ſtronam do kilá rázow cżynić/ áby ſłuſznie obacżyli rzecż ich/ po=
50:
tym według bacżenia ſkazánia cżynili. Złodzyei żadnych nie tráćili mowiąc/
51:
niepodobna rzecż cżłowieku być ná ſwiecie ktoryby nie kradł/
Złodzyeyſtwo.
nie tylko inemu
B 3ále y ſobie/



strona: 9v

Kſięgi pirwſze
1:
ále y ſobie/ to ieſt/ gdy co przez ſwoy głupi rozum ſtráći álbo prze leniwość nie
2:
nábędzie/ ſobie to vkrádnie. Tákże ten obycżay bywał/ kto miał wolą kráść/
3:
obiawiał ſie ſtárſzemu z duchownych y dał ſie wpiſáć w reyeſtr/ á gdy co kędy
4:
vkradł/ miał przynieść pod gárdłem do onego ſtárſzego z duchownych/ tám mu
5:
cżwartą cżęść vdzyelił on duchowny z oney kradzyeżey/ á trzy cżęśći poſłał záſię
6:
onemu komu vkradł/ áby káżdy ſtrzegł ſwey rzecży pilnie. A ieſli złodzyeiá vłá=
7:
pił kto kiedy kradł/ miał go wydáć ná poſpolitą robotę/ tácy ſypáli wáły/ mu=
8:
ry robili y ine rzecży. Ieſli kto zábił kogo/ gárdło miał dáć káżdy tháki. Ieſli
9:
krzywoprzyſiągł/ gárdłem tho zápłáćił/ wywodząc to iż táki dwárázy grzeſzy
10:
przećiw Bogu y przećiw cżłowieku zgwałcenim wiáry. Podrożny cżlowiek
11:
gdyby nádſzedł kogo áno go biją álbo zábito á nie obronił go ieſli mogł/ winien
12:
gárdło dáć zá zábitego/ ieſli złocżyńcow nie doſtał. O cudzołoſtwo męſzcży=
13:
zny karano wáłáſzeniem/ á niewiáſty gárdłem iáko ty ktore troię winę przepa=
14:
dáły/ to ieſt/ płod tym zárażáiąc/ mężá zdradzáiąc/ wiárą wzgardzáiąc. Kto=
15:
ry nieprzyiaćielom táiemnice wydawał/ ięzyk mu vrzniono. Muzyki wſzelkiey
16:
ták ſpiewánia iáko piſkánia zákazowano/ wywodząc to iż przez to ludzye nie=
17:
wieſcieią/ á w pracy teſkniwi/ y złych ſerc bywáią ku potrzebie woienney. Bę=
18:
kárći ták ważni máią być iáko y wlaſni/ wywodząc to tym iż ſyn káżdy nie po=
19:
winien zá oycowſki wyſtępek ćirpieć álbo mácierzyńſki. Kápłani ich tylko o ie=
20:
dney żenie być powinni/ ále ini ludzye ile ich ktory chciał mieć wolno było.
21:
Kápłani też ludzi nie lecżyli pod gárdłem/ iedno ći ktore ná tho obrano we=
22:
dług piſánych lekarſtw/ gdzyeby przez piſánych lekarſtw kto lecżył á w thym
23:
chory vmárł/ gárdło miał dáć lekarz. Był też ten obycżay/ iż też káżda oſoba
24:
męſzcżyznia byłá popiſana w kſięgi krolewſkie/ cżym ſie kto obchodził á iáko ſie
25:
ſpráwował ná ſwym goſpodárſtwie. O inych kroloch Egipſkich/ ktorzy byli
26:
cżáſu Alexándrá wielkiego y po nim/ będzye ná ſwym mieyſcu nápiſano.
27:
Rozdzyał trzeći kſiąg pirwſzych o cżterzech Monár
28:
chiach/ á Monárchia ſie rozumie ieden Pan álbo
29:
ſprawcá przednieyſzy ná ſwiecie/ zowiemy to
30:
poſpolicie Ceſárſtwem.

31:
G
Dy iuż Pan Bog widzyał lud mnożyć ſie dzyeń
32:
odedniá ná ſwiecie/ byłá to iego wola/ áby zwirzchność albo
33:
przełożeńſtwo nad ludem poſpolitym byłá vſtáwioná/ iákoby
34:
oni lud ſwoy w ſpráwie dobrey rządzili/ to ieſt w chędogośći
35:
w ſpráwiedliwośći/ y w kárnośći. O ktorych ſpráwach Dá=
36:
niel Prorok w piſmie s. piſze przez obiáwienie Boſkie dwoiá=
37:
kim obycżáiem.
Dániel Prorok.
Napirwey pod poſtáwą wielkiego mężá álbo ſłupá/ ktorego
38:
głowá byłá złota/ pierśi ſrebrne/ żywot miedzyány/ goleni żelázne. Wykłádá
39:
to widzenie Dániel o cżterzech Monárchiach/ to ieſt/ o ſpráwach przednich ná
40:
ſwiećie. Głowá złota známionuie Monárchią pirwſzą Aſſyriyſką/ w ktorey na=
41:
pirwey pánował Ninus.
Dániel w vij.ká.
Ninus.
Srebrne pierśi Perſką/ w ktorey Cyrus pánował.
42:
Zywot miedzyány Grecką/ gdzye pánował Alexánder wielki. Goleni żelázne
43:
Rzymſką/ gdzye Rzecżpoſpolita pánowáłá. Nogi gliniáne y żelázne známionu
44:
ią dziſieyſzą ſpráwę Rzymſką y ſłábą y krzepką iákoby nieuſtáwicżną/ ktory
45:
ſłup/ kámień z niebá (to ieſt Kryſtus opoká) gdy ſpádnie roſtrąći á w niwecż
46:
obroći. Drugim obycżáiem było obiáwiono Dánielowi Prorokowi pod poſtá=
47:
wą źwirzęcą/ Lwice/ Párdá/ y Niedźwiedzyá. Lwicá známionowáłá moc A=
48:
ſſyriyſká przez Aſſurá/ Niedźwiedź Perſką/ Párdus Grecką przez Alexándrá
wielkiego.



strona: 10

Wiek trzeći.Liſt 10.
1:
wielkiego. Cżwarte źwirzę známionuie Monárchią Rzymſką/ nád Rzymſkie ie
2:
ſzcże pod zákryćim náznácżył powſtáć drugie kroleſtwo okrutnośći pełne. kto=
3:
ry nowy zakon vſtáwi przećiw ſłowu Bożemu/ to ieſt Máchometá s Turki.
4:
Thu możem pobacżyć ták z Hiſtoriy iáko s piſmá ſwiętego rychłe ſkońcżenie
5:
ſwiátá. ∴ ∴ ∴
6:
Pirwſza Monárchia.

7:
P
Irwſza Monárchia byłá v Káldeycżykow/ v ktorych
8:
napirwey krolował Niemrot potomek Chámow/
Niemroth Kál=
deyſki krol.
ácżkolwiek był
9:
Noe vmiłował ſyná Chámá/ ále iż pośmiech z oycá vdzyáłał nie
10:
zákrył go/ przeto Pan Bog s potomſtwá iego zwirzchność odiął y
11:
błogoſłáwieńſtwo/ iż nie długo był ná tym áni żadny s tego rodu
12:
potym/ bo wnet przyſzło do Aſſurá od Niemrotá/ ktory Aſſur Niniwen záło=
13:
żył/ á od tego powſtáli y wezwáni Aſſyriani/ y Bábilonią poſiedli.
Aſſur Káldeyſki
krol.
Wiele kro=
14:
low było w tey to Monárchiey Káldeyſkiey/ ktorzy nie byli godni tego áby co
15:
o nich piſano/ ábowiem zágáśiwſzy ſłowo Boże/ do báłwochwálſtwá ſie rzu=
16:
ćili/ áż do Abráámá/ do ktorego ſie ten wiek ściągał.
17:
¶ Thego cżáſu Tánáo krol Tátárſki pirwſzy ná wſchod ſłońcá pánował/ od
18:
ktorego rzeká wezwaná Tánáis/ to ieſt Wolhá.
19:
¶ Thego też cżáſu Tuiſkon krol Niemiecki Sármáty ſpráwował.
20:
Trzeći wiek ſwiátá pocżyna ſie
21:
od Abrámá do Dawidá/ ieſt lat 832. we=
22:
dług niektorych lat 942.

23:
R
Oku od pocżątku ſwiátá według ſiedmidzye=
24:
ſiąt wykłádácżow/ Bedy/ y Orozyuſza 3184. według
25:
niektorych 3034. wedlug żydow tylko 1548. według
26:
Káryoná 2000. vrodził ſie Abráám ſyn Tare w Kál=
27:
deiey Pátriárchá pirwſzy żydowſki/ zá cżáſu Ninuſá kro
28:
lá Aſſyriyſkiego/ pánowánia iego látá 42.
29:
¶ Gdy ſie ſkońcżyłá Káldeyſka Monárchiá przyſzłá do
30:
Aſſyrianow/ ktorym Ninus ſyn Below napirwey páno=
31:
wał/ mocny/ walecżny/ á fortunny/ ten napirwey walcżyć wymyſlił y pocżął/
32:
gdy zwádził Tánáo Tátárſkiego krolá z Wexorem krolem Egipſkim: á gdy ſie
33:
obá poráźili/ Ninus ich dokonał á páńſtwá pobrał. Potym walcżył z Zoroá=
34:
ſtrem krolem Báktryáńſkim/
Zoroáſter.
á gdy go zwyciężył w tym vmárł/ zoſtáwiwſzy
35:
po ſobie ſyná máłego ieſzcże ku rządzeniu niegodnego. Pochowan w Babiloni=
36:
ey w wielkim grobie krolewſkim/ ktory piſzą być ná dzyewięć ſtáian ná dłuż/
37:
tákież y ná wzwyſz. Semiramis Ninuſowá żoná bacżąc wiek młody ſyná ſwo=
38:
iego/ áby on w cżym nie pochybił/ wzyawſzy ná ſię odzyenie iego táiemnie/ ſprá=
39:
wowáłá kroleſtwo/ á ſyná w ſwoim vbiorze nośiłá miáſto ſiebie/ á áby nie by=
40:
łá poznána/ kazáłá y dworzánom ſwoim w iednákich ſzáciech chodzić iáko y ſá=
41:
má. Abowiem ſie tego obawáłá/ áby dla iego młodośći kráiny nie odſtępowa=
42:
ły/ tákież y dla żeńſkiey ſpráwy. Spráwowáłá tę Monarchią ták dobrze y for=
43:
tunnie/ iż żadny krol iny/ krom Alexándrá wielkiego/ thák dáleko ná wſchod
44:
ſłońcá nie wſzedł do wielkiey Indiey/ iáko oná/ wſzákże tám byłá porażoná od
45:
krolá Indiyſkiego y ránioná ſtrzáłą.
B 4Też ona miá=



strona: 10v

Kſięgi pirwſze
grafika
1:
¶ Też oná miáſto Bábilon wielkim koſztem
2:
założyłá y murem obtocżyłá/
Babilon záłożo=
no.
y wiele inych miáſt
3:
ták w Aziey iáko w Afryce. Byłá niewiáſtá
4:
pyſzna/ śmiáła/ chytra/ prętka/ y chędoga.
5:
Iednego cżáſu gdy ſie cżoſáłá/ przyſzłá nowi=
6:
ná do niey iż Babilon odſtąpił od niey/ po=
7:
chwaćiłá ſie prętko ieſzcże włos połowice nie
8:
ſchowawſzy iecháłá tám z woyſkiem/ ták dłu=
9:
go onych włos połowice niecháłá áni odſtę=
10:
powáłá od miáſtá áż ich dobyłá. Wſzakże
11:
nie mogłá być bez tego/ áby ſwey krewkośći
12:
przyrodzoney milcżkiem álbo ćirpliwoſcią v=
13:
ſzłá/ álbo iákim wſtydem/ iáko to káżdy ma
14:
mieć ná bacżeniu/ ále tego iáwnie y bez wſty=
15:
du vżywáłá/ nałożniki ſwoie z miłośći śćiná=
16:
łá/
Krewkosć nye=
wieſcia niewſty=
dliwá.
y tákież ty ktorzy ſie iey s tego wymawiá=
17:
li. Gdy ſyn iey doroſł/ prośiłá go áby z niego
18:
ſyná pocżęłá/ y vſtáwiłá práwo wſzędzye pod
19:
gárdłem/ áby ſie nie poymowali/ iedno co
20:
nablizſzy krewni/ chcąc thym práwem ſyná
21:
ſwego ku ſobie przyciągnąć. Syn brzydził ſie
22:
tym y zábił ią. Ná grobie kazáłá ty ſłowá ſo
23:
bie nápiſáć ták: Kto ruſzy grobu mego/ nay=
24:
dzye w nim co oſobliwego. Potym Dárius krol Perſki gdy Babilon wziął/ ná=
25:
lazł ná grobie iey to piſmo/ kazał grob otworzyć y nalazł liſty nápiſáne tymi
26:
ſlowy: To ieſt gorſzy ze wſzech ludzi/ co vmárłe w grobie budzi. Potym iey ſyn
27:
Ninus wtory Monárchią oycowſką ſpráwował/ ále nie s táką fortuną iáko
28:
ociec álbo máć/ ábowiem wnet odſtąpiły od niego ine kroleſtwá/ y ſam nie dłu
29:
go pánował/ zábili go ſłudzy ſámi. Co ſie dzyało potym s tymi krolmi Aſſyriy=
30:
ſkimi/ ktorych było po Ninuſie áż do Sárdánápalá 36. przez pięć ſet lat/ dłu=
31:
giegoby potrzebowáli piſánia/ tylko ná przykład wezmę Sárdánápalá oſtát=
32:
niego krolá Aſſyriyſkiego.
Przykład niego=
dnych krolow.

33:
S
Ardánápalus Krol oſtátecżny Aſſyriyſki/ był zá cżáſu A=
34:
máziaſzá krolá żydowſkiego Iudá iedennáſtego/ ktory to Sárdánápa=
35:
lus był nád niewiáſtę wſzetecżnieyſzy w brzydliwych vcżynkach/ ábo=
36:
wiem odmieniáiąc twarz ſobie fárbámi w koronie krolewſkiey ſiadał miedzy grafika
37:
pſotliwemi niewiáſtámi przędąc kądzyel/ y ine
38:
brzydliwe vcżynki ſpráwuiąc.
Iáko Bog vcżyn=
kow brzydliwych
nie ćierpi.
A gdy go w tym ie
39:
go Hetman Arbáces záſtał/ pchnął go nogą/ y
40:
podburzył nań wſzytek lud/ á Medom dał znáć
41:
áby z woyſki przyiecháli/ ktorzy go poráźili/ áż v=
42:
ciekł ná Babilon/ gdzye tám nálepſzy kus w ſwo=
43:
im żywoćie vdzyáłał/ iż nákłádſzy ná ogień drew
44:
kazał ſie zápalić/ tám zgorzał ze wſzytkimi ſkár=
45:
by y z zámkiem. Medowie poráźiwſzy krolá/ Mo=
46:
nárchią Aſſyriyſką wzyęli. A ták przeſzłá Mo=
47:
narchia Aſſyriyſka do Medow/ pod kthoremi
48:
byłá ſto trzydzieśći y pięć lat. A potym prze=
49:
ſzłá do Perſow/ á wſzákże tho zá iednę pocży=
50:
táią.
O Abráámie.



strona: 11

Wiek trzeći.Liſt 11.
1:
O Abráámie. Rozdzyał cżwarty.

2:
A
Gdy náſtáło było báłwochwálſtwo ogniá w Kál=
3:
deiey/ rzekł Pan Bog do Abráámá: Wynidź s ſwey zyemie y
4:
z oycá twego domu y przyrodzonych twoich/ á podź do zyemie
5:
ktorą tobie vkażę/ á tám cie rozmnożę ná wielki lud. Abrá=
6:
ám ſłuchał Páná/ máiąc lat 75. ſzedł do zyemie Kánáney=
7:
ſkiey wzyąwſzy s ſobą cżeladź/ y Lotá ſynowcá/ bo go był zá
8:
ſyná obrał gdy ſwoich nie miał y z żoną Sarą. Ale brathá iego Arám ſpalili
9:
Káldeycżycy/ iż nie chciał z nimi chwalić ogniá báłwochwálſkiego/ á ten ogień
10:
ktory oni chwalili zową po żydowſku Vr/ á pogáni zwáli Orymazdá/ to ieſt o=
11:
gień ſwięty/ ktory krolowie/ álbo ine przełożeni v nich kazáli przed ſobą nośić grafika
12:
zá iednę ſwiątość ná ko
13:
niu. Poſiadł Abráám
14:
zyemię Kánáneyſką ſzy=
15:
roko. Vkazał ſie mu
16:
Pan bog á rzekł:Two=
17:
im potomkom dam tę
18:
ziemię. Ktory wnet zbu
19:
dował Pánu Bogu oł=
20:
tarz dzyęki y chwały ie=
21:
mu cżyniąc/ obacżyw=
22:
ſzy y drugim obiawiá=
23:
iąc/ iż ieſt ieden Bog ná
24:
niebie y wſzędzye/ kto=
25:
ry wſzythkimi rzecżámi
26:
władnie/ ták że wiele lu
27:
dzi od wiela błędow odwiodł. Szedł potym Abráám ná drugie mieyſce mie=
28:
dzy Betel á Háy/ y zbudował drugi ołtarz ku cżći á ku chwale Bożey. Potym
29:
ſzedł ku południowi/ y mieſzkał w Dámáſzku/ gdzye ieſzcże y dziś zową then
30:
dom gdzye mieſzkał/ Abráámow dom.
31:
¶ Sſtał ſie potym głod wielki w zyemi Kánáneyſkiey/ przeto Abráám ſzedł
32:
do Egiptu z żoną Sarą y z domową cżeládzyą. Ale iż byłá cudnego vrodzenia
33:
Sará/ przeto boiąc ſie by go o nię Egipciánie nie zábili/ powiedał ią być ſwo=
34:
ią ſioſtrą. Potym mu ią wzyęto gwałtem/ á przywiedziono przed Fáráoná kro
35:
lá.
¶ Abráám żo=
nę ſtráćił.
Ale to Pan Bog przeyrzał łáſką ſwoię/ gdy Fáráoná ſkarał niemocą/ iż ſie
36:
iey nie dotykał. A gdy bogow Egipſkich przy ofiárach pytano przycżyny krole=
37:
wſkiey niemocy: Powiedzyeli/ iż dla krzywdy żony pielgrzymá Kánáneyſkiego.
38:
Wezwał potym Fárao Abráámá do ſiebie/ mowił mu: Cżemuś nie powiedał
39:
by to twoiá żoná byłá? oto maſz żonę ſwoię á weźmi ią w pokoiu. Przykazał
40:
krol ſługom ſwoim áby ią wyprowádzili pocżćiwie y z dáry. Piſze Iozephus iż
41:
przez ten cżás iáko tám był Abráám/ náucżył wiele dobrych obycżáiow Egi=
42:
pciánow y náuk/ dla cżego był wielkim cżłowiekiem v nich y mądrym.
43:
¶ Przyſzedł záſię Abráám ná to mieyſce gdzye był pirwey ſwe namioty rozbił
44:
miedzy Betel y Háy/ sſtał ſie bárzo bogátym w ſkárby y w dobytek. Lot iego
45:
ſynowiec miał też ſwoie ſtádá dobytká y páſterze/ á gdy przyſzli do Kánáney=
46:
ſkiey zyemie/ sſtał ſie ſwar miedzy páſterzmi ich. Przeto rzekł Abráám ku Lo=
47:
towi: Ieſteſmy ſobie przyiaciele wielcy/ przeto ſtrzeżmy przyiáźni ſwey by nas
48:
páſterze nie zwádzili/ proſzę rozdzyelmy ſie/ wſzak doſyć przeſtrono mamy/ idź
49:
ty ná lewą ſtronę s ſtátkiem ſwoim á ia ná práwą/ á chceſzli też ná práwą idź
50:
poydę ia ná lewą.
Rozdzyał Abrá=
ámá z Lotem.
Y wybrał ſobie Lot kráinę nád rzeką Iordanem/ á mieſzkał
51:
w mieſcie Sodomie/ á Abráám w Kánáneyſkiey zyemi w mieſcie Ebron. S te
go ich rozdzya=



strona: 11v

Kſięgi pirwſze
1:
go ich rozdzyału weſzło y dziś w obycżáy/ iż ſtárſzy rozdzyela á młodſzy wybiera
2:
ſwoy dzyał. Zbudował tám Abráám ołtarz ku chwale Bożey. Rzekł k niemu
3:
Pan Bog: Podnieś ocży twoie/ tę zyemię wſzytkę ktorą widziſz tobie dam y
4:
twoim potomkom ná wieki.
5:
¶ Tegoż cżáſu krol Elámitow Chodorláhomor/ wzyąwſzy k ſobie ná pomoc
6:
trzech krolikow Aſſyriyſkich/ ciągnął przeciw krolikom Sodomſkim y Gomor=
7:
ſkim/ ktorzy byli Adam/ Seboim/ Bálee/ o to iż nie dáli tributu zá dwánaſcie
8:
lat iáko dáwáli/ potkáli ſie y bili cáły dzyeń/ ále poráżon lud Sodomſki y Go=
9:
morſki y pobran w niewolą/ gdzie też y Lot był poiman.
Lot poiman.
Vſłyſzał to Abráám/
10:
vżalił ſie ſynowcá Lotá y ſámſiádow ſwoich/ zebrał domowey cżeládzi trzy ſtá
11:
y ośmnáſcie/ wzyął też ná pomoc y ſámſiády ſwoie s ktoremi dobrze mieſzkał/ z
12:
domu Eſchol y Aner s kráiny dolney Mámbre/ ciągnął zá nimi nocą/ vderzył
13:
ná nie beſpiecżnie/ poráźił ie y odiął wſzytek lud y łup/ y gonił áż do zyemie Dá
14:
máſzku/ wyzwolił ſynowcá ſwego od nieprzyiácioł.
Abráám poráził
krolá Elámic=
kiego.
Wyſzedł przećiw iemu krol
15:
Sodomſki dawáiąc mu w moc wſzytko okrom perſon/ ále Abráám nie chciał
16:
nic bráć/ tylko iego towárzyſze wzyęli dobytká nieco. Wyſzedł też przećiw iemu
17:
Melchiſedek/ to ieſt/ kápłan nawyzſzy/
Melchiſedek.
y krol Salem/ ktorego Páweł s. piſze
18:
do Rzymiánow być bez oycá bez mátki/ drudzy mienią go być Semá ſyná No=
19:
ego/ gdzye ták długo nie mogł być żyw Sem/ tylko potomſtwo iego ſzło naro=
20:
dem Páná Kryſtuſowym áż do Dáwidá. S tego też rodzáiu Semowego pir=
21:
worodni ſynowie byli záwżdy Kápłany áż do Aroná. Ten Melchiſedek ofiáro=
22:
wał Abráámowi chleb y wino ku potwirdzeniu/ y dobrorzecżył mowiąc: Bło=
23:
goſłáwiony bądź Abráámie od nawyzſzego Páná ktory ſtworzył niebo y zye=
24:
mię/ á pánuy nád nieprzyiacielem.
Chleb wino pod
zaſloną.
Zá tho mu Abráám dał ze wſzytkich rzecży
25:
dzyeſięćiny. ∴ ∴ ∴
Dzyeſięćiny.

26:
¶ Ale iż Abráám ieſzcże do tego cżáſu był przez potomká/ przeto mu Pan bog
27:
obiecał ſyná y z dálſzym potomſtwem/ ktory miał rozmnożyć iáko gwiazdy nie=
28:
bieſkie. Słyſząc to Abráám/ vczynił ofiárę Pánu Bogu dzyękuiąc s tey łáſki
29:
wielkiey. Potym rzekł Pan do Abráámá: Nie boy ſie Abráámie/ ia ieſtem o=
30:
brońcá twoy y zapłátá twoiá wielka. Rzekł Abráám: Pánie Boże moy co mi
31:
daſz á ia ieſtem bez ſynow/ áto moy ſpráwcá domowy Dámáſzkus ſyn Eliezer bę
32:
dzye po mnie dzyedzicem/ iákoby rzekł: A to moy ſługá ma potomſtwo y będzye
33:
v mnie dzyedzicem/ á ia tego dáru nie mám od ciebie. rzekł Pan Bog: Nie bę=
34:
dzye Dámáſzkus dzyedzicem/ iedno ten co s twego żywotá wynidzye. Vwierzył
35:
Abráám Pánu Bogu/ á ſtąd był vſpráwiedliwion.
Wiárá Abráá=
mowá.

36:
¶ Sará widząc iż płodu nie miáłá/ rzekłá do Abráámá: Widzę iż mię Pán
37:
Bog zámknął/ wnidź do ſługi moiey Egipſkiey Agár/ owa z niey pocżnieſz ſy=
38:
ná. Gdy pocżęłá Agár wzgárdziłá pánią ſwoią Sárą/ przeto ſzłá á mowiłá
39:
ku Abráámowi: Zle cżyniſz iż pozwalaſz ſłudze mey przećiw mnie powſtáwáć/
40:
rozeznay Boże miedzy tobą á mną. Rzekł k niey Abráám: Azáſz ſługi w mocy
41:
nie maſz/ wolnoć z nią cżynić co chceſz. A gdy ią Sará karáłá/ oná vciekłá y
42:
chciáłá iść do Egiptu ſkąd byłá. Ale gdy ią Anioł nálazł ſámę v ſtudniey ná
43:
puſzcży/ rzekł k niey: Náwroć ſie ku pániey ſwey záſię á vpokorz ſie iey/ pocżę=
44:
łáś y porodziſz ſyná/ dáſz mu imię Hizmáel/
Moiże: w xv.
ręce iego przećiw wſzytkim będą/
45:
namioty ſwoie rozbije przećiw bráciey ſwey. A gdy to z nią Pan przez Aniołá
46:
rozmawiał/ vſzedł precż. Oná vyrzáłá znáki Boże/ rzekłá w ſobie: widzyáłám
47:
tył widzącego mnie/ y názwáłá to mieyſce wzdroy żywiącego y widząceo mnie/
48:
ieſzcże y dziś ten wzdroy vkázuią pielgrzymom w kráinie miedzy Kades á Bá=
49:
rach.
Kades.
Bárach:
Ktora ſie wroćiłá á porodziłá ſyná/ dáłá iemu imię Hizmáel/ á w then
50:
cżás był Abráám w leciech 86. Látá 99. Abráámowego vkazał ſie mu Pan
51:
Bog/ y obiecał ſyná s Sary/ ktoremu roſkazał dáć imię Izáák/ mowiąc wielki
52:
lud z niego powſtánie. Przykazał theż áby lud ktory z niego wynidzye był zná=
53:
cżon ná cżłonku rodzącym/ áby ſie s Pogány nie mieſzał. Abráám podzyęko=
wał Pánu



strona: 12

Wiek trzeći.Liſt 12.
1:
wał Pánu Bogu wnet ſam/ cżeladź domowa/ y ſyn iego Hizmáel/ wzyęli o=
2:
brzeſkę ná cżłonkach rodzących.
3:
¶ Potym miedzy gorámi Mámbre Abráámowi vkazáli ſie trzey Aniołowie
4:
w oſobach ludzkich/ bieżąc przećiwko im cżynił im pocżćiwość/ y prośił ich do
5:
goſpody ſwoiey/ vcżynił prze nie gody. Ktoremu rzekł Anioł/ wrocę ſie przez
6:
rok o tę do/ á będzye twoiá żoná Sará miáłá ſyná. Słyſząc to Sará rośmiałá
7:
ſie zá drzwiámi táiemnie mowiąc w ſobie/ ná ſtárość moię y mego mężá będę
8:
miáłá roſkoſz? Rzekł k niey Anioł/ ázaſz Bogu trudno vcżynić co chce/ cżemu
9:
ſie śmieie Sará. Sará ſie zlękłá záprzáłá śmiechu. Rzekł pan: Ták ieſt żeś ſie
10:
śmiáłá. Potym oni trzey młodzyeńcy obroćili ocży przećiw Sodomie/ rzekł
11:
Pan: Wołánie Sodomcżykow rozmnożyło ſie/ á grzech ich obciążony ieſt ná=
12:
zbyt. Szli thám tedy do Sodomy. Abráám rzekł do nich: Aza Pánie ſtráćiſz
13:
ſpráwiedliwego przy złych? á ieſliby było pięćdzyeſiąt ſpráwiedliwych w mie=
14:
ſcie á nie przepuśćiſzli im? Rzekł Pan/ bych nálazł we wſzytkim mieſcie Sodo=
15:
mie pięćdzyeſiąt ſpráwiedliwych/ przepuśćiłbych mieyſcu dla nich. Rzedł A=
16:
bráám/ gdyżem pocżął s Pánem moim gádáć/ będąc proch á cień. A ieſliby
17:
cżterdzyeśći było dobrych w Sodomie/ przepuśćiſzli wſzytkim? Rzekł Pan:
18:
Nie pobiłbych ich. Rzekł potym Abráám/ á ieſliby dzyeſięć? Rzekł Pan/ prze
19:
puśćiłbych y dla dzyeſiąći/ á nie zgłádziłbych wſzytkich.
20:
¶ Przyſzli dwá Aniołowie do Sodomy wiecżor/
Anieli prziſzli do
Sodomy.
gdzye tám ſiedział Lot w bro
21:
nie mieyſkiey/ ktory wſtał á ſzedł przećiwko im/ vpadł przed nimi ná zyemię á
22:
rzekł: Proſzę pánowie sſtąṕcie do domu ſługi wáſzego/ a iutro ráno poprowá=
23:
dzę was gdzye każecie. A gdy niechcieli przypędził ie ktemu prośbą/ ſpráwił
24:
ná nie gody. A gdy ſzli ſpáć/ Sodomſcy ludzye oſkocżyli dom Lotow/ mowiąc
25:
ku Lotowi áby wywiodł młodzyeńce chcąc ie w brzydliwośći záchowáć. Lot
26:
z boiáźni rzekł k nim: Mam dwie corze ktore ieſzcże mężow nie vznáły/ cżyńcie
27:
z nimi co ſie wam podoba/ á ty goście moie zachowaycie w pokoiu. Ale oni nie
28:
chcieli/ iedno gwałt cżynili wielki Lotowi.
Nieludzkoſć So=
domcżykow.
Aniołowie wyſzli á Lotá do domu
29:
wprowádzili y zámknęli wrotá/ á ony ktorzy przed domem ſtali zaraźili ſlepo=
30:
tą. Rzekli Aniołowie ku Lotowi: Wywiedź z miáſtá tego wſzytki twoie/ ábo=
31:
wiem to mieyſce zgłádzimy y z ludźmi. A ták Lot ſzedł do przyiacioł ſwoich y
32:
rzekł im: wſtańcie zátráći to miaſto Pan Bog. Ktorzy nie chcieli mowiąc: Zá=
33:
wżdy ten Lot nas plagámi ſtráſzy. Rano gdy ſie Lot rozmyſláł ieſzcże z miáſtá
34:
wynidź/ wywiedli go Aniołowie y z żoną y z dziewkámi przed miáſto rzekąc:
35:
Idź ná gorę á nie ogląday ſie ná zad/ bo áż ná gorze záchowacie zdrowie ſwoie.
36:
Ktory rzekł/ ſnadź mię ná gorze co złego zábije/ ále ieſt tu miaſtecżko máłe do
37:
ktoregobych chciał vciec. Rzekł Pan/ nie zátrácę tego miáſtecżká o ktore mo=
38:
wiſz/ przeto wezwáne miáſtecżko Segor/ to ieſt máłe. Wſzákże Lot nie mie= grafika
39:
ſzkal w nim/ wyſzedł
40:
ná gorę/ przeto też y Se
41:
gar zginęło potym.
42:
¶ A gdy Lot wyſzedł s
43:
Sodomy/ ſpuśćił Pan
44:
bog ná ony miáſtá ſiár=
45:
kę z ogniem/ y przewro
46:
ćił Pan Bog ony miá=
47:
ſtá/ y wſzytkę onę krá=
48:
inę z ludźmi y ze wſzyt=
49:
ką ozdobą zyemie.
Sodomá zginę=
łá.
Zo=
50:
ná Lotowá nád roſka=
51:
zánie Páńſkie gdy ſie o=
52:
beyrzáłá ná miáſto/ o=
Zoná Lotowá w
ſol ſie obroćiłá.

53:
broćiłá ſie w ſłup ſol=
ny/ ktory



strona: 12v

Kſięgi pirwſze
1:
ny/ ktory ſłup Iozephus widzyał/ piſze o tym ſam. Obroćiło ſie ono mieyſce w
2:
iezyoro ſzkárade á niepożytecżne/ w ktorym żadna rzecż być żywá nie może/ prze=
3:
to ie zową martwe morze. Lot wyſzedſzy z miáſtecżká Segor ná gorę/ mieſzkał
4:
tám w iáſkini tylko ze dwiemá corkámi/ ktore máiąc zá to gdy ſłycháły iż Pan
5:
Bog przez ogień wſzytek lud ná ſwiecie zágubi/ iáko było zá Noego przez wo=
6:
dę/ weſzły w rádę áby národ ludzki nie záginął/ dáły oycu wino pić mocne.
7:
Ktorym gdy ſie vpił/ ſpáłá iedná podle iego y pocżęłá ſyná/ ktorego wezwá=
8:
łá Moáb/ od ktorego idą Moábitowie. Tákież młodſza vcżyniłá/ pocżęłá też
9:
ſyná Ammon/ á od tego idą Ammonitowie.
10:
¶ Abráám widząc przewroconą kráinę Sodomſką/ ſzedł do Gieraris iáko
11:
pielgrzym. Krol Abimelech kazał przywieść przed ſię żonę iego Sarę/
Gieraris. Abimelech.
áby ią
12:
miał zá żonę ſobie/ ále mu Pan Bog pogroźił śmiercią weſnie/ przeto ſie iey
13:
nie dotykał/ á rzekł ku Pánu: Pánie ázaſz niewiádomemu nie przepuśćiſz? bo
14:
mi Abráám nie powiedzyał by żoná iedno ſioſtrá. Rzekł k niemu Pan/ ia wiem
15:
żeś to vcżynił s proſtośći ſercá twoiego/ przetociem ſtrzegł ciebie áby nie zgrze=
16:
ſzył/ teraz wroć mężowi żonę. A ták Abimelech wzyął owce/ woły/ ſługi/ y dzie
17:
wki/ á dał Abráámowi/ y wroćił mu żonę iego Sarę/ á rzekł: Otho zyemiá
18:
przed tobą ieſt/ mieſzkay gdzye ſie tobie podoba/ dał też y Sarze dáry. A gdy
19:
ſie modlił Abráám do Páná Bogá zá Abimelechem/ vzdrowił go Pan Bog
20:
z żonámi y z dziewkámi/ ábowiem był Pan Bog wſzythki ſkarał dla żony
21:
Abráámowey. ∴ ∴ ∴
22:
¶ Látá Abráámowego 100. Sará żoná iego vrodziłá mu ſyná ktoremu da=
23:
no imię Izáák/ y obrzezáli go oſmego dniá.
Izáák ſie vrodził
Po kilku lat igrał z nim brát Hi=
24:
zmáel. Sará gdy to vyrzáłá gniewáłá ſie/ y rzekłá Abráámowi: Wyrzuć ſługę
25:
y s ſynem iey/ ábowiem nie będzye dzyedzicżył s ſynem moim. (Zydowie piſzą iż
26:
go náucżał Hizmáel obráſkom ſie kłániáć nálepiwſzy ich z błotá.) Cięſzko tho
27:
prziymował Abráám/ przeto rozmyſlał w ſobie. Ale rzekł k niemu Pan Bog:
28:
Słuchay Sary. Wzyął tedy Abráám becżołkę wody á chlebá/ włożył ná rá=
29:
mioná Agár/ dáwſzy iey ſyná Hizmáelá/ ſzłá precż.
Hizmáel wyrźu=
con.
A gdy byłá ná puſzcży wo=
30:
dy iuż nie miáłá á dzyecię ſprágnęło/ nie miáłá mu co dá pić/ odeſzłá go pod
31:
drzewem niechcąc pátrzyć ná iego śmierć/ odbieżawſzy od niego ná ſtrzeleniu z
32:
łuku/ ſiádłá płácżąc. Wyſłychał Pan Bog głoſu dzyecięciá/ rzekł Anioł iego
33:
mátce Agár: wſtań weźmi dziecię/ y otworzył iey ocży Pan bog vyrzáłá wzdroy
34:
y dáłá dzyecięciu pić/ á nábrawſzy wody s ſobą ſzłá precż. Roſło dzyecię á mie=
35:
ſzkáło ná puſzcży Fárán/
Fárán puſzcżá.
sſtał ſie z niego ſtrzelec. Mátká mu ziednáłá żonę z E=
36:
giptu/ s ktorą miał dwánaſcie ſynow kſiáżąt ſwoich narodow.
37:
¶ Pan Bog Abráámá kuſząc/ kazał mu ſyná Izááká ktorego miłował w le=
38:
ciech 25. ſobie ofiárowáć/ náznácżywſzy mu ktemu mieyſce. Ktory wnet wſta=
39:
wſzy oſiodłał oſłá/ iechał pod gory wzyąwſzy s ſobą dwu młodzeńcu y ſyná I=
40:
zááká. Potym gdy nárąbáli drew ná ofiárę/ kazał Abráam młodzyeńcom zo=
41:
ſtáć/ á ſam ſzedł z Izáákiem náwiązawſzy nań drew ná mieyſce náznácżone/ á
42:
ſam nioſł miecż y ogień w ręku. A gdy obá ſzli ſpołu/ rzekł Izáák ku oycu: Oy=
43:
cże miły. Abráám: Synu moy co ieſt? Izáák: Bacżę iż Pánu Bogu ku cżći o=
44:
fiárę chceſz cżynić/ bacżę iż drwá mamy/ ále ofiárę ſkąd weźmiemy?
Ofiárá Abráá=
mowá.
j.Moiże. w xxij.
Rzekł A=
45:
bráám: Pan Bog przeyrzy ofiárę ſobie ſynu moy. Piſze Iozephus żeby Abrá=
46:
ám k niemu tymi ſłowy mowił: O ſynu moy iákom był rad w ſtárośći ſwoiey
47:
gdy mi cie Pan Bog obiecał ná ſwiát wypuśćić z biodr moich y wypuśćił/
48:
tylem ieſzcże rádnieyſzy iż mi cie ſobie kazał ofiárowáć ku cżći á chwale ſwoiey/
49:
s cżego bądź Pan Bog pochwalon ná wieki od mego narodu/ że táką ofiárę od
50:
náiu racży prziymowáć. Ná ty ſłowá powiedzyał Izáák:
Izáák mowił.
Miły oycże ſzcżęſli=
51:
wy ia ſyn twoy y s tobą ieſteſmy/ gdy táki koniec mego żywotá ku cżći á chwale
52:
Bożey vkłádamy/ á ſnadź lepieyby ſie tákowemu ná ſwiát nie rodzić/ ktoryby
53:
był przećiw woley Bożey y tákież oycowſkiey. Rzekſzy to przyſtąpił ku ołtarzu
ná gorze



strona: 13

Wiek trzećiLiſt 13.
1:
na gorze gdzye Pan Bog obiáwił mieyſce/ gdzye też Abráám ołtarz zbudował
2:
y drew nakładł ſpalić á ofiárowáć Izááká ku cżći á chwale Bożey. A gdy iuż
3:
Abráám ſyná miał ściąć/ zawołał nań Pan Bog imieniem/ Abráámie nie=
4:
chay/ nie mnimay ábych ia żądał krwie ſyná twego/ ále kuſząc tobą ábych oba=
5:
cżył vmyſł twoy/ á gdyżeś ták ſtały w moim roſkazániu iżeś ſynowi iedynemu
6:
nie przepuśćił dla mnie/ będę tobie dobrorzecżył/ y rozmnożę rodzay twoy iá=
7:
ko gwiazdy ná niebie álbo piaſek w morzu/ á będą błogoſłáwieni w twoim na=
8:
rodzye wſzyſcy ludzye ná zyemi/ żeś vſłuchał głoſu moiego. A ták Abráám s ſy=
9:
nem ſwoim obłápili ſie á cáłowáli nád nádzyeię ſwoię. Zrządził tedy Pan bog
10:
ſkopu/ ktorego gdy Abráám vyrzał w chroſcie álbo ćirniu ſtoiąc/ wzyął go á o=
11:
fiárował Pánu Bogu ku cżći á chwale miáſto Izááká. Potym drugiego dniá
12:
odpráwiwſzy ſłużby Boże/ wroćili ſie do domu do Sary ſzcżęſliwie mieſzkáiąc/
13:
iż co chcieli v Bogá otrzymáli. Potym rychło Sará vmárłá/ była żywá ná ſwie
14:
cie 127. lát/ pochowaná w Ebronie gdzye tám Abráám kupił mieyſce zá 400.
15:
ſyklow ſrebrnych (bo ná ten cżás mieli táką wagę ſrebrną) potomkom ſwoim
16:
od Efroná/
Sará vmárłá.
Ebron kupion.
Sykli.
gdzye ſie potym wſzyſcy iego narodowie chowáli. A były tám dwie
17:
iáſkini/ iedná ná gorze gdzie ſie męſzcżyzni chowáli/ druga ná dole gdzye niewiá
18:
ſty chowano/ tám też piſzą pochowan ieſt Adam y Ewá.
19:
¶ Abráám będąc iuż w ſtárośći rzekł do Eliezerá ſługi ſwego/ áby pod przy=
20:
ſięgą ſzedł do ſwoich przyiacioł ſzukáć żony Izáákowi ſynowi/ ktoremu iuż by=
21:
ło 40. lat.
j.Moiż. w xxliij.
Eliezer.
Poiął tedy Eliezer dzyeſięć wielbłądow/ nábrawſzy ná nie wiele
22:
dobrego páná ſwego/ ſzedł do Mezopotámiey do Chárry miáſtá/ ktore dzyer=
23:
żał Naor brát Abráámow/ ſtánął przed miáſtem nad wzdroiem/ y prośił Pá
24:
ná Bogá áby mu obiáwił żonę godną pánu iego przyſzłemu Izáákowi. Przy=
25:
ſzła tedy Rebeká cora Bátuelá dziewká piękney vrody po wodę/ ktorey zaſzedł
26:
Eliezer y rzekł k niey áby mu wody dáłá.
Rebeká.
Batuel.
Vcżyniłá to s chucią ſpuśćiłá wodę
27:
z wiádrem á iemu dáłá pić/ y rzekłá: Dam pánie moy y twoim wielbłądom ná=
28:
leię ieſli każeſz. Y vcżyniłá ták. A gdy iey pytał cżyiá ieſt. Powiedzyáłá żem ieſt
29:
corá Bátuelowá ſyná Náorowego (to ieſt ſynowicá Abráámowá) ieſli chce=
30:
cie v nas ſtać goſpodą możecie/ mamy doſyć ſiána y plew dla wielbłądow/ ſá=
31:
mi też wſzytkę wcżeſność będzyecie mieć. Gdy to obacżył Eliezer/ ſam w ſobie
32:
myſlił: Snadź to Pan Bog ták chce mieć áby to byłá małżonká páná moiego/
33:
y dał oney pánieńce zaponę złotą y kołtki ná vſzy złote. Potym pánná Rebeká
34:
ſzłá do domu z rádoſcią/ powiedzyáłá wſzytkę przygodę ſwoię oycu y bráciey.
35:
Wyſzedł tedy Lábán brát iey przećiw Eliezerowi/ przywiodł go do domu/ o=
36:
pátrzył wielbłądy żywnoſcią y ſługom nogi vmył/ á przed Eliezerá położył
37:
chleb áby iadł. Ale rzekł/ nie będę iadł áż powiem potrzebę ſwoię w ktoreiem
38:
przyiechał. Ktoremu rzekli áby mowił/ y mowił: Ia ieſtem ſługá Abráámow
39:
ſługi Bożego/ ktorego vwielbił bárzo y dobrorzecżył/ y dał mu doſyć dobytká/
40:
złotá/ ſrebrá/ ſług y dzyewek/ wielbłądow y oſłow/ y porodziłá Sará ſyná o=
41:
biecánego od Bogá w ſtárośći ſwoiey/ ktoremu dał ociec wſzytko ſwoie dobro
42:
ktore miał/ y przywiodł mię ná przyſięgę ábych ſynowi iego Izáákowi żonę
43:
przywiodł coby nie z rodzáiu Kanáneyſkiego w ktorey mieſzka/ ále rzekł: Iedź
44:
do domu oycá mego/ á s przyrodzonych moich weźmi żonę ſynowi memu/ á Pan
45:
moy oznaymi tobie drogę y mieyſce gdzye ſie maſz ſkłonić. Przyiechałem w ten
46:
tu kray/ ſtánąłem nád wodą/ dzyewecżkem vyrzał Rebekę/ rzekłem iey by mi
47:
dáłá wody y nálałá wielbłądom/ ktora vcżyniłá wſzytko s chucią wielką/ po=
48:
znałem iż to wola Boża ieſt áby tá pánná byłá małżonką ſyná páná moiego/
49:
od was też chcę ſłyſzeć ieſli ná to przyzwalacie. Odpowiedzyał ná to ociec pán=
50:
ny Bátuel y ſyn Lábán:
Bátuel.
Lábán.
Od Páná Bogá wyſzłá mowá paná twoiego/ nie mo=
51:
żemy my iemu ni w cżym ſie przećiwić/ iedno co iego wola ieſt. Pánny też pyta=
52:
no z oſobna ieſli ná to przyzwala/ ktora przyzwoliłá. Dawſzy iey Eliezer ſkár=
53:
bow doſyć złotá y ſrebrá/ iechał z nią y z iey Fraucymerem w pokoiu. Ktorą
Cvyrzawſzy



strona: 13v

Kſięgi pirwſze
1:
vyrzawſzy Izáák z dáleká wyſzedł przećiwko iey/ oná też sſiádłá z wielbłądá/
2:
ſpytáłá Eliezerá kto to ieſt/ powiedzyał iż to ieſt małżonek twoy/ z rádoſcią ſie
3:
przywitáli/ y potym w małżeńſki ſtan oddáni.
4:
Narod Abráámow

5:
Abráám miał 2. żenie: Sará vrodziłá: Izááká ktorego żoná Rebeká vrodziłá mu: Ezau żony iego/ Adá/ od ktorey Elifá/ Olibaná/ vrodziłá mu ty ſyny Ihehus/ Ielon/ Chore/ Bázemát/ od ktorey Báhuhel. Iakob/ od ktorego: Iudá/ Ruben/ Dán/ Gán/ Aſſer/Neptálim/ Lewi/ Symeon/ Zábulon/ Iſáſchán/ Iozeph/ beniámin/ Ceturá álbo Agár/ iey ſinowie Hizmáel/ od ktorego poſzli ſynowie: Nábáot/ Tedár/ Adbáel/ Mápſan/ Máſmá/ Dumá/ Máſſá/ Adár/ Themá/ Látur/ Nafis/ Cedmá. Zamrán/ Iekſan/ iego ſynowie: Sábá/ Dodán/ iego ſynowie: Aſſurim/ Látuſſym/ Laomin. Mádán/ Mádián/ ktorego ſynowie: Effá/ Effer/ Enoch/ Abidá/ Heldá. Lezboch/ Ezue

6:
¶ Abráám poiął drugą żonę Ceturę/
Ceturá.
to ieſt złącżoną/ tę to powiedáią być
7:
Agár/ nie dáiąc ſie ſtárzec w tym vznáwáć áby ná ſtárość ſwoię miał być by=
8:
ſtry/ á młodą żonę mieć/ ále Agár ſwoię miłoſnicę pirwſzą poiął/ s ktorą miał
9:
wiele ſynow/ wſzákże ie zá żywotá rozdzyelił/ áby ſpołecżnośći żadney z Izáá=
10:
kiem nie mieli/ ſwięte piſmo piwueda iż dawſzy im ſkárbow doſyć/ poſzli ná
11:
wſchod ſłońcá/ á Izáák zoſtał we wſzytkim imieniu oycowſkim dzyedzicem.
12:
Potym rychło Abráám w ſtárośći ſwoiey vmárł z żáłoſcią wielką ſynow/
Abráám vmárł.
kto=
13:
rego pogrzebli Izáák y Hizmáel w Ebronie gdzie y żoná iego Sará leży. Miał
14:
lat żywotá ſwego 175. od obietnice Páńſkiey látá 100. ktorą mu był obiecał/
15:
iż z iego plemieniá wynidzye ten/ przez ktorego będą wſzyſcy narodowie blogo=
16:
ſłáwieni/ to ieſt Kryſtus. Tu ſlowo Boże wzyęło grunt obietnice Boſkiey o
17:
Kryſtuſie/
Grunt ſłowá bo=
żego.

18:
gdzye chwałę nową námienił/ á pod záſłoną w ſercach ludzkich ná=
19:
piſał v potomkow Abráámowych/ to ieſt v Krześćiánow. Abowiem łácnoby
20:
káżdy zápomniał przez dawność tę obietnicę/ by nie przez cudze znáki było po=
21:
bacżono á oznaymiono/ iákoż o tym Páweł s. piſze/ bylibyſmy pod zakonem iá=
22:
ko pod miſtrzem/ niżli náſzá wiárá przyſzłá/ byliſmy ſtrzeżeni pod nim. Acżkol=
23:
wiek Zydowie ſą práwi potomkowie Abráámowi/ ále nie vżywáią z námi tey
24:
obietnice tylko ſtrzegą/ iáko pies v wozá ſtrzeże ſukná á nie chodzi w nim. A
25:
miáſto ich nas Pan Bog wſzcżepił w máćicę Abráámowę/ gdy rozgi (to ieſt
26:
żydowie) poſchły. K tey obietnicy przydał Pan Bog Abráámowi obrzeſkę/ ná
27:
znák pokoiá y ná pámięć obietnice/ o cżym ſtoi wyzſzey.
28:
O Izááku.

29:
L
At od ſtworzenia ſwiátá według Zydow 2122. ále
30:
wedlug wykłádácżow Bibliey 3358. cżáſu pánowánia Xerxeſá
31:
Báleo w Aſſyriey/ Izáák ſn Abráámow gdy był w leciech 40.
poiął żonę



strona: 14

Wiek trzeći.Liſt 14.
1:
poiął zonę Rebekę/ ktora ácż byłá długo niepłodna/ wſzákże on nie ſmućił ſie
2:
s tego/ ále pámiętał y miał nádzyeię w obietnicy Boſkiey/ iż miał iego potom=grafika
3:
ſtwo rozmnożyć iáko
4:
piaſek w morzu/ prze=
5:
to ſie vdał ná modli=
6:
twę do Páná Bogá/
7:
aby obietnicę racżył
8:
nápełnić. Wnet Re=
9:
beká byłá brzemien=
10:
na dwoygiem dzyeći.
11:
A gdi iey cżás przicho=
12:
dził porodzenia/ miá=
13:
łá wielką boleść gdy
14:
ſie w niey dwoie dzyeći
15:
biło ſpołu w żywocie/
16:
znák tego był iż ieden
17:
lud drugi lud przemo
18:
że/ á pirwſzy młodſzemu ſłużyć będzye. Vrodziło ſie pirwſze dzyecię liſowate á
19:
koſmáte/ imię iego było Ezau/ drugie wnet zá nim wyſzło trzymáiąc zá piętę
20:
pirwſzego/ dano iemu imię Iakob/ to ieſt piętá albo podchwytácż.
Ezáu.
Iakob.
A gdy od=
21:
roſli/ okazał ſie Ezau grubym/ niedbáłym/ obierał ſie około roley á myſliſtwá.
22:
Iakob był proſty/ ćichy/ mieſzkał domá rad. Wſzákże miłował ociec więcey
23:
Ezau iáko pirworodnego/ á rad iadał co on przynioſł z łowu ſwoiego. Mátká
24:
záſię więcey miłowáłá Iakobá/ przeto ſie tráfiło/ iż gdy Ezau był ná łowie/
25:
przyſzedł do domu chciało ſie mu ieść/ nalazł brátá á on ſocżewicę iadł/ y rzekł
26:
mu áby mu też dał s ſobą ieść. Rzekł Iakob/ dam ieſli mi daſz pirworodſtwo
27:
ſwoie/ y rzekł dáć/ á ták pod przyſięgą zdał mu pirworodſtwo ſwoie zá potrá=
28:
wę ſocżewice/
Przedánie pir=
worodſtwá
nie był wdzyęcżen dáru Boſkiego/ zá máło gi ſobie ważył/ ábo=
29:
wiem były w ten cżás wielkiey doſtoynośći ty pirworodſtwá/ iż z nich Kápła=
30:
ny obierano/ ći ludzyem dawáli błogoſłáwieńſtwá/ á ſami ie od oycow bieráli/
31:
w koſcielech vcżćiwie ſtali w ſzáciech oſobnie koſztownych/ á pirworodne rze=
32:
cży ták z dobytká iáko z zyemie bieráli/ á gdy z brácią dzyał miewali/ tedy prze=
33:
ćiw brátu dwie cżęśći pirworodny ſyn brał.
34:
¶ A gdy był głod w Kánáneyſkiey zyemi/ chciał Izáák do Egiptu/ ále mu An
35:
ioł nie dał/ przeto ſzedł do Geraris gdzye był krol Abimelech/ tákież żonę ſwe=
36:
ię zwał ſioſtrą iáko ociec iego. Ale Abimelech poznawſzy karał go s tego/ y zá=
37:
kazał pod gárdłem áby ſie iego żony żadny nie dotykał.
Geraris.
Abimelech.
Naſiał tam zboża I=
38:
záák/ vrodziło ſie mu go doſyć á inym nic/ y wzdroie oycowſkie ktore przed nim
39:
zyemią zákryli Páleſtyni/ odkrył: á dobytek y cżeladź pili. Potym wyſzedł do
40:
Berſábee/ vkazał ſie mu Pan obiecuiąc mu to co iego oycu obiecał. Przeto I=
41:
záák ołtarz zbudował ku cżći ku chwale Pánu Bogu. Przyzedł potym do nieo
42:
krol Abimelech y Fikol hetman/ á tám miedzy ſobą pokoy wiecżny vłożyli.
Fikol.

43:
¶ Będąc iuż w ſtárośći Izáák ſzcżedł ná ocżach/ abowiem mu s choroby pły=
44:
nęły áż nie widzyał/
Izáák ſzcżedł ná
ocżach.
roſkazał ſynowi Ezau áby mu co vcżynił ieść z łowu ſwe=
45:
go/ pirwey niżli mu da błogoſłáwieńſtwo. Szedł tedy Ezau w pole áby co v=
46:
łowił oycu ku pokármu. Ale Rebeká powiedzyAłá Iakobowi ſłowá Izááko=
47:
we/ y kazáłá mu ſobie przywieść dwoie koźląt/ ktore rad iadał Izáák/ y vwá=
48:
rzyłá ie á kazáłá nieść Izáákowi miáſto Ezau/ áby mu dał błogoſłáwieńſtwo
49:
pirworodne pirwey niż vmrze/ tákże ſie sſtáło. A gdy ſie obawał oycá w oba=
50:
cżeniu/ obſzyłá mu Rebeká mátká ręce koźlęcemi ſkorámi/ iáko były v Ezau ko
51:
ſmáte/ w inych rzecżach był podobny Ezau/ przynioſł do oycá potráwę áby iadł
52:
z łowu iego. Ociec Izáák ſpytał ktoś ty ieſt? Powiedzyał żem ieſt ſyn pir
53:
worodny Ezau. Ociec kazał mu przyſtępić bliſko/ pomácał ręku áno koſmáte y
C 2rzekł: Głos



strona: 14v

Kſięgi pirwſze
1:
rzekł: Głos Iakobow ále ręce Ezau/ náiadſzy ſie y napiwſzy pocáłował go y
2:
dawał mu błogoſłáwieńſtwo/ rzekąc:
Błogoſłáwi Izá
ák Iakobowi.
Dayći Pánie Boże z roſy niebieſkiey y s
3:
pożytku zyemie hoyność zbożá/ winá/ y oleiu/ ábyć ſłużyli ludzye/ á narodowie
4:
náſzy áby cię w pocżćiwośći mieli. Bądź pánem brátom twym/ ábyć ſie kłániá=
5:
li ſynowie mátki twey: ktoryć będzye złorzecżył/ złorzecżony będzye: á ktoć do=
6:
brorzecżyć będzie/ nápełnion będzie błogoſłáwieńſtwá. Skoro Iakob wyſzedł
7:
od oycá/ przyſzedł Ezau z łowu/ przyniozł oycu potráwę proſząc błogoſłáwieńſt=
8:
wá. Zlękł ſie Izáák bárzo/ ále obacżył iż to ſpráwá Boża byłá/ przeto nie z
9:
gniewu mowił: Brát twoy przyſzedł ná zdrádzye/ wzyáł twe błogoſłáwieńſt=
10:
wo/ y będzye błogoſłáwion. Rzekł Ezau/ ſpráwiedliwie ieſt imię iemu dano
11:
Iakob/ bo mię to iuż drugi raz podſzedł/ pirworodność mi pirwey wzyął/ te=
12:
raz błogoſłáwieńſtwo podchwyćił. Poruſzon Izáák z iego nárzekánia/ rzekł:
13:
W żyznośći zyemie á roſie niebieſkiey będzye błogoſłáwieńſtwo twoie/ przydał
14:
też o potomkach iego/ rzekąc:
Izáák winſzuie
Ezau.
Z miecżá będzyeſz żył/ á brátu twemu ſłużyć bę=
15:
dzyeſz (to ieſt/ gdy Idumea będzye ołd dawáłá narodom Izráelſkim) ále przy=
16:
dzye cżás iż wybijeſz iárzmo iego s cżołá twego/ to ieſt/ mocą ſie odeymieſz. Nie
17:
nawidzyał tedy Ezau brátá ſwego Iakobá záwżdy/ y myſlił ſam w ſobie zábić
18:
go po śmierći oycowey. A gdy ſie Rebeká dowiedzyáłá iż Ezau poiął żonę Ká=
19:
náneyſką/ rzekłá do mężá Izááká: nie będę żywá ieſli żonę Iakob weżmie z do=
20:
mu Heth. A ták záwołał Izáák Iakobá do ſiebie/ y przykazał mu áby ſzedł do
21:
Mezopotámiey á wzyął żonę s corek Lábán/ bo w tym cżáſu Ezau brát wzyáł
22:
zá żonę corę Hizmáelowę ſtryiá ſwoiego imieniem Melech/ ácż miał ieſzcże y
23:
drugie żony. ∴ ∴ ∴ ∴
24:
O Iakobie.

25:
W
Yſzedł tedy Iakob z Berſábee/
j. Moiż. w xxviij
ſzedł do Hárán przez
26:
Kánáneyſką zyemię/ ále iż ſie bał cżęſcią brátá Ezau y drugich/
27:
przeto nigdzyey w domoch nie legał/ áni pod żadnym przykryćim/
28:
przyſzedł wiecżor przed Luzę/ vkładł ſie podłożywſzy kámień pod
29:
głowę ſwoię/ vyrzal przez ſen drábinę ſtoiąc iednym koń=
30:
cem ná zyemi/ á drugi ſięgał áż do niebá/ po ktorey Anieli chodzili
Luzá miáſto.
Drábiná do nie=
bá.
ná doł y
31:
wzgorę/ á Pan Bog przytknąwſzy ſie do oney drábiny mowił: Ia ieſtem Bog
32:
Abráámow/ Izáákow/ tę zyemię dam tobie y potomkom twoim/ á będą w to=
33:
bie błogoſłáwieni wſzyſcy narodowie zyemie/ będę twoim ſtrożem ná tey dro=grafika
34:
dze/ y przewiodę cię. Ocućiwſzy Ia=
35:
kob rzekł: Wierę Pan ieſ ná thym
36:
mieyſcu/ á iam niewiedzyał/ ſtráſzli=
37:
we to mieyſce/ tu ieſt dom Boży á for
38:
tká niebieſka/ przeto kámień ná kto=
39:
rym głową ſpał/ wy4táwił y názná=
40:
cżył wlawſzy zwirzchu oleiu/ obiecu=
41:
iąc Páná ſwoiego záwżdy zá Bogá
42:
mieć/ á ten kámień/ to ieſt mieyſce to/
43:
záwżdy w vcżćiwośći mieć/ á gdy ſie
44:
wrocę/ dzyeſięćiny dáwáć y ofiáry cży=
45:
nić będę ze wſzego dobrá ſwego/ y miá
46:
ſto ktore było bliſko w pocżćiwośći
47:
mieć vmyſlił/ y przezwał ie Bethel/
48:
to ieſt/ dom Boży po żydowſku/ zwano ie pirwey Iebuz od Iebuzeow/ potym
49:
Luzá/ to ieſt Migdał.
Bethel.
Iebuz.
Luzá..
Hárán.

50:
¶ Idąc do Mezopotámiey przyſzedł do Hárán nád wzdroy/ ktory był zákryty
51:
kámieniem wielkim/ gdzye tám było páſterzow trzey/ pytał ich ná Lábáná iá=
ko ſie ma/



strona: 15

Wiek trzeći.Liſt 15.
1:
ko ſie ma/ rzekli iż dobrze. Po máłey chwili Rachel iego corá przygnáłá owce/
Ráchel

2:
odwálił iey Iakob kámień s ſtudniey/ áby owce nápoiłá/ przywitał ią/ obłápił
3:
zápłákawſzy/ á obiáwił ſie iey iż ieſt iey brát wuiecżny (bo on był od ſioſtry Re
4:
beki/ á oná od brátá Lábán/ rodzonych ſobie.)
Lábán
Powiedzyáłá tę rzecż oycu ſwe=
5:
mu Rachel/ ktory wyſzedł przećiw iemu/ przywitał go y przywiodł do ſwego
6:
domu. Powiedzyał Iakob przycżynę zbieżenia/ iż mu brát Ezau ná gárdło
7:
ſtał. Rzekł k niemu Lábán/ ieſteś kość y ciało moie/ przeto bądź beſpiecżen v
8:
mnie/ y polećiił mu ſtádo wſzytko ſwoie w moc. Rzekł Lábán k niemu: Nie
9:
mnimay byś mi dármo ſłużył/ iżeś mi przyrodzon/ co chceſz zá ſwą pracą dam
10:
tobie. Miał Lábán dwie corce/ Lię ſtárſzą ále ná ocży chorą/ Rachel młodſzą
11:
oblicża pięknego y weźrzenia/ ktora ſie Iákobowi podobáłá/ y rzekł: Będęć
12:
ſłużył ſiedḿ lat zá Rachel. Ale ſie to zdáło krotko Lábánowi bo ią miłował/
13:
przeto gdy wyſzły ſiedḿ lat/ podrzućił mu Lią s choremi ocżymá wiecżor iż nie
14:
bacżył/ dawſzy iey dzyewkę ſłużebną Zelfę.
Rachel.
Lia.
Zelfá dzyewká.
Názáiutrz żáłował ſie tego Iakob
15:
ná Lábáná/ iż mu podrzuconą żonę dał/ á nie tę o ktorą byłá zmowá. Odpo=
16:
wiedzyał Lábán áby mu odpuśćił/ bowiem ſie ták záchowuie v nas/ iż młod=
17:
ſzey imo ſtárſzą nie godzi ſie dáwáć zá mąż/ wſzákże będzyeſzli mi drugie ſiedḿ
18:
lat ſłużył dam ći Rachel/ weźmieſz obiedwie. Y sſtáło ſie ták/ gdy cżás przyſzedł
19:
poiął Iakob drugą żonę Rachel ſioſtrę Liey/ dał iey ociec dzyewkę ſłużebną
20:
imieniem Báálę. ∴ ∴ ∴ ∴
21:
¶ Gdy Rachel długo niepłodna byłá/ Lia vrodziłá mu cżterzech ſynow/ Ru=
22:
bená/ Syneoná/ Iudę/ Lewi.
Ruben.
Symeon.
Iudá.
Lewi.
Rachel żáłoſna będąc bez płodu/ dáłá dzyew=
23:
kę ſwoię Báálę Iakobowi miáſto ſiebie/ áby s niey pocżęłá ſyny/ vrodziłá dwu
24:
ſynu Dáná y Neptálim. Widząc to Lia/ dáłá też drugą dzyewkę Iakobowi
25:
Zelfę/ ktora pocżęłá y vrodziłá Gád y Aſſer/
Dán.
Neptálim.
Gád.
Aſſer.
dzyękowáłá Pánu Bogu żę
26:
wzgárdzoną od mężá wielkim dárem pocieſzyć racżył/ iż iey doſtátecżny owoc ra
27:
cżył dáć/ dla ktorego ią iuż mąż muſiał miłowáć. Ruben ſtárſzy ſyn ſzedł ná
28:
pole y nárwał iágod/ drudzy zową iábłecżká/ ktore zową Mándrágorá/ przy=
29:
niozł do domu dał mácierzy Liey.
Mándrágorá.
Rachel żadośćiwa byłá onych iágod y rze=
30:
kłá/ day mi tych iágod. Rzekłá Lia (iáko niewiáſty) Ieſzcże máło maſz w tym
31:
iż mi przerywaſz mężá/ ále y iágody chceſz bráć ſyná mego. Rzekłá Rachel/ nie=
32:
chay ſpi s tobą tę noc zá ty iágody Mándrágori. A gdy było wiecżor ſzedł Ia=
33:
kob do domu/ wyſzłá przećiw iemu Lia y rzekłá: Do mnie maſz przyść tey nocy/
34:
dáłám zá to iágod Rachli iż mi dopuśćiłá tego. Spáłá tedy z Iakobem y po=
35:
cżęłá ſyná piątego Iſáſchár/ potym ſzoſtego Zábulon y ſiodmą corę Dynę.
Iſáſchár.
Zábulon.
Dyná.

36:
Wſpámiętał też Pan Bog ná Rachel/ otworzył żywot iey/ ktora pocżęłá y po=
37:
rodziłá ſyná/ á dano mu imię Iozeph/ s cżego Panu Bogu dzyękowáłá y mo=
38:
wiłá: Odiął Pan Bog odemnie ſromotę niepłodnośći
Iozeph.

39:
¶ Iakob nád ine ſyny Iozephá miłował. Potym rychło obiáwiono było Ia=
40:
kobowi od Bogá áby ſie wezbrał do ſwey oycżyzny/ przeto prośił Lábáná wu=
41:
iá y páná ſwego/ áby go puśćił do ſyná z żonámi/ z dzyećmi/ s cżeladzyą / y z do=
42:
bytkiem. Lábán prośił go ieſzcże áby mu ná máły cżás poſłużył/ chcąc mu do=
43:
brze zápłácić. Przyzwolił Iakob tym obycżáiem/ áby w ſtádach.owiec ktore ſie
44:
pſtre iágnię vrodzi/ było iego zá ſłużbę/ á ktoreby iednoſtáyney wełny było/ miá
45:
ło być Lábánowo. Przyzwolił Lábán. Iakob tedy gdy rozumiał cżás rodzenia
46:
owiec/ nákładł láſzcżek w potoki álbo w rynny gdzye owce miáły pić wodę/ á o=
47:
ny laſki vpſtrzył rzeżąc ſkorę ná nich y tu y owdzye. Owce pijąc wodę zápátrzy=
48:
ły ſie ná ony pſtre laſki/ rodziły pſtre iágniętá/
Pſtre iágnyętá.
s tey przycżyny Iakob był bo=
49:
gáty. Widzyał Labán iż Bogá miał po ſwey woli Iakob/ wżdy nie záwżdy Ia
50:
kobowi vmowy dzyerżał/ iedno rok od roku odwłocżył zapłáćie. Będąc thám
51:
Iakob iuż dwádzyeſciá lat/ prośił odpuſzcżenia v Lábáná do ſwoiey oycżyzny/
52:
ále Lábán gniewał ſie o to nań. Przeto Iakob vcżyniwſzy potáiemnie zmowę
53:
z żonámi y z dzyećmi/ wyſzedł od niego milcżkiem pobrawſzy ſwoy ſtátek/ w ten
C 3cżas Rachel



strona: 15v

Kſięgi pirwſze
1:
cżás Rachel vkrádłá milcżkiem oycowſkie boſzki o ktorych Iakob niewiedzyał.
2:
Lábán gdy vſzyſzał iego odeście/ trzeciego dniá zá nim bieżał s cżeládzyą go=
3:
niąc go/ y dogonił ná gorze Gáláád ſiodmego dniá/
Gáláád gorá.
ále był hamowan przez An
4:
iołá/ áby nic przykrego nie mowił Iakobowi. Lábán przyſzedſzy pod namioty/
5:
ſzukał Boſzkow ſwoich gdzye Rachel byłá/ ále ie pod ſię ſſchowáłá gdzye ſie ich
6:
nie mogł domyſlić. Pytał cżemu ták táiemnie odſzedł. Ná to mu Iakob odpo=
7:
wiedzyał/ ná roſkazánie Boſkie vcżyniłem to żem ſie do oycżyzny wezbrał/ nie
8:
byłeś wdzyęcżen moich poſług/ s ktorycheś wiele dobrego od Bogá doſtał/ ſłu=
9:
żyłemći cżternaſcie lat zá cory twoie/ á ſześć zá dobytek/ odmieniałeś moię za=
10:
płátę dzyeſięć rázow/ ále Bog moy mnie bronił/ nie mam nic twego/ co widziſz
11:
moie to właſne. Ná to Lábán powiedzyał/ iednaymy ſie á pokoy wiecżny mie=
12:
dzy ſobą vłożmy pod ſwiádectwem. Wzyął tedy Iakob kámień á záłożył y ná=
13:
znácżył wiecżny pokoy z Lábánem ná onym mieyſcu/ á rzekł: Nieście brácia ká=
14:
mienie/ s ktorych vcżynili iáko grob álbo ołtarz/ ná ktorym iedli. Rzekł Lá=
15:
bán: ten grob kámienia będzye ſwiádkiem pokoiá náſzego/ ktorego ia nie prze=
16:
ſtąpię áni ty nie przeſtępuy do mnie we zły obycżay/ áni biy corek moich twoich
17:
żon/ áni nád nie inſzych żon poymuy. Rzekſzy to potwirdzili tego przyſięgámi.
18:
Ráno Lábán pocáłowawſzy cory ſwoie y ſyny ich tákież/ dawſzy im błogoſłá=
19:
wieńſtwo odſzedł do domu.
20:
¶ Był tám Iakob przez noc dla boiáźni brátá Ezau/ poſłał k niemu poſły ná=
21:
wiedzáiąc zdrowie iego/ powiedáiąc też iż przez ten wſzytek cżás pielgrzymo
22:
wał v Lábáná wuiá ich. Poſłowie przyſzedſzy záſię powiedzyeli iż ſie Ezau go=
23:
tuie przećiw iemu s cżtermi ſty mężow. Iakob ſie zlękł mnimáiąc by we zły o=
24:
bycżay/ ſzedł k niemu/ puśćił przed ſobą ſtádá rozdzyeliwſzy ie ná trzy turmy/
25:
przepráwiwſzy ie przez rzekę/ zoſtał ſam nád rzeką áby ſie modlił ku Pánu Bo=
26:
gu. A w ten cżás mąż/ to ieſt Anioł/ chodził s nim zápáſy/ áż do ráná/ ktory do=
27:
tknął żyły iego ná práwey ſtronie krzyżá áż vſchłá/ s tego Iakob chramał. A ży=
28:
dowie przeto poſládkow bydlęcych nie iedzą iż w nim żyłá vſchłá. A gdy świtá=
29:
ło/ rzekł mąż puść mię: Rzekł Iakob/ nie puſzcżę áż mi będzyeſz dobrorzecżył.
30:
Rzekł mu on mąż/ żadnym obycżáiem nie będzye iuż twoie imię dáley Iakob
31:
iedno Izráel/ to ieſt kſiążę Boże/ ábowiem ieſliś przećiw Bogu ták mocny był/
32:
tym więcey przećiw ludzyom będzyeſz.
Izráel.
A gdy k niemu brát Ezau przyſzedł obłá
33:
pili ſie/ y iedli ſpołu/
Iakob z Ezau.
pytał Ezau ná ſyny iego wiele ich ma/ á obacżywſzy był
34:
rad/ pożegnawſzy ſie ſpołu obycżáiem ſwym/ rozeſzli ſie precż.
35:
¶ Potym Iakob przyſzedł do Sychimá miáſtá Kánáneyſkich/
Sychim miáſto.
mieſzkał przy
36:
miáſtecżku y kupił cżęść zyemie v ſynow Emorowych krolá Sychimorſkiego zá
37:
ſto báránow/ rozbił tám namiot ſwoy y zbudował ołtarz ku cżći Bogu Izráel=
38:
ſkiemu. Wyſzłá potym Dyná corá iego áby widzyáłá pánie oney kráiny/ ktorą
39:
vyrzawſzy Sychen krolewſki ſyn/ rozmiłował ſie iey y wzyął ią gwałtem y poſro
40:
mocił/ á oycu rzekł áby mu ią zyednał zá żonę.
Dyná pochwy=
coná.
Przeto ociec ſzedł s nim do Ia
41:
kobá/ ſynowie też Iakobowi przyſzli s polá gniewáli ſie milcżąc. Rzekł ku Ia=
42:
kobowi krol/ day ſwoię corę zá mego ſyná. Ktorzy rzekli/ nie ſłuſzno nam to v=
43:
cżynić gdy nie ieſteſcie obrzázáni ſpołu z námi/ ále obrzeſcie ſie będzyem ſpołu ie
44:
den lud. Przyſtał ná to Emor y s ſynem ſwoim/ á ták obrzázáli ſie y ſámi y lud
45:
w mieście z ich namowy.
Emor obrzázan.
A gdy przyſzedł dzyeń trzeći kiedy bywá nawiętſza bo=
46:
leść z rány/ Symeon á Lewi wzyąwſzy miecże pobili męſki narod w mieście/ y
47:
wzyęli z domu Sychemá ſioſtrę Dynę/ drudzy brácia rzućili ſie ná poſpolſtwo/
48:
niektore pobili drugie pobráli w więzyenie/ wſzytko miáſto ſpuſtoſzyli.
49:
¶ Gdy to Iakob obacżył/ rzekł do Symeoná y Lewi: Záſmućiliſcie mię y w
50:
nienawiść przywiedli do tey zyemie obywátelow będę zgłádzon y dom moy/ bo
51:
ich więcey niżli nas. Ale Pan Bog potwirdził go y rzekł/ wſtań á idź do Bethel
52:
á mieſzkay tám/
j. Moiżeſz. xxxv.
y vcżyń ołtarz gdzyemći ſie vkazał. Zwołał tedy Iakob wſzyt=
53:
kich ſwoich/ kazał im áby znieſli wſzytki boſzki ktore miedzy imi byli/ ktorzy to
vcżynili/ záko=



strona: 16

Wiek trzeći.Liſt 16.
1:
vcżynili/ zákopał ie Iakob pod modrzeẃ zá Sychimem miaſtem/ zyął ſtrách o=
2:
kolicżne ludzi ták iż zadnym obycżáiem nie mogli gonić Iakobá. Przyſzedł tedy
3:
do Bethel/ ktorá pirwey byłá Luzá/ vcżynił tám ołtarz ku cżći á chwale Bo=
4:
żey/ y ofiárował co pirwey obiecał. Tego cżaſu vmárłá Delborá mámká Re=
5:
beki/ pochowana ieſt v Bethel pod modrzewiem.
Delborá.
Vkazał ſie ieſzcże Pan Bog
6:
Iakobowi y rzekł: Nie będzyeſz miánowan Iakobem/ ále Izráel będzye imię
7:
twoie/ przydał ktemu: rozmnażay ſie/ s twoich biodr wynidą Krolowie/ Kſią=
8:
żętá/ y poſpolity lud. Iakob náznácżył ono mieyſce wlawſzy zwirzchu oleiu
9:
y miánował Bethel.
Bethel.

10:
¶ Wyſzedſzy ſtámtąd Iakob cżáſu Wioſny ſzedł ku Efrácie/ gdzye tám Ra=
11:
chel rodząc ziętá boleſcią/ wſzákże vrodziłá ſyná y vmárłá/ przewáłá/
Efrátá.
ſyná Ben
12:
noni/ to ieſt ſyn boleśći/ ociec go przezwał Beniámin/ to ieſt ſyn práwice.
Beniámin.
Rachel vmárłá.
Po=
13:
grzebioná Rachel ná drodze idąc do Bethleiem/ tá ſámá miedzy przyrodzone=
14:
mi Abráámowymi nie otrzymáłá pogrzebu. Vcżynił Iakob nád iey grobem na=
15:
pis/ ktory ieſzcże y dziś widáią. Ruben ſyn Iakobow zgwałćił przybytek oycá
16:
ſwego Iakobá v Báále/ Iakob to wiedzyał/ przero Iakob Báálę opuśćił.
17:
¶ Gdy ſie ſpelniło lat Izáákowi 180. vmárł/ pochowan ieſt od ſynow Iako=
18:
bá y Ezau w Ebronie gdzye y ociec leży.
Izáák vmárł.
Vmárłá też przed tym trochę y Rebe=
19:
ká mátká Iakobowá/ tamże pochowaná gdzye y mąż.
20:
O Iozephie ſynu Iakobowym.

21:
G
Dy był Iozeph w ſzeſnaſcie leciech/ páſł też z brácią
22:
dobytki/ ále go brácia nienawidzyeli miedzy ſobą/ iż ná nie ſzkáráde
23:
vcżynki powiedał przed oycem/ ktemu też iż go ociec nád ine ſyny
24:
więcey miłował/ y ſpráwił mu náwłacáną ſuknię/ ieſzcże ktemu iż
25:
ſen ſwoy powiedał przed nimi w ty ſłowá: Mnimałem ſpołu zwá=
26:
mi ná polu wiązáć ſnopki zbożá/ á wáſze ſnopy padáły przed moim/ á moy ſtał
27:
proſto.
Sen Iozephow.
Ktorzy rzekli/ á ſnadź będzyeſz náſzym krolem według twoiego ſnu.
28:
Rzekł też przed oycem/ widziałem Słońce y mieſiąc y iedennaſcie gwiazd chwa
29:
ląc mię. Przymowił mu ociec/ ſnadź mnimaſz áby ia ſłońce/ mátká mieſiąc/
30:
bracia gwiazdy ciebie będzyem chwalić ná zyemi. A gdy brácie páſli ſtádá w
31:
Sychen/ poſłał go ociec z Ebronu do nich áby mu powiedział co ſie tám dzyeie/ grafika
32:
á gdy ich w Sychunie
33:
nie nálazł/ ſzedł zá ni=
34:
mi do Dotáim/ ktorzy
35:
gdy go vyrzeli rzekli:
36:
Ono wykłádácż ſnow
37:
przyſzedł/ zábiymy go.
38:
Ruben chcąc go wybá=
39:
wić/ rzekł: Nie wyle=
40:
waymy krwie ieo/ wrzu
41:
ćmy go w doł/ á ták zyą
42:
wſzy s niego ſuknię/ w=
43:
puśćili go w ſthudnię
44:
ktora byłá bez wody/ á
45:
Ruben odſzedł do by=
46:
dłá. A gdy ſiedzyeli/
47:
vyrzeli drudzy krámárze Izmáelitſkie/ rzekł brát Iudás: Lepiey ieſt przeday=
48:
my go krámárzom/ á nie mażmy ſobie ręku ſwych/ ciáłoć ieſt náſze y kreẃ/ y prze=
49:
dáli go onym kupcom zá dwádzyeściá ſrebrnych pieniędzy.
Iozeph záprze=
dan.
Wroćił ſie Ruben
50:
á w Studni nie nálazł Iozephá/ mnimáiąc żeby iuż zginął/ rozdárł ná ſobie o=
51:
dzyenie y nárzekał/ ále gdy vſłyſzał iż żywo przedan/ vćichnął. Pokrwáwili te=
C 4dy ſzáty



strona: 16v

Kſięgi pirwſze
1:
tedy ſzáty Iozephowe krwią kozłową/ á poſłáli niektore bráty do oycá/ mowiąc:
2:
Otoſmy náleźli ſuknię krwáwą/ pátrz ieſli ieſt ſyná twego? A gdy ią poznał o=
3:
ciec/ rzekł: Zwierzę nagorſze pożárło ſyná mego Iozephá/ rozdarſzy ná ſobie ſzá=
4:
ty oblokł ſie we włoſienicę/ y żáłował ſyná długi cżás/ áni chciał od ſynow po=
5:
cieſzon być/ ále rzekł: Stąpię k niemu płácżąc (według Zydow) do niſkośći
6:
źyemie/ to ieſt do grobu/ bo chciał od żáłośći ſyná vmrzeć. Swięty Ieronim
7:
kłádzye iż do piekłá chciał ſtąpić pátrzyć go/ á to przeto/ iż Abráám tę nádzie
8:
ię miał/ á ſnadź przez obiáwienie/ iż ktoryby ſyn był iego pirwey vmárł niżli on
9:
ſam/ miał iść do piekłá/ á ktorzy po śmierći iego/ ći do łoná Abráámowego/
10:
á twirdzą to y żydowie ſámi. Przeto ſwięte piſmo kłádzye iż rzekł Iakob: De=
11:
ſcendam in infernum lugens ad filium meum. Genesis xxxvij.

12:
¶ Potym Hizmáelitowie álbo Mádiánitowie (wſzytko to iedno) przedáli zá=
13:
ſię Iozephá Putyfárowi Hetmánowi krolá Egipſkiego/ ten miał żonę y dzye=
14:
ci/ ktorego corę potym Iozeph poiął zá żonę. Piſzą drudzy iż był Kuchmiſtrzo=
15:
wi przedan/ bo thego Putyfárá piſzą być kleśnionym/ nie mogł mieć żony áni
16:
dzyeći. Zydowie powiedáią tego Putyfárá potym być biſkupem Heliopolſkim/
Putyfár biſkup.

17:
ále komużkolwiek/ Boſkie to przeźrzenie było. Błogoſłáwił tedy Pan bog Pu=
18:
tyfárowi dla Iozephá/ ktory mu był dał wſzytko w moc niewiedząc ni o cżym
19:
tylko o chlebie ktory iádł. A gdy żoná Putyfárowá ocży ſwoie obroćiłá nań/
20:
miłowáłá go y rzekłá/ ſpi zemną. Bronił iey tego Iozeph mowiąc: Pan twoy
21:
polećił mi wſzytko w moc iedno ciebie nic/ gdzye to mogę vcżynić? owſzekibych
22:
zgrzeſzył y przećiw Bogu/ y przećiw pánu/ y przećiw zakonowi. Drugi raz zá=
23:
woławſzy go do ſiebie/ ięłá go zá płaſzcż á rzekłá ſpi zemną. Ktory popędzon ku
24:
gniewu/ płaſzcż w ręku zoſtáwiwſzy vciekł ſam. Oná żáłuiąc ſie tey lekkośći/
25:
ſzłá do mężá nárzekáiąc/ płaſzcż vkazáłá rzekąc: Oto ten Zyd w ktorym ſie ko=
26:
chaſz/ máło mi lekkośći nie wyrządził chcąc ciebie zdrádzić/ á to ieſzcże płaſzcż ie=
27:
go ktorego odbiegł gdym wołáłá. On vwierzył y dał go wſadzić związawſzy do
28:
krolewſkiey káźniey.
Iozeph wſádzon
Y tráfiło ſie iż też tego cżáſu byli poſadzáni s krolewſkiego
29:
dworu Podcżáſzy y Piekarz do oney ciemnice gdzye Iozeph ſiedzyał/ Iozeph
30:
im ſłużył. A gdy ie ráno Iozeph widzyał ſmutne/ rzekł im/ cżemu ták ſmutno
31:
ſiedzicie? Rzekli/ ſny ſie nam tráfne dáły widzieć/ á nie mamy ktoby ie nam wy=
32:
łożył. Rzekł Iozeph/ Boſkieć to ſą rzecży wiedzyeć ſny/ wſzákże powiedaycie ie
33:
á ia będę wykłádał. Rzekł Podcżáſzy/ widzyałem przed ſobą z máćice winney
34:
trzy odnogi wyrość y zákwitnąć/ á potym iágody doſtałe były/ ktorem wyćiſkał
35:
w kubek krolewſki á podawałem krolowi. Rzekł Iozeph/ trzy rozgi ſą trzy dni/
36:
po ktorych cię záſię Fáráo ná ſwe mieyſce wroći/ á w ten cżás pámiętay ná mię
37:
przed Krolem/
Iozeph wykłáda
podcżáſzemu ſen.
á podwodź go áby mię kazał puśćić bociem nic nie winien/ z
38:
domum przeddan potáiemnie/ tu s potwárzy ſiedzę/ Pánie Boże wſpomoż mię.
39:
Obiecal ſie podcżáſzy przycżynić do Krolá ále ſkłámał/ rad iż ſam wyſzedł nie=
40:
dbał o drugie. Piekarz też ſwoy ſen powiedzyał/ widzyałem ná głowie trzy ko=
41:
ſze v ſiebie nośić ieden ná drugim/ á ná zwirzchnim koſzu rozmáite potráwy s
42:
ciáſtá cżynione były/ ktore piekárze cżynią/ ptacy ná nim pádáli á iedli. Rzekł
43:
Iozeph/ wolałbych dobre wykłádáć niż złe/ á to nieboże trzy koſze trzy dni/ po
44:
trzech dniách wywiodą cię y dádzą obieśić/ ptacy s twoiey głowy będą ieść iá=
45:
ko s koſzá/ y sſtáło ſie ták obiemá.
Sen piekárzow:

46:
¶ Po dwu lat sſtał ſie ſen Fáráonowi tráfny/ táki/ iż ſtoiąc nád iedną rzeką/
47:
widzyał s niey wychodzić ſiedḿ wołow (v żydow ſtoi krow) pięknych tłuſtych
48:
wielkich/ páſły ſie po iezyerzyſkách. Potym drugie ſiedḿ wyſzły z oney rzeki chu=
49:
de i ſzpátne/ páſły ſie nád brzegiem po dobrey zyeloney tráwie/ pożárły ony pir
50:
wſze. ocućil ſie Krol y záſię záſnął/ widzyał záſię drugi ſen/ áno ſiedḿ kłoſow
51:
ná iednym źble vroſło pełne y piękne. Drugie ſiedḿ záſię bliſko ich były wyſchłe/
52:
cienkie/ przegorzáłe/ y cżcże/ pożárły cudność ich. Zlękł ſie Fáráo y wſtał/ we=
53:
zwał vcżonych ludzi do ſiebie pytáiąc ich o ten ſen/ á żadny mu go nie tráfił.
Wſpámiętał



strona: 17

Wiek trzeći.Liſt 17.
1:
Wſpámiętał Podcżáſzy ná Iozephá s ktorym ſiedzyał w więzyeniu/ y powie=
2:
dzyał o nim Krolowi. Kazał go Krol wypuśćić/ oſtrzygſzy y ochędożywſzy go
3:
dano mu ſzáty pocżćiwe y ine potrzeby/ wzyąwſzy go zá rękę práwą/ rzekł k nie=
4:
mu: Zdał mi ſie ſen/ proſzę powiedz mi o nim/ y powiedział iákom piſał. Rzekł
5:
Iozeph/ ſen ten ieſt Krolewſki vkázuiąc przyſzłe rzecży ná ſwiecie Krolowi Fá=
6:
ráonowi:
¶ Sen wykłáda
Iozeph.
Siedḿ wołow cudnych y tłuſtych tákież kłoſow/ známionuią ſiedḿ
7:
lat wielkiey vrody zboża y wſzelkiey żywnośći. Drugie ſiedḿ wołow chudych á
8:
kłoſow wyſchłych/ znácżą drugie ſiedḿ lat wielkiey niepłodnośći/ ták iż zápo=
9:
mnią ludzye onych pirwſzych rodzáynych przez głod. A ták teraz niechay Krol
10:
naydzye mężá iákiego/ ktoryby piątą cżęść do ſtodoł woźił zboża przez ty ſiedḿ
11:
lat żyznych/ á záchował áż do drugich ſiedmi lat głodnych. Vſłyſzawſzy to Fá=
12:
ráo/ dziwował ſie temu wykłádowi y rádzye roſtropney. Polećił mu tedy to ſzá
13:
fárſtwo mowiąc/ iż pełen duchá Bożego/ á zyąwſzy pierścień s palcá ſwoiego
14:
dał w ręce iego/ y ná ſzyię złoty łáńcuch wzdzyał/ y vcżynił go po ſobie wtorego
15:
w kroleſtwie onym. A gdy wſiadł ná woz krolewſki/ woźny wołał áby ſie mu
16:
wſzyſcy kłániáli iáko Krolowi/ y przyſiągł mu Krol Fáráo bez iego rády nic
17:
nie cżynić w kroleſtwie ſwoim/ y przezwał go po Egipſku zbáwiciel ſwiátá/ y
18:
dał mu żonę Aſſenát álbo Aſſenech/ á to byłá dzyewká Putyfárowá v ktorego
19:
Iozeph ſlużył/ miáłá ſwe mieſzkánie oſobno/ byłá pyſzna ále vcżćiwa/ piękney
20:
vrody/
Aſſenát żoná Io
zephowá.
mężem gárdziłá káżdym/ wſzákże s przeyrzenia Boſkiego Iozeph ſie iey
21:
ſpodobał/ gdy bacżyłá iego rozum y ſpráwę/ ále Iozeph nie chciał ktemu przy=
22:
zwolić áż opuśćiłá báłwány ktore oni chwalili w Egipcie. A gdy o to záſmu=
23:
cona byłá/ przez Aniołá nápominána/ áby inácżey nie cżyniłá/ y sſtáło ſie ták
24:
y byłá małżonką Iozephowi wierną/ ktora mu potym dwu ſynu vrodziłá Má=
25:
náſſen y Effráim.
Mánáſſen. Effráim.
W ten cżás było Iozephowi 30. lat. A gdy minęłá ſiedḿ
26:
lat hoynych/ náſzpiżował był Iozeph w káżdym mieście onego kroleſtwá peł=
27:
ne ſzpichlerze zboża/ zwłaſzcżá pſzenice. Przyſzedł táki głod ná ludzi iż wołali o
28:
żywność zá Krolem/ ktory ie odſyłał do Iozephá.
Głod w Egipcie.
Otworzył tedy Iozeph ſzpi=
29:
chlerze/ przedawał Egipciánom zboże zá złoto y ſrebro/ y do drugich kráin.
30:
¶ Slyſząc tedy Iakob iż zboża przedáią w Egipcie/ poſłał thám dzyeſięć ſy=
31:
now/ iedno Beniámina dzyeciątko zoſtáwił przy ſobie. Ktorzy gdy przyſzli do
32:
Egiptu/ przyſzli przed Iozephá/ nie poználi go pádli przed nim ná ſwoie kola=
33:
ná cżyniąc mu pocżćiwość. A on k nim ſrogo mowił rzekąc: Skądeſcie? Odpo=
34:
wiedzyeli/ z zyemie Kánáneyſkiey. Rzekł k nim/ muśicie być ſzpiegowie/ ábyſcie
35:
tu wzwiedzyeli co ſie dzyeie. Oni rzekli iż nic/ ſłudzy twoi ieſteſmy/ wſzyſcyſmy
36:
tu/ iednegoſmy oycá ſynowie/ iedenże theż młodſzy ſyn przy oycu zoſtał domá.
37:
Rzekł Iozeph/ wſzákem ia zgadł żeſcie ſzpiegowie/ przez zdrowie Fáráonowo
38:
nie wynidzyecie ſtąd wſzyſcy/ áż tu będzie brát wáſz młodſzy o ktorym powieda=
39:
cie/ á doſwiádſzę ieſli prawdę powiedacie/ á ták poſlicie poń iednego z was kto=
40:
ryby go tu przywiodł/ y dał ie poſadzáć/ trzeciego dniá ie puśćił/ iednegoż Sy=
41:
meoná zoſtáwił w więzyeniu/ á thák s nimi vmowił iż miał ſiedzyeć poki nie
42:
przyiádą z młodſzym ſynem/ wſzákże kazał ſługom áby náſypáli zboża w ich wo=
43:
ry/ y pieniądze záſię zá káżdy wor ná wirzchu worow położyć á záwięzáć/ daw=
44:
ſzy im theż ſtráwy ná drogi/ ſzli potym w drogę á mowił ieden ku drugiemu:
45:
Słuſznie to ćirpimy/ boſmy zgrzeſzyli przećiw brátu ſwemu. Przyſzedſzy do do=
46:
mu powiedzyeli oycu wſzytko co ſie dzyało. A gdy zboże wyſypowáli/ náleźli w
47:
káżdym worze záſię pieniądze ſwoie/ polękli ſie. Ociec Iakob vſłyſzawſzy rzecż
48:
od nich co ſie im przygodziło/ rzekł: Chcecie mię tych ſynow zbáwić w ktorych
49:
ſie ia kochał/ pirwey Iozephá á teraz Beniáminá. Rzekł Ruben/ day go mnie
50:
w moc/ ieſlić go cáło nie przynioſę/ oto maſz moie dwá w ſwoiey mocy/ pobiy ie
51:
ieſlić inácżey vcżynię/ á niechay s námi Beniámin iedzye. Rzekł Iakob/ nie
52:
poiedzye z wámi. ∴ ∴ ∴
53:
¶ Potym gdy zboże ſtráwili głod pocżął być/ rzekł im Iakob áby ſzli do Egi=
ptu/ á kupili



strona: 17v

Kſięgi pirwſze
1:
ptu/ á kupili zboża. Iudás rzekł/ ieſli známi Beniáminá nie poſleſz/ inácżey
2:
nie vcżynim/ á ia go wezmę ná ſwą pracą y v mnie go z rąk pátrzay. Rzekł Ia=
3:
kob/ iuż iáko ſie wam podoba cżyńcie/ iedźcie á kuṕcie dobrego zboża/ á pienią=
4:
dze pirwſze weźmicie/ á ſtároſtę podáruycie/ Pánie Boże aby ná was łáſkaw
5:
był. Przyſzli ſynowie Iakobowi do Egiptu/ ſtánęli przed Iozephem iáko im
6:
kazał z Beniáminem. Iozeph kazał gody ſpráwić prze nie/ oni ſie bali/ máiąc
7:
zá to iż dla pirwſzych pięniędzy chcą ie pobráć w niewolą/ rzekli ku Száfárzo=
8:
wi/ niewiemy iákoſmy ſie wſzyſcy omylili/ iż pirwſze pieniądze ktoreſmy wam
9:
dáli zá zboże/ záſięſmy ie do domu z wormi przynieſli/ otożeſmy ie teraz przynie=
10:
ſli weſcie ie od nas z drugimi zá zboże. Száfarz rzekł/ pokoy wam/ Bog to wam
11:
dał/ mam ia ſpełná coſcie pirwey dáli. Wywiedzyon do nich Symeon z więzye=
12:
nia w południe. A gdy Iozeph przyſzedł/ dáry mu podáli cżyniąc mu pocżći=
13:
wość/ á wyrozumiawſzy z nich iż ociec zdrow/ przywitawſzy Beniáminá cáło=
14:
wał go y błogoſłáwił mu.
¶ Iozeph dáro=
wan od bráciey.
Nie mogł złez w ocżu zádzyerżeć/ przeto wyſzedł
15:
precż á płákał ná pokoiu z rzewniwośći ſerdecżney/ vmywſzy twarz zádzyerżał
16:
rzewność/ przyſzedł do nich kazał chleb ná ſtoł kłáść/ ſiadł ſam oſobno/ bo E=
17:
gipciánie mieli to ſobie zá hániebny vcżynek z Zydy ieść álbo ſiedzyeć ſpołu z ni=
18:
mi/ ſpoſadzał bráty według ſtárſzych á młodſzych/ ták iáko domá ſiadáli/ roz=
19:
dał ich cżęśći. Dziwowáli ſie iego ſadzániu iáko świádom był ich lat/ też cżemu
20:
dał Beniáminowi pięć cżęśći przećiw ich iedney/ á tám iedli y pili/ y nápili ſie
21:
y náiedli. Przykazał Iozeph ſzáfárzowi/ áby ich pieniądze włożyl im záſię w wo
22:
ry ich iáko pirwey náſypawſzy pirwey zboża cżyſtego/ przykazał też áby do mło=
23:
dſzego bráthá w wor włożył kubek ſrebrny iákoby nikt nie obacżył/ y sſtáło ſie
24:
ták. Názáiutrz poſzli ze zbożem precż/ kazał Iozeph ſzáfárzowi gonić ie dla ku=
25:
bká/ á gdy ie pogonił mowił k nim: Zleſcie vcżynili zá dobrodzyeſtwo páńſkie/
26:
on was cżeſtował/ á wyſcie mu kubek vkrádli s ktorego ſam pija y wiezdzby cży
27:
ni. Oni rzekli/ v kogo gi naydzyeſz niechay gárdło da/ á my będzyem niewolnicy
28:
twoi. On ſzukáiąc nálazł kubek w worze Beniáminowym. Zydowie ſie zlękli y
29:
zdumieli bárzo/ wroćił wſzytki ná zád ſzáfarz/ y przywiodł przed Iozephá/ po=
30:
wiedzyał co ſie dzyało. Rzekł Iozeph/ ábo niewiecie Zydowie że ia ieſtem wie=
31:
ſzcżek. Iudás przypadł k nogom iego proſząc áby on zá młodſzego ćirpiał/ mo=
32:
wiąc żem go ia od oycá s pracą wielką ná tę drogę námowił. Nie mogł dáley
33:
Iozeph w ſobie przyrodzoney miłośći zátáić przećiw bráciey ſwoiey/ kazał wſzy
34:
tkim inym wynidź/ rzekł s płácżem: Iam ieſt wáſz brát Iozeph/ nie boycie ſie/
35:
dla wáſzego zdrowia Pan Bog mię tu przed wámi poſłał/
Iozeph ſie obiá=
wił bráciey.
iuż dwie lecie głod=
36:
ne minęły á ieſzcże pięć máią być/ á ták iedźcie co rychley do domu á oycá przy=
37:
nieſcie ze wſzytkim domoſtwem wáſzym tu do mnie/ iż go przechowam y zwámi
38:
y ze wſzythkim dobytkiem. Oni pádli proſząc miłoſierdzyá zá ſwoy wyſtępek.
39:
Rzekł im/ nie boycie ſie.
40:
¶ A gdy ſie dowiedzyał Fáráo o oycu y bráciey Iozephowych/ był rad/ wſka=
41:
zał ku Iozephowi áby wozow dano ná ktorychby ſie przywieźli do Egiptu s
42:
ſwoim domoſtwem/ y sſtáło ſie ták. Dał theż Iozeph káżdemu z nich po ſzácie
43:
pocżćiwey/ ále Beniáminowi ſámemu pięć ſzat y trzy ſtá ſrebrnych pieniędzy/
44:
tákże też y oycu poſłał. Ktorzy gdy przyſzli do oycá Iakobá/ rzekli k niemu z rá
45:
doſcią: Iozeph ſyn twoy żyw ieſt/ y pánuie nád Egiptem. Iakob iákoby z wiel=
46:
kiego ſnu ocućił/ nie wierrzył zárázem/ áż mu vkazáli dáry y ine znáki. Rzekł/
47:
doſyć mam dáru od páná mego/ iż mi ſyná żywego do tego cżáſu dochował/ poiá
48:
dę á oglądam go pirwey niż vmrę. A ták wyſzedł Izráel ze wſzytkim domoſt=
49:
wem y z dobytki z zyemie Kánáneyſkiey do Egiptu/ będąc w leciech 131. Przy=
50:
ſzedſzy nád ſtudnię przyſięgi/ vcżynił ofiárę z dzyękámi Pánu Bogu wſzechmo=
51:
cnemu.
Iakob wyſzedł s
Kánáneyſkiey zie
mie do Egiptu.
Rzekł mu Pan Bog: Sſtęṕ do Egiptu á nie boy ſie/ tám cię roozmno=
52:
żę ná wielki lud/ y wywiodę ſtámtąd.
53:
¶ Przyſzedł tedy Izráel do Egiptu w pocżcie przyrodzonych ſwoich ſiedmi
dzyeſiąrt y pięć



strona: 18

Wiek trzeći.Liſt 18.
1:
dzyeſiąt y pięć (drudzy piſzą bez cżterzech/ á drudzy ſpełná) Poſłał Iakob Iu=
2:
dáſá przodkiem do Iozephá opowiedáć przyiazd ſwoy. Ktory przećiw oycu
3:
wyiechał do Geſſen/ tham go obłápił y pocáłował z wielkiey radośći/ tákież
4:
brácią y wſzytek narod. Rzekł Iakob: Iuż weſołą śmiercią vmrę gdyżem o=
5:
glądał tego s ktoregom nigdy myſli nie ſpuſzcżał. Potym iechał do Krolá Fá=
6:
ráoná opowiedáć oycow przyiazd/ á náucżył brácią/ gdy ich będzye pytał Krol
7:
około iakiego ſie obieráią goſpodárſtwá/ áby rzekli/ ieſteſmy páſterze owiec s
8:
przodkow ſwoich/ á to przeto iż by im dał zyemię oſobną Geſſen/
Geſſen.
gdyż Egipci=
9:
ánie brzydzą ſie páſterzmi owcżymi/ iż owiec nie iadáli/ tákże ſie sſtáło. Przy=
10:
wiodł tedy Iozeph oycá do Krolá Fáráoná/ y błogoſłáwił Krolowi. Krol go
11:
ſpytał wiele lat ma. Odpowiedzyał: Pielgrzymowánia moiego ieſt ſto y trzy=
12:
dzyeśći lat/ ále ieſzcżem nie przyſzedł ku latom oycow ſwoich. A tak Iozeph z
13:
roſkazánia Krolewſkiego dał bráciey ſwoiey zyemicę Rámezes/ wybornego
Rámezes.

14:
vrodzáiu. Iozephus piſze iż im dał złożenie w mieście Heliopolis/ cżyniąc k
15:
woli Egipciánom áby ſie z nimi nie mieſzáli/ á ſnadź Heliopolis przyſłuſzáłá
16:
do zamku Geſſen.
17:
¶ Sſtał ſie potym wielki głod w zyemi Egipſkiey/ gdy iuż nie mieli zacż kupo=
18:
wáć/ żywił ie Iozeph on rok dawáiąc zboże zá dobytek. Ná drugi rok gdy ie=
19:
ſzcże więtſzy głod był/ kupił Iozeph wſzytkę zyemię Egipſką zá żywność/ o=
20:
krom kápłáńſkiey zyemie ktora im byłá daná wolna od Krolow/ ći wolne mie=
21:
li żywnośći s ſtodoł krolewſkich. Ná oſtátku oney niepłodnośći/ rzekł Io=
22:
zeph do ludu poſpolitego: Oto wy y bydło wáſze y zyemiá w mocy krolewſkiey
23:
ſą/ oto wam záſię wrácam zyemię/ y naſienia dam ku orániu zyemie krolew=
24:
ſkiey/ s ktorey dacie piątą cżęść Krolowi/ oſtátek wam puſzcżam ná naſienie
25:
ſobie y ná żywność wáſzę. Ktorzy rzekli/ zdrowie náſze w ręku twoich ieſt. Od
26:
tegoż cżáſu áż do dziſiá/ piątą cżęść płácą Krolowi w Egipcie zboża ná ká=
27:
żdy rok. Mieſzkał thedy Izráel w Egipcie ſiedḿnaſcie lath/ y rozmno=
28:
żył ſie bárzo.
29:
¶ A gdy iuż widzyał Izráel cżás śmierći ſwoiey/
¶ Iakob bliſko
ſmierći.
wezwał Iozephá k ſobie y
30:
kazał mu przyſiądz ná łono ſwoie/ áby go pochował w grobie ſtárſzych ſwo=
31:
ich/ ktore mieyſce zwano Abráámium/ iże ie Abráám kupił/ á leży tám z żoną
32:
ſwoią Sarą y z Izáákiem ſynem/ od Kálwáryey ieſt iako trzydzyeśći mil.
33:
Przyſzedł thedy k niemu Iozeph ze dwiemá ſynomá/ á gdy ie vyrzał Iakob
34:
rzekł: Ktorzy to ſą? Rzekł Iozeph/ ſynowie moi. Rzekł Iakob/ ći dwa moi
35:
będą iáko Ruben y Symeon/ to ieſt/ będą też roſpłodzeni w narod ſwoy/ ále
36:
ine ktore będzyeſz miał/ będą zwáni imieniem bráciey ſwoiey w dzyerżáwach
37:
ſwoich/ to ieſt/ nie będą roſpłodzeni w Trybus iáko ini/ tylko ná ſwoich dzyer=
38:
żáwach przeſtáną. Y poſtáwił Iozeph ſyná Mánáſſen ná práwicy oycá ſwo=
39:
iego/ á Effráim ná lewicy/ cżyniąc oycu pocżćiwość áby im błogoſłáwił. Ia=
40:
kob położył rękę práwą ná młodſzym Effráim á lewą ná ſtárſzym Mánáſſen/
41:
y błogoſłáwił im mowiąc:
Iakob błogoſlá=
wił ſynom.
Boże Pánie moy/ przed twoią oblicżnoſcią cho=
42:
dzili oycowie moi/ Abráám/ Izáák/ ktoryś mię też żywił/ chował/ áż do tego
43:
cżáſu/ Anyoł ſwięty ktory mię z wielkich nieprzeſpiecżnośći wyymował: Bło=
44:
goſłaẃ dzyeciom tym/ á niechay będzye wezwano moie imię nád nimi/ y moich
45:
oycow Abráám Izáák/ áby roſli w wielkośći ná zyemi. Widząc Iozeph iż
46:
rękę práwą położył ná młodſzym/ chciał przemienić ręce iego/ mowiąc: Nie
47:
ſłuſzno ták oycże miły/ położ práwą ná pirworodnym Mánáſſen. Ktory nie=
48:
chciał inácżey/ mowiąc: Wiem moy miły ſynu/ iż ten będzye ná wielkość lu=
49:
dzi/ ále brát młodſzy będzye nád nim więtſzy/ (á to ſie wypełniło ná Ierobo=
50:
ám ktory Effráteus był) á plemię iego wyrodzi ſie ná wielki lud. Rzekł też ku
51:
Iozephowi: Pánie Boże przeprowadź was do zyemie wáſzey/ dawamći nád
52:
brácią twoię Sychiman zyemię/ ktorąmem kupił y obronił miecżem y łukiem
53:
z ręku Amorreuſzá. ∴ ∴ ∴ ∴
Teſtament



strona: 18v

Kſięgi pirwſze
1:
Teſtáment Iakobow.

2:
A
Wezwawſzy k ſobie Iakob ſynow ſwoich/ mowił k
j. Moiż. w xxxj.

3:
nim: Przychylcie ſie á ſłuchaycie/ ſynowie Iakobowi poſłuchay=
4:
cie Izráelá oycá wáſzego/ przepowiem wam przyſzłe rzecży/ kto=
5:
re na was w ony cżáſy przydą.
6:
¶ Ruben pirworodny ſynie/ tyś ieſt moc moiá á pocżątek bole=
7:
śći moiey/ pirwſzy w dárzech/ więtſzy w pánowániu/ rozlałeś ſie iáko wodá/
8:
nie rość/ boś wſtąpił ná łoże oycá twego/ á poſzkárádziłeś pościel iego.
9:
¶ Symeon á Lewi brácia/ nacżynia złośći boiuiącey/ nie wſtępuy do ich rá=
10:
dy duſzo moiá / á w zebrániu ich nie bądź ſławá ma/ ábowiem w pirzchliwośći
11:
ſwoiey zabili męże/ ſwowolnie pokopawſzy mury ( to ieſt Emorá y Sychen o
12:
Dynę) złorzecżoná pirzchliwość ich / bo vporna/ á gniew ich nie vkrocony/
13:
rozdzyelę ie w Iakobie á roſproſzę w Izraelu/ to ieſt/ iż káżdy ſwoy Trybus
14:
álbo narod będzye miał oſobny. grafika
Iudowe błogo=
ſłáwienſtwo od
oycá.

15:
¶ Iudá tobie będą brácia twoi po=
16:
cżćiwość cżynić/ ręce twoie ná ſzy=
17:
iach nieprzyiacioł twoich/ kłaniáćći
18:
ſie będą ſynowie oycá twego/ Lwi=
19:
cżek Iudá/ ná korzyść wſtąpiłeś ſy=
20:
nu moy/ odpocżywáiąc/ ſłożyłeś ſie
21:
iáko Lew/ á iáko Lwicá? kto go
22:
zbudzi? Nie będzye odięto doſto=
23:
ieńſtwo/ to ieſt/ Sceptrum krole=
24:
wſkie z Iudy/ á Kſiążę z biodr iego/
25:
áż przydzye ten ktory ma poſłan być/
26:
á on będzye ocżekawánie narodom/
27:
wiążąc do winnice oſlątko ſwoie/ á ku korzeniu winnemu (o ſynu moy) oſlicę
28:
ſwoię/ omyie w winie ſzátę ſwoię/ á we krwi iágod płaſzcz ſwoy/ ocży iego pię=
29:
knieyſze ſą nád wino/ á zęby nád mleko bielſze.
30:
¶ Zábulon ná brzegu morſkim mieſzkáć będzye/ gdzye łodzi ſtawáią/ ſiegáiąc
31:
áż do Sydonu.
32:
¶ Iſáſchár/ oſieł mocny miedzy gránicámi/ vyrzał odpocżywánie iż bylo do=
33:
bre/ y zyemiá iż byłá dobra/ podiął ią ſwoiemi ramiony áby ią nośił/ vcżynion
34:
ieſt ſlużebnik dawáiąc dań.
35:
¶ Dán będzye ſądzić lud ſwoy/ iáko y ine pokolenie w Izráel. Bądźże Dán
36:
wężem ná drodze/ á wężem rogátym (Ceráſtes) ná ścieſzce/ ſzcżypiąc kopytá
37:
końſkie/ áby ſpadł ieźdzyec iego ná zad/ zbáwienia thwoiego będę ocżeka=
38:
wał Pánie.
39:
¶ Gád/ vbrány woiowáć będzye przed nim/ á on ſie przygotował ná wſtecż.
40:
¶ Aſſer tucżny chleb/ da roſkoſzy krolom.
41:
¶ Neptali ieleń wypuſzcżony/ dáiąc wymowy pięknośći,
42:
¶ Iozeph ſyn przyroſtły/ cudnego weyrzenia/ cory chodziły po murze ále go
43:
rozgniewáły/ á wádziły ſie/ á zayrzáły mu/ ktore miáły ſtrzáły/ ſiedzi w mocy
44:
łuk iego/ y rozwiązány ſą wezły rámion y ręku iego/ przez ręce tego/ ktory ieſt
45:
moc Iakobowá/ odtąd páſterz wyſzedł/ kamień ludu Izráelſkiego/ Bog oycá
46:
twoiego będzye pomocnik twoy/ á wſzechmogący pożegna tobie/ pożegnaniem
47:
niebieſkim zwirzchu/ pożegnaniem przepáśći morſkich/ y pożegnaniem pierśi y
48:
żywotá/ pożegnanie oycá twoiego zmocniło ſie s pożegnánia oycow iego/ áżby
49:
przyſzło pożądánie págorkow wiecżnych/ niechay będą ná glowie Iozephowey
50:
á ná wirzchu głowy Názáráńſkiego miedzy brácią ſwoią.
Beniámin



strona: 19

Wiek trzeći.Liſt 19.
1:
¶ Beniámin wilk drapieżny/ ráno będzye ieść łupy/ á wiecżor będzye rozdzye=
2:
lał korzyści. Ty to rzeczy mowił Iakob ſynom ſwoim/ a wyrzekſzy/ dał każde=
3:
mu blogoſłáwieńſtwo ſwoie/ á przykazał im mowiąc: Iać przypoion będę k lu=
4:
du moiemu/ pochowaycieſz mię z oycy moiemi w Ebronie w zyemi Kanáney=
5:
ſkiey przećiw Mámbrze/ ktorą kupił Abráám od Efroná Etheyſkiego/ gdzye
6:
leży Abráám/ Izáák z żonámi/ y Lia żoná moiá. Złożywſzy ręce nogi/ ná
7:
łoſzku vmárł.
Smierć Izráe
lowá.

8:
¶ A gdy Iozeph obacżył śmierć oycá ſwoiego/ padł ná oblicże iego płácżąc
9:
y cáłuiąc/ przykazał ſługom ſwoim aby go drogiemi máściámi pomázali/ iáko
10:
v nich obycżay bywał. Płákał go wſzytek Egipt ſiedḿdzyeſiąt dni. Iozeph
11:
wzyąwſzy przyzwolenie od Krolá Fáráoná/ wieźli go ná pogrzeb do Kánáney=
12:
ſkiey zyemie/ iáko żądał zá żywotá ták vcżynił. Pochowawſzy oycá w Ebronie/
13:
wroćili ſie záſię do Egiptu do zyemie Geſſen. Brácia Iozephowi boiąc ſie
14:
Iozephá by ſie nád nimi nie mśćił dawney krzywdy/ prośili go o łáſkę/ powie=
15:
dzyawſzy iż to oycowá wola byłá/ ábyſmy cię przenáleźli w tym. Iozeph zápłá=
16:
kał y rzekł k nim: Ociec niebieſki to wam odpuśći/ bo to iego wola byłá áby ſie
17:
ták sſtáło/ y on to ſam złą rzecż w dobrą obroćił/ iáko ná oko widzicie/ ia was
18:
y wáſze dzyeći chowáć dobrze będę. Pádli wſzyſcy dzyękuiąc. Potym prośił ich
19:
pod przyſięgą áby ſynom álbo potomkom ſwoim roſkazáli/ gdy ie Pan Bog z
20:
Egiptu do obiecáney zyemie przywiedzye/ áby s ſobą kośći iego wzyęli/ á wedle
21:
oycow w Ebronie ſchowáli. Wykonawſzy lat 110 vmárł/ ktorego wſzytek lud
22:
w Egipcie płákał.
Smyerć Ioze=
phowá.
Docżekał trzećich potomkow od ſynow/ námazan drogiemi
23:
máściami y pochowan w Egipcie/ tákże vcżynili potym. Pod piącią Krolow
24:
Iozeph był w Egipcie: pirwſzy Nefrem ktoremu ſen wykladał. Drugi Amá=
25:
zys. Trzeći Chebron. Cżwarty Memfes. Piąty Memfres zá ktorego vmarł.
26:
A to ieſt oſtátnie kápitulum Geneſis/ po żydowſku Berezyth.
j. Moiże. w oſtát
nim káp.

27:
Proroctwo Iakobowe według Wincentego okrom
28:
piſmá ſwiętego. Z narodu Iudá ſyná moiego/ národzi ſie pánna ſwiátłá y po=
29:
cżćiwą ſzátę máiąc/ s they ſie vrodzi báránek Boży niepomázány zbawiáiąc
30:
wſzytki/ ktorego kroleſtwo będzye trwáło ná wieki. Pan wielki vkaże ſie ná
31:
zyemi iáko cżłowiek/ ciáło weźmie y będzye iadł iáko cżłowiek/ będzye z ludźmi
32:
iáko grzeſznik/ będzye kwitnął iáko ſłońce ná zyemi/ prziymą go niebioſá y zye=
33:
miá/ głoſem oycowſkim będzye poświęcon/ obdárzy was duchem ſwoim poſłá=
34:
nym miłoſierdzya/ á będzyecie iego ſynowie w prawdzye. Ten będzye z Lewi
35:
Kápłan á z Iudy Krol/ Bog y cżłowiek/ iednacż miedzy Bogiem á cżłowie=
36:
kiem/ wſzytki ciemnośći ktore pod niebem zeymie/ á będzye pokoy po wſzytkiey
37:
zyemi. Ale wáſzy potomkowie powſtáną przećiw iemu/ á będą mu wyrzędzáć
38:
rozmáite złośći y przeſládowánia/ ręce ſwoie kápłani pomáżą krwią iego nie=
39:
winną/ y ná ſwoię głowę ią wezmą/ zábiwſzy go/ niewiedząc áby zmartwych
40:
wſtał/ przy iego śmierći kámienie ſie pádáć będzye/ y ſłońce ſie záćmi/ y wiele
41:
dziwow będzye/ duchowie niewidomi bedą drżeć/ á piekło będzye zlupiono on
42:
ſam wrotá do Ráiu otworzy/ y każe ſtać miecżowi/ ktory groźił Adámowi y da
43:
doſyć pokármu z drzewá żywotá/ Beliál będzye związan od niego. Tedy vy=
44:
rzycie Enoch/ Noe/ Sem/ Abráám/ Izáák/ y mnie oycá wáſzego/ wſtanąć z
45:
grobow w weſelu. Synom ſwoim da moc podeptáć złośćiwe duchy/ á ktorzy
46:
weń vwierzą będą weſeli ná zyemi/ tedy wſzyſcy powſtáną/ niektorzy ku chwa=
47:
le/ niektorzy ku ſwoiey ſromocie/ á napirwey lud moy Izráelſki będzye ſądzon/
48:
ktory iemu wierzyć nie będzye.
49:
grafika
DNarod Iako=



strona: 19v

Kſięgi pirwſze
1:
Narod Iakobow s ktorym wſzedł do Egiptu.

2:
Iakob myał 12 ſynow ode dwu żon/ y 2 nałożnicz/ kthore były: Lia żoná/ ſinowie iey: Ruben iego ſynowie: Enoch/ Phallu/ Efron/ Chárm/ Simeon: iego ſynowie: Lemuhel/ Lámin/ Ahod/ Iáchim/ Sáhár/ Saul/ Iudá/ Hir vmárł/ Onán vmárł/ Sellá/ Phares s Támár/ od niego Amul/ Efron Arám Aminadáb Aááſon Sálmon Boos Obat Ieſſe Dawid Rozgá rodzáiu Páná Kryſtuſá. Zamár s Támár/ Lewi/ Gerſon/ Cháát/ Merari/ Iſáſchár Tholá Phua Iob/ Semron/ Zábulon/ ktorego ſynowie Zared/ Chelon/ Lahehel/ Dyná dzewká/ Zelfá náłożnicá/ ktorey ſynowie Gad/ od ktorego Zophion/ Agigi/ Ezebon/ Suni/ Heri/ Arodi/ Areli/ Aſſer/ kthorego ſynowie Lemná/ Ieſua/ Iaſui/ Beria/ od ktorego heber/ Melchiel/ Sará dzyewká/ Rachel żoná/ iey ſynowie: Iozeff Mánáſſen/ Máchir/ Effráim/ Beniámin/ od ktorego Belá/ Bechor/ Azbel/ gerá/ Náámán/ Echi/ Ros/ Mophim/ Offim/ Ared/ Báálá nałożnicá od Rachel/ ſynowie: Dán/ od ktorego Huſym/ Neptálim/ Iáziel/ Guni/ Lezá/ Sylem.

3:
¶ Iudás ſyn Iakobow w ten cżás gdy Iozeph przedan/ ſzedł był od bráciey y
4:
poiął żonę Sur Kánáneyſką/ ktora mu vrodziła ſyná Her/ potym Onán/ po=
5:
tym Selám. Dał żonę ſtárſzemu ſynowi Her Thámár/ ále iż ſie przećiw przyro
6:
dzeniu záchował/ vmárł podle żony ná łożu. Onán (iáko v Zydow y dziś oby=
7:
cżay ieſt) z roſkazánia oycowſkiego/ ſzedł do iátrwie áby wſkrześił naſienie brá
8:
terſkie/ ktory też ſiemię ſwoie wylał prożno przećiw przyrodzeniu/ zábił go też
9:
Pan Bog podle niey. Dopuśćił Iudás Thámár wdową być áżby ſyn mlodſzy
Selá doroſł/



strona: 20

Wiek trzeći.Liſt 20.
1:
Selá doroſł/ ále potym Selá niechciał ná to przyzwolić/ boiąc ſie by tákież
2:
nie vmárł podle niey iáko drudzy brácia. Thámár gdy ſłyſzáłá iż żoná Iudowi v=
3:
márłá Sur/ zrzućiłá wdowie odzyenie/ á wdzyałá ine podobne k niewiáſtam
4:
ſwowolnym/ y ſiádlá ná roſtániu dwu drog/ gdzye miał iść Iudá do owiec
5:
ſtrzyżenia/ vyrzał ią/ mnimał być ſwowolną niewiáſtę/ rzekł k niey: bądź mi
6:
k woli. Oná rzekłá/ co mi daſz. On rzekł/ poſlęć kozłá s ſwego ſtádá. Oná rze=
7:
kłá/ ieſli daſz w zakładzye pierścień/ ſzátę/ y tę laſkę co ią nośiſz. Vcżynił to/
8:
tám pocżęłá od niego bez iego wiedzenia. Poſlał potym Iudás kozłá niewie=
9:
ſcie/ ale iey iuż nie było. A gdy obacżono iż Thámár brzemienna/ kazał ią ſpá=
10:
lić. Gdy ią wiedzyono ná śmierć/ poſłáłá Iudowi iego klenoty y laſkę/ mo=
11:
wiąc: Od tegom pocżęłá co to iego rzecży. On wnet przyſzedł k ſobie/ kazał ią
12:
odwieść od śmierći/ y rzekł: Sprawiedliwſza ieſt oná niżli ia/ gdyż s ſynow mo
13:
ich nie mogłá pocżąć/ pocżęłá zemnie. áby moy dom nie ſzcżedł prożny według
14:
Boſkiey obietnice. Potym vrodziłá bliźniętá dwu ſynu/ dano iednemu imię Fa
15:
res/ á drugiemu Zarám/ o cżym piſano w pirwſzych kſięgach Moiżeſzowych we
16:
xxxviij. kapitulum. ∴ ∴ ∴
17:
Rozdzyał piąty kſiąg pirwſzych/ o rodzáiu y zá=
18:
chowániu Bogow Pogáńskich.

19:
A
Cżkolwiek nieſłuſzna rzecż ieſt ſwięte piſmo mie=
20:
ſzáć miedzy ſproſne piſanie błędow Pogáńſkich/ ktorych ná
21:
on cżás było doſyć po wſzytkim ſwiecie. Ale áby ſie doſyć sſtá=
22:
ło tytułowi tych kſiąg dzyeiow rozmáitych od pocżątku ſwiá=
23:
tá/ muśim przydáć á nápiſáć ſpoſob ſzaleńſtwá ludzi proſtych
24:
Pogáńſkich/ ktore miedzy ſobą ná on cżás w wiárach ſwoich
25:
zachowywáli. Abowiem kto złego niewie/ dobremu rozumieć nie może.
26:
Látá od ſtworzenia wſzech rzecży 3539.

27:
S
Aturnus/ według Poetow piſánia/ był ſyn Vrániu=
28:
ſá Celiuſá/ ktorego zwáli niebem/
Sáturnus.
á Weſtę boginią Sáturnuſo=
29:
wę mátkę zwáli zyemią/ przeto piſáli Sáturnusá być ſyná niebá y
30:
zyemie. A gdy widzyał Sáturnus oycá więcey płodzić ſynow niż
31:
on ſam ieden (bo miał nád Sáturnuſá ine ſyny Tytáná/ Oceaná/
32:
Ops/ Tythen) vciął mu koſą rodne cżłonki/ przeto go s koſą máluią/ á ze krwie
33:
ktora ná morze kápáłá/ pocżęłá ſie y vrodziłá Wenus.
Tytán.
Ocean.
Ops.
Tyten.
Wenus.
Ten Sáturnus poiął grafika
34:
żonę ſioſtrę ſwoię rodzoną Ops. Tytán brát iego
35:
chciał pánowáć iáko więtſzy/ ále mátká Weſtá y
36:
ſioſtry rádziły Sáturnuſowi/ áby nie dał nád ſo=
37:
bą pánowáć brátu żadnemu/ wſzákże dopuśćił
38:
mu tego brát Tytán tym obycżáiem/ áby ieſli ſie
39:
mu ſyn kiedy vrodzi/ áby nie był chowan á zginął
40:
tylko dzyewki/ áby też nań kiedy przyſzło roſkázo=
41:
wáć w ſwoim kroleſtwie álbo iego ſynom/ y thák
42:
ſpirwotku cżynił Sáturnus/ przeto piſzą iż iadł
43:
ſwoie dzyeci w ten cżás. Potym vrodziły ſie mu
44:
bliźniętá Iupiter y Iuno corá/ dzyewkę mu vka=
45:
zano/ ále Iowiſzá zatáiono by go nie zyadł/
Iupiter.
Iuno.
záſłá=
46:
ły go ſioſtry z mátką do láſá Idá Meliſſe y Amál=
47:
tee corom Kreteńſkiego krolá/ y dano go im ku
D 2wychowániu.



strona: 20v

Kſięgi pirwſze
1:
wychowániu. Ktore gdy go wzyęły/ chowáły go miedzy ſkáłámi w gorze/ áby
2:
płácżu nie ſłycháć było/ w bębny biły y w dzwonki dzwoniły/ á ná then głos
3:
Pcżoły mu miod ná vſtá nośiły.
Pcżoły.
A gdy potym ten Iowiſz sſtał ſie nawyzſzym
4:
bogiem/ zá ich dobrodzyeyſtwo dał tę moc Pcżołom/ iż bez złącżenia przyro=
5:
dzonego nád ine płodzą ſie. Potym Neptuná vrodziłá Ops Sáturnuſowi/ tá=
6:
kież go táiemnie záchowáłá y chowáłá. Potym vrodziłá y Plutoná/ też go zá=
7:
chowáłá.
Neptunus.
Pluto.
Tytán gdy ſie dowiedzyał/ iż Sáturnus ſyny chowa nád vmowę/ ze=
8:
brał ſie theż s ſwoiemi ſyny/ związał Sáturnuſa y żonę Ops y z dzyećmi/ y po=
9:
ſadzał. Iowiſz gdy ſie dowiedzyał o oycu związánym/ zebrał ſie w wielkośći s
10:
Kreteńſkimi ludźmi/ bo iuż tám był krolem/ wygnał Tytáná y s ſyny s krole=
11:
ſtwá/ á oycá záſię przywroćił dobywſzy z więzyenia/ wſzákże go potym wygnał
12:
áż do Włoch/ á s thego Tytáná rodzili ſie Obrzymowie.
Obrzymi.
Potym Iowiſz álbo
13:
Iupiter poiął ſwoię ſioſtrę Iuno/ á gdy długo płodu nie miał/ vderzył ſie w
14:
głowę/ y wyſzłá z mozgu iego Minerwá bogini mądrośći. Potym vrodziłá bez
15:
mężá Iuno Marſá tym obycżáiem:
Minerwá.
Mars.
Gniewáłá ſie iż Iupiter beż żony vrodził
16:
Minerwę/ przeto ſie też Iuno ſtáráłá o to/ iákoby też bez mężá pocżęłá/ ſzłá
17:
rády ſzukáć do Flory Zefiruſowey żony/
Florá.
ktora iey zá iey przyſięgą/ iż nie miáłá
18:
nigdy mężowi powiedáć/ powiedzyáłá o kwiatku ná polach Oleńſkich/ gdy gi
19:
weźmie á połknie/ pocżnie bez mężá.
Kwiatek Olen=
ſki.
Tákże vcżyniłá/ y ták ſie iey sſtáło/ pocżę=
20:
łá y porodziłá Marſá. Potym też vrodziła Wulkaná z Iowiſzá/ ktorego też
21:
zwano Mulciber/
Wulkan.
ale iż był ſzpetny y chromy/ zánieſli go ná wyſep Lemnon áby
22:
tám zgináł/ będzye o nim niżey. Potym tenże Iupiter miał ſyna Phebum álbo
23:
Apollinem to wſzytko iedno/ z Látomy Gigántowey cory/ też y Dyanę mu vro
24:
dziłá/
Phebus Apollo.
Látomá.
Dianá.
dla cżego Iuno rozgniewáłá ſie ná Látomę/ y zápowiedzyáłá iey wſzyt=
25:
kę zyemię/ y goniłá ią áż ná wyſep Delos/ á gdy iey ſámá nie mogłá dogonić/
26:
puśćiłá zá niá Pitoná wężá okrutnego wielkiego
Pithon.
áby ią zyadł/ potym vciekłá
27:
ná wyſep Ortigią rzecżony/ przyiął ią do ſiebie y záchował/ támże to vrodziłá
28:
byłá Lucinę albo Dyanę/ ktora záſię bábiłá mátce nád brátem Apollinem/
29:
przeto rzecżoná byłá bogini brzemiennych niewiaſt. Ten Apollo ſyn iey záſtrze=
30:
lił Pitoná wężá/ y rzecżon Apollo Pitius od Pitoná wężá zábitego/ á ſtąd po=
31:
cżął dáwáć odpowiedzi ludzyom ná onym wyſpie/ á wyſep Delos zową.
Apollo Pitius.
Piſzą
32:
też Poetowie/ gdy vciekáłá Látomá/ przyſzłá nád iezyoro w Liciey y chciáłá
33:
pić wodę/ chłopi nogámi trzęſli błoto á mąćili wodę ná złość by nie piłá/ pro=
34:
ſiłá Bogá áby ſie pomśćiił nád nimi/ przemienił ie w żáby/ przeto dziś w tym
35:
iezyerze pełno żab.
Záby.

36:
¶ Potym Iupiter wzyął dzyewkę Izydis álbo Iho gdy ſzłá z domu/ opuśćił
37:
ią mgłą áby nikt nie widzyał/ y pocżęłá od niego Epahum.
Izydis.
Epahus.
Iuno widząc z go=
38:
ry ciemność/ chciáłá ſie dowiedzyeć co to ieſt/ ſzłá tám. Iowiſz boiąc ſie by nie
39:
obacżyłá Iuno/ przemienił ią w krowę/ ále Iuno ták długo prośiłá o onę kro=
40:
wę áż iey ią muſiał dáć/ dáłá ią potym w dobrą ſtraż Arguſowi ſwemu vrzę=
41:
dnikowi/ ktory miał ſto ocży álbo ſto ok/
Argus.
aby iey ſtrzegł á dzyerżał w więzyeniu
42:
wiecżnie. Ale Iupiter zmiłował ſie nád nią/ poſłał do Arguſá Merkuriuſzá
43:
(Merkuriuſz był poſeł od bogow/ ktorego ſłáli z rozgą/ Kaducea zwano gdy
44:
co wielkiego mieli ſpráwiáć/ y przeto go s ſkrzydły maluią) á gdy przyſzedł do
45:
Arguſá w chłopim odzyeniu/ wzyął z nim towárzyſtwo/
Merkuriuſz.
doſtawſzy piſzcżałki ie
46:
go ná kthorey głos vſnął ná iedny ocży/ á gdy drugimi widzyał/ Merkuriuſz
47:
tknął go rozgą poſelſką/ vſnął ná drugie/ á gdy záſnął ná wſzytki ocży/ zábił go.
48:
Widząc to Iuno pobráłá ocży Arguſowe y włożyłá ie ptakowi ſwemu Pawo=
49:
wi w ogon/ ktore ieſzcże dziś znáć/
Paw.
á ná krowę puśćiłá chrobacżká gieſká ktory
50:
ią żárł/ ſzłá bez przeſtánia ſkokiem do Egiptu/ á thám ták długo byłá/ áż iey
51:
Iowiſz v Iunony zaſię pirwſzą oſobę vprośił. Wykłádáią to/ iż krowę miáłá
52:
Herb á Iuno ptaká Pawu etc. Tenże Iupiter miał z Máią Merkuriuſzá
53:
Triſmegiſtá.
Máia.
Merkuriuſz.
Tych Merkuriuſzow było pięć/ cżáſem iednego miáſto drugiego
kłádą/ ále



strona: 21

Wiek trzeći.Liſt 21.
1:
kłádą/ ále tego zá bogá kupieckiego mieli/ ktory ná ten cżás ludzi náucżył ſre=
2:
brá ſpráwowáć/ kupcżyć/ licżby wiedzyeć/ piſáć/ y inych wiele rzecży. Miał też
3:
drugiego ſyná Báchuſá s Semele Kádmuſowey dzyewki/ á gdy to Iuno oba=
4:
cżyłá/ ſzłá do niey vbrawſzy ſie iáko bábá/ ſpytáłá iey ieſli ią Iupiter miłuie.
Bachus álbo li=
ber pater.

5:
Rzekłá/ mnimam iż miłuie. Rzekłá bábá/ nie możeſz thego inacżey doznáć/ áż
6:
go będzyeſz prośiłá ábyć przyſiągł tákie złącżenie vcżynić iáko z Iunoną cżyni.
7:
Skoro przyſzedł Iupiter vchodziłá go prośbámi iż iey przyſiągł to vcżynić o
8:
co prośiłá/ gdy wyrzekłá/ żáłował iey/ ale nie mogł ſwoiey przyſięgi złamáć/
9:
á gdy ſie złącżyli/ vcżynił grom z łyſkániem y vmárłá od ſtráchu/ Bachuſá kto=
10:
ry ſie był pocżął w żywocie v niey/ wyrwał prętko/ wlożył do ſwoiego łoná iż=
11:
by cżáſu donośił/ wykłádáią to iż przy porodzeniu Bachuſá vmarłá/ á dzye=
12:
cię wyproto y dochowano go.
13:
¶ Miał też Iupiter drugiego ſyná Perſeuſá/ tym obycżáiem: Akrizius miał
14:
cudną dzyewkę rzecżoną Dánáen/ ktorą ociec dał zámurowáć ná wyſokiey
15:
wieży/
Perſeus.
Dánáen.
áby tám żadny cżłowiek nie bywał/ opátrzywſzy ią żywnoſcią/ ábowiem
16:
wieſzcżkowie mu powiedáli iż od iey ſyná miał zginąć. Iupiter przemienił ſie w
17:
kropię złotá/ przepadł do niey przez dáchowkę/ pocżęłá z niego ſyná (wykłá=
18:
dáią to iż ſie pánny rády dawáia zá zloto námawiáć.) Ociec Akrizius gdy to
19:
obacżył/ kazał ią wlożyć w ſkrzynecżkę y wrzućić w morze. A gdy od rybitwow
20:
byłá nálezyona/ przynieſli ią krolowi Polidektenowi y z dzyecięciem/ bacżąc to
21:
krol poiął ią zá żonę. A gdy páśirb vroſł Perſeus/ chcąc áby zginął/ poſłał
22:
go áby pobił Gorgones. Były Gorgones trzy ſioſtry co wſzytki iednym okiem
23:
pátrzyły/ Meduſá/ Steno/ Euriale/
Gorgones.
á ná kogo weyrzáły w kámień ſie obro=
24:
ćił. Perſeus prośił Merkuriuſzá/ iżby mu dał ſwoiey koſy álbo ſzable ktorą zá=
25:
bił Arguſá/ też áby mu pożycżył ſwoich ſkrzydeł ná ktorych latał/ żądał też po=
26:
mocy od boginiey Pállády ſioſtry ſwoiey/
Pállás.
ktora mu dáłá źwierciádło krzyſzta=
27:
łowe/ w ktorym mogł widzyeć Gorgones/ á ony go nie widzyáły. Przybrawſzy
28:
ſie/ latáiąc od iedney do drugiey/ gdy go nye widzyáły/ vkradł im oko ich. Me=
29:
duſę napirwey zábił/ ktora miáłá włoſy wężowe iáko węże/ á z iey krwie vro=
30:
dził ſie koń rzecżony Pegazus ſkrzydláty/
Pegazus.
ktory wnet pocżął látáć/ y leciał áż ná
31:
gorę Párnázum/ á tám ná gorze w Helikonie vderzył kopytem w zyemię/ vcży=
32:
nił ſie wzdroy roſkoſzny/ potym był boginiom przypiſány. Vciąwſzy głowę o=
33:
nym Gorgonom przyiechał z nią do krolá Attlántá/ á gdy krol nie przyiął go
34:
wdzyęcżnie/ vkazáł mu głowę z okiem onych Gorgon/ obroćił ſie w kámień.
35:
Potym iádąc do oycżyzny/ nádiechał pánnę nadobną wrzuconą w morze s ká=
36:
mieniem Andromedę rzecżoną/ nád ktorą przyiaciele płákáli widząc ieſzcże
37:
żywą/ wypytał przycżyny płácżu/ powiedzyeli iż ią Attlánt kazał wrzućić gdy
38:
mu wieſzcżkowie powiedáli/ iż od iey mężá miał być kámieniem/ ſámey vwią=
39:
zawſzy kámień wrzućił w wodę. Perſeus dobył iey z wody/ poiął ią zá żonę.
40:
Potym Phineuſá y wuiá ſwoiego Pretá/ ktory był Akriziuſá wypędził s krole=
41:
ſtwá/ w kámienie przemienił zá złe okazánie. Potym dzyádá Akriziuſá/ ále
42:
nie ſwą wolą/ bogow obietnicá byłá.
43:
¶ Tántálus był też Iowiſzow ſyn s Ploty boginie/ potym był krolem Frigeń=
44:
ſkim.
Tántálus.
Ten ná ten cżás chcąc ſie dowiedzyeć możnośći bogow/ prośiwſzy ich ná
45:
cżeść/ vwárzył prze nie ſyná ſwoiego áby iedli/ mieniąc tho być naſwiętſzy po=
46:
grzeb/ ktorzy gdy obacżyli/ brzydzili ſie á nie iedli/ ále zebrawſzy w gromádę
47:
cżłonki iego/ oſobę záſię ſtánowili/ á Merkuriuſzá poſłá do piekłá poſłali po
48:
duſzę/ á gdy to obacżyli iż rámieniá nie było (bo ie była Ceres bogini zyadłá)
Ceres.

49:
mieyſce iego kość białą w ſłoniową przypráwili/ przeto y dziś s tego narodu
50:
miewáią ludzye známię ná plecach/ á ſámemu zá ten vcżynek táką pokutę dáli
51:
iż ſtał w wodzye do gęby á prágnął/ co ſie chciał nápić to ſie wodá vmykáłá/
52:
tákież iábłká mu ná rozgach wiſiáły do ſámey gęby á łáknął/ co chciał iábłká
53:
gębą doſiądz to ſie mu vmkło. To ſie rozumie o łákomych co máią doſyć/ á nie
D 3mogą ſie



strona: 21v

Kſięgi pirwſze
1:
mogą ſie nápić áni náieść od ſkąpośći/ też y o tych co kogo chcą oſzukáć/ á ſá=
2:
mi ſie gorzey oſzukáią.
3:
¶ Miał też Iupiter corę s ſioſtrą ſwoią Ceres imieniem Prozerpinę/ ktorą
4:
Pluto álbo Orkus krol Moloſorum bog piekielny vkradł/ y brał z nią ſlub.
Prozerpiná.
Pluto.

5:
Szukáłá iey długo Ceres s pochodniámi po wſzytkim ſwiecie z wielkim nárze=
6:
kániem á płácżem. Potym iey pás nálazłá v iezyorá Cyanen/ thám ſie wywie=
7:
dzyáłá od boginiey Aretuzy iż ią widzyáłá w piekle.
Aretuzá.
Skárżyłá ſie potym Ce=
8:
res przed Iowiſzem ná Plutoná/ iż iey dziewkę gwałtem wzyął. Pozwan Plu=
9:
to przed bogi/ przed ktorymi práwo ſwoie vkazał iż on żadnego do piekłá gwał
10:
tem nie przypądza/ iedno kto ſie ſam dobrowolnie wda do niego/ mowiąc też:
11:
Práwo náſze ieſt/ iż kto z ogrodá moiego roſkoſznego owoc będzye rwał á iadł/
12:
muśi tám zoſtáć: kto gi mija á niecha go spokoiem/ wynidzye kiedy chce. A
13:
ták ta pánná będąc tám/ nie mogłá ſie odiąć ſwey woley/ áby nie przeſtąpiłá
14:
moiego práwá/ bo vrwáłá trzy iábłká koſztowne/ y muſiáła tám zoſtáć. Wy=
15:
ſłyſzawſzy to bogowie/ wſkazáli ták áby wżdy pocieſzyli Ceres/ áby puł roká
16:
álbo ſześć mieſięcy mieſzkáłá z mężem Plutonem w piekle/ á drugie puł roká
17:
z mácierzą w niebie. grafika
18:
¶ Miłował też Iupiter Tetydem
Tetydys.
ále ſie iey bał
19:
dotykáć/ przeto iż mu wieſzcżkowie powiedáli/ iż
20:
ſie miał z niey národzić mocnieyſzy y więtſzy niżli
21:
ociec/ ále przykazał Peleuſowi wnucżkowi áby ią
22:
poiął.
Peleus.
A iż ſie tego obawał áby ſie nie przemieni=
23:
łá w co inego/ bo to vmiáłá/ przeto ſie rádził Pro=
24:
teuſá ſtarego w tey rzecży/ ktory go náucżył iáko
25:
ſie miał ſpráwowáć.
Proteus.
Gdy ią vchwyćił zá włoſy/
26:
przemieniáłá ſie mu w rozmáite źwierzętá drapie
27:
żne/ chcąc go odſtráſzyć od ſiebie/ y iużby był v=
28:
ciekł od niey/ ále mu Proteus roſkazał áby thego
29:
nic nie dbał/ tákże ią długo dzyerżał/ áż przyſzłá
30:
ku wlaſney oſobie/ potym przyzwoliłá. To ſie ro=
31:
zumie/ iż dzyewki płácżą idąc zá mąż poſtáwą/ ále
32:
ſie ſerce śmieie. Ná to weſele Peleuſowo/ prośił Iupiter wiele bogow y bo=
33:
giń y rozmáitych ludzi/ okrom Diſzkordiey/ bo była zwádliwa á nie weſoła. A
34:
gdy widzyáłá ná pocżćiwych mieyſcach ſiedzyeć towárzyſzki ſwoie Iunonę/
35:
Pálládę/ á Wenus/ pobudzoná z zázdrośći w gniew/ wrzućiłá miedzy nie zło=
36:
te iábłko/
Diſzkordia.
Iuno.
Pállás.
Wenus.
Iábłko złote.
ná ktorym było nápiſano/ co godnieyſzey y cudnieyſzey ma być dano.
37:
A gdy ſie o nie wádziły mieniąc ſie káżda godnieyſzą być y cudnieyſzą/ dáły ſie
38:
ná rozſądek Iupiterowi/ ktory niechciał tego wzyąć ná ſię/ ále vkazał do Pa=
39:
ryſá/ á odeſłał ie tám/ ktorego mieli zá mądrego ná ten cżás/ á mieſzkał w le=
40:
ſie bogiń/ zwano Idá.
Parys.
Parys wzyął ſobie do trzeciego dniá/ przez ony trzy dni
41:
chodziłá káżda z oſobná do niego/ áby iey przyſądził iábłko złote obiecuiąc
42:
mu/ Iuno moc/ Pállás rozum/ Wenus cudną żonę/ á tey ſámey iábłko przy=
43:
ſądził/ y zyednáłá mu piękną Helenę/ dla ktorey wiele tyſiąc tyſięcy ludzi zgi=
44:
nęło/ iáko będzye o tym przy walce Grekow s Troiány. Práwie byłá Diſzkor=
45:
dia miedzy pſy kość wrzućiłá. S tych tedy nowożeniow ſie był vrodził wielki
46:
á mocny mąż imieniem Achilles/ mur Greckiego páńſtwá/ wſzakże też zginął
47:
potym v Troiey.
Achilles ſie vro=
dził.

48:
¶ Helená ſie tym obycżáiem vrodziłá: Ledá żoná Thyndáruſowá
Rodzay Heleny.
ſpodobáłá
49:
ſie byłá Iowiſzowi trzeciemu/ á gdy trudny przyſtęp miał do niey/ przemie=
50:
nił ſie w Lábęciá/ pocżął ſpiewáć áby ią do ſiebie przyłudził/ á gdy przyſzłá
51:
pochwyćił ią/ á gdy pocżęłá od niego/ ſpłodziłá dwie iái/ z iednego ſie vrodził
52:
Káſtor y Pollux/ á z drugiego cudna Helená y Klitemneſtrá/ przeto Poeto=
53:
wie piſáli
Ledá pocżęłá.
Káſtor.
Pollux.
Klitemneſtrá.
ie nie ná zyemi ále ná niebie ſie vrodzić dla ich oſobliwych rozumow/
dobroći/



strona: 22

Wiek trzeći.Liſt 22.
1:
dobroći/ y cudnośći. Potym Thezeus Ateńſki krol Helenę wzyął/ potym Pa=
2:
rys/ á ſtąd były wielkie roznice miedzy Greki á Troiány powſtáły.
Helená.

3:
¶ Miał ieſzcże Iowiſz dzyewięć corek z Memorią niewiáſtą/ s ktorych theż
Memoria.

4:
boginie były/ iedná byłá Klio/ druga Euterpe/ Melpomene/ Erato/ Ter=
5:
pſikore/ Vránia/ Kálliope. Wiodły walkę z drugiemi boginiámi wodnemi
6:
Pieruſowemi corámi/ ktorych było ſiedḿ/ ále zwyciężony Pierydes od dzye=
7:
wek Memoryey/ przetho Pierydes przemieniły ſie w Sroki/ mieſzkáły nád
Pierides.

8:
wzdroiem poświęconym ná Helikonie/ ſpiewáiąc przy lutni Apollinowey/
9:
áby głośniey było.
10:
¶ Miał ieſzcże Iupiter z Wenerą trzy Grácie dzyewki/ Páſytheą/ Agláię/
Grácie dzyewki.

11:
Eufrozynę/ ktorre też zwano Chárites/ nágo chodziły ſpołu wſzytki trzy/ dwie
12:
ocżymá do ludzi/ á trzecia ſtyłu twarz miáłá/ grzbiety do ſiebie.
13:
¶ Apollo miał miłoſnicę Koronidę/ do ktorey gdy ſie ieden młodzyeniec po=
14:
nęćił/ Kruk ktory ná ten cżás był biały/ powiedzyał to Apollinowi/ rozgnie=
15:
wał ſie Apollo zábił ią/ y wyproł z niey ſyná imieniem Eſzkulápiuſá.
Apollo.
Koronidá.
Eſzkulápius.
Potym
16:
żáłuiąc iey rozgniewał ſie ná Kruká iż powiedzyał/ odiął mu białość bárwę
17:
Anyelſką/ á dał cżarność bárwę Cżártowſką. Dał potym ſyná Eſzkulápiuſá
18:
Chironowi Doktorowi/ od ktorego náwykł lecżyć
Chiron doktor.
ludzi/ iż z niego był wielki
19:
Lekarz/ ták iż dwu wroćił od śmierći ná prośbę Dyany/ Glaukuſá y Hipoli=
20:
tá/ dla cżego ſie Iupiter rozgniewał/ iż go przechodził w náuce/ zábił go gro=
21:
mem. Rozgniewał ſie Apollo/ mśćił ſie nád Obrzymy/ ktorzy gromy ſpráwo=
22:
wáli/ przeto zrzućił z boſtwá Iupiter Apolliná.
Gigántes
gromowi.
Ale iż żadny inſzy wo=
23:
zá Słonecżnego nie mogł ták miſternie obrácáć iáko on/
24:
przeto obywátele niebieſcy byli ná tym/ áby zá=
25:
ſię Apollo ſwoy vrząd przyiął.
26:
grafika
27:
grafika
D 4Rodzay bo=



strona: 22v

Kſięgi pirwſze
1:
Rodzay Bogow Pogáńſkich.

2:
Vránius Celius ſyn Kretow/ ktorego piſzą niebem/ roſpłodził ſie z żoną Weſtą/ to ieſt z zyemią/ kthorych dzieći: Tytán/ Ocean ociec wſzytkich wod. Sáturnus Ops corá/ mátk bogow Tyten corá Wenus Kupido/ Grácia/ iego ſynowie: Hiperion/ Briáreus/ Ceus/ Tyfon/ Tifeus/ Euceladus/ Egeon/ Iápetus/ Aſtreus/ Alous/ Pátenes/ Phebus/ to ieſt Słonce Mieſiąc/ ktorego dzyeći: Obrzymowie. Iowiſz iego żoná byłá Iuno. Nephtunus Pluto/ Chion/ Mezapus/ Genius/ Euigenes/ Pikus/ Thyfo/ Iuno/ Feton/ Miletus/ Circe/ Paſift/ Fetuſá/ Cetá Aegmá/ Medea. Iowiſz wtory Apollo pirwy Marſ/ Apis/ Merkurius z Máie Epuleus/ Bachus od Semele/ Epachus od Izidi/ Scytá/ Dianá z Látomy/ Minerwá z głowy/ Prozerpiná s Ceres. od ktorego Iowiſz trzeći Apollo wtory Titius/ Amfiom/ Zetus/ Cácus/ Lácedemon/ Tántálus/ Herkules/ Arkás/ Páſitea/ Eufroziná/ od ktorego Himeneus/ Thoás/ Tymeneus/ kthorego ſynowye byli otko ći - Dorus/ Forkus/ Albion/ Gerion/ Tará/ Polifemus/ Tytemus/ Bromtes/ Steropes/ Pirágmon/ Melion/ Akterion/ Meſapus/ Buſtris/ Orfeus/ Ariſteus/ Eſkulápius. ktorego ſynowie Archeus/ Amor/ Káſtor/ Polux/ Lucifer/ Orion/ Minos Sárpedon/ Xántus/ Archifidius/ Perſeus/ Wulkanus/ Aeolus/ Helená/ Klitemneſtrá/ y dzyewięć bogin wodnych. ktorego Deukálion/ Androgens/ Glaukus/ Ariadná/ Fedrá/
Synowie pie=



strona: 23

Wiek trzeći.Liſt 23.
Synowie piekłá: Miłoſć/ Praca/ Boiazn/ Zdrádá/ Wrzod/ Sen/ Charon/ Zazdroſć/ Vpor/ Vboſtwo/ Nądzá/ Głod/ Skárgá/ Stároſć/ Cien/ Smierć/ Synowie Demogorgoná Swar/ Pan/ Kloto/ Lácheſis/ Atropos/ Polus/ Anteus/ Nox/ Famá/ Cory Acherontá Allekto/ Teſifo/ Megierá/ Wiktoria/ Styx/ Synowie Pelopy Atreus/ Tyeſtus/ Liſidas/ Prometeuſowi ſynowie y cory Izis corá/ Pándorá corá/ Deukalion wtory/
1:
D
Yaná/ tá ſie ſpołu z Apollinem vrodziłá/ o they piſzą iż
2:
wzgárdziłá byłá małżeńſkim ſtanem á dzyewicży ſtan przyięłá/ prze=
3:
to od obcowánia ludzkiego wyſzłá do láſow/ á tám mieſzkáłá żywiąc grafika
4:
ſie źwierzem/ z łukiem ią wypiſuią chodzić/ á ieździć
5:
ná wozye w ktorim chodzą cżterzey Ieleniowie biali.
6:
Ieſt też miedzy drugie boginie policżoná/ nád láſy/
7:
nád drogámi y nád źwierzęty. Orioná zábiłá iż iey
8:
gwałt chciał vcżynić. Tych Apollinow było trzey/ á
9:
cżáſem Hiſtorikowie kłádą jednego od drugiego. Ie=
10:
den był lekárzem známienitym/ ten gądł na lutni kto=
11:
rą miał od Merkuriuſzá/ á boginie wodne mu przy=
12:
ſpiewawáły/ ſtąd go drudzy zową ćichym. Wtory
13:
Delius rzecżony od Delos wyſpy/ ten vmiał prákty=
14:
kę gwiazdárſką á ſnadź dyabelſką/ iż ludzyem przy=
15:
ſzłe rzecży powiedał/ przeto zá iednego bogá od ludzi
16:
Pogáńſkich był chwalon. Then Pitoná wężá zábił
17:
y Kruká oſzkárádził. Trzeći páſterſki/ od Cereri ſyn/
18:
tego też páſterze zá iednego pomocniká mieli do by=
19:
dłá/ tego to pśi viedli.
20:
M
Inerwá Tritonia ſmyſłu wielkiego byłá nád ludzi/ ná=
21:
lezyona v iezyorá Tritoná/ przeto rzecżoná Tritonia/ rzecżoná też Pál
22:
lás od wyſpu Pálántu/ bo tám byłá wychowaná/ rzecżoná też Bel=
23:
lona/ iż zábiłá Gigántá okrutnego. Tá napirwey wymyſliłá żonom prząść ką=
24:
dzyel y płotno tkáć/ oley bić/ piſzcżałki/
Kądzyel.
Płotno.
Oley.
Piſſcżałki.
y ſpráwę wſzytkę ku walce/ cżego przed grafika
25:
tym nie bywáło/ przeto ią też miedzy ine boginie
26:
ná ten cżás ludzye licżyli/ y kościoły iey budowá=
27:
li. A ſtąd Poetowie piſali o niey/ powiedáią ią
28:
być vrodzoną z mozgu nawyzſzego bogá Iowiſzá.
29:
A gdy ią chciał poniewolić Wulkan/ broniłá ſwo
30:
iey cżći/ przeto ią s ſtrzałą máluią. A z naſienia
31:
ktore ná ten cżás z Wulkaná padáło ná zyemię/
32:
vrodził ſie Eriktowius.
Eriktowius.
Wylicżáią ich pięć: Pir=
33:
wſza to Iowiſzowá dzyewká á Apollinowá máć.
Pięć Minerw.

34:
Wtora byłáz Egiptu/ ktorą Egipcżycy zwáli
35:
Saletem. Trzećia byłá s wtorego Iowiſzá vro=
36:
dzoná. Cżwarta byłá Korſea Oceanowá corá/ tá
37:
wymyſliłá woz o cżterzech kołach. Piąta z bogi=
38:
niey Pállády vrodzoná/ o they ták piſzą iż oycá
byłá zábiłá/



strona: 23v

Kſięgi pirwſze.
1:
byłá zábiłá/ ktory ią chciał ſobie poniewolić/ á thę też poſpolicie s ſkrzy=
2:
dły máluią. ∴ ∴ ∴ ∴
3:
Látá przed národzeniem Páńſkim 154o.

4:
D
Eukálion Krol Theſſálicki w Grecyey/ ſyn Prome=
5:
teuſzá wielkiego thego cżáſu był/ zá ktorego panowánia wſzytká
6:
Grecya byłá powodzyą opłynęłá/ ták iż wiele ludzi/ miaſt/ y zam=
7:
kow potopiłá/ okrom tych ktorzy byli s krolem ná gory vciekli.
Potop.
Po
8:
potopie wiele ludzi odżywił ſwoią żywnoſcią/ ktorey był doſyć ná
9:
gory nánośił. Dla tego Poetowie o nim wymyſlnie piſáli/ przycżytáiąc mu to/ grafika
10:
iż on znowu narod ludzki w Grecyey odnowił. Abowiem
11:
gdy w koſciele v Themidos
Themidos.
pytał ſwoich bogow/ iákoby
12:
záſię mogł ludzki narod ſkrześić ktory potonął. Odpo=
13:
wiedzyeli ták/ kiedy będzyeſz kośći mácierzyſte przez ſię
14:
miotał/ tedy ożywą ſynowie y dzyewki. Deukálion iáko
15:
ſmyſlny pobacżył/ iż ieſt zyemiá mátká náſzá/ á kośći iey
16:
kámienie/ á żyły rzeki/ ktory kámień przez ſię rzućił/ sſtał
17:
ſie z niego cżłowiek żywy. Tákież żoná iego Pirrá/ żeń=
18:
ſki narod kámienia miotániem wzbudziłá.
Pirrá.

19:
P
Rometeus też będąc oſtrego rozumu/ napirwey obrázy
20:
wymyſlił z gliny tworzone/ ktore tak miſternie przypráwiał iż ſie ru=
21:
ſzáły.
Prometeus.
Przeto Poetowie zmyſlili/ iż on napirwey ludzki rodzay ſtwo=
22:
rzył/ y ogień s kámieniá wſkrzoſáć vkazał/ y pierśćienie nośić ná cżwartym pál=
23:
cu ku cżći ſerdecżney żyle. Aſtronomią vmiał doſtátecżnie/ przeto mu ty dáry
24:
Poetowie przypiſáli s tey náuki.
25:
A
Tlás Prometeuſow brát/ drudzy piſzą iż ſyn/ Máie ociec/
26:
tych cżáſow był známienitym Aſtronomem/ przeto Poetowie piſáli o
27:
nim/ iż podpierał niebo rámiony. Miał ſiedḿ dzyewek bogiń/ Máiá/
28:
Elektrá/ Steropen/ Miropen/ Celeno/ Táieten/ Alkinoen/ zową ie niektorzy
29:
Attlántide/ drudzy Heſperyde. S tych tho poſzli Arpige/ o ktorych Vergi=
30:
lius piſze../../../.
31:
Látá przed národzeniem Páńskim 1240.

32:
D
Edálus cieſlá miſterny/ napirwſzy ná ſwiecie/ tego
33:
cżáſu był/ ten napirwey budowáć y przykrywáć domy y nacżynie
34:
cieſielſkie wymyſlił. Zbudował był ná wyſpie Krecie Lábirynt/
Lábirynt.

35:
w ktorym było tyſiąc gmáchow krom krolewſkich páłacow w
36:
ktorych ieden muſiał zábłędzić. Sieſtrzeniec iego Párdix wyná=
37:
lazł piłę wzyąwſzy formę z rybiey kośći/ dla cżego Dedálus zepchnął go z wie=
38:
że (áby nádeń nie miał) wſzákże ſie nie zábił.
Pardix.
Przeto Poetowie wymyſlili/ iż
39:
ſie w Kuropátwę przemienił/ y przezwáli go ták. A zá tę winę zámknion był
40:
Dedálus w tym Lábiryncie ſwego budowánia/ áby z niego ná wieki nie wy=
41:
ſzedł. On to bacżąc iż z niego nie mogł tráfić/ przypráwił ſobie ſkrzydłá y ſyno=
42:
wi Ikáruſowi z woſku á s pierza/ wylecieli wirzchem precż. Lecąc przez morze
43:
ſyn iego wyſoko latał nád wolą oycowſką y nád vpominánie/ przeto od ſłońcá
44:
roſpłynął ſie woſk/ pierze zwypádáło/ przeto vpadł w morze y vtonął/ á ſtąd
45:
to dzziś morze zową Ikáreum.
Ikarus.
Morze Ikáreum.

46:
W
Vlkanus kowal miſterny bogow/ brát Iowiſzow/ vro=
47:
dził ſie ſzpetny y chromy/ dla cżego mátká iego zánioſłá go ná wyſep
48:
Lemnos áby tám zginął.
Lemnos.
A gdy tám od Małpy był wychowan/ náu=
49:
cżył ſie miſterney roboty kowálſkiey/ ták iż potym cżynił zbroię bogom przećiw
Gigántom/



strona: 24

Wiek trzeći.Liſt 24.
1:
Gigántom/ przeto rzecżon bog żelázá y ogniá. Poetowie o nim piſáli wymyſl=
2:
nie/ iż miał żonę Wenus boginią/ ktorą gdy zaſtał ná łożu z Marſem bogiem/
3:
związał ie ſubtylnemi łańcuſzki/ áż ſie nie mogli ruſzyć z łożá/ y obiáwił inym
4:
bogom/ zá co ſie Mars bárzo ſromał.
Wenus.
Mars.
Mnimaiąc by go Słońce bogom obiá=
5:
wiło/ gniewał ſie ná chłopcá/ ktorego zwano Gallus/ to ieſt Kur/ iż go wcżás
6:
nie obudził poki nie przyſzło Słońce/ iąwſzy go zá łep vderzył nim o zyemię/
7:
wnet ſie w Kurá chłopiec przemienił.
Gallus.
A od tego cżáſu kurowie poią kilko rá=
8:
zow przededniem/ áby ſie káżdy ocućił á bacżył gdzye leży/ by go Słońce ná
9:
łożu nie záſtáło/ á ludzyom nie obiáwiło. Pocżęła Wenus od Marſa Kupidá
10:
cudnego/ máluią go z łukiem á s ſtrzałámi z záwiązanemi ocżymá/ známionu=
11:
iąc ſlepą miłość. Ten Kupido rozmáite ſtrzały ma/ iednę złotą ná prawdziwą
12:
miłość/ ołowiáną ná niewdzyęcżność/ żelázną ná mocną etc.
13:
E
Riktowius ſyn Wulkanow z Minerẃy/ tego piſzą Poe=
14:
towie vrodzić ſie z Wężowemi nogámi/ dla cżego ten pirwey ieździć ná
15:
wozye wymyſlił/ by nog widáć nie było.
Woz.

16:
Wſzytkich bogow ktore ná then cżás ludzye prośći
17:
chwalili/ wylicża Heziodus Poetá trzydzyeśći tyſiąc. Sámych Iowiſzow po=
18:
wieda być Tertulianus trzy ſtá. Co zá ſlepotá onych cżáſow ludzkie myſli oſia=
19:
dáłá/ iż ſtworzenie zá ſtworzycielá chwalili/ widząc nie tylko by komu mieli po=
20:
moc/ ale y ſobie nic nie mogli pomoc. Toli bog nawyzſzy był Iupiter/ co vcie=
21:
kał z niebá przed Obrzymy z drugimi bogi áż do Egiptu/ á ieſzcże ſie y thám
22:
bał/ áż ſie w źwierzę Skopu przemienił? Tákież drudzy/ Apollo w Kruká/
23:
Bachus w Kozłá/ Dyaná w Lanią/ Iuno w Pawu/ Wenus w Rybę/ Mer=
24:
kuriuſz w Lábęciá/ Opis álbo Cybelle w Drozdá/ y pod tymi oſobámi źwierzę=
25:
cemi ie chwalono potym.
Trwogá bogow
Abowiem Gigántes wielcy ludzye chcieli ie z niebem
26:
obálić ná zyemię á wygłádzić wſzytki/ á ſami niebo chcieli oſieść. Przycżyná te=
27:
go byłá/ iż Iowiſz będąc ich brátem ſtryiecżnym (bo Gigántes byli z narodu
28:
Tytán) vdzyáłał im krzywdę w niebie/ to ieſt w gorze ktorą zwano Olimpus/
29:
tákże go chcieli dobywáć ná oney gorze/ przyſzáńcowawſzy ſie pod nię. Poeto=
30:
wie zmyſlili piſząc: Pocżęli Gigántes ſtáwiáć gory ná gorę/ a po nich do nie=
31:
bá wleść obálić bogi z niebem áby ſzyie połamali/ á ſami tám chcieli roſkazo=
32:
wáć. Ale bogowie przez widzenie vpomináni/ áby Wulkanus przećiw im zbro
33:
ie kował/ w ktorą gdy ſie Iowiſz oblecże/
Zbroiá przećiw
Gigántom.
á tarcż s ſkory żony Pánowey vcży=
34:
ni (Pán był bog páſterſki) á Gorgoną głowę zákryie przy Palladzye/ wſzyſcy
35:
Obrzymi vcieką. Także vcżynili/ y wegnał ie do piekłá Iupiter/ Iaka możność
36:
boſka/ áż zá przycżyną niewiaſt zwalcżyli Gigánty/ álbo iáka możność bogiń/
37:
iż Latomá ledwie mieyſce nalázłá ku mieſzkaniu/ Ceres dzyewkę cudną ſtraći=
38:
łá Prozerpinę/ Izys ſyná/ Opis młodzyeńcá okleśniłá/ Iuno ſie z miłoſnicámi
39:
Iowiſzowemi goniłá á z drugimi wádziłá. A ták ſzaleni ludzye byli co ſie nie
40:
mogli w tym obácżyć/ poſługi Boſkie zbytnim ludzyom cżyniąc.
41:
¶ A nie tylko proſte ludzi chwalili/ ále y źwierzętá y ptaki/ iáko Rzymiánie
42:
Gąſiorá iż zágągał kiedy nieprzyiaciele chcieli zamek vleść/ obudził Kámillu=
43:
ſá ktoy zamku obronił z ludźmi ſwymi s przycżyny gęſiey. Teſſáloni w Grecy=
44:
ey chwalili Bociąná iż im dawał znáć żyzny rok álbo głodny/ przeto ktoby go
45:
zábił/ gárdło v nich płáćiło. Syriani chwalili Gołębie. W Ambrácyey Lwi=
46:
cę/ iż im ſmoka okrutnego zábiłá. Delfowie Wilká/ iż im pod drzewem orze=
47:
chowym wykopał klenoty kościelne/ ktore tám byli rozboyce zákopáli s kościo=
48:
łá Apollinowego wzyąwſzy. Argiwi Wężá/ mieniąc dobry znak kto go vyrzy.
49:
Tenedowie Krowę cielną/ y ſłużyli iey przy porodzeniu iáko ktorey ſześćinie=
50:
dzyałce. Smoká w Albie chwalono w leſie/ ktory zową Lukus/ á tám dzyew=
51:
ki chodziły do niego á karmiły go z rąk ſwoich/ v kościołá Iunony/ y wielce i=
52:
nych błędow miedzy imi było.
Ofiáry też



strona: 24v

Kſięgi pirwſze
1:
¶ Ofiáry też właſnych żwierząt mieli od ludzi poſpolitych/
Ofiáry zwierzá.
Kozłá Bachuſowi
2:
ofiarowali y palili ku cżći/ á to przeto iż był zá żywotá nieprzyiaciel kozom/ bo
3:
mu wielekroć winnice káźiły.
4:
¶ Cerery ku cżći á chwale palono Swinię/ iż iey zboże rádá pſowáłá/ bo Ce=
5:
res byłá bogini zboża.
6:
¶ Perſowie Koniá palili ku chwale Słońcu/ mowiąc: prętkiemu bogu prę=
7:
tkiey ofiáry trzebá. ¶ Dyanie ku cżći Lánią palili/ ábowiem Dyaná leśna á
8:
podrożna bogini byłá iáko y Láni.
Dyaná.
¶ Sábei y Seſſáli/ Pſy iey ofiárowali á
9:
palili/ iż iey gładzili źwierzętá s ktoremi oná mieſzkałá. ¶ Kury ofiárowali
10:
boginiey Dniowi/ iż y w nocy przepowiedáią ludzyom. ¶ Minerwie Kozę/
11:
iż Kozá wielka zagłádá oliwie w ktorey ſie Minerwá kocháłá. ¶ Sáturnu=
12:
ſowi dzyatki niewinne ku chwale palili/
Dzyen.
Minerwá.
Saturnus.
y inym bogom ná ofiáry ku cżći á chwa
13:
le wiele ludzi topili/ rzázáli/ y palili. ¶ Wenery ku chwale/ dzyewecżki ſłali
14:
ná wyſep morſki gdzye goście ieżdzáli/ á tám ſwoie pánieńſtwo gościom zá ſre=
15:
bro y złoto przedawáły/ y zwáli to ſkárby ſwięte. ¶ Florá w Rzymie będąc/
16:
wielkie pieniądze z miłóśći zebráłá/
Wenus.
Florá.
ktore Senatowi Rzymſkiemu ku poſpoli=
17:
tey rzecży dáłá/ s tey przycżyny Rzymiánie zbudowáli iey kośćioł w Rzymie y
18:
boginią vcżynili/ przypiſáli iey kwiatki polne ſpráwiáć/ á ná iey pámiątkę ſprá
19:
wowáli raz do roku kiedy vmárłá Floralia a deflorando/ niewſtydliwe rzecży
20:
ſpráwuiąc iáwnie po vlicach ku iey chwale á pámiątce/ máiąc to ſobie zá od=
21:
puſty. ¶ Kloácyná iż iey obraz w wychodzye nálezyono w Rzymie/ kościoł
22:
iey przto zbudowáli. ¶ Wenus łyſa miáłá też ſwoy kościoł s tey przycżyny.
Kloácyná.
Wenus łyſa.

23:
Gdy Galli oblegli byli ná zamku Kápitolio Rzymiány/ nie mieli cżym ſtrze=
24:
láć/ bo ſie im iuż były cięćiwy potárgáły v łukow/ áż dzyewkom wárkocże vrzy=
25:
nano iż były łyſe/ przeto boginią Wenus łyſą przezwáli/ ktora dzyewki ſprá=
26:
wuie. ¶ Byłá też boginia Mutá niema/ iż dáłá znáć Herkuleſowi ręką gdzie
27:
woły iemu vkrádzyone pognáno. ¶ Kuniná bogini/ ktora dzyeći w pielu=
28:
chach ſpráwowáłá. ¶ Fátua ktora bogom wiezdzby dáwáłá.
Muta.
Kuniná.
Fatua.
Terminus.
Sterkucius.

29:
¶ Terminus był kámień/ ktory też chwalili zá bogá Pogáńſcy ludzye/ iż v nie=
30:
go poráźili nieprzyiaciele. ¶ Sterkucius był theż bog v nich/ ktory naypir=
31:
wey wymyſlił role gnoić.
32:
¶ Wielkie á ſproſne modły były v ludzi Pogáńſkich/ ktorych práwie wypiſać
33:
żadny nie może. A co gorſzego ieſzcże/ iż y ná ſwiętych mieyſcach ſwoich zwoleń=
34:
ſtwo mieli/ niewſtydliwie ſie w vcżynkach ſwoich záchowawáć. Przeto w Rzy=
35:
mie był obraz Hárpokrátow w kościele Izydis y Serápidis/ ktory obraz przy=
36:
tknął pálec do gęby/ áby káżdy milcżał/
Hárpokrátus.
á nie powiedał by ludzye byli/ iedno
37:
bogowie/ ſtąd potym zwano bog milcżenia/ vrodę mieli cżłowiecżą ále oby=
38:
cżáie źwierzęce.
39:
Tych ſproſnych modlarſtw piſzą być pocżąthkiem
40:
Melliſeuſá krolá Kreteńſkiego/
Melliſeus.
ácżkolwiek dobrze przed nim były ine modły
41:
w Egipcie Izydy y Ozyrowi zbudowáne/ Belluſowi w Aſſyriey/ tákież Mo=
42:
lochowi dzyeći ofiárowano przed tym dobrze. Ale piſzą być napirwey dzyewkę
43:
Melliſeuſowę Melliſę ná kápłáńſtwo bogini Weſte/ to ieſt mátce zyemi/ obro
44:
ćić y poświęćić. Potym biſkupy zwano tego kościołá Melliſſe. Ty to były dzye=
45:
wki krolá Kreteńſkiego Melliſá y Amáltea/ wychowáły Iowiſzá potáiemnie
46:
koźim mlekiem/ á Poetowie wymyſlili iż mu Pcżoły ná vſtá miod nośiły. Po
47:
Melliſeuſie Iowiſz był/ ten ieſzcże tych modlarſtw więcey rozſiewał chodząc
48:
po ſwiecie/ brał znáiomość z ludźmi wielkimi/ á nowe rzecży im pożythecżne y
49:
práwá vſtáwiał/ ktorych rzecży ieſzcże nie ználi ná ten cżás. Gdzye przyſzedł
50:
miedzy proſty lud/ kościoł záłożył ſwym nakłádem/ do ktorego ſwoy obraz y
51:
goſpodarzá ſwego wſtáwił/ álbo krolá oney zyemie s pochlebſtwá/ chcąc tym
52:
ſobie przyiaźń v nich záchowáć. Ale iż poſpolicie żadny Prorok w ſwey zyemi
nie bywa



strona: 25

Wiek trzeći.Liſt 25
1:
nie bywa wdzyęcżnie przyięty/ przeto potym goſpodárſkie obrázy wymiotano/ á
2:
Iowiſzowego niechano/ ták iż ich było po wſzytkiey Azyey doſyć/ co dáley tho
3:
bárzyey w obycżay wchodziły. Widząc to drudzy v niego/ z zazdrośći niekto=
4:
rzy/ drudzy z dobrey woley/ ktorzy chytrzeyſzy á vcżeńſzy byli/ wynáydowáli rze=
5:
cży nowe/ ták w piſmie iáko y w dzyelech álbo robotach y pożytkach/ chodzili po
6:
rozmáitych kráinach vcżąc ludzi praw/ dobrych obycżáiow/ mięſá ludzkiego
7:
zákázuiąc ieść ktore zá Sáturnuſá iadano/ miáſtá oſadzáć/ małżeńſtwo zá=
8:
chowáć/ pożytki dzyáłáć/ ſobie kościoły ná pámiątki cżynili y obrázy wnośili/
9:
tákże w obycżay przychodziło iż ie zá iedny ſwięte potym święcono/ zwłaſzcżá
10:
lud gruby á proſty/ ktory ná ten cżás przez piſmá gruntownego był. Nawię=
11:
cey tych zbytkow było w Egipcie/ w Greciey/ á we Włoſzech. A gdy ſie to báł
12:
wochwálſtwo nawięcey rozmogło/ wſtępowáli cżárći w ony obrázy/ á ludziem
13:
odpowiedzi dawáli/ tákże to trwáło aż do przyścia Kryſtuſá/ ktory ie potym
14:
przez Apoſtoły połamał.
15:
¶ Potym Iowiſz gdy ſie z bráty rozdzielał/
Rozdzyał Bo=
gow zyemſkich.
przyſzedł nań dział ná wſchod ſłoń
16:
cá/ przezwáli to Poetowie niebem/ iz wſchod ſłońcá oświeca ſwiát. Neptu=
17:
nowi morſkie wyſpy/ przeto go Poetowie piſzą być morſkim bogiem. Plutono=
18:
wi zachod ſłońcá niſkie kráiny/ przeto ie Poetowie vcżynili piekłem/ á Pluto=
19:
ná ktory był krolem Moloſorum/ vcżynili piekielnym bogiem/ iż niſkie kráiny
20:
dzyerżał. A gdy thedy Iowiſz pięćkroć rázow ſwiát obſzedł/ vmárł ná wyſpie
21:
Krecie/ ſynowie go pochowáli y grob wyſtáwili w miáſtecżku rzecżonym Gno=
22:
ze.
Iowiſz vmárł.
A ták nie może być oſobno bog żywy á oſobno vmárły/ pobłaźnili ſie Pogá=
23:
ni s ſwymi bogi/ náoſtátek z nich Płánety podzyáłáli/ iákoby rzekł: Nie bylić
24:
bogowie/ ále vrzędnicy niebieſcy.
Płánethy vrzę=
dnicy.
Káſtorá á Polluxá wſadzili ná Zodiák mie=
25:
dzy dwánaſcie známion niebieſkich/ á przezwáli Bliźniętá/ dáiąc im nieśmier=
26:
telność.
Gemini.
Wſzákże ty rzecży mądry cżłowiek v ſiebie roſtropnie záchowa/ iáko ku
27:
náuce godne/
Roſtropnie ro=
zumieć.
ále nie iáko Bogu przyiemne/ áni też iáko Rzymiánie cżynili/ co
28:
ſámi gánili to chwalili/ á co ſámi cżynili s tego drugie karáli. Piſali rzecży v=
29:
cżone y mądre/ ná iáſność ludzyom dawáiąc áby ſie vcżyli/
Iáko to ſzáfowáć
á ſámi w wielkim
30:
błędzye mieſzkáli/ tákież y Grekowie. A nawięcey ie tym cżárći zwiedli/ iż im
31:
cudá álbo znáki cżynili/ przez ſny/ przez obrázy nawięcey/ przez ſłupy/ ptaki/
32:
źwierzętá/ wiátry/ y ine/ ták nic nie pocżynáli/ áż pirwey odpowiedzi bráli.
Cudá cżártowſkie

33:
Iáko piſzą/ gdy Rzymiánie poráźili Weios/ rzekł ieden rycerz śmiechem w ko=
34:
ściele obrázowi Iunony boginiey/ ieſli chce do Rzymá zá ſwoiemi ludźmi?
35:
Odpowiedzyał obraz/ chcę.
36:
¶ Klaudia ktorą ludzye mieli zá zbytnią niewiáſtę dla iey ochędożnośći/
Klaudia.
gdy
37:
iecháłá do mátki po Tybrze rzece/ záwzyęłá z łodzyą ták iż iey kilká ſet ludzi nie
38:
mogło ſciągnąć/ poklęknęłá proſząc boginiey Weſty/ áby iáko oná ieſt niewin=
39:
na ludzkiey obmowki/ ták prawdziwie s tego mieyſcá łodzya páſem moim ſcią=
40:
gnioná byłá. Vwiązawſzy pás/ ſciągnęłá łodzyą/ ktorey wſzyſcy nie mogli ru=
:
ſzyć.
41:
¶ Tucia dzyewká zakonna boginiey Weſty
Tucia mniſzká.
byłá pomowiona o wzru=
42:
ſzenie ſwego zakoná dzyewicżego (bo ie o to ogniem karano) wzyęłá przetak/
43:
ſzłá do rzeki y poklęknęłá/ mowiąc gloſem przed wſzytkimi ku boginiey Weſcie:
44:
Ieſlimći wiernie ſłużyłá/ vcżyń to przez mię iż wody do kościołá twego w prze=
45:
táku donioſę/ y sſtáło ſie iey ták/ byłá prożna obmowki.
46:
¶ Fulwius Cenſor w Rzymie zebrał dáchowkę s kościołá Iunony/ á przy=
47:
krył kościoł Fortuny/ ktory on dał zbudowáć/
Fulwius.
wnet oſzálał á ſynow dwu iego
48:
zábito/ gdy w Illiriey walcżyli.
49:
¶ Pirrus gdy wzyął ſkárby Prozerpinie/ vtonął ná morzu/ tylko ſámy ſkárby
50:
náleziono. ¶ Alexánder gdy wzyął Milezią/ iego Rycerze chcieli kościoł złu
51:
pić Cerery/ poſlnęli. ¶ Xerxes wzyął plagę y Brenno z Gáláty/ o złupienie
52:
kościołá Apollinowego.
Pirrus.
Allexánder.
Xerxes.

53:
¶ Przez ſen drudzy ſwoie mocy ludzyem okázowáli/ iáko Iupiter vkazał ſie
ETyberiowi



strona: 25v

Kſięgi pirwſze
1:
Tyberiowi Accynowi/ roſkazuiąc mu áby ſzedł do Senatu powiedzyeć iż mi nie
2:
wdzyęcżne igry ich/ ktore zwano Ludi Circenſes/ ábowiem Antonius wiodł
3:
złodzyeiá przez rynek bijąc ná śmierć/ zgwałćił mieyſce ku igrze/ á ták niechay=
4:
by to znowu ſpráwowáli mieyſcá ſchędożywſzy. Tyberius tego nic niedbał áni
5:
powiedzyał/ rozniemogł ſie ná śmierć. Vkazał ſie mu powtore Iupiter/ ſpy=
6:
tał go doſyćli ták ſkaran.
Tiberius.
Tyberius obacżywſzy/ kazał ſie w Lektice nieść ná
7:
Ratuſz/ y powiedzyał wſzytko Senatowi. Wiele tu opuſzcżam tych rzecży kto=
8:
remi cżárt ludzi zwodzi z dopuſzcżenia Bożego/ iáko mamy w ſwiętym piſmie/
9:
gdy ſam ieden cżárt nie może zwieść cżłowieká/ idzye po towárzyſze gorſze niżli
10:
ſam/ ſzukáią obycżáiow rozmáitych ná cżłowieká iákoby go w cżym podeſzli.
11:
Wſzákże ty błędy vſtáły były ſkoro ná ſwiát poſłan ſyn boży/ to ieſt/ P. Kriſtus.
Cżárt vſtał.

12:
C
Yrces wielka cżárownicá/ ſioſtrá Medee s Kolchis/ opu=
13:
śćiwſzy oycżyznę (ácżkolwiek ią Poetowie piſáli być corkę Słońcá s Per=
14:
ſe boginiey) przyſzłá do Włoch/ oſiádłá gorę Etheum Wolſkow/ thám
15:
rozmáite cżáry wymyſláłá.
Cyrces.
Etheus mons.
A gdy ſie do niey był Vlixes przybłąkał/ przyięłá
16:
go zá miłoſniká wdzyęcżnie. Gdy potym chciał odiecháć/ przemieniłá iego to=
17:
wárzyſze w świnie/ áż ią gwałtem miecżem przypędził/ toż záſię oddzyáłáłá ty
18:
pokuſy. Ná tymże mieyſcu potym/ iey ku chwale kościoł zbudowano/ y zwano
19:
tę gorę Circeus mons/
Circeus mons.
ále potym zá Krześćian zbudowano zamek Papieſki/ ná
20:
ktorym vlegáli cżáſu przeſládowánia y inych niebeſpiecżnośći.
21:
Látá przed národzenim Páńſkim 1180.

22:
V
Lixes ſyn Láerthá Krolá z Antiochiey Itakus/
Vlixes.
rze=
23:
cżony/ od tego wyſpu/ iż tám po oycu pánował. Miał żonę Pene=
24:
lopę nád inę ſláchetną/ corę Ikáruſowę/
Penelope.
ktory latáiąc w morzu
25:
vtonął. Ten dziwnych rozumow vżywał n ſwiecie/ iego ſpráwą á
26:
chytroſcię Grekowie Troią wzyęli/ ábowiem wielekroć w żebrá=
27:
cżym odzyeniu chodził wywiáduiąc ſie położenia w Troiey/ z wielką trudno=
28:
ſcią á niewcżeſnoſcią tego vżywáiąc. Iádąc s Troiey zápędziły go wiátry w grafika
29:
dalekie ſtrony ná morzu/ iż ſie do domu zá dzyeſięć lat le=
30:
dwe wroćił. Gdy przypłynął ná ſkońcżenie Europy do
31:
Hiſzpániey/ tám záłożył miáſto od ſwego imieniá Vliſi=
32:
boná/ ktore y dziś ták zową/ ieſt głowá kroleſtwá Por=
33:
tugalſkiego.
Vliſiboná.
A w tym cżáſie żoná iego Penelope cnotli=
34:
wa/ dziwne á rozmáite przeſládowánia ćirpiałá ná ro=
35:
zmáitych młodzyeńcow. Abowiem wiele ich powiedáli iż
36:
nie żyw mąż/ á ſtali o to áby (niektorzy w małżeńſki ſtan/
37:
drudzy też ták) im k woli byłá/ ábowiem nierowney cu=
38:
dnośći w młodośći nád ine byłá. Oná zá wielkim trudem/ żáłoſcią/ y płácżem/
39:
ſzukáłá tego obycżáiu/ iákoby w ſwey cnotliwey ſtałośći byłá/ w ktorey trwá=
40:
łá áż do przyiázdu mężá ſwego przez dzyeſięć lat. A ſtąd ná przykład wſzytkim
41:
cnotliwym pániam ná ſwiecie ieſt daná/ o ktorych Homerus ſzyroko z wielką
42:
pochwałą piſze/
Homerus.
potym zábit od ſyná.
43:
O
Rfeus Muzyk álbo gędzyec známienity tego cżáſu był w
44:
Greciey/
Orfeus.
o tym też Poetowie wymyſlnie piſáli/ iż ná iego gędzenie rzeki
45:
ſtawáły/ á kámienie ſkakáło/ y Luciper w w piekle mierniejſzy á ćichy bywał.
Lucyper.

46:
M
Idás Krol Frigiey/ ná ten cżás był bogáty nád ine krole
47:
w ſkárby ná ſwiecie/ przeto ieſt położon wſzem inym ná przykład łá=
48:
komſtwá. Piſali ták o nim Poetowie/
Midás.
iż gdy przyiął do ſiebie w dom
49:
wdzyęcżnie Bachuſá boſzká Pogáńſkiego/ pytał go Bachus cżegoby chciał od
50:
niego zá to okazánie wdzięcżne. Powiedział Midás/ gdyżeś to mocen vcżynić/
day mi to



strona: 26

Wiek trzeći.Liſt 26.
1:
day mi to áby cżego ſie dotknę ciałem ſwym/ sſtáło ſie
2:
złotem/ vcżynił mu to k woli. Gdy tedy Midás krol ná=
3:
cżynił złotá doſyć/ chciał ieść/ tedy cżego ſie dotknął ná
4:
ſtole/ sſtáło ſie wſzytko złotem. Strapion głodem/ dáley
5:
niewiedzyał co cżynić/ obacżył iż źle ſobie pocżął/ prośił
6:
záſię Bachuſá áby to łákomſtwo od niego oddalił. Ba=
7:
chus tedy kazał ſie mu vmyć w rzece Páktolus rzecżoney/
Páktolus rzeká
złotá pełná.

8:
tám złoto ono zoſtáło/ á gdy ták vcżynił/ náiadł ſie po=
9:
traw dobrych. Potym gdy dwá boſzkowie poſwárzyli ſie grafika
10:
o ſpiewánie cudnieyſze wierſzow/ Phebus á Pán/ dáli ſie ná rosſądek Midáſo=
11:
wi krolowi iáko bogátemu/ ſkazał niepráwie zá Pánem przećiw Phebuſowi.
12:
S tey przycżyny Phebus vcżynił mu vſzy Oſłowe iáko głupiemu ſędzyemu/
13:
chciał ich táić/ y bárwierzowi roſkazał pod gárdłem/ áby o nich nikomu nie po
14:
wiedał. Bárwierzá było teſzno iż tego táił/ wlazł w trzćinę y wołał ciemnym
15:
głoſem: Ma krol oſle vſzy/ ma krol oſle vſzy. Poſpolity cżłowiek mnimał by to
16:
trzćiná mowiłá/ ſzli do krolá oglądáli/ á gdy doználi/ wypędzili go s kroleſtwá
17:
iáko niegodnego. A ſnadź tá powieść omyłá wiele tych ktorzy ſie Alchimią pę=
18:
táią/ ktorzy chcą áby ſie to zlotem sſtáło cżego ſie dotkną/ iáko krol Midás.
Alchimia co.

19:
Ieſt tho iedno ſzyderſtwo ná ſwiecie tá Alkumia známienite/ ktora ſie iáwnie
20:
ſámá w ſwey nikcżemnośći wydawa/ gdy to obiecuie dáć z náuki/ cżego iey przy=
21:
rodzenie broni/ to ieſt/ iż żadna náuka przyrodzenia ſwego przepomoc nie mo=
22:
że/ bo muśi káżda zá przyrodzenim poſtępowáć/ á nie przyrodzenie zá náuką.
23:
Tákże káżdy wiedz/ iż wſzytki kruſzce/ rudy/ ganki/ płoki rzecżne/ kámienie/
24:
kiezy/ y ine ſkárby zyemne/ máią ſwoię właſność y wyobráżenie/ y okázuią ſie
25:
przez ſwe znáki albo wietrunki/ ráno z zyemie wychodzące (cżego ſwiádomi ći
26:
co ſie s tym obieráią.) Kiedy będzyeſz chciał iedno w drugie przemienić/ iuż to
27:
będzye przećiw iego przyrodzeniu/ náuká temu doſyć nie vcżyni. Iáko oni chcą
28:
áby było z miedzi ſrebro/ á s ſrebrá złoto/ cżego ich náturá broni/ bo oſobną ká=
29:
żde z nich ma ſwoię przyrodzoną rudę y ſpráwę/ gdzyeby nád przyrodzenie ich
30:
náuką chciał co pocżąć/ iuż to będzye fáłſz. Iáko ich wiele znam ktorzy ſie tym
31:
paráią/ to náprzycżynią Teſtow/ prochow/ popiołu/ Sándáraki/ Purpuryſy/
32:
Auripigmentum/ Hydrágirium/ tho ſą wſzytko fárby iáko máśći. Nuż záſię
33:
Merkuriuſá/ Sálármeniaku/ Siárki/ Arſeniku/ wodek rozmáitych/ będzie ro=
34:
zdymał węgle mieſzkámi/ pátrzy aſpektu Płánet Marſá álbo Merkuriuſá/ v=
35:
płácże ſie od dymu/ w ten cżás ſłodſzy ſmrod niżli miod/ pomáże fárbą zwirz=
36:
chu/ vkaże drugiemu/ chwali iż to dobre pocżątki/ ále ieſzcże trzebá guldwaſſer
37:
lepiey przypráwić/ opráwi to dzyeſiącią złotych cżyrwonych/ potym ſwoię má=
38:
iętność onym dymem wykurzy/ naoſtátek tákim przychodzi/ álbo żebráć álbo
39:
mynicę bić ná proſtym págámencie.
40:
¶ Drudzy záſię chytrzeyſzy chcą dokázáć rozumem ſwoim niepodobney rzecży/
41:
to ieſt/ kámień Filozofowſki (iáko oni zową bogoſłáwiony) ſłożyć ze cżterzech ży=
42:
wiołow miernych/ iżby byłá rzecż cieleſna/ á onym kámieniem cżego ſie do=
43:
tknie/ złotem ſie sſtánie/ iáko krol Midás. Drudzy theż tákież ze cżterzech ży=
44:
wiołow miernych ſłożonych ſpołu/ piątą rzecż chcą vcżynić (oni zową) ogień
45:
niezágáſzony/ á co w ten ogień włoży/ złotem ſie sſtánie/ ſłuſznoby im tákież v=
46:
ſzy oſłowe przypráwić iáko Midáſowi/ gdy ſie tych rzecży chwytáią/ ktore ſá=
47:
memu Bogu należą. Drudzy záſię s cżárty towárzyſtwo wezmą wzywáiąc ich
48:
imiony/ áby ſie chłopcu vkazáli we źwierciedle Kryſztalowym/ á oznaymili
49:
ſkárby w zyemi/ cżárt záſlepił tákie wſzytki iż ſie nie mogą obácżyć. Byłá thá
50:
náuká Alchimiey poſpolita v Egipcyan przed národzenim Páńſkim/ ále in=
51:
ſzym obycżáiem potemu tám kráiná/ iż rzeki ſą tákie ktore piaſek złoty w ſobie
52:
máią. Iáko y v nas ſie trafuie w rzekach iż ſą rudy (zową płoki) w rzekach s
53:
ktorych łácno przyść k temu/ gdyż to ſámo przyrodzenie ich ſpráwuie. Przeto
E 2Dyoklecyan



strona: 26v

Kſięgi pirwſze
1:
Dyoklecyan Ceſarz kazał takie kſięgi palić w Egipcie/ áby cżáſu ſwego dufa=
2:
iąc ſkárbom nie pokuśili ſie o Rzymiany.
3:
¶ S tey náuki Alchimiey iednák wiele rzemioſł inſzych powſtáło ſwiátu po=
4:
trzebnych/ iáko ieſt śkło/ ktore z ogniá niezágáſzonego á s popiołu ſpráwuią.
5:
Piſze Iozephus iż widzyał w Rzymie tákiego miſtrza co śkło rozbierał y cią=
6:
gnął iako woſk/ á ták piękne/
Skło.
iż mogł z niego kámień przypráwić iáki chciał/ á=
7:
le potym ſtrácon od Ceſárzá/ áby złoto y ſrebro dla śkłá thák pięknego nie zni=
8:
ſzcżáło. Też Sáletrá s tey náuki powſtałá. Złotnicy/ probierze/ ſzeydownicy/
9:
s tey náuki powſtáli.
Sáletrá.
Piſzą też niektorzy/ iż Aureum velus/ ktorego s trudno=
10:
ſcią doieżdzali w Kolchis/ Iazon y ini/
Złote runo.
nic nie było inego iedno kſięgi tey Al=
11:
chimiey/ wſzákże tych błędow nikt był nie náſiał ná ſwiecie nawięcey/ iáko Zy=
12:
dowie Kábáliſte/ á Portowie/ bo to v nich ieſt/ ktory nalepiey ſkłáma to nale=
13:
pſzy miſtrz. Wſzákże ty wſzytki rzecży vſtáły/ ſkoro Pan Kriſtus ná ſwiát przy=
14:
ſzedł. Przetom to tu włożył/ áby káżdy mądry nie vtracał prożno cżáſu y dobr
15:
ſwoich/ thą nikcżemną náuką Alchimią/ by ſie potym nie sſtał krolem Mi=
16:
dáſem. ∴ ∴ ∴
17:
B
Elerofon tego cżáſu ná koniu rzecżonym Pegazo/ Chimerę
18:
piekielną cżárownicę zábił/ y towárzyſzki iey Tezyfę y Megierę.
19:
E
Giſtus ſyn krolá Tyeſtá Miceńſkiego w Greciey/ tym ſie
20:
obycżáiem vrodził y wychowan: Gdy ociec Tyeſtus żonę Europen/ brá=
21:
tá ſwego Attreuſá miłował/ miał z niey trzy ſyny. A gdy był s kroleſt=
22:
wá wypędzon/ przyiął go brát Attreus do ſiebie nie práwym ſercem/
Egiſtus.
Tyeſtus.
Attreus.
kazał ie=
23:
go ſyny powárzyć/ y cżeſtował go imi/ tákież krwie nápu=
24:
ſzcżawſzy w wino z nich/ cżeſtował go miáſto cżyrwonego
25:
winá. A gdy było po obiedzye/ kazał ręce y nogi przy=
26:
nieść/ obiáwił mu iż go iego dzyećmi czeſtował/ kthore
27:
miał z iego żoną. Tyeſtus prośił bogow v Delfu/ áby mu
28:
obiáwili iákoby ſie miał pomśćić thákiey okrutnośći.
29:
Wzyął odpowiedź od bogow/ iż ty ſie ſam tego pomśćić
30:
nie możeſz ále ſyn twoy/ ieſli go mieć będzyeſz z właſney
31:
dzyewki ſwoiey. Tám w kościele Tyeſtus pocżął ſyná E=grafika
32:
giſtá s corką ſwoią Pelopeą. Ale dla wſtydu kazáłá go mátká iego zánieść do
33:
láſá áby tám zgináł/ tám od Koz był wychowan/ przeto wezwan Egiſt od Ko
34:
zy ktory potym Attreuſá zábił y kroleſtwo wzyął. Sam theż potym zábit od
35:
Oreſtá Agámenowego ſyná/
Oreſtus.
ktoremu był oycá zábił k woli Klitemneſtrze/
36:
gdy był v Troiey y z miłoſnicą poſpołu. Ten to Attreus napirwey wynálazł
37:
poznáć oboie záćmienie Słońcá y Mieſiącá.
38:
Rozdzyał ſzoſty kſiąg pirwſzych.

39:
R
Odys miáſto ná wyſepie przed tym Ophiuſzá rze=
40:
cżony/ tego cżáſu záłożono/ gdy Zydowie ieſzcże byli w Egi=
41:
pcie/ od krolá Forneriuſá/ wypędziwſzy ſtámtąd Telchiny y
42:
Káriácyny/ ktorzy też tám byli przyſzli z wyſpu Krety.
Rodis.
Fornerius.
A gdy
43:
miáſtu kopano grunty/ nálezyono w zyemi Rożą/ przeto ná=
44:
zwano Rodys/ tho ieſt Roża po Grecku. Ten wyſep leży od
45:
nas ku południu á wſchodu ſłońcá. Piſzą go być dzyewięć ſet
46:
ſtáian w koło/ máiąc port wielkich kupi ze wſzego ſwiátá. Były thám wielkie
47:
bogáctwá/ przeto Poetowie piſali o nim/ iż tám złoto kápáło z niebá/ gdy ſie
48:
Pállás rodziłá z głowy Iowiſzowey. Tám to był wielki ſłup vcżynił ku chwa=
49:
le Słońcu/ ktory ſiedḿdzyeſiąt miał ſiążeni ná gorę z miedzi á ze złotá/ z ręko=
50:
má y głową iáko ieden obraz/ ktory potym vpadł przez trzęſienie zyemie. Tho
51:
miáſto álbo wyſep ná wielkim ſzláku ieſt morſkim/ przeto nigdy s pokoiem nie
mogło być/



strona: 27

Wiek trzećiLiſt 27.
1:
mogło być/ ze wſzytkich ſtron nieprzyiaciele miáło/ Rzymiany/ Wenety/ Sá=
2:
ráceny pirwey potym Turki/ przeto tam było záłożono klaſztor ſwiętego Ia=
3:
ná/ áby bráćiſzkowie klaſztorni bronili portu/ áleć go zle obronili/ Panu Bo=
4:
gu to polećić.
5:
A
Tteńſkie miáſto álbo kroleſtwo ich/ ácż przed tym było zá=
6:
łożone/
Atteny. Cekrops.
wſzákże ie lepiey Cekrops przyſzedſzy z Egiptu/ opuśćiwſzy Ar=
7:
ginorum kroleſtwo/ ochędożył w obycżáie/ chędogość y doſtátek/ było to
8:
przed Troiey wzyęćim lat 375. pánował Grekom 50 lat/ od niego potym Gre
9:
kowie ſwoim krolom látá piſali. Rzecżon był Diphes/ to ieſt/ dwoygá przyro=
10:
dzenia mąż/ iż był vrody wielkiey ktemu roſtropny nád ine/ álbo też y vmiał ię=
11:
zyk Egipſki y Grecki/ ktemu też wielki goſpodarz. A gdy o tym myſlił/ iákoby z
12:
boſkiey obietnice miáſtu y kroleſtwu imię właſne nalazł: Gdy opráwiał miá=
13:
ſto/ vyrzał wielkość oliwy drzewá y wody puśćić ſie z zyemie. Pytali bogow co
14:
to známionuie? Ktorzy odpowiedzyeli/ iż oliwá znácży Minerwę (bo Miner=
15:
wá wſzytki oleie napirwey wynalázłá dzyáłáć) á wodá znácży Neptuná bogá
16:
morſkiego. Obacżyli boſkie znáki/ weſzli w rádę ktoregoby s tych dwu imieniem
17:
miáſto przezwáć/ wotowały niewiaſty Minerwę/ to ieſt Atteny/ á mężowie
18:
ná Neptuná bogá morſkiego. A gdy ſie nie mogli zgodzić/ vſtáwili kto lepſzy
19:
znák z zyemie wywiedzye przez ich noſzenia. Vderzył mąż ieden Neptunowym
20:
ſceptrum/ wyſzedł z zyemie koń/ znák walki. Vderzyły niewiáſty ſzefelinem kto=
21:
ry Minerwá nośiłá/ wyroſłá oliwá/ znák dobry pokoiá y żywnośći. Zyſkáły
22:
niewiáſty/ y przezwano niewieśćim imieniem Atteny/ to ieſt/ Minerwá po Lá=
23:
ćinie. Neptun rozgniewał ſie y polał powodzyą wſzytkę krainę Atteńſką/ dla
24:
cżego męſzcżyzni chcąc vbłágáć gniew Neptunow/ trzemi plagámi żeńſki na=
25:
rod karáli. Pirwſza/ áby żadna o Rzecżpoſpolitey nigdy nie rádziłá. Druga/
26:
áby żadny nie brał mácierzyńſkiego miánowánia. Trzecia/ áby żadny corek
27:
ſwoich nie zwał Atteną/ gdzye ieſzcże y dziś ten obycżay dzyerżą.
Zenſkie káránie.
Ten Cekrops
28:
napirwey w Greciey bogiem vcżynił Iowiſzá y ołtarz mu poſtáwił/ á Pállá=
29:
dzye obraz. Miał corę imieniem Frigia/ od ktorey kroleſtwo álbo kſięſtwo rze=
30:
cżone ieſt Frigia/ w ktorey Frigiey Troia byłá/ ſkáżona przez Greki/
Frigia.
o cżym bę=
31:
dzye niżey. Vmárł potym Cekrops zoſtáwiwſzy po ſobie ſyná Gránauſá.
32:
K
Oryntus miáſto w Greciey w Acháiey zá cżáſu Moiże=
33:
ſzá/ od łotrá iednego Zyſyfá kthory zbijał ná morzu/
Zyſifá.
záłożono ná mo=
34:
rzu Ioniſkim álbo Greckim/ zwano ie napirwey Certerá/ potym Epi=
35:
rus. Ty to ſwięty Páweł nawroćił ná Krześćiáńſką wiárę. Było niegdy wy=
36:
wrocono przez nawáłność morſką/ ále ie potym Koryntus Oreſtow ſyn náprá
37:
wił/ á od niego przezwano Koryntus.
Koryntus.

38:
M
Itylená w Azyey máłey miáſto ná wyſpie morſkim E=
39:
geo/ cżáſu Moiżeſzá záłożone było/ potym y wyſep Mitylená nazwá=
40:
no/ od Mityleny dzyewki Mácháreowey przezwáne.
Mitylená.
Dwá porty miał
41:
ten wyſep/ á pięć miaſt/ Antyſa/ Pirá/ Krezos/ Cyraná/ y Mitylená/ ále ten
42:
wyſep Othomanus Turecki krol pirwſzy okrutnie zborzył/ ludzi wiele po=
43:
bił y wywiodł. ∴ ∴ ∴
44:
Rozdzyał ſyodmy kſiąg pirwſzych:
45:
O Iopie ſwiętym.
Iop.

46:
I
Op Philozoph y Prorok tego cżáſu był w zyemi Idu=
47:
meyſkiey bliſko Arábiey/ vrodzony z oyca Záretá/ ktory wyſzedł s
48:
potomkow Ezau/ á z mátki Borſá. Pirwe imię miał Iobás/ pá=
49:
nował w kráinie Edon w mieście Náchábá/ będąc ſtały/ mierny/ ćichy/ ſprá=
E 3wiedliwy/



strona: 27v

Kſięgi pirwſze
grafika
1:
wiedliwy/ vcżony/ pra=
2:
wdę nade wſzytko miło=
3:
wał. Był też y nád przy=
4:
rodzenie ćirpliwy/ iáko
5:
iego hiſtoria ſzyrzey po=
6:
wieda. Zonę poiął z Ará
7:
biey/ s ktorą miał ſynow
8:
ſześć/ á dziewek trzy. Dał
9:
mu Pan Bog tákie bo=
10:
gáctwo/ w złocie/ w ſre=
11:
brze/ y w cżeládzi/ iż mu
12:
rownia ná wſchod ſłoń=
13:
cá nie było/ Hiſtoria wy=
14:
licża ieo dobytek/ iż miał
15:
owiec ſiedḿ tyſięcy/ wiel
16:
błądow trzy tyſiące/ wo
17:
łow iarzm pięć ſet/ oſlic
18:
tákież. Poſtánowiwſzy
19:
go Pan Bog w wielkim
20:
ſzcżęſciu/ kuſząc iego ſta=
21:
łośći/ záſię nań wielkie plagi dopuſzcżał/ to ieſt/ złodzyeie go krádli/ dobytek
22:
pozdychał/ ſynowie przez vpad domu pobići/ á ſam wielkimi wrzody oſádzon
23:
po wſzytkim ciele. Bacżąc ſzcżęſcie y plagi od Bogá iednákiego dáru/ ſkromnie
24:
to wytrzymał/ padſzy ná zyemię mowił: Pan dał Pan záſię odiął/ iáko racży
25:
ták mię ſpráwuie/ bądź pochwalono iego imię ná wieki. A gdy go náwiedzá=
26:
li Elifás/ Temánitus krol/ y Wáldath/ rzewniąc ſwemi namowámi/ odpo=
27:
wiedzyał: Nie máſz ták wielkich plag áni męki ná zyemi/ ktoreby mię od Páná
28:
moiego odbiły.
Stałoſć Iopowá.
Zá tę iego ſtałość dał mu Pan Bog záſię zdrowie/ bogáctwo
29:
więtſze ieſzcże niż pirwey/ dzyatki tákież/ y wieku lat 140. áż vyrzał ſyny ſynow
30:
ſwoich do cżwartego pokolenia.
31:
¶ Dał nam Pan Bog tego Iopá ná przykład/ áby káżdy nie roſpacżał w rze=
32:
cżach przećiwnych/ á w ſzcżęſciu wielkim żadney wiecżnośći ná tym ſwiecie nie
33:
pokłádáli. Abowiem ieſli mocen Pan Bog dá/ mocen záſię wzyąć ná obie
34:
ſtronie kiedy chce. Zadny s Prorokow thák doſtátecżnie o zmartwychwſtániu
35:
nie piſał iáko on/ bo mowił: Wiem iż moy ſtworzyciel żywie/ y ia w oſtátni
36:
dzyeń z zyemie powſtánę.
37:
O Moiżeſzu.

38:
A
Menophis Krol Egipſki/ nie pámiętáiąc ná dobro=
39:
dzyeyſtwá y zacne poſługi Iozephowe/ ktore był przed tym Kro=
40:
lowi y wſzytkiey zyemi Egipſkiey vdzyáłał ſpráwą Boſką/ widząc
41:
iż ſie lud Zydowſki bárzo rozmnaża według obietnice Páńſkiey/
ij. Moiżeſzo. w j.

42:
roſkazał vrzędnikom áby ie vćiſkáli robotámi nieznośnymi wſzę=
43:
dzye/ áby miaſtá budowáli Phiton/ Rámezes/ áby też y cegłę ſpráwiáli/ błotá
44:
wynośili z miaſt/ wáły kopáli/ rzeki przywodzili/ y wiele inych/ mowiąc: Ro=
45:
zmnożył ſie ten lud bárzo/ ták iż nas przechodzi pocżtem y mocą/ by ſie z nieprzy
46:
iacielem náſzym nie zmowili kiedy ná nas/ áby wolno wyſzli ſtąd. Ale im ie wię=
47:
cey vćiſkano/ tym ſie więcey mnożyli y roſli. Bacżąc to Krol Egipſki/ roſkazał
48:
bábam Zydowſkim/ ktore położnicam ſłużą/ áby káżde dzyecię męſkiego naro=
49:
du zábiły/ á dzyewkom pokoy dáły. Ale báby Bogá ſie bały/ nie ſłucháły go w
50:
tym. Pytał ich potym cżemu nie ſłucháią co im roſkazáno? Rzekły/ nie ſą thák
51:
Zydowki proſte ná to iáko Egipciány/ pirwey niżli przydziem do nich rodzą/ v=
mieią tę



strona: 28

Wiek trzećiLiſt 28.
1:
mieią tę ſpráwę ſámy dobrze. Przykazał krol ſwoim ludziom áby tego pilni by=
2:
li/ á zábili káżde dzyecię ktore ſie vrodzi w męſki narod. A w tym cżáſu był ie=
3:
den mąż z narodu Lewi imieniem Amrám/ żonę miał s ſwego narodu imieniem
4:
Iokábet/ ktorev ſie przed tym ſyn vrodził Aaron/ y corá Mária.
Amrám.
Aaron.
Ale w tych nie
5:
beſpiecżnoſciach vrodził ſie mu drugi ſyn bárzo cudny y podobny. Záłuiąc ſyná
6:
ociec y máć záchowáli go przez trzy mieſiące/ ále boiąc ſie by nie obacżono/ wło
7:
żywſzy go w fáſecżkę oklijoną y oſmoloną wewnątrz/ położylii ná brzegu rzeki
8:
gdzye wodá cżaſem wylewáłá/ porucżywſzy go Pánu Bogu odeſzli go.
9:
¶ Sioſtrá iego Mária ktora ſłużyłá v krolewny pátrzyłá z dáleká. S przygo=
10:
dy/ iż Boſka wola byłá/ krolewná (Iozephus ią miánuie Támur)
Támur.
ſzłá nád
11:
brzeg rzeki/ w obycżay iákiey krotofile/ vyrzáłá faſecżkę kazáłá ią przynieść y
12:
otworzyć/ nálázłá dzyeciątko y wzyęłá ie ná rękę/ ktore wnet ięło ſie śmiać ku
13:
niey/ obacżyły iż Zydowſkie/ przeto rzekłá Mária ſioſtrá/ poydę po mátkę áby
14:
ie nákarmiłá/ rzekłá krolewná/ idź. Iozephus piſze/ iż niechciáło od żadney
15:
iney pogánki Egipſkiey pokármu bráć. A gdy przyſzłá iego máć Iokábet/ wnet
16:
ſie iey chwyćiło/ y naięłá ią krolewná áby ie chowáłá dobrze/ á dáłá mu imię
17:
Moiżeſz od wody/ bo mois wodá po Egipſku/ iż ie nád wodą nálezyono.
Moiżeſz.
Vpro
18:
śiłá to ſobie krolewná v oycá iż go ſobie zá ſyná przyięłá. A gdy podroſł/ ziedná
19:
łá mu miſtrze dobre w náukach rozmaitych/ ále nie mogł táki być doktor vcżony
20:
ktoregoby rychło w náukach nie celował. Piſze Iozephus/ iż iednego cżáſu nio=
21:
ſłá go krolowi ná ſwych ręku/ Krol z nim krotofiląc/ włożył nań krolewſką ko=
22:
ronę/ ná ktorey był cżártowſki báłwánek málowány/ on ią zrzucił z głowy y po
23:
deptał. Widząc to kápłan Pogáńſki/ ktory miał przed tym práktykę/ iż wiele
24:
plag máią podiąć Egipciánie/ ſkoro ſie ich wodz álbo kſiążę vrodzi/ rádził kro=
25:
lowi áby to dzyecię było zábite. Drugi mu był w tym ná odpor mowiąc/ że to
26:
vdzyáłáło s przygody á nie vmyſlnie. A gdy ſie nie mogli o to zgodzić/ chcąc te=
27:
go doſwiádcżyć/ przynieśiono węgle roſpalone do niego/ kthore (iáko dzyecię)
28:
brał á w vſtá kładł y ſparzył ſie w ięzyk/ ſtąd potym nie miał doſtátku w mo=
29:
wie/ był tym obycżáiem wyzwolon z onego mnimánia v kápłanow. Gdy vroſł
30:
był wſzem Egipciánom w podziwieniu/ w vrodzye/ w náuce/ y w ſpráwie.
31:
¶ Tráfiło ſie iż Murzynowie woiowáli zyemię Egipſką/ zebráli ſie Egipciá=
32:
nie przećiw im/ á nie máiąc kogoby roſtropnieyſzego nád ludem wybráli Het=
33:
máná/ poſpolity cżlowiek prośił áby był Moiżeſz. A gdy to vprośili v krolá y
34:
krolewny/ przywiodłá/ ie ná to iż iey muſieli przyſiądz nic mu złego nie myſlić.
35:
Wybran Moiżeſz Hetmánem/ ciągnął z ludem/ nie wodą iáko ſie nádzyewáli
36:
Murzynowie/ ále zyemią mieyſcy trudnemi/ gdzye przed tym żadny dla wielko=
37:
śći wężow nie mogł prześć. A áby tym beſpiecżnieyſzy byli od wężow/ nábrał s
38:
ſobą Bocianow/ kthorzy s przyrodzenia ſą wężom nieprzyiacielmi/ vciekáli
39:
przed nimi wężowie/ miał dobrych znákow pocżątek. Przyiechał potym nád
40:
nieprzyiaciele ſwoie nieopátrzone/ poráźił ie y miáſto krolewſkie Sabę wzyął
41:
przez przycżynę Korbis dzyewki krolewſkiey/ ktorą zá małżonkę poiął zá táką
42:
życżliwoſcią/ ále gdy chciał záſię do Egiptu/ oná nie chciáłá z nim iecháć.
Korbis.
Prze=
43:
to z gwiazdárſkiey náuki Moiżeſz bacżąc/ dał iey ieden pierścionek w obycżay
44:
zápomnienia/ á ſam drugi táki miał/ y iechał ſwobodnie do Egiptu. Ale gdy
45:
przyiechał/ krol k niemu chuci dobrey nie miał/ y był iego vmyſł zbáwić go gár
46:
dłá s przywodu iego wieſzcżych kápłanow. Tráfiło ſie tedy iż widzyał iednego
47:
cżáſu Egipcżyká á on Zydá bił bez przycżyny/ obacżył Moiżeſz iż nikt nie wi=
48:
dzyał/ zabiłł go á przyſypał piaſkiem. Drugiego dniá widzyał áno ſie dwá Zydzi
49:
ſwárzą/ gromił iednego z nich ktory był winnieyſzy/ przeto rzekł Moiżeſzowi:
50:
Kto cię vſtáwił ſędzim nád námi/ ſnadź mię też chceſz zábić/ iákoś Egipcżyká
51:
zábił? Moiżeſz ſie zlękł/ dziwuiąc ſie iáko to wiedzyał/ á thák boiąc ſie krolá
52:
ſzedł milcżąc w nieznáiome kráiny. Przyſzedł do miáſtá Mádián bliſko morzá
53:
cżyrwonego/ ſiedział nád wzdroiem/ przyſzły cory kápłaná Mádiáńſkiego (kto=
E 4rych było



strona: 28v

Kſięgi pirwſze
1:
rych było ſiedḿ) nápawáć owiec do onego wzdroiu/ przyſzli páſterze drudzy
2:
odbili ie od wody dla ſwoich owiec/ ále Moiżeſz záſię odbił páſterze á dzye=
3:
wkom kápłáńſkim kazał nápawáć/ dla cżego ony dzyewki do domu przygnawſzy
4:
owce/ prośiły oycá áby dobrą wolą vkazał pielgrzymowi w domu ſwoim. We=
5:
zwał tedy Ietro álbo Ráguel Moiżeſzá do ſwego domu/ proſząc go áby iadł
6:
chleb v niego. A gdy obacżył mężá doſwiadcżonego w rozumie/ dał mu corkę
7:
ſwoię Zeforę.
Ietro.
Zeforá.

8:
Mieſzkał tedy Moiżeſz s świekrem ſwoim y z żoną/ ktora mu v=
9:
rodziłá dwu ſynu Gerſoná y Eleázárá.
10:
Rodzay Moiżeſzow z Aaronem.

11:
Lewi ſynowie Gerſon Libemi Semei Cháát/ Amrám Aaron Nádáb/ Abiu/ Eleázár/ Phinee/ Itámár/ Mária prorokini/ Moiżeſz/ Gerſon/ to ieſt cudzoziemiec/ Eleázár/ Iſáár/ Chore/ Aſſer/ Elkaná/ Abiaſáph/ Napheg/ Zechri. Hebron/ Vzyel Miſáel/ Eliſáphán/ Zechry/ Merari/ Máháli/ Muſi.

12:
¶ Będąc Moiżeſz v świekrá ſwego Ietrá/ páſł owce v niego. Iednego cżáſu
13:
gnał dáleko w puſzcżą áż do gory Pańſkiey Oreb/
Oreb gorá.
gdzye przed tym żadny páść
14:
nie śmiał/ á tám ſie Moiżeſzowi dziw wielki Boży vkazał/ to ieſt/ kierz ogniem
15:
wielkim gorzał/ á gdy cáły zoſtał nic mu nie ſzkodziło. Przyſtąpił bliżey Moi=
16:
żeſz áby ſie dowiedzyał co to ieſt/ s ktorego ogniá ſłyſzał głos mowiąc: Moiże=
17:
ſzu nie przyſtępuy bliſko/ zloż boty z nog twoich/ zyemiá tá ná ktorey ſtoiſz/ ſwię
18:
ta ieſt. Rzekł ieſzcże k niemu: Iam ieſt Bog oycá twego Abráámá/ Izááká/
19:
Iakobá. Moiżeſz ſpuśćił ná doł ocży/ nie śmiał tám pátrzyć. Przykazał mu
20:
tedy Pan Bog áby ſzedł beſpiecżnie do Egiptu wywiodł lud iego z vdręcżenia
21:
wielkiego od Fáráoná/ á przywiodł gi do zyemie płynącey miod y mleko / á ia s
22:
tobą będę. Rzekł Moiżeſz: Pánie ieſli mię ſpytáią ludzye Izráelſcy ktore iego
23:
imię? co mam odpowiedzyeć? Rzekł Pan/ thák odpowieſz: Ktory ieſt/ poſłał
24:
mię/ Bog oycow wáſzych/ Abráámow/ Izáákow/ y Iakobow. Przeto idź s
25:
ſtárſzymi Izráelſkiego domu do Fáráoná á moẃ mu: Pan Bog Zydowſki we=
26:
zwał nas/ ábyſmy ſzli ná trzy dni ná puſzcżą/ á ofiárę vcżynili Pánu Bogu ná=
27:
ſzemu. Wiemći iżći was nie puśći/ ále go ia plagą ſkarzę w rozmáitych dzi=
28:
wiech. Rzekł Moiżeſz: Panie nie vwierząć mi.
Moiżeſz rozma=
wia s Pánem.
Rzekł mu Pan Bog/ porzuć ro
29:
zgę ktorą maſz w ręku ná zyemię. Gdy porzućił sſtał ſie z niey wąż/ thák iż po=
30:
cżął vciekáć Moiżeſz. Rzekł Pan Bog/ weźmi zá ogon tego wężá/ á gdy wzyął
31:
sſtáłá ſie rozgá iáka byłá. Rzekł mu ieſzcże/ położ ná łonie rękę twoię. Gdy po
32:
łożył sſtáłá ſie trędowátą/ á gdy mu záſię kazał odiąć rękę/ sſtáłá ſie iáko byłá
rowna ciáłu



strona: 29

Wiek trzeći.Liſt 29.
1:
rowna ciáłu drugiemu. Potym rzekł: Ieſli thym nie vwierzą/ weźmi wodę z
2:
rzeki á wyley ná zyemię/ sſtanieć ſie krwią. Rzekł Moiżeſz: Proſzę miły Pánie
3:
nie ieſtem wymowny od wcżoráyſzego y trzeciego dniá. Rzekł mu Pan Bog/
4:
idź á ia będę w twoich vściech. Rzekł Moiżeſz/ proſzę barzo poſli kogo maſz po
5:
ſłáć. Rzekł Pan z gniewu: Oto Aaron brat twoy wynidzye przećiw tobie/ á
6:
ten będzye od ciebie mowił do ludu/ á ty będzyeſz w tákich rzecżach ktore ku
7:
Pánu Bogu należą.
8:
¶ Wrocił ſie tedy Moizeſz do świekrá ſwego Ietrá/ y rzekł: Poydę do brá=
9:
ciey do Egiptu/ dowiem ſie ieſli żywi ſą. Rzekł mu Ietro/ idź s pokoiem. A
10:
gdy ſie ieſzcże ociągał/ rzekł k niemu Pan: Idź do Egiotu/ iuż ći pomárli kto=
11:
rzy twoiey duſze ſzukáli. Szedł thedy Moiżeſz do Egiptu máiąc rozgę w rę=
12:
ku/ wzyąwſzy żonę Zeforę y dwu ſynu z ſobą/ ktory idąc w drogę s roſkaza=
13:
nia Páńſkiego kámieniem oſthrym obrzázał ſyny/ o czo ſie żoná iego Zefora
14:
gniewáłá/ y rzekłá: Sſtałeś mi ſie mężem krwie/ y wroćiłá ſie do oycá s przy=
15:
zwoleniem mężá y s ſyny.
16:
¶ Potym rzekł Pan do Aaroná/ wynidź przećiw brátu twoiemu. Szedł tedy
17:
Aaron ná puſzcżą Synái/ y záſzedł Moiżeſzowi ná gorze Páńſkiey z rádoſcią.
18:
Powiedzyał mu Moiżeſz wſzytkę wolą Pańſką. Przyſzli ſpołu y zebráli ſtárſze
19:
domu Izráelſkiego/ y powiedzyał im Aaron wſzytki ſlowá Páńſkie/ á dla le=
20:
pſzey wiáry cżynił znáki przed nimi. Y ſzli do Fáráoná s ſtárſzymi y mowili mu:
21:
Pan Bog Izráelſki mowi/ áby lud iego puśćił wolno/ ktory mu będzye ofiáry
22:
cżynił ná puſzcży. Odpowiedzyał Fáráo: Niewiem ia o Bogu Izráelſkim/ áni
23:
ludu wypuſzcżę. Rozwodził tedy Moiżeſz krolowi Iozephowy dobrodzyeyſt=
24:
wá/ ktore Egipſkiey zyemi cżynił/ tákież ſwoie poſługi przez ktore trudnośći v=
25:
żywał cżyniąc od niego z iego nieprzyiacielmi Murzyny/ á zá to żadney zapłáty
26:
nie wzyął. S cżego ſie ieſzcże krol náśmiewał zowąc go być zbiegiem/ theż mo=
27:
wiąc żeś przyſzedł roſtyrki cżynić/ á ſługi moie od robot ich odwodzić. Rozgnie
28:
wał ſie thedy krol y roſkazał vrzędnikom ſwoim áby Zydowie robili/ mowiąc:
29:
Nie robią nic/ przeto wiele mowią/ áby káżdy ſwey roboty pátrzył/ przyźrzycie
30:
ich áby ſie vpokoili/ żadną miárą nie dawaycie im plew do cegły/ ale niechay
31:
zbieráią po źdzyebłku ſłomy/ á przedſię áby káżdy ſwą ſztukę wyrobił iáko im
32:
ieſt wymierzono. Y sſtáło ſie ták/ doglądáli vrzędnicy tego áż wſzytko muſieli
33:
wyrobić iáko roſkazano ná káżdy dzyeń. Wołáli tedy Zydowie do Fáráoná mo=
34:
wiąc: Cżemu ták złośćiwie cżyniſz nád ſłużebniki ſwymi? Rzekł im krol/ pro=
35:
żnuiecie bowiem/ przeto wołacie: Poydzyem ná puſzcżą będzyem ofiárowáć
36:
Bogu náſzemu/ przeto wam nic nie odpuſzcżę. Záſtąpili tedy Zydowie Moiże=
37:
ſzowi y Aaronowi mowiąc: przywiedliſcie nas w niełaſkę do Fáráoná/ y dáli=
38:
ſcie mu miecż ná nas ſwą powieſcią. Radził tedy Moiżeſz z Aaronem áby ie=
39:
ſzcże máło mieli ćirpliwość/ áż ſie Pan Bog zmiłuie według obietnice ſwo=
40:
iey. Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá: Niechay mowi Aaron do Fáráoná wſzyt=
41:
ki rzecży ktorem wam kazał/ áleć ia zátwárdzę ſerce iego/ y rozmnożę znáki/ á=
42:
leć was nie vſłucha. Y vcżynił ták Moiżeſz y Aaron iáko Pan Bog przykazał/
43:
było lat Moiżeſzowi ná ten cżás ośḿdzyeſiąt/ a Aaronowi trzemi więcey.
44:
¶ Szli tedy Moiżeſz y Aaron do Fáráoná gdy chodził nád rzeką/ mowiąc mu
45:
áby lud Boży Izráelſki wypuśćił wolno/ áby ofiárę vcżynili ku cżći á chwale
46:
Bożey. Ale zátwárdzyáłeo ſercá będąc Fáráo/ niechciał tego vcżynić. Pod=
47:
nioſł tedy rozgę Aaron vderzył wodę w rzece/ záráżona była wodá y obroćiłá
48:
ſie w kreẃ/
Pirwa plagá.
przed krolem y przed ſługi iego/ ták iż w niey ryby pozdycháły/ wo=
49:
dá śmyerdzyáłá nie mogli iey Egipcżycy pić/ ále żydom byłá dobra. Cżárowni=
50:
cy Fáráonowi vcżynili tákież. Obroćiwſzy ſie Fáráo ſzedł do domu. Spełniły
51:
ſie dni ſiedḿ/ rzekł Pan Bog do Moiżeſzá: Idź do Fáráoná áby moy lud wy=
52:
puśćił od ſiebie/ ieſli nie chce/ rzecż Aaronowi áby wyciągnął rękę ná iezyorá y
53:
wzdroie. A gdy tak vcżynił/ powſtáły żáby bez miáry/
Wtora plagá.
zákryły wſzytkę zyemię
Egipſką.



strona: 29v

Kſięgi pirwſze
grafika
1:
Egipſką. Vcżynili tá=
2:
kież Faráonowi cżáro=
3:
wnicy. Rzekł Fáráo/
4:
proſzę was modlcie ſie
5:
zá mną do ſwego Bogá
6:
Izráelſkiego/ á iuż pu=
7:
ſzcżę wolno lud wáſz/
8:
áby ty żáby zginęły. Y
9:
sſtáło ſie ták. Widząc
10:
tho krol nie puśćił ich
11:
przedſię. Rzekł potym
12:
Pan Bog do Moiżeſzá
13:
áby mowił Aaronowi/
14:
iżby podnioſł rozgę á v=
15:
derzył w proch ná zye=
16:
mi. A gdy to Aaron vcżynił/ powſtáły wielkie pluſkwy po wſzytkiey Egipſkiey
17:
zyemi w ludzyech y dobytku.
Trzecia plagá.
Chcieli tákież vcżynić cżárownicy Fáráonowi/ ále
18:
nie mogli. A gdy ie gromił krol/ rzekli: iż tu ieſt pálec Boży. Zatwárdzyáłego
19:
ſercá był Fáráo niechciał ich ſłucháć. Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ wſtań rá
20:
no á idź do Fáráoná/ rzecż mu/ ieſli nie puśćiſz ludu Bożego/ mowi Pan bog/
21:
puſzcżę ná tę zyemię wſzytek rodzay much. Y sſtáło ſie ták.
Cżwarta plagá.
Ale Fáráo niedbał
22:
na to nic/ poſłał po nie Fáráo y rzekł k nim: Cżyńcie ofiárę álbo poſługi Bogu
23:
ſwemu w tey zyemi. Ktorzy rzekli/ nie możemy nieludzkośći Egipſkich ofiáro=
24:
wáć/ bo ieſli to zábijemy co oni chwalą/ vkámionuią nas. Rzekł Fáráo/ idźcieſz
25:
ná puſzcżą/ ále nie dáleko odchodźcie/ á modlcie ſie zá mie iżby ty muchy ode=
26:
ſzły. Rzekł Moiżeſz/ będę ſie modlił ále nie omylay. A gdy ſie modlił Moiżeſz/
27:
zginęłá muſzká. Ale Fáráo záthwárdzyáłe ſerce miał/ niechciał nic vcżynić.
28:
Przeto rzekł Pan Bog záſię do Moiżeſzá/ idź do Fáráoná/ ieſli ludu mego nie
29:
puśći/ puſzcżę powietrze ná wſzytko bydło po wſzytkim kroleſtwie iego/ iż ża=
30:
dne żywe nie zoſtánie/ á Zydowſkiemu nic nie będzye. A gdy ná to niedbał Fá=
31:
ráo/ záráżon był dobytek po wſzytkim kroleſtwie okrom Izráelſkiego.
Piáta plagá.
Zátwár=
32:
dzyáłe było ſerce Fáráonowe/ iż ludu Izráelſkiego niechciał puśćić. Przydał
33:
ieſzcże Pan Bog drugą plagę/ gdy roſkazał Moiżeſzowi y Aaronowi/ áby wzię
34:
li po garśći popiołu s kominá á rzućili w niebo przed Fáráonem/ wnet ſie po
35:
ludzyech scżyniły pęcherze odęte po wſzytkim Egipcie okrom ludu Izráelſkie=
36:
go.
Szoſta plagá.
Chcieli tákież cżárownicy przed krolem vdzyáłáć/ ále nie mogli y ſtać przed
37:
ránámi záráżonymi. A gdy Fáráo niedbał nic ná to/ rzekł ieſzcże Pan Bog do
38:
Moiżeſzá áby rzekł Fáráonowi/ dla tego położyłem cię/ ábych w tobie vkazał
39:
moc ſwoię/ áto ſpuśći iutro grad táki/ iáki nigdy przed tym w Egipcie nie by=
40:
wał áż do dzyeſiątego dniá/ zgromadź á opátrz co maſz ná polach dobytek áby
41:
nie zginął. Wyciągnął tedy Moiżeſz rękę wzgorę/ wnet Pan Bog gromy prze=
42:
puśćił wielkie y grady z łyſkániem/ ták iż wſzytko potłukł co ná polu było y tra
43:
wę/ y drzewo połamał.
Siodma plagá.
Wezwał ich do ſiebie Fáráo y mowił im: Zgrzeſzyłem/
44:
modlcie ſie zá mną teraz ku Pánu/ á puſzcżę was. A ták Moiżeſz wyciągnął rę=
45:
kę w niebo ku Pánu Bogu modląc ſie/ przeſtał grad y nawáłność. Ale Fáráo
46:
nie vcżynił ſłowu ſwoiemu doſyć/ przeto Pan Bog drugą plagę przepuśćił ná
47:
zyemię Egipſką/ to ieſt/ koniki álbo ſzáráńcżą iż do oſtátká popſowáły wſzytko
48:
cżego grad nie pobił.
Oſma plagá.
A gdy niechciał Fáráo zá tymi plagámi wielkimi ludu
49:
Izráelſkiego wypuśćić/ podnioſł Moiżeſz ręce ſwoie w niebo/ y sſtáły ſie ciem=
50:
nośći tákie iż ſie ich mogł dotknąć/ áż ieden drugiego nie widzyał po wſzytkim
51:
kroleſtwie/ tylko ludu Izráelſkiemu było ſwiátło.
Dzyewiąta.
Wezwał tedy Fáráo Moi=
52:
żeſzá z Aaronem/ idźcieſz gdzye ſie nápieracie ſámi wſzyſcy/ tylko dobytek wáſz
53:
áby zoſtał wſzytek. Odpowiedział Moiżeſz/ nie zoſtánie z niego y ſtopá/ gdy nie=
wiemy coby=



strona: 30

Wiek trzećiLiſt 30.
1:
wiemy cobyſmy inego ofiárowáć mieli. Rzekł Fáráo/ podź precż á ſtrzeſz ſie á=
2:
byś więcey oblicża mego nie widzyał/ ieſli inacżey vcżyniſz vmrzeſz. Odpowie=
3:
dzyał Moiżeſz/ sſtánieć ſie iáko mowiſz/ y odſzedł do braciey ſwoiey/
4:
¶ Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ ieſzcże iedną plagą záráżę Fáráoná á wypu=
5:
śćić was/ ábowiem puſzcżę powietrze morowe ná iego kroleſtwo/ iż wſzelkie
6:
pirworodſtwo pomrze ták cżłowiek iáko dobytek/ á v was áni pies ochromie=
7:
ie. Nápożycżaycie v Egipciánow nacżynia złotego y ſrebrnego/ ſzat/ y inych
8:
klenotow/ á dádzą wam. A ten mieſiąc będzye wam pirwy/ to ieſt pocżątkiem
9:
roku/ á moẃcie ludu wſzemu Izráelſkiemu/ áby dzyeſiątego dniá tego mieſią=
10:
cá/ wzyął káżdy goſpodarz domu ſwego báráná álbo kozłá/ á ieſli nie máſz ták
11:
wiele cżeládzi coby zeń było ku pożywániu/ weźmiſz co blizſze ſąſiady k ſobie co=
12:
by s tobą pożywáli. A niechay będzye báránek ſamiec/ coby mu rok był przez
13:
mákuły/ to ieſt/ áby był zdrowy/ á wzyąwſzy go s ſtádá/ będzyecie go chowáć
14:
domá xiiij dni/ á będzye go ofiárowáć poſpolſtwo wſzytko Izráelſkie ná wie=
15:
cżor. A rozmocżywſzy we krwi iego ſnopek Izopu/
Izop.
pomáżecie podwoie obá v
16:
drzwi y zwirzchu w domiech ſwoich/ gdzye będzyecie ieść báráná oney nocy/
17:
nie wárzonego áni ſurowego/ ále piecżonego v ogniá/ á chleb nie kwáſzony z lá=
18:
ktuką y z ágreſtem będzye/ głowę z nogámi iego y z wnętrznoſciámi pożrzecie/
19:
áby nic nie zoſtáło do záiutrzká/ á coby zoſtáło názbyt/ ſpalcie w ogniu/ A gdy
20:
go będzyecie ieść/ przepaſzcie biodrá wáſze/ boty ná nogi wzuycie dzyerżąc kije
21:
w ręku/ á kwápiąc ſie będziecie ieść/ bo to ieſt Phaſe/ to ieſt/ poście albo prze=
22:
ście Páńſkie. Abowiem przeydzye nocy oney zyemię Egipſką/ á zábije pirwo=
23:
rodſtwo wſzelkie/ od cżlowieká pocżąwſzy áż do dobytká/ á dzyeń ten będzyecie
24:
święćić w rodzáiu wáſzym wiecżnie/ ſiedḿ dni nie kwáſzony chleb ieść będzye=
25:
cie/ w ten cżás nic nie robiąc/ okrom tego co ku iedłu zależy. Pirwſzy dzyeń bę=
26:
dzye ſwięty/ ſiodmy tákież będzye/ y tákieyże doſtoynośći.
27:
¶ Wezwał tedy Moiżeſz wſzytkich ſtárſzych ſynow Izráelſkich/ y powiedzyał
28:
im co mu roſkazano. Weźmi káżdy z was goſpodarz źwierzę cżyſte/ ofiáruycie
29:
Phaſe (v nas wielkanoc zową)
Wielkanoc.
á krwią iego podwoie obá y náde drzwiámi
30:
Izopem náznácżcie/ á żadny nie wychodź daley ze drzwi ſwoich áż do záránia/
31:
ábowiem Pan Bog poydzye zábijáiąc Egipcżyki/ á gdzye vyrzy kreẃ ná ſłu=
32:
piech v drzwi przeſtąpi on dom/ á nie dopuśći w nim zarázy. Strzeſcie ſłowá te
33:
go. A gdy wnidzyecie do zyemie ktorą nam Pan Bog dał/ będzyecie ſie w ſłu=
34:
żbie Bożey záchowáwáć. A gdy wam ſynowie wáſzy będą mowić co to zá nabo=
35:
żeńſtwo/ rzecżecie: ofiárá Páńſka ieſt prześcia. Skłoniwſzy ſie lud Izráelſki/
36:
chwalił Páná Bogá/ y vcżynili ták iáko Pan Bog roſkazał.
37:
¶ Sſtáło ſie tedy o połnocy iż Pan Bog záráźił wſzytko pirworodſtwo w E=
38:
gipſkim kroleſtwie/ ták z ludzi iáko z dobytká/ pocżąwſzy od ſyná Fáráonowe=
39:
go áż do niewolnych/ to ieſt/ od nawiętſzych do namnieyſzych/ ták iż nie był ża=
40:
dny dom w Egipcie w ktorymby vmárły nie był.
Dzieſiąta plagá.
Wſtał tedy w nocy Fáráo y
41:
ſłudzy iego y wſzytek Egipt/ pocżęło być wołánie wielkie. A wezwawſzy do
42:
ſiebie Moiżeſzá Fáráo y Aaroná/ rzekł: Powſtańcie á wynidźcie od ludu mo=
43:
iego/ wy y ſynowie Izráelſcy/ idźcie á ofiáruycie Pánu iáko mowicie/ owce wá=
44:
ſze y wſzytki dobytki zábierzcie/ á odſzedſzy dobrorzecżcie mnie. Przynagláli im
45:
Egipcżycy áby co rychley wyſzli mowiąc/ iż pomrzemy wſzyſcy poki tu oni ſą.
46:
¶ Nábráli tedy ludzye Izráelſcy s ſobą mąki ſianey pirwey niżli ná kwás zá=
47:
dzyáłána byłá/ y nieſli ná rámionach ſwoich/ y vcżynili ták iáko im Pan Bog
48:
przykázał/ y nápożycżáli v Egipcian nacżynia złotego/ ſrebrnego/ y ſzat/ bo
49:
im był Pan Bog dał łáſkę przed ocżymá Egipcian iż im pożycżáli
50:
á wierzyli/ á ták złupili Egipciány.
51:
grafika
Rozdzyał



strona: 30v

Księgi pirwſze
1:
Rozdzyał oſmy kſiąg pirwſzych.

2:
P
Oſzli thedy ſynowie Izráelowi z zyemie Ráme=
3:
ſkiey do Sochot/
Sochot.
á było ich w licżbie ſześć ſet tyſięcy ſámych
4:
mężow okrom dzyeći y niewiaſt/ á ludu poſpolitego bez licżby
5:
było/ ábowiem wiele ludu Egipſkiego oboygá rodzáiu z nimi
6:
wyſzło y obroćiło na Zydowſką wiárę/
Licżbá ludu Iz=
ráelſkiego.
y wzięli s ſobą wielkość
7:
dobytká rozmáitego narodu. A mieſzkáli w Egipcie lat 430.
8:
pocżąwſzy od obietnice Abráámowey ná drodze Mezopotáńſkiey/ áż do zako=
9:
nu dánia przez Moiżeſzá. Mowił Pan Bog do Moiżeſzá/ rzekąc: Poświęć mi
10:
wſzelkie pirworodſtwo/ ták z ludzi iáko z dobytká/ ábowiem moiá ieſt wſzelka
11:
pirworodność męſzcżyzniego rodzáiu ktory żywot otwárza/ dla tego iżem pobił
12:
wſzytkę pirworodność w Egipcie/ á gdy przydzyeſz do zyemie obiecáney/ oznay
13:
miſz ſynom twoim áby ten obycżay záchowáli ná wieki/ będzye w ręku twoich
14:
iáko známię/ áby tego wybáwienia Izráelſkiego nie zápomniał.
15:
¶ Moiżeſz wten cżás nie wiodł ludu ſwego przez zyemię Filiſteńſką/ tho ieſt/
16:
przez Páleſtynę dla dawnego gniewu/ áby przećiw im nie powſtali Filiſtyno=
17:
wie/ ktorych ieſzcże złość nie byłá otworzona do końcá/ áby ie Pan Bog wygłá
18:
dził do końcá. Wzyął tedy Moiżeſz kośći Iozephowy s ſobą/
Koſći Iozeffowy
bo mu ſie byli ná
19:
to obligowáli oycowie ich/ iákom przy Iakobie piſał. A gdy wyſzli s Sochotu/
20:
rozbili namioty ſwoie v Ethán ná gránicach oſtátnich Egiptu.
Ethán.
Pan bog ſzedł
21:
przed nimi áby im ſzlák vkazał w zaſłonie obłoku/ przez dzyeń y noc w známie=
22:
niu ogniá. Przykazał im Pan Bog áby ſie nieco obroćili ku Egiptu/ namioty
23:
rozbili w kráinie Phiároth/ ktora ieſt miedzy Mágdalum á morzem cżyrwo=
24:
nym/ áby ſie położyli nád thymże morzem.
Piároth.
Mágdalum.
Po trzećim dniu wyścia ich rozu=
25:
miał ták Fáráo krol/ iż Zydowie precż ciągną/ á ná ofiárę ſie od niego wyłudzi=
26:
li/ przeto kazał nágotowáć ſześć ſet wozow/ ieznych pięćdzyeſiąt tyſiąc/ á pie=
27:
ſzych 200. tyſiąc zbroynych/ áby ie gonił. Podnieſli tedy Izráelowie ocży ſwoie
28:
wzgorę/ vyrzeli wielką moc Egipcżykow zbroynych zá ſobą przyſpieſzaiąc/ zlę=
29:
kli ſie/ abowiem leżeli z iedney ſtrony gory z drugą ſtronę morzá/ nie mieli ni=
30:
gdzyey vścia bez ſzkody/ tám ie Egipcżycy w koło oſkocżyli y oblegli/ ták iż tho
31:
było cięſzko ná nie/ bo nie mieli doſtátku ku żywnośći/ áni zbroie ku walce/ prze
32:
to żadney inſzey nadzyeie nie pokłádáli ni w kim/ iedno ſie Egipciánom poddáć
33:
chcieli/ á Moiżeſzá we wſzytkim winowáli/ zápomniawſzy obietnic y známion
34:
Páńſkich/ náoſtátek chcieli go y vkámionowáć/ ábowiem był płácż y nárzeká=
35:
nie niewiaſt y dzyeći/ mowiąc: Iákobyſmy grobow nie mogli mieć w Egipcie/
36:
lepiey ſie tu dáć zbić. Moiżeſz prziymował od nich wſzytko wdzięcżnie/ mowiąc
37:
k nim ty ſłowá: Nieſłuſze wam wątpić w łáſce á w obietnicy Bożey/ doſyć łá=
38:
ſki y znákow zá námi Pan Bog przećiw nieprzyiacielom náſzym záwżdy vkázo=
39:
wał/ ſnádnieyći mu ie tu ná gromadzye pobić/ niżli pirwey po wſzytkim krole=
40:
ſtwie oſobno pirworodſtwo wybierał ku śmierći. Nie boycie ſie zbroie Egip=
41:
ſkiey/ áni gor/ áni morzá/ ktore nas záſiedli/ Pan Bog gory zrowna kiedy chce/
42:
á morze ſuche będzye. Wyrzekſzy tho przywiodł lud nad morze/ wzniosł ręce ku
43:
Pánu Bogu/ mowiąc:
Modlitwá Mo=
iżeſzowá.
Pánie náſz iuż bacżyſz teraz/ że ten lud Izráelſki żadną
44:
ręką áni zbroią iną nie może być wybáwion od nieprzyiacioł ſwoich iedno two=
45:
ią/ przeto proſzę rácż wſpomionąć ná obietnice oycow náſzych/ ktorymeś przy=
46:
rzekł przywieść ie do zyemie płynącey miod y mleko. Teraz miły Pánie przyſzli=
47:
ſmy ná hak nieprzyiacielſki/ vkáż moc ſwą nad ludem ſwym w roſpácż przycho=
48:
dzącym/ ábyſmy ná mieyſce beſpiecżne przyſzli/ boſmy nie w cudzym/ twoieć mo=
49:
rze/ twoieć gory/ twoyći lud wſzytek/ kiedy ty racżyſz roſkazáć goráć muśi wſtáć
50:
ná ine mieyſce/ á morze muśi być ſuche/ á nas ſwoią mocą wybáwiſz. Po tym
51:
modleniu/ roſkazał Pan Bog Moiżeſzowi áby vderzył rozgą w morze/ á gdy
ták vcżynił/



strona: 31

Wiek trzeći.Liſt 31.
1:
ták vcżynił/ rozſtápiło ſie im/ ták iż ſucha ziemiá byłá przed nimi. Widząc Mo=
2:
iżeſz dobre przebycie morzá/ sſzykował lud Izráelſki ná dwanaſcie vffow/ we=
3:
dług rodzáiu dwunaſcie ſynow Iakobowych/ kazał zá ſobą iść ieden po dru=
4:
gim sſzykowawſzy ie. A gdy nie smieli/ Aminadab kſiążę z narodu Iuda pełen
5:
wiáry y nadzyeie Bożey/ oſtráſzył ſie zá Moiżeſzem napirwey s ſwym pocżtem/
6:
bowiem ná obu ſtronach wodá ſie wznioſłá byłá iáko mury ſtałá/ potym dru=
7:
dzy zá nimi.
Przepráwá przez
cżyrwone morze.
A gdy przeſzli/ cżynili dzyęki Pánu Bogu że ie w obronie we zdro=
8:
wiu záchował/ w wielkich niebeſpiecżnoſciach.
9:
¶ A gdy tho widzyeli Egipcżycy/ zá ſzalone ie mieli/ ále gdy widzyeli iż przeſzli
10:
dobrze/ ſzli zá nimi. A gdy było ná świtániu/ ſpuśćił Pan Bog ná nie deſzcż/
11:
grzmienie wielkie/ błyſkánie/ s cżego byli w wielkim ſtrachu/ przeto wołáli: v=
12:
ciekaymy ná zad/ Pan Bog zá Zydy walcży. A gdy chcieli vciekáć/ zegnał zá=
13:
ſię Pan Bog wodę áż wſzyſcy potonęli/ ták wozy/ iezni/ iáko pieſzy/ dla cżego
14:
lud Izráelſki cáłą noc ſpiewał: Bądź chwała Pánu Bogu Izráelſkiemu/ bo=
15:
wim chwalebnie wielmożny ieſt/ koniá y iezdzcá ieo zrzućił w morze cżyrwone/
16:
moc moiá y chwałá moiá Pan Bog/ y sſtał mi ſie ku zdrowiu etc. w ij. Moiże=
17:
ſzo. w xv. káp. Potym gdy wodá vcichłá/ wymiotała zbroię Egipſką ná brze=
18:
gi. Obacżył to Moiżeſz ſpráwą Boſką być/ wyſzedł ná brzeg y zbierał zbroię/ á
19:
Zydy vbierał y náucżał iáko ſie máią bronić nieprzyiacielom ieſliby im ktemu
20:
kiedy przyſzło/ y mieſzkał tám nád brzegiem z ludem ſiedḿ dni/ z bębny/ s pi=
21:
ſzcżałkámi/ s thrąbámi/ przychodzili a ſpiewáli pieśń Moiżeſzowę na każdy
22:
dzyeń/
Spiewánie.
żony oſobno/ miedzy ktoremi Maria Aaronowá y Moiżeſzowa ſioſtra
23:
byłá wodzem ich ná bębnie bijąc/ ku cżći y chwale Bożey ſpiewaymy etc. á mę=
24:
żowie tákież oſobno ná znák zwycięſtwá.
25:
¶ Widząc Moiżeſz lud Izráelſki około Egipſkich łupow ſie obieráć/ odſtąpił
26:
od tąd ná puſzcżą rzecżoná Sur/ chodzili tám trzy dni bez wody/ áż przyſzli do
27:
Máráth/
Sur puſzcża.
Máráth.
tám náleźli wodę ále bárzo gorzką áż iey nie mogli pić/ przeto ſzem=
28:
rał lud przećiw Moiżeſzowi. Moiżeſz wolał ku Pánu Bogu/ ktory vkazał drze
29:
wo Moiżeſzowi áby ie wrzućił w onę wodę/ tedy będzye wodá ſlotka. Y vdzyá=
30:
łał ták Moiżeſz. Potym przyſzli do Helim/ gdzye było dwánaſcie wzdroiow y
31:
ſiedḿdzyeſiąt palm/
Helim.
ále máło wody było w nich y błotna. Ruſzyli ſie indziey ná
32:
puſzcżą piątegonaſtego dniá mieſiącá wtorego/ to ieſt Kwietniá/ dniá trzydzie
33:
ſtego od wyścia z Egiptu/ iuż im nie doſtáło było żywnośći ktorą mieli z Egi=
34:
ptu/ przeto mowili: Lepiey byſmy byli pomárli w Egipcie/ gdzyeſmy mieli chle
35:
bá y mięſá doſyć.
Nyewdzyęcżnoſć Zydowſka.
Modlił ſie tedy Moiżeſz ku Pánu Bogu o pokarm/ y wyſłu=
36:
chał go/ przeto rzekł ku ludu Izraelſkiemu: Oto chwała Boża vkázuie ſie w o=
37:
błoku. Sſtáło ſie wiecżor iż wielkość ptakow padłá ná namioty ich z morza A=
38:
rábſkiego/ bráli ie ſobie káżdy ile potrzebá byłá/ ráno záſię ſpadła roſa ſłotka
39:
iáko miod/ ktorą pili ile było potrzebá.
Ptacy.
Wodá ſłotka.
Też y chleb ktory był Pan Bog obie=
40:
cał ſpuśćił iáko zyárná koriándru. Nie ználi Zydowie co to było/ przeto mo=
41:
wili: Mánhu/ wykłáda ſie/ co to ieſt? á ſtąd zową Mánná.
Mánná.
Rzekł tedy Moi=
42:
żeſz/ toć ieſt chleb wam dány od Bogá/ zbieraycie po miárce ná káżdą głowę/
43:
y zbieráli coby ná dzyeń ieden/ nic nie zoſtáwuiąc ná drugi dzyeń/ á ktory nie
44:
ſłuchał á zoſtáwił ná drugi dzyeń/ obrociłá ſie mu w chrobaki/ przykazał im
45:
też áby ráno zbieráli/ bo ſkoro ſłońce weſzło roſpłynęłá ſie.
46:
¶ Szoſtego dniá przykazał im Moiżeſz/ áby na dwá dni zbieráli/ tho ieſt/ áby
47:
ſiodmy dzyeń ſwięćili/ nágotowawſzy w wigilią coby iedli w ſwięto/ á ktorzy
48:
ſłucháć niechcieli á nie nágotowáli ſobie Mánny ná ſwięto/ gdy wyſzli zbieráć
49:
w ſwięty dzyeń/ nie było nic/ muſieli mrzeć głod. Przeto Pan Bog mowił do
50:
Moiżeſzá: Ieſzcże niechcą ſłucháć/ wychodzą w ſwięto ná zbieránie Mánny.
51:
Moiżeſz tedy przykazał im/ áby żadny w ſwięto nigdzyey z domu ſwego nie wy=
52:
chodził/ ále domá ſiodmy dzień ſwięćił. Ieſzcże rzekł Moiżeſz do nich z roſkazá=
53:
nia Páńſkiego/ áby názbieráli miárkę Mánny y ná wiecżną pámiątkę ſchowá=
Fli/ iżby potym



strona: 31v

Kſięgi pirwſze
grafika
1:
li/ iżby potym potomko=
2:
wie ich wiedzyeli cżym ie
3:
Pan bog żywił ná puſzcży.
4:
Názbieráli tedy miárkę
5:
Mánny/ ktorą Aaron ſcho
6:
wał w ſkrzynię złothą ná
7:
wiecżne cżáſy/ ktorą ſie ná
8:
puſzcży żywili poki tám by
9:
li. Potym ſie ruſzyli z o=
10:
ney puſzcżey ktorą zwano
11:
Syn/ áż do Depty/ potym
12:
Halis/ potym do Ráphi=
13:
din/ gdzye nie było wody/
14:
powſtali przećiw Moiże=
15:
ſzowi mowiąc/ day nam
16:
wodę ku piciu.
Syn.
Deptá.
Halis.
Ráphidin.
Ktorym
17:
Moiżeſz rzekł/ cżemu ná=
18:
rzekacie ná mię/ á Páná
19:
ſwego kuśićie? Obroćił
20:
ſie Moiżeſz ku Pánu Bo=
21:
gu mowiąc: Co mam s
22:
tym ludem cżynić/ máłoć im trzebá wierzyć/ vkámionuiąć mię? Rzekł Pan
23:
Bog/ weźmi ſtárſze rodu Izráelſkiego á idź do ſkáły Oreb/ á vderz w nię rozgą.
24:
Gdy ták vcżynił Moiżeſz/ wyſzłá wodá z oney opoki roſkoſzna/ iż iey káżdy miał
25:
doſyć/ y przezwał ono mieyſce Moiżeſz pokuſzenie.
Oreb ſkáłá.
Wodá z opoki.

26:
¶ Gdy iuż było imię Zydowſkie po wſzytkich zyemiach ſąſiednich rozſławione/
27:
bali ſie ich okolicżni krolowie. Przeto zebrawſzy ſie pięć krolow okolicżnych/
28:
zmowili ſie ná nie áby ie poráźili á wygłádzili precż/ poki ſie bárzo nie rozmo=
29:
gą. Moiżeſz máiąc ſerce dobre/ vpominał Zydy áby byli ſtali w Pánie Bodze/
30:
á nie bali ſie żadnego nieprzyiacielá/ mowiąc: Gdy Bog známi będzye/ kto ſie
31:
nam oprzeć może. Prośił ich tedy áby byli w ſwey zbroi gotowi á ſtátecżni/ y
32:
wybrał im Hetmánem á wodzem Iozue ſyná Nawe z narodu Efráim/ mężá
33:
vrodziwego/ mocnego/ á ku ſpráwie wymownego y gotowego/ przydawſzy k nie
34:
mu trochę ludzi zbroynych/ zoſtáwiwſzy ich więcey w namieciech dla ſtrażey.
Iozue.

35:
Przećiw ktorym Amálech przyciągnął z woyſkiem wielkim.
Amálech.
Moiżeſz sſzykowa=
36:
wſzy lud Zydowſki ku bitwie/ ſam ſzedł ná gorę modlić ſie ku Pánu Bogu má=
37:
iąc rozgę w ręku. A gdy ſie woyſká potkáły/ bili ſie z obu ſtron dobrze/ cżáſem
38:
ći cżáſem owi przemagáli. A gdy Moiżeſz ręce wznioſł ku Bogu przemagáli
39:
Zydowie/ á gdy ręce ſpuśćił przemagał Amálech. Obacżywſzy tho Aaron y
40:
Hur/ podłożyli mu pod obá łokciá ręku kámienie/ áby ręku nie ſpuſzcżał/ bo
41:
mu to s cięſzkoſcią przychodziło dzyerżeć ręce wzgorę bez ſpuſzcżánia/ wſzákże
42:
nie ſpuśćił ręku áż do zachodu ſłońcá. Zwyyciężyli tedy Zydowie Amálechity/ y
43:
zbiliby byli wſzytki/ ále im noc przyſzłá ku pomocy/
Porázili żydowie
tám wielką korzyść otrzy=
44:
máli ſrebrá/ złotá/ ſzat/ klenotow/ y zbroie nábráli. Wyſławiáli Iozue dobrze
45:
w iego ſpráwie y mocy/ bo z Zydow żadny nie był zábity. Rzekł Pan Bog do
46:
Moiżeſzá/ nápiſz to w kſięgi/ ieſzcże y zgłádzę pámięć Amálechá s ſwiátá/ iż on
47:
widząc lud ſtrapiony żydowſki przeſladował á zgłádzić chciał. Zbudował Mo
48:
iżeſz ku cżći á chwale Bożey ołtarz/ y názwał rádość álbo weſele moie.
49:
¶ Slyſząc Ietro świekier Moiżeſzow rzecży ktore Pan Bog w ludu Izráel=
50:
ſkim okázowáć racżył/
Ietro.
wyſzedł ná puſzcżą przećiw Moiżeſzowi/ wzyąwſzy s ſo=
51:
bą Zeforę żonę Moiżeſzowę y dwá ſyny iego Gierſoná y Eleázárá. A gdy ſie ze=
52:
ſzli/ powiedał mu wſzytki przygody ſwoie Moiżeſz/ s ktorych go Pan Bog y z lu
53:
dem mocą ſwoią wybáwił. Rzekł thedy Ietro: Błogoſłáwiony Pan bog kto=
ry wyiął



strona: 32

Wiek trzeći.Liſt 32.
1:
ry wyiął lud z mocy Egipſkiey/ teraz poznałem iż ieſt wielki Bog Zydowſki.
2:
Drugiego dniá ſiadł Moiżeſz na ſpráwach ludu Zyydowſkiego/ przy ktorym był
3:
Ietro od ráná aż do wiecżorá/ przeto rzekł Ietro/ głupią pracą podeymuieſz
4:
nád zdrowie ſwoie/ ále ſłuchay ſłow moich á będzye Pan s tobą: Bądź ty z lu=
5:
dem poſpołu ná ſłużbach Bożych/ á drogi Boże im vkázuy/ ále ná tákie ſpráwy
6:
potocżne wybierz męże mądre/ boiące ſie Bogá/ prawdę miłuiące/ á coby łá=
7:
komſtwem gárdzili/ á vſtaẃ z nich Dzyeſiątniki/ Setniki/ Woźne/ y ine przeło
8:
żone/ coby nie płoche/ ći miaſto ciebie niechay ſądzą lud poſpolity káżdy cżás/ á
9:
gdzye ſie tráfi wielka rzecż/ ná cię to máią puſzcżáć/ á ſámi będą mnieyſze ſprá=
10:
wowáć/ lżeyći będzye. Wyſłyſzawſzy to Moiżeſz/ vcżynił wſzytko co mu porá=
11:
dził/ á wybrawſzy męże godne z Izráelſkich ludzi/ przełożył ie nád ludem po=
12:
ſpolitym/ ktorzyby ſądzili lud Boży káżdego cżáſu/
Sędzyowie.
mowiąc im á przykázuiąc:
13:
Słuchaycie ſpraw ludzkich/ á ſpráwiedliwie rozeznawaycie y ſkázuycie/ ták má
14:
łego iáko wielkiego/ ták pielgrzymá iáko mieſzcżaniná/ nie gárdząc żadną per=
15:
ſoną/ bo to Boży ſąd ieſt/ á co trudnego przydzye przed was/ záchowaycie to do
16:
mnie/ á ia wyſłucham. A ták w tey rádzye mieyſce dał Moiżeſz świekrowi ſwe=
17:
mu/ nie wſtydząc ſie tego iż był cżłowiek Pogáńſki. Potym Ietro pozdrowi=
18:
wſzy Moiżeſzá zyęciá/ odſzedł od niego.
19:
¶ Mieſiącá trzećiego wyścia z Egiptu/ przyſzli pod gorę Syná/ y rozbili na=
20:
mioty przećiw gorze.
Syná gorá.
Wſtąpił Moiżeſz ná gorę ná świtániu do Páná ſwego/
21:
ktory mu rzekł: Rzecżeſz ſynom Iakobowym/ widzyeliſcie ktorem rzecży wam
22:
cżynił/ y ieſzcże przydam/ ieſli będzyecie ſtrzedz przymierza mego/ będzyecie mo=
23:
im ludem oſobnym. Ktore rzecży gdy im Moiżeſz powiedzyał/ rzekli wſzyſcy:
24:
Vcżynimy ták. A gdy ſie wroćił Moiżeſz do Páná Bogá záſię ná gorę/ rzekł
25:
mu Pan: Przydę do ciebie we mgle/ áby mię ſłyſzał lud poſpolity/ idź á poſwięć
26:
ie dziś/ á iutro niechay ſie vmyią y ſzáty ſwoie/ áby ſie záchowáli od żon/ á byli
27:
gotowi do trzeciego dniá/ y vſtáwiſz im gránice gory tey w okoł/ ktore ieſli kto=
28:
ry przeydzye á dotknie ſie gory/ vmrze/ nie od ręku/ ále áby był vkamionowan/
29:
álbo iákimi poćiſki przekłot/ ták źwierzę iáko cżłowiek. Powiedzyał to Moi=
30:
żeſz ludu Izráelſkiemu. Gdy tedy przyſzedł trzeći dzyeń przed ſłońcem wſcho=
31:
du/ vſłyſzeli wielkie grzmienie/ łyſkánie/ obłoki gęſte gorę zákryły/ głos trąby
32:
hucżał. Zlękł ſie lud poſpolity/ mnimáli by Moiżeſz zginął.
Stráſzliwe przy=
ſcie Páńſkie.
Potym ſie iáſny
33:
głos y weſoły vkazał/ y rzekł im: Dziś nie vſłyſzycie Moiżeſzá/ iedno onego kto=
34:
ry zá was pobił Egipcżyki/ kthory przez morze dał drogę ſuchą/ ktory z niebá
35:
Mánnę ſpuśćił/ y z zyemie wodę wywiodł/ y lud wywiodł ku zábieżeniu Pánu
36:
pod gorę/ Był tho dzyeń pięćdzieſiąty wyścia z Egiptu. Zoſtáwiwſzy Moiżeſz
37:
wſzytek lud zá gránicámi gory Synái/ tylko ſam z Aaronem przez gránicę we=
38:
ſzli ná gorę/ gdzye im Pan Bog mowił/ ták áby żadnego głos nie minął.
39:
¶ Iam ieſt Pan Bog twoy/ ktorym cię wywiodł z zyemie Egipſkiey z domowgrafika
40:
niewolnych. Nie będzyeſz miał Bo=
41:
gow inych przedemną.
Boze przykazá=
nie w ij kſięgach
Moiż. we xx. ká.
1.
Nie będzyeſz
42:
cżynił obrázow rytych/
2.
áni wſzelkie=
43:
go podobieńſtwá ktore ieſt ná niebie
44:
álbo ná zyemi/ áni tych ktore ſą w wo
45:
dzye/ nie będzyeſz ich wzywał ná po=
46:
moc/ áni ich chwalił/ iam ieſt Pan
47:
Bog mocny/ miłośćiwy/ cżyniąc mi=
48:
łoſierdzye w tych ktorzy mię miłuią/
49:
á cżynią przykazánia moie.
3.
Nie bę=
50:
dzyeſz brał imieniá Páná Bogá twe=
51:
go prożno.
4.
Pámiętay/ áby dzień ſwię=
52:
ty ſwięćił/ ſześć dni będzyeſz robił/ ſio
53:
dmy dzień Páná Bogá twego ieſt/ nie
F 2będzyeſz weń



strona: 32v

Kſięgi pirwſze
1:
będzyeſz weń nic robił. ani ty/ áni twoy ſyn/ ani twoy cżeladnik wolny y niewol
2:
ny/ áni twoy dobytek/ y pielgrzym.
5.
Miey w vcżćiwośći oycá twoiego y mátkę
3:
twoię/ áby dlugo żył ná zyemi. Nie zábijay. Nie cudzołoż. Nie kradń.
6. 7. 8.

4:
Nie ſwiádſz przećiw bliźniemu twemu fáłſzywego ſwiádectwá. Nie pożąday
5:
bliźniego twego żadney rzecży/ ták żony/ ſługi/ iáko dobytká/ y wſzelkich rzecży
6:
inych ktore iego ſą.
9. 10.

7:
¶ A gdy to wyrzekl/ zádrżał wſzytek lud/ ſtali z dáleká mowiąc ku Moiżeſzowi
8:
ſtárſzy z narodow ſwych wſzyſcy: Ato nam Pan bog náſz vkazał Máieſtat ſwoy/
9:
ſłyſzeliſmy głos iego/ y doſwiadcżyliſmy dziś/ iż gdy Bog mowi ledwá cżlowiek
10:
będzie/ ieſli dáley będziem ſłyſzeć głos Boży/ nie będzyem żywi/ ty rádniey przy=
11:
ſtąṕ á ſłuchay co tobie roſkaże Pan Bog/ powiedz nam/ á my ciebie ſłyſząc/ v=
12:
cżynimy wſzytko. A gdy to ſłyſzał Pan Bog/ rzekł do Moiżeſzá: Dobrzeć mo=
13:
wią/ idź á rzecż im áby ſie wroćili do ſwych namiotow/ á ty ſtoy thu zemną/ á
14:
powiemći roſkazánie ſwoie/ ſłużby Boże y ſądy. Y sſtáło ſie ták. Rzekł Pan
15:
Bog Moiżeſzowi/ powiedz ludu Izráelſkiemu/ nie cżyńcie ſobie bogow ze zło=
16:
tá áni ze ſrebrá/ ále ołtarz vcżyńcie mi z zyemie/ y będzyecie ná nim ofiárowáć
17:
ofiáry wáſze ná wſzelkim mieyſcu/
Służby koſcielne
ná ktorym będzye pámiątká imieniá mego/
18:
przydę á będę błogołáwił tobie. A ieſli ołtarz kámienny dzyáłáć chceſz/ nie bu=
19:
duyże go s kámieniá cioſánego iáko Pogáni dzyáłáią/ á ieſli podnieſieſz noż
20:
twoy ná nim będzye pomázan/ nie wſtępuy po wſchodzye do ołtarzá mego/ byś
21:
nie vkazał ſzkárádey nágośći ſwego ciáłá. Ty y ine rzecży około ſłużby Bożey
22:
roſkazał Pan Bog Moiżeſzowi/ áby ſynom Izráelſkim obiáwił. Przyſzedł tedy
23:
Moiżeſz/ obiáwił ludu Izráelſkiemu wſzytki ſpráwy Boſkie. Y odpowiedzyeli
24:
wſzyſcy iednoſtáynym głoſem/ rzekąc: Wſzytko co ieſt mowił Pan vcżynimy. Y
25:
popiſał wſzytki ſłowá Moiżeſz/ ktore Pan Bog mowił. Wſtawſzy ráno zbudo=
26:
wał ołtarz przy gorze Syná według roſkazánia Páńſkiego/ y wyſtáwił dwána=
27:
ſcie kámieni álbo ſłupow z nápiſem/ według dwánaſcie rodzáiow Izráelſkich.
28:
Poſłał Nádábá y Abiu ſyny Aaronowe ktorzy mieli być kápłany/ ći ofiárowá=
29:
li Pánu Bogu ſpokoyny dobytek/ to ieſt/ dwánaſcie cielcow/ ktore ofiárowáło
30:
dwánaſcie kſiążąt Izráelſkich/ s ktorych Moiżeſz wzyął połowicę krwie y wpu
31:
śćił w kofliki/ oſtátek wylał ná ołtarz/
Ofiáry.
y cżytał kſięgi przymierza álbo vmo=
32:
wy wſzytkiemu ludu Izráelſkiemu. Ktorzy rzekli/ wſzytko co Pan Bog przyka
33:
zał vcżynimy. Wzyąwſzy tedy kreẃ pokropił ludzi á rzekł: to ieſt kreẃ vmowy/
34:
ktorą Pan Bog zwámi vcżynił. Rzekł Pan Bog Moiżeſzowi/ wſtąṕ ty y Aa=
35:
ron y Nádáb y Abiu/ á ſiedḿdzyeſiąt ſtárcow wybierzcie k ſobie z ludu Izrá=
36:
elſkiego/ z dáleká ſie kłániaycie.
37:
¶ Wſtąpili ná gorę według roſkazánia Páńſkiego/ gdzye tám widzyeli Páná
38:
Bogá Izráelſkiego/ á pod nogámi iego iáko kámień Száfirowy/ álbo niebo gdy
39:
ieſt iáſne. Tedy wezwał Pan Bog Moiżeſzá/ mowiąc: Wſtąṕ ku mnie ná go=
40:
rę/ á dam tobie tablice kámienne zakonu y przykazánia ktorem nápiſał/ áby v=
41:
cżył ſyny Izráelſkie. Ktory wzyąwſzy s ſobą ſługę ſwego Iozue álbo Ieſſua/
42:
wſtąpił wyzſzey przez gránice zámierzone/ rzekſzy ſtárcom iżby go cżekáli ná ſwo
43:
im mieyſcu/ á ieſliby iáka ſpráwá s przygody przyſzłá/ wkłádaycie ią ná Aaro=
44:
ná y Hurá ktorzy tu zwámi ſą/ y zákrył gorę obłok. Zoſtáwił Moiżeſz Iozue
45:
ſługę ná gorze ná mieyſcu płonym/ á ſam wyzſzey wſtąpił/ cżekał tám ſześć dni/
46:
ſiodmego dniá wezwał go Pan Bog. Wſtąpił Moiżeſz w obłok/ był thám s
47:
Pánem cżterdzyeśći dni tákież nocy/ nie iedząc áni pijąc. Rzekł k niemu Pan
48:
Bog po długiey náuce:
Primicye.
Weźmi przednie rzecży od ludu Izráelſkiego/ od tych
49:
tylko ktorzy to dobrowolnie ofiárowáć będą/ to ieſt/ zloto/ ſrebro/ ſzáty przena
50:
cżyſtſzych farb (piſmo ſwięte zowie hiacintum/ purpuram/ cocum bis tinctū/
51:
ktore thu nam nie ſą znáiome) fiołkowych/ brunatnych/ ſzárłatnych/ mienio=
Fárby napię=
knieyſze.

52:
nych/ lnu ſubtylnego iáko iedwab kręconego/ ſierśći koziey/ ſkor báránich cżyr=
53:
wono bárwionych/ drzewá Setym ktore nigdy nie zgnije áni zgore/ oleiu/ ká=
dzidłá wybor=



strona: 33

Wiek trzeći.Liſt 33.
1:
dzidłá wyborney woniey/ kámienia ktore zową Onichin/ ſárdonix/ pereł/ y mie=
2:
dzi/ á niech mi poſtáwią dom ſwięty/ ábych w pośrzodku ich mieſzkał/ według
3:
podobieńſtwá namiotow álbo przybytkow y wſzytkiego nacżynia/ iákoć vkażę
4:
vcżyniſz. Arkę álbo ſkrzynię napirwey vcżynicie z drzewá Setim/
Arká.
ná dluż puł
5:
trzeciá łokciá/ ná ſzerz pułtorá/ ná gorę tákież pułtorá łokciá. Pozłoćicie ią zło
6:
tem co nacżyſtſzym zwirzchu y wewnątrz/ zákrywſzy ią bláchámi złotemi. Vcży=
7:
nicie też nád nią koronę złotą w okoł/ y cżterzy kolcá złote ná káżdym rogu álbo
8:
węgle/ w ktore będą záwłocżone drzewcá álbo noſze z drzewá Setim vdzyáłá=
9:
ne/ złotem okowáne/ ktorymiby mogł nośić Arkę/ á nie wyymowáć ich s tych
10:
kolec. Włożyſz w Arkę świadomią ktorąć dam/ tho ieſt/ tablice przykazánia
11:
Bożego. Vcżynicie też zwirzchu ná Arce modlitebnicę/ to ieſt/ tablicę zlotą/
Oraculum.

12:
ná ſzerz y ná dłuż iáko y ſkrzyniá áby ią przykryłá/ á z obu końcu ſkrzynie vcżyni=
13:
cie dwá Aniołki Cherubiny ze złotá przećiw ſobie ſtoiące/ ktorzy będą ſkrzydły
14:
ſwemi zákrywáć zwirzchu modlitebnicę/
Cherubinowie.
s ktorey s pośrzodku Cherubinow bę
15:
dę thobie mowił y przykázował wſzytko/ co będę przykázował przez cię ſynom
16:
Izráelſkim. ¶ Przykazał też vcżynić dom álbo páłac ná dłuż trzydzyeśći ło=
17:
kći/ wſzerz y wzgorę po dzyeſiąći łokći/
Dom.
trzemi ściánámi zámkniony/ s połnocy/
18:
s południá/ y od zachodu/ áby od wſchodu ſłońcá był przyſtęp wolny/ z deſzcżek
19:
ſtoiących/ z drzewá Setim dobrze ſpoione/ á áby od wiátru nie były ruſzáne/
20:
kolcá w deſkach złote podzyáłácie/ w ktore drzewcá pozłocone záwłocżyć bę=
21:
dzyecie z drzewá Setim po pięći ná káżdey ſtronie. ¶ Podzyáłacie też przy=
22:
krycie nad nim/ nádzyáławſzy guń s ſierśći kozyey/
Przykrycie.
ktorychby zbywáło s ſtrzech
23:
ná łokciu: ¶ Vdzyáłacie y ine przykrycie s ſkor báránich cżyrwono bárwio=
24:
nych/ á nád ty ieſzcże drugie modre będą. ¶ Oppony będą záwieśiſte cżte=
25:
rech bárew napięknieyſzych/
Oppony.
háwtárſkim dzyáłem wyſzywáne/ to ieſt/ modrey
26:
bárwy/ brunatney/ ciemno cżyrwoney/ y z biſu kręconego/ będzye długa korty=
27:
ná ná dwádzyeściá y ośḿ łokći/ ná ſzerz cżterzy łokcie/ v káżdey kortyny będą
28:
kołká złote przyſzyte po kráioch/ áby ſie ſpołu ſpináły złotą ſznurą/ áby ſie ty=
29:
mi kortynámi álbo opponámi zákrył wſzytek dom nierozdzyelnemi.
30:
Vcżynićie też ſtoł z drzewá Setim ná dwu łokciu wzdłuż/
Stoł.
á wſzerz pułtorá
31:
łokciá/o cżterzech nogách/ pozłoćiſz go ze wſzytkich ſtron złotem wybornym/
32:
przy káżdey nodze będzye kołko złote/ w ktore záwłacżáć będzyecie noſze z drze=
33:
wá Setim dla noſzenia/ też y noſze złotem wybornym obłożycie. Po kráioch te=
34:
go ſtołá niechay będzye liſtwá w koło s korunkami złotemi/ ná cżterzy pálce ſze
35:
roka/ coby iey połowicá wyżſzey byłá nád ſtołem/ áby ty rzecży ktore kładą ná
36:
ſtoł nie ſpadáły/ á ty korunki z liſtwą máią być zákryte miſterną robotą iákoby
37:
ſiatkámi/ á położycie ten ſtoł przed zaſłoną álbo kortyną domu ſwiętego ſwię=
38:
tych ná połnocy. Ná ten ſtoł ma być kłádzyon chleb przełożenia (to ieſt ſwię=
39:
ty) przed oblicżnoſcią moią. ¶ Vdzyáłaycie mi też świecżnik álbo lichtarz
40:
ze złotá wybornego s ſtolcem ſwoim/ s kwiaty y z okrągi ktore ſie máią ná nim
41:
obrácáć/
Swiecżnik.
s ktorego będzye wychadzáło ſześć prętow s ſłupcá iednego/ z boku ie
42:
dnego trzy/ á z drugiego trzy/ á weśrzodek ſiodmy/ ná káżdym pręcie gałki s
43:
kwiáty iáko liliowe będą wypráwione. Ná wirzchu będą ſiedḿ lamp iáko ku=
44:
fliki álbo kubki/ w ktore będą ſwiece ſtáwiáć. ¶ Vdziáłacie też ſiedḿ świec
45:
do niego/ ktore wſtáwiſz w lichtarz przećiw ſobie áby świećiły. Przy ktorym
46:
też będzye vcierádło/ to ieſt/ nożycżki ktorymi ſwiece vcieráią/ y kuflik w kto=
47:
rym cżarki gáſzą/ ze złotá. Wagá wſzytkiego lichtarzá y z nacżynim iego librę
48:
złotá wynieſie/ á ten lichtarz będzye ſtał ku południu przećiw ſtołowi.
49:
¶ Nácżynicie też nacżynia s cżyſtego złotá rozmáitym dzyálem/ to ieſt/ kufli=
50:
kow.
Nacżynie koſciel=
ne.
Niektore z nich będą ná koſztowánie ofiar mokrych/ drugie ná wylewá=
51:
nie krwie. Sklenice pátrzyć przezrocżyſtośći y bárwy. Kádzidlnice ku kádze=
52:
niu/ bánie/ konewki. ¶ Vcżynicie też ołtarz obieći álbo ofiárom z deſzcżek z
53:
drzewá Setim/
Ołtarz ofiar.
áby prożny we śrzodku był/ ná cżterzy gráni/ pięć łokći ná dłuż
F 3tákież y wſzerz/



strona: 33v

Kſięgi pirwſze
1:
tákież y wſzerz/ á trzy ná gorę/ zákryty miedzyánemi bláchami zwirzchu y we
2:
wnątrz/ ná káżdym węgle ołtarzá máią być rogi wprawione/ wynioſłe od oł=
3:
tarzá. Ma też w nim być kratá miedzyána ná kſtałt ſieći do połowice ołtarzá/
4:
ná ktorąby mogł kłáść rzecży palone. Do ktorego też przypráwicie kołká mie=
5:
dzyáne/ w ktore będą záwłocżyć noſze ku noſzeniu z drzewá Setim okowáne
6:
miedzyą/ á ku potrzebie iego nádzyáłacie nacżynia z miedzi/
Nacżynie.
panwi do ktorych=
7:
by ſypano popioł łopat, hakow/ y wecżby ſie ogień brał/ á poſtáwić gi przed
8:
domem moim nie pod przykryćim/ bliſko drzwi gdzye w dom wchodzą nie iák ku
9:
południu/ ták co gdyby przed nim kto ofiárę cżynił ſtoiąc ku połnocy/ mogłby
10:
pátrzyć do domu ſwiętego. ¶ Vcżynicie theż ſień przy domu z boku połu=
11:
dniego ná ſto łokći/
Sien.
od połnocy też ſto łokći/ od zachodu pięćdzyeſiąt łokći/ od
12:
wſchodu też pięćdzyeſiąt/ s kortyn lnu białego kręconego co nalepſzego iáko ie=
13:
dwab/ w kthorey od południá áby było ſłupow dwádzyeściá/ ná pięć łokći
14:
wzwyſz/ obłożone bláchámi ſrebrnemi/ gałki ich áby były ſrebrem zákryte/ á
15:
ſpodki ich álbo ſtolce miedzyáne/ tákież wſzytki goźdzye. Przy ktorych áby były
16:
kołká dla záwłocżeniá powrozow áż do wirzchu ſłupow/ á od káżdego ſłupu á=
17:
by było przybicie dobre do zyemie/ áby mocno ſtałá od wiátru. ¶ Kortyn
18:
wſzytkich będzye ſto łokći wzdłuż á ná ſzerz pięćdzyeſiąt/ z miękkiego biſu dzyá=
19:
łáne/ tymże obycżáiem ſtroná połnocna ma być przypráwiona. Od zachodu má
20:
ią być dzyeſięć ſłupow/ á kortyn álbo oppon pięćdzyeſiąt łokći/ á gdzie ſie wcho
21:
dzić będzye od wſchodu ſłońcá trzy ſłupy/ kortyn tákież według potrzeby. Przez
22:
weśrzodek będą cżterzy ſłupy/ ná ktorych zaſłoná ma być záwieſzona s ſzat cżte=
23:
rzech farb napięknieyſzych/ to ieſt/ s ſztuk modrego złotogłowu/ brunatnego
24:
ſzárłatu mienionych/ háwtárſkim dzyáłem robiona/ ktorąby mogł zyąć y wło=
25:
żyć łácno ná ſłupy. ¶ Vcżynicie theż ołtarz ku paleniu obiat z drzewá Se=
26:
tim/ ná łokciu wzdłuż tákież y wſzerz/ á ná gorę dwá łokciá z rogámi ná cżterzy
27:
węgły/
Ołtarz palenia.
przykryty złotem co cżyſtſzym/ też s kratą złotą/ y s koroną złotą. No=
28:
ſze ktore záwłocżą w kołká złotem okowáne z drzewá Setim. Położon będzye
29:
przećiw kortynie ktora záſłánia Arkę ſwiádectwá przed modlitewnicą.
30:
¶ Rzekł też Pan Bog ku Moiżeſzowi/ przykaż ſynom Izráelſkim/ áby nieſli o=
31:
ley z oliwnego drzewá co nacżyſtſzy/ áby w lámpie gorzał á świećił od wiecżorá
32:
do ráná/
Lámpá.
w domie ſwiádectwá przed zaſłoną/ á Aaron y ſynowie iego to będą
33:
ſpráwowáć/ bo to wiecżna ſłużbá będzye námiáſtkow ich przed ſyny Izráelſki=
34:
mi. ¶ Weźmieſz też rzecży wonnych ku kádzeniu/ Bálſámu/ Mirry z drrze=
35:
wa/ Onichy/ Gálbanu/ Kádzidłá co naſwietleyſzego/ rowney wagi/ wſzytko
36:
zmieſzay
Kádzidło.
á ſtłucż obycżáiem áptekárſkim/ á vdzyáłay kádzenie poświęceniu go=
37:
dne/ á tego áby iny żadny ſobie oſobno nie dzyáłał.
38:
¶ Rzekł też Pan Bog Moiżeſzowi/ nábierz ſobie wonnych rzecży co nalepſzey
39:
woniey/
Oley ſwięty ál=
bo máſć.
to ieſt/ Mirry ktora ſámá ciecże/ pięć ſet łotow/ Cynámonu puł tego/
40:
to ieſt/ pułtrzeciá ſtá/ Káſſyey pięć ſet/ Aromaticum calamum pułtrzeciá ſtá/
41:
według wagi domu ſwiętego oleiu oliwnego ná miárę Hyn/ á vdzyáłaſz máść
42:
oleiu ſwiętego dzyáłem áptekárſkim/ á tym będzyeſz mázał dom ſwiádectwá y
43:
Arkę zakoná/ y ſtoł z nacżynim iego/ lichtarz y co k niemu przyſłuſze/ ołtarze o=
44:
fiárowánia y palenia/ y nacżynie ktore k nim przyſłuſze/ vmywádło álbo ſzáflik
45:
y ſpodek iego/ poświęćiſz to/ á będzye dom ſwięty ſwiętych/ á kto ſie ich będzye
46:
dotykał/ poświęcon być ma. Aaroná y ſyny iego pomáżeſz á poświęćiſz/ áby mi
47:
zá kápłany byli.
Pomázánie ká=
płanow.
Synom Izráelſkim powieſz/ iż ten to oley pomázánia/ ſwięty
48:
mi będzye w narodzyech wáſzych/ ciáło cżłowiecże nie będzye mázano z niego/ á
49:
według iego ſłożenia nie będzyecie dzyáłáć tákiego/ bo poświęcon ieſt/ á wam
50:
ſwięty będzye/ cżłowiek ktoryby thákowy vdzyáłał/ á vdzyelił go cudzemu/
51:
wykorzenion będzye z ludu ſwoiego.
52:
¶ Vcżyniſz też y vmywádlnicę z miedzi s ſtolcem ſwoim/
Vmywádlnicá.
á wſtáwiſz do domu/
53:
áby w niey kápłani nogi y ręce pirwey vmyli niż ſwięte odzyenie ná ſię wezmą/ y
54:
tákież gdy z domu będą wychodzić.
Rzekł też



strona: 34

Wiek trzeći.Liſt 34.
1:
¶ Rzekł też Pan Bog do Moiżeſzá/ prziymi k ſobie Aaroná brátá twoiego y
2:
s ſyny iego s pośrzodka ſynow Izráelſkich/ áby mi zá kápłaná był Aaron/ y v=grafika
3:
cżyniſz vbior ſwięty w ktorym=
4:
by mi poświęcony ſłużył/ tym
5:
obycżáiem:
Odzyenie Ká=
płańſkie.
ij. Moiż. w xxviij.
Napirwey ſpodnie
6:
vbránie áby było lniáne co na=
7:
miękſzego biáłego lnu kręcone=
8:
go/ wyſzywáne. (v nas tho dziś
9:
zową feminalia) Druga ſzátá
10:
áby byłá długa do ſámey zyemie
11:
z biſu miękkiego/ z rękawy. (tę
12:
dziś náſzy zową álbá)
Albá
Pás áby
13:
był ná cżterzy pálce ſzeroki/ tká
14:
ny ze wſzytkich cżterzech bárew
15:
co napięknieyſzych/ ná kſtałt ſie=
16:
ći s kwiáty świetlnymi/
Pás.
od kto=
17:
rego też troki máią wiſieć ſub=
18:
tylnie plecione ná doł dla pocż=
19:
ćiwości kápłáńſkiey. Ná tych
20:
záſię będzye ſzátá ozdobna Hiá=
21:
cintiná/ to ieſt/ złotogłowu mo
22:
dreo/ z rękawy y z nagłowkiem/
23:
z roſpory ná bocech (thę zową
24:
Poderis/
Poderis.
podobna ku náſzym
25:
dziſieyſzym Káſulom álbo Dal=
26:
mátykom) v kthorey áby było
27:
ſiedḿdzyeſiąt dzwonkow y dwá
28:
s wybornego złotá ná dole/ ták=
29:
że wiele y iábłuſzek (zową mala
30:
punica
) ma być miedzy nimi wy
31:
ſzywánych z złotogłowu á z bifu
Dzwonki.
Mala punica.

32:
rozmáithey fárby/ háwtárſkim
33:
dzyáłem/ áby ſłyſzeć gdy kápłan
34:
wchodzi y wychodzi do ſwiętego y s ſwiętego domu. Ná tey ſzácie ma być dru=
35:
ga ſzátá zwirzchu krotka nád koláná (zową Ephod) co z napięknieyſzych farb/
Ephod.

36:
to ieſt/ s ſztuki modrego złotogłowu/ s cżyrwonego mienionych farb/ biſem wy
37:
ſzywány háwtárſkim obycżáiem/ ktory ſie ná bocech ma ścięgáć złotemi ſznu=
38:
rámi w złote pierścienie záwłocżąc/ po kráioch brámowány perłámi y złotem
39:
y kámieńmi cudnymi/ máiąc ná pierſiach otwor ná ſzerz y ná dłuż ná dłoń grá=
40:
nowity (zowiemy to dziś Humerał álbo narámnik) do ktorego otworu Pe=
41:
ktorał álbo napierśnik będzye przyłożon/
Humerał.
Pektorał.
ná dłuż y na ſzerz ná iedney piędzi/ co
42:
z napięknieyſzych farb złotogłowu háwtárſkim dzyáłem ſpráwiony/ ktory bę=
43:
dzye złotą ſznurą (w złote pierścienie záwłocżąc) do Humerału ná pierſiach
44:
przytwirdzon. Ná rámionach tego Humerału będą dwá kámieniá w złoto wſá
45:
dzone Sardonix y Onichin/ ná nich będzye wyrzázano imioná dwunaſcie ſynow
46:
Izráelſkich/ według porządku narodow ich/ ſześć ná práwey ſtronie ſtárſzych/
47:
á ſześć ná lewey młodſzych. Ná Pektorale położyſz cżterzy rzędy kámieni. W
48:
pirwſzym będą Smárágdus/ Topázius/ y Sárdus.W drugim Kárbunku=
49:
lus/ Száfir/ Adámánt. W trzećim Ligurius/ Achates/ Amátiſt. W cżwar=
50:
tym rzędzye Krizolit/ Onichin/ á Berilus/ w złoto wſádzone. Ná káżdym z o=
51:
ſobná będzye wyrzázano imię dwunaſcie ſynow Izráelſkich pokolenia ich/ y to
52:
dwoie imię/ rozſądek y prawdá/ áby ná nim nápiſano było. Ná káżdym rogu
53:
napierśniká ma być pierścień złoty/ we dwá zwirzchnie záwlecżeſz łáńcuſzki
F 4złote/ kto=



strona: 34v

Kſięgi pirwſze
1:
złote/ ktore będzyeſz przypinał ná rámionach złotemi zaponami álbo zapiná=
2:
dły do narámniku/ á we dwá ná dole záwlecżeſz dwie ſznurze zlotogłowowe z
3:
napięknieyſzych farb/
Thyárá álbo Cy=
áris álbo Infu=
łá.
ktore obwiąże około ſiebie kápłan/ áby to ſpołu bylo mo=
4:
cno narámnik z napierśnikiem. Ná głowie też Aaron nośić będzie nád cżołem
5:
ſwym blachę z wybornego złotá/ ná kſtałt puł mieſiącá/ ná ktorey daſz wyrzá=
6:
záć/ Ayot/ Adonay/ ſwięte imię Páńſkie/ áby nośił ná cżele ſwym wyſtępki ká=
7:
płáńſkie/ vcżyniwſzy kraniec złoty s kwiáty co napięknieyſzych farb ná kſtałt ko
8:
rony/ przywiążeſz ią złotą ſznurą złotogłowową napięknieyſzych farb y s pier=
9:
ścieńmi do niego/ áby ſie tho ſpołu y s cżapką ſpodnią z biſu wyſzytą mocno
10:
dzyerżáło.
Rzemieſnicy.
Potym rzekł pan Bog do Moiżeſzá: A tom wezwał imieniem Be=
11:
ſelehel ſyná Hury/ ſyná Hur z narodu Iudá/ y dałem mu duchá rozumu y náu=
12:
ki we wſzelkim dzyele ná domyſł cokolwiek robić może. Dałem mu też towá=
13:
rzyſza Ooliab ſyná Achimaſechá z narodu Dán/ á w ſerce cżłowieká vcżonego
14:
włożyłem mądrość/ áby wſzytko vcżynił comći przykazał.
15:
¶ Przepowiedzyawſzy Pan Bog ty rzecży Moiżeſzowi/ dał mu dwie tablicy
16:
kámienne ſwiádectwá/ piſane palcem Bożym.
Tablice.

17:
¶ Widząc lud Zydowſki iż Moiżeſzá długo nie máſz/ rzekli do Aaroná/ vcżyń
18:
nam bogi ktorzy poydą przed námi/ ábowiem niewiemy co ſie przydáło Moi=
19:
żeſzowi. Ktorym gdy ſie Aaron y Hur przećiwili/ rozgniewał ſie lud plwał Hu
20:
rowi ná twarz. (Iozephus piſze) Przeto Aaron zlękſzy ſie/ rzekł: Weźmicie
21:
kołtki żon wáſzych y dzyeći/ á przynieście do mnie. Ktore gdy wzyął wrzućił w
22:
ogień/ wyſzedł Cielec z niego y rzekł: Toć ſą bogowie twoi ludu Izráelſki/ kto=
23:
rzy cię wywiedli z zyemie Egipſkiey (bo Egipciánie wołu chwalili)
Cielec.
y vcżynił
24:
Aaron ołtarz przed nim/ y názáiutrz ſwięto vſtáwił/ á rano wſtawſzy ofiáry
25:
cżynili y pocżęli być weſeli. Tedy rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ sſtęṕ z gory/ bo=
26:
wim lud twoy zgrzeſzył/ opuść mię iż ie wygładzę/ á przełożę cię ná wielki lud.
27:
Ktoremu rzekł Moiżeſz: Proſzę Pánie moy aby vćichł gniew twoy/ áby nie
28:
rzekli Egipcżycy/ chytro ie wywiodł Bog ich áby ie pobił/ nie mogąc im dáć
29:
tey zyemie ktorą obiecał.
30:
¶ Vbłágawſzy Páná Moiżeſz/ sſtąpił z gory Syná nioſąc tablice z obu ſtron
31:
piſane pálcem Bożym/ ktoremu záſzedł Iozue ktory go cżekał pod wirzchem
32:
gory/ y rzekł: Wielkie tám wołánie pod namioty. Rzekł Moiżeſz/ ſłyſzeć głos
33:
ſpiewáiących/ bo Iozue niewiedzyał co ſie dzyało. A gdy ſie przybliżał do nich
34:
Moiżeſz/ vyrzał Cielcá y tańce/ zdumiał ſie y rozgniewał/ porzućił tablice y grafika
35:
ſtłukł ie/
Tablice ſtłucone.
á Cielcá wneth ſpalił ná
36:
proch. A iáko Iozephus piſze/ wſypał
37:
w wodę on proch/ y kazał im pić onę
38:
wodę/ ktory był przycżyną onego Ciel
39:
cá/ było mu żołto około gęby/ ták iż
40:
káżdego mogł znáć ktory był winien
41:
tego báłwochwálſtwá/ á kthory nie
42:
winien/ nie miał gęby żołtey. Y rzekł
43:
do Aaroná/ coć vcżynił ten lud/ iżeś
44:
gi ku temu wielkiemu grzechu przy=
45:
wiodł? Kthory odpowiedzyał/ nie
46:
miey zá złe/ nie gnieway ſie moy Pan/
47:
ty wieſz iáko ten lud ieſt prętki ku złe=
48:
mu/ bałem ſie go y wrzućiłem złote
49:
klenoty mnie podáne w ogień/ s ktorego ten Cielec był wyſzedł. Widząc Mo=
50:
iżeſz iż był złupion lud s ſwego ochędożenia/ ſtoiąc w bronie namiotow/ kazał
51:
do ſiebie Lewitom/ to ieſt z narodu Lewi/ ktorzy nie byli winni Cielcá. Rzekł
52:
k nim Moiżeſz/ ktory ieſt Boży bądź zemną/ á przypáſz káżdy mąż miecż do
53:
biodr ſwych/ á podźcie przez pośrzodek namiotow/ á káżdy zábiy przyiacielá
ſwoiego y



strona: 35

Wiek trzećiLiſt 35.
1:
ſwoiego y brátá. Y było pobitych onego dniá dwadzyeściá y trzy tyſiące ludzi.
Pobićie ludu I=
zráelſkiego.

2:
Y rzekł Moiżeſz/ poświęćiliſcie dziś ręce ſwoie Pánu. Drugiego dnia rzekł
3:
Moiżeſz do ludu/ záráżeniſcie wielkim grzechem/ wſtąpię do Páná będęli go
4:
mogł vprośić zá was. Wſtąpił tedy Moiżeſz modlił ſie zá lud Izráelſki: Pro=
5:
ſzę Pánie Boże álbo odpuść ludu themu winę/ álbo mnie wymaſz s kſiąg ſwo=
6:
ich ktoreś nápiſał etc. Ktoremu Pan Bog/ wygładzę tego ktory zgrzeſzy/ ale
7:
ty idź á wiedź ten lud gdzyeciem mowił/ Anyoł moy poydzye przed tobą/ á cżá=
8:
ſu ſwego ſkarze ie zá ten grzech. Słyſząc tho lud płákał rzewno/ zrzućili s ſiebie
9:
odzyenie cudne á grube włożyli ná ſię wſzyſcy.
Płákáli zá wy=
ſtępek.
Ruſzył tedy Moiżeſz namiot ál=
10:
bo dom Boży z roſkazánia Páńſkiego od gory Oreb ná iną ſtronę namiotow I=
11:
zráelſkich opodal od nich/ do ktorego Moiżeſz wchodził/ á lud Izráelſki ſtał przy
12:
ſwoich namieciech kłániáiąc ſie z dáleká/ y sſtępował obłok/ s ktorego mowił
13:
Pan Bog z Moiżeſzem oblicżnie/ iáko cżłowiek mawia s przyiacielem/ ná co
14:
pátrzył lud Izráelſki.
15:
¶ Modlił ſie drugi raz Moiżeſz Pánu Bogu/ mowiąc: Weyrzy ná lud ſwoy/
16:
ieſli chceſz ábych gi wywiodł/ day mi znák kogo zemną poſleſz. Ktoremu Pan
17:
Bog rzekł/ ſłowo ktoreś mowił vcżynię/ y ciebiem ſámego poznał/ nálazłeś łá=
18:
ſkę przedemną. Moiżeſz rzekł/ ieſli ty nie poprowádziſz/ iáko mamy znáć żeſmy
19:
łáſkę náleźli przed oblicżnoſcią twoią/ ia y lud Izráelſki. Rzekł Pan Bog/ y
20:
ſłowo to wypełnię. Moiżeſz rzekł/ vkaż mi chwałę twoię. Rzekł Pan Bog/ ia
21:
vkażę tobie wſzytko dobre/ y wzowę imię Páńſkie przed tobą/
ij. Moi. w xxxiiij.
zmiłuię ſie nád
22:
kim chcę/ á będę nań łáſkaw kto mi ſie podoba. Ieſzcże rzekł/ nie możeſz widzieć
23:
oblicża mego/ bowiem nie vyrzy mię cżłowiek żywy/
Oblicża Bożego
cżłowiek nie o=
gląda.
oto mieyſce/ będzyeſz ſtał
24:
ná opoce/ á gdy poydzie chwałá moiá/ położę cię w roſpádlinie ſkáły/ y przykry=
25:
ię práwicą moią/ áż minę y rękę odłożę/ tedy vyrzyſz tył moy/ ále oblicżnośći
26:
moich nikt nie ogląda.
27:
¶ Ieſzcże rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ wycieſz ſobie dwie tablicy kámienne ná
28:
kſtałt pirwſzych/ nápiſzę ná nich ſłowá ktore były ná pirwſzych tablicach kto=
29:
reś potłukł/
Drugie tablice.
bądź gotow ráno áby wſtápił/ á żadny s tobą áby nie wſtępował.
30:
Wyciął tedi dwie tablicy kámienne ná kſtałt pirwſzych/ á z nocy wſtąpił ná go
31:
rę Syná. A gdy Pan Bog sſtąpił przez obłok/ ſkłonił ſie pręthko do zyemie/
32:
chwaląc y cżyniąc pocżćiwość/ y rzekł: Proſzę áby ſzedł w pośrzodku nas/ á
33:
oddal złośći náſze. S ktorym Pan Bog miał rozmowy około vſtaw á záchowá
34:
nia rządu/ ták ſwiętego iáko domowego. Opuſzcżam ine rzecży/ tu naydzyeſz w
35:
ij. kſięgach Moiżeſzo. w xxxiiij. kápitul.. Ná oſtátku mu rzekł áby tho zácho=
36:
wał co mu roſkazał. Rzekł też Moiżeſzowi: Oto ia przed tobą wyrzucę Ammo
37:
reuſá/ Ethium/ Kanánea/ Pherezeum/ Eweum/ Iebuzeum. Nápiſz ty wſzy=
38:
tki vmowy ktorem vcżynił s tobą y z Izráelem. Był powtore Moiżeſz s Pá=
39:
nem cżterdzyeśći dni tákież nocy nie iedząc áni pijąc. A gdy sſtąpił z gory/ nioſł
40:
tablice znáku ſwiadectwá/ á przybliżáiąc ſie do ludu ſwego/ niewiedzyał áby
41:
miał twarz rogátą/ dla ſpołecżnego rozmawiánia s Pánem w iáſnośći. Vyrze=
42:
li kſiążętá y ſynowie Izráelſcy rogátą twarz Moiżeſzowę/ nie śmieli przyſtępić
43:
bliſko.
Rogi Moiżeſzo=
we.
A gdy ich k ſobie záwołał/ powiedzyał im wſzytko co mu było roſkazano
44:
od Bogá ná gorze Syná. Dokonawſzy z nimi rzecży/ położył zaſłonę ná twarz
45:
ſwoię dla ludu ſtráſzliweo/ á gdy s Pánem rozmawiał tedy zaſłonę odkłádał/
46:
á gdy z ludem Izráelſkim tedy zákrywał twarz. A były to dwá promienie iáſne/
47:
ktore wychadzáły od twarzy iego/ Zydom ſie zdáły zá rogi.
48:
¶ Powiedzyał tedy Moiżeſz wolą Bożą ludu Izráelſkiemu/ áby ſie záchowá=
49:
li y kocháli w roſkazániu iego/ chcąli w łáſce iego ſzcżęſliwie żyć ná ſwiecie.
50:
A iáko też Pan bog roſkazał dom ſwoy zbudowáć/ do ktorego sſtąpi w pośrzo=
51:
dek ich z niebá/ á iuż dáley nie potrzebá będzye do niego ná gorę Syná wſtępo=
52:
wáć/ gdy on ſam do nas sſtąpi/ á modlitwy náſze vſłyſzy/ y ine rzecży ktore mu
53:
Pan Bog przykazał budowáć powiedzyawſzy/ vkazał dwie tablicy dzyeſięcio=
54:
rá przykazánia bożeo pálcem Bożym nápiſáne.
Wyſłyſza=



strona: 35v

Kſięgi pirwſze
1:
¶ Wyſłyſzawſzy ty rzecży lud Izráelſki/ z weſelim znieſli ty rzecży ktore Moi=
2:
żeſz roſkazał imieniem Bożym/ to ieſt/ ſrebro/ złoto/ ſztuki złotogłowow/ nie=
3:
bieſkiey bárwy/ to ieſt/ modrey álbo fiołkowey/ purpurę/ bis/ fárb co napię=
4:
knieyſzych/ mienionych/ ciemnocżyrwonych/ iedwabie/ ſierśći kozłowe/ ſkory
5:
ſkopowe cżyrwone/ drzewo Setym/ oley/ ná kádzidło wonnych rzecży/ kámie=
6:
nia drogie/ pereł ná bramy do narámniku y napierśniku/ też potrzeby ná cży=
7:
nienie domu Bożego/ ná Arkę zlotą/ ná ſtoł/ ná ołtarze/ ná lichtarz/ ná nacży=
8:
nie wſzelkie/ ná ſzáty ſwięte kápłáńſkie Aaronowi y ſynom iego/ y nánieſli tego
9:
ták wiele co naprzednieyſzych rzecży/ áż woźny wołał iáwnie áby dáley nic nie
10:
nieſli/ iuż wſzytkiego doſtawa.
11:
¶ Wezwał tedy Moiżeſz Beſelehel y Ooliábá/ rzemięśniki od Bogá vſtáwio=
12:
ne/
Beſelehel.
Ooliáb.

13:
roſkazał im áby wſzytko rządnie pocżynili/ według roſkazánia Bożego. Y v=
14:
cżynili ták/ to ieſt/ zbudowáli dom Boży/ do ktorego wnieſli Arkę/ ſtoł/ ołta=
15:
rze/ lichtarz/ nacżynia/ ſzáty/ y poſtáwili ná ſwych mieyſcach. Wyſzło ná ty rze=
16:
cży złotá xxix libr/ ſiedḿ ſet y trzydzyeśći ſyklow/ ſyklus waży według Zydow
17:
ná licżbę kościelną vncią náſzę. Nád to wyſzło ſrebrá ſto funtow ná ſpodki ſłu
18:
pow kościelnych/ á ná gałki ich ſiedḿnaſcie ſet ſiedḿdzyeſiąt y pięć. Miedzi o=
19:
fiárowáli ſiedḿdzyeſiąt tyſiąc funtow y cżterzy ſtá ſyklow/
Srebro.
Miedz.
á kthorzy ieſzcże
20:
dwudzyeſtu lat nie mieli/ nic nie dawáli.
21:
¶ Ná drugi rok od wyścia z Egiptu pirwſzego mieſiącá y dniá iego/ wypeł=
22:
niwſzy Moiżeſz ty wſzytki rzecży ktore mu Pan Bog był roſkazał z rzemięśniki
23:
iego Beſelehel y Ooliábem/ wnieſli Arkę do domu Bożego/
Arká wnioſioná
włożywſzy do niey
24:
tablice ſwiádomiey przykazánia Páńſkiego/ záwieſzono przed nią zaſłonę/ tám=
25:
że y ſtoł od połnocy z drugą stronę zaſłony położono/ włożywſzy nań chleb prze
26:
łożenia/ to ieſt ſwięty/ iáko Pan Bog przykazał. Położyli też lichtarz przećiw
27:
ſtołowi ná ſtronie południá/ y lámpy s świecámi záżegſzy. Poſtáwił też ołtarz
28:
zapálney ofiáry/ zákádził ná nim kádzidłem nawybornieyſzey woniey. Poſtáwił
29:
też namiot gdzye wchodzono do domu Bożego. Poſtáwił też y ołtarz ofiáry w
30:
ſieni álbo w ganku. Vmywádło poſtáwił miedzy domem Bożym á miedzy oł=
31:
tarzem ofiárnym/ nálawſzy w nię wody/ vmyli ſie Moiżeſz y Aaron
Láwátur.
y ſynowie ie
32:
go ręce y nogi/ gdy wchodzili pod przykrycie domu vmowy/ ktory też zyemią ob
33:
tocżyli w koło (iákom pirwey piſał.) A gdy wſzytkiego dokońcżył Moiżeſz s
34:
pomocniki ſwemi/ zákrył obłok wſzytek dom Boży/
Obłok nád do=
mem Bożym.
á chwałá Páńſka nápełniłá
35:
gi/ áni Moiżeſz tám mogł wniść/ á to dla vcżćiwośći przytomnośći Páńſkiey/
36:
y dla Máieſtatu Páńſkiego świátłego. A miał też to przykazánie Moiżeſz/ áby
37:
ſie według obłoku ſpráwowáli/ poki będzye obłok nád domem Bożym/ áby ná
38:
mieyſcu mieſzkáli/ á kiedy obłok odeydzye/ áby ſie też oni z mieyſc ſwych ruſzyli.
39:
Ná dzyeń tedy obłok był nád domem Bożym dla ochłodzenia/ á w nocy ogień
40:
dla świátłá/ gdzye ná to pátrzyli wſzyſcy z namiotow ſwoich. A thu ſie końcżą
41:
wtore kſięgi Moiżeſzowe/ ktore zową Exodus/ po żydowſku Heleſzmot.
42:
Tu piſmo ſwięte ſtárego zakonu przykazánia y v=
43:
ſtaw Páńſkich/ ktore Pan Bog rácżył ná ten cżás przez Moiżeſzá narodu Izrá
44:
elſkiemu vſtáwić/ mamy dobrze rozumieć y rozeznawáć/ ábowiem ſie tu iáwnie
45:
z niego okázuie/ iż Pan Bog cżęſtokroć łáſką ſwoią w dárzech rozmáitych/ na=
46:
rod ich náwiedzáć rácżył/ cżego inym narodom ná ſwiecie nigdy nie cżynił. Kte=
47:
mu ieſzcże powiedzyał im Moiżeſz/ rzekąc: Ciebie Pan Bog (to ieſt Izráelá)
48:
wybrał ſobie zá lud oſobny ze wſzytkich ludzi/ ktorzy ſą po wſzytkiey zyemi/ bo=
49:
wiem cię vmiłował y ſtrzegł przyſięgi ſwey/ ktorą przyſiągł oycom wáſzym. Zy=
50:
dowie to według litery (to ieſt proſtego textu) rozumieią/ przeto ſą twárdzi w
51:
tym/ áby figurze (ktora ſie w tym zámyka pod zaſłoną iáko w puzdrze) mieyſce
52:
dáli. Abowiem vcżynił to był Pan Bog/ y z dawná przeyrzał/ áby narod Páná
53:
Kryſtuſá miał z oſobná ſwoy dar/ y vcżćiwą drogę ku przyściu iego/ gdzye to
ieſzcże y Abrá=



strona: 36

Wiek trzećiLiſt 36.
1:
ieſzcże y Abráámowi było powiedzyano/ z narodu twoiego będą błogoſłá=
2:
wieni wſzyſcy ludzye.
3:
¶ Nie bez przycżyny tedy tu Pan Bog Zydom łáſkę ſwą okázowáć racżył/ ro=
4:
ſkázuiąc im ſobie domy y namioty ſtáwiáć/ ofiáry cżynić/ kapłany święćić/ v=
5:
bior kápłáńſki ochędożny mieć/ w domu Bożym pocżćiwie ſie záchowáć/ krwią
6:
podwoie mázáć/ wielkęnoc ſpráwiáć á iey vżywáć/ wodą ſie kropić s popiołu
7:
iáłowice cżyrwoney/ y inych wiele rzecży ktore Moiżeſz popiſał w wtorych kſię=
8:
gach ſwoich/ w trzećich/ y w cżwartych/ iż to wſzytko ściągáło ſie ná przyście
9:
Meſyáſzá obiecánego Páná Kryſtuſá/ Kápłaná nowego zakonu/ według ſpo=
10:
ſobu naywyzſzego kápłaná Melchiſedech. A iż to Pan bog bacżył po Zydziech/
11:
iż byli ſkłonni ku báłwochwálſtwu bárzo/ chcąc ie od tego odwieść á oderwáć/
12:
vſtáwił im przykazánie ſwoie áby iednego Bogá chwalili/ náprzećiw iemu nic
13:
prożno nie mowił zadny etc. Vſtáwił obrzázánie męſzcżyznom/ áby ſie s pogá=
14:
ny nie mieſzáli. Vſtáwił im kropienie krwie/ y wodą s popiołem iáłowice żoł
15:
tey ku ocżyścieniu grzechow. Vſtáwił im Phaze/ v nas wielkąnocą zową/ v=
16:
przedzáiąc figurą tą ſwięte przyście y krwie roźlanie báránká Páná Kryſtuſá/
17:
ktory náſze złośći ná ſię wzyął y krwią ſwą odkupił/ według piſmá Páwłá s.
18:
ktory piſze: Nie koźlą krwią áni popiołem iáłowice żołtey odkupieniſmy etc.
19:
Vſtáwił im był Moiżeſz/ áby pirwſzego mieſiącá dniá cżternaſtego/ tho ieſt/
20:
pod pełnią Kwietniá/ báránká pożywáli s kwápieniem/ ná pámiątkę wyścia
21:
z niewoley Egipſkiey. To też właſna figurá náſzego vżywánia wielkiey wiecże=
22:
rzey Páná Kryſtuſá/ ná pámiátkę tę iż nas z niewoley cżártowſkiey wywiodł.
23:
Tákież ine ſłużby Boże/ ktore Zydowie podeymowáli ná on cżás (cżego dzi=
24:
ſieyſzy Zydowie iuż dawno nie cżynią) ściągáły ſie ná nowy zakon náſz Krześći
25:
áńſki pod ſtrażą/ o cżym Páweł ſwięty piſze.
26:
Przykazał im theż Pan Bog przez Moiżeſzá/ iż
27:
gdy przydzyecie do zyemie Kánáneyſkiey ktorą wam Pan Bog obiecał/ odłą=
28:
cżyſz káżde pirworodne dobytcże twoie ſámce y poświęćiſz/
Pirworodſtwo.
á ná mieyſce oſłá
29:
pirworodnego daſz owcę/ á będą poświęcone kápłanom/ ine źwierzęta niecży=
30:
ſte będą odkupione po mieſiącu piącią ſyklow ſrebrá (ſykiel ważył vncią złotá
31:
álbo ſrebrá.)
Sykle dwoiákie.
Pies pirworodny ma być zábit. Cżłowiek pirworodny piącią ſy=
32:
klow ſrebrá ma być odkupion/ ale ktory ſie vrodził w narodzye Lewi/ then ſie
33:
nie odkupował/ bo ten narod był Pánu Bogu ná kápłáńſtwo poświęcon/ bo=
34:
wiem był powiedzyał Pan Bog/ moie ieſt pirworodſtwo wſzelkie/ od tego cżá=
35:
ſu gdym ie pobił w Egipcie/ ták ze źwierząt iáko z ludzi/ y dał ie dárem Aaro=
36:
nowi y ſynom iego/ to ieſt kápłanom/ tákież dzyeſięćiny z zyemie/ y owoc z drze=
37:
wá y z dobytká. Przykazał im tákież był áby ſześć lat zyemię oráli á ſiali/ á ſio=
38:
dmy rok áby odpocżynienie miáłá/ á then rok ſiodmy/ żadne práwo/ áni długi/
39:
áni cżynſze álbo podatki nie miáły iść. Tákież w pięćdzyeſiąt lat áby mieli rok
40:
Propiciationis/ to ieſt/ miłośćiwe láto/
Miłoſćiwe láto.
áby gi zwáli rok odpuſzcżenia/ á then
41:
dziś v nas zową Iubileus.
Iubileus.
Tego roku káżdy przywroćił ſie ná ſwoię dzyerżá=
42:
wę/ ieſli kiedy przed tym przedał był komu imienie/ bo v nich ná wiecżność nie
43:
mogł nic przedáć nieruſzáiącego imienia/ iedno álbo ná wykupienie/ albo nay=
44:
mem/ álbo do látá odpuſzcżeniá/ álbo ktory przyiaciel blizſzy mogł wykupić.
45:
Ale domy mieyſkie inácżey ſie záchowały/ kto dom przedał ná wiecżność/ mogł
46:
do roku záſię (ten kto przedał) wykupić/ ále ieſli roku omieſzkał/ iuż nie mogł
47:
áni w rok odpuſzcżenia/ tylko domy kápłáńſkie przychodziły záſię ná nie láthá
48:
odpuſzcżenia bez wykupná. Przedmieſzcżánie ći nie mogli przedáć/ bo to ku po=
49:
ſpolitey rzecży przyſłuſzáło.
50:
¶ Zákazał też záſię Pan Bog wiele rzecży ludu Izráelſkiemu. Napirwey áby
51:
ſług nie obciążáli wielkimi pracámi/ á ieſlić ſie przeda zá pieniądze twoy brát/
52:
nie rob nim iáko naiemnikiem/
Zákazáne rzecży.
y może ſie wykupić/ á ie=
ſli nie wyku=



strona: 36v

Kſięgi pirwſze
1:
ſli nie wykupi/ będzie wolen látá odpuſzcżenia.
Práwá y vſtáwy.
Słudzy wáſzy ták żoná iáko mę=
2:
ſzcżyzna/ áby byli z waſzego kraiu bliſko/ ieſli cudzozyemiec będzye/ niechay iuż
3:
nie wychodzi nigdzyey od was/ áni y w rok odpuſzcżenia. Też áby nikt cudzym
4:
korzenim nie ſádził winnice/ áni naſienim ſiał roley/ áby też nie oráli wołem y
5:
oſłem ſpołu ſprzągſzy/ iedno álbo oſły álbo woły. Też áby nie mieſzał lnu z weł=
6:
ną/ álbo tkał poſpołu wełnę ze lnem/ przeto Zydowie y dziś lniánymi niciámi
7:
ſukniey nie ſzyią. Aby też nie zátykał wołowi gęby gdy młoći (bo indzyey doby=
8:
tki młocą depcąc po gumnie/ nie thák iáko v nas cepámi.) Niewiáſtá áby ſie
9:
nie vbierałá w męſzcżyznie ſzáty/ á mąż w niewieſcie. A gdy naydzyeſz ptaká kto=
10:
regokolwiek rodzáiu w gniaźdzye ná iáycach álbo ná dzyeciach/ pobierzeſzli mu
11:
dzyeći álbo iáycá/ puść ſamego wolno. Nie warz koźlego mięſá w mleku mát=
12:
ki iego/ áby też ktora niepłodna nie byłá w twoiey zyemi. Też ná potrzeby cho=
13:
dząc dworowe przed namioty/ áby vkopał dołek w zyemi/ á zákrył niecżyſtość
14:
ſwoię/ dla chędogośći mieyſcá/ noſząc motycżkę v paſá. Nie ofiáruy ze złego
15:
nabycia ofiáry w domu Bożym. Dobytká też nie przypuſzcżay cudzego do ſwe=
16:
go. Nie będzyecie też iádáć ze krwią nic. Nie golcie brzytwą głowy áni bro=
17:
dy. Nie cżyńcie ná ciele ſwoim żadnych znákow álbo kárákterow/ iáko Pogá=
18:
ni dzyáłáią. Mięſa żadnego nie iedzcie/ ktore wilk álbo niedźwiedź zádawi. A=
19:
ni tłuſtośći áni krwie nie iedzcie okrom rybiey/ áni tłuſtosći dobytká cżyſtego
20:
nie ofiárnego według niektorych. Stoi też w ſwiętym piſmie Leuitico/ iż gdy
21:
kto vłowi źwierzę albo ptaká/ wypuść kreẃ z niego w zyemię á zakriy/ á ze
22:
krwią go nie iedz/ bo we krwi duſzá iego ieſt. Mięſa áby nie pożywáli niecży=
23:
ſtego dobytká/
Cżyſty dobytek.
ale ktore ſą cżyſte/ iáko Woł/ Owcá/ Kozá/ Ieleń/ Báwoł/
24:
Zubr/ y ine kthore żuią á máią łoy w ſobie y kopytá roſpadłe/ ty mogą ieść/ á
25:
tych ktore żuią á kopyt nie máią roſpadłych nie iedzcie/ iáko Wielbłąd/ Kro=
26:
lik/ Záiąc/ bo ſą niecżyſte/ Swinia acż ma kopytá roſpadłe/ ále nie żuie/ niecży=
27:
ſta ieſt.
Niecżyſty zwirz.
Miedzy rybámi káżdą iedzcie ktora łuſkę ma/ ktore łuſki nie máią nie
28:
iedzcie. Miedzy ptaki ktore máią páznogieć dłużſzy w tyle iż ná przodku nie
29:
iedzcie/ iáko Orzeł/ Gryff/ Sęp/ Kániá/ Iáſtrzáb/ Kruk/ Strus/ Sowá/
30:
Bąk/ Norek/ Lábęć/ Dudek/ Nietoperz/ y ine tákie. Też miedzy źwierzęty
31:
ktore chodzą ná cżterzech ręku/ iáko Małpá/ Niedźwiedź/ Kocżkodan/ y
32:
wiele inych tákich.
33:
¶ Kápłanom theż było przykazano/ áby winá y żadney rzecży ktorą ſie vpić
34:
może nie pijáli/ áby trzeźwi był á vmiał rozeznáć co ieſt ſwiętego/ á co przeći=
35:
wnego Bogu/ cżyſte y niecżyſte/ náucżaiąc ſyny Izráelſkie rzecżom pobożnym/
36:
áby też powiedáli/ iż ktory nád wolą Bożą wykrocży vmrze. Ktoryby też zdro
37:
wia nie miał dobrego/ áby nie był święcon. Aby też przy vmárłych nie bywali
38:
áni ſie ich dotykáli/ áni przy pogrzebie/ okrom oyca mátki y właſnych dzyeći.
39:
Zon nie poymowáli iedno co nacnotliwſze dzyewki/ potym s krolewſkiego ro=
40:
dzáiu poymowáli/ dla doſtoieńſtwá kápłáńſkiego/ żony.
41:
¶ Przykazał też Pan Bog/ áby żadny do domu Bożego nie chodził/ ktory nie
42:
ma ciáłá zdrowego/ á byłá dwoiá niecżyſtość/ iedná duſzna przez grzech/ dru=
43:
ga przez ciało niezdrowe/ to ieſt trąd.
Niecżyſty cżło=
wiek.
Trąd cżłowiecży.
A ták przekażáłá do domu Bożego nie=
44:
cżyſtość duſzna/ rozumiey gdy ſie kto pomázał báłwochwálſtwem/ mężoboy=
45:
ſtwem/ cudzołoſtwem/ y ktemu rownemi. Tákie niecżyſtośći ocżyściáli s ſiebie
46:
obiatámi zá grzech zá wſzytek lud. A kiedy mnieyſza niecżyſtość/ to ieſt mniey=
47:
ſzy grzech/ tedy ie kápłan ocżyściał wodą s popiołu Iáłowice żołtey. Niecży=
48:
ſtość cieleſna byłá s trądu/ á tháki nie był puſzcżan miedzy ludzi/ ále oſobno
49:
przed namioty mieſzkał/ á muſiał mieć ſzáty ná boku roſprote bez cżapki/ vſtá
50:
zátkáne ſzatą.
Száty trędowá=
tego.
A ieſliby było wątpienie iákie iżby nie miał trądu/ kápłanom tá
51:
kie dawano vznáwáć/ iżby obacżyli ieſli godzyen miedzy ludźmi być/ álbo w do=
52:
mu Bożym. Ieſliby ſie wylecżył á był zdrow/ ſzedł do kápłanow/ ktorzy gdy
53:
k niemu wyſzli/ kazał mu kápłan przynieść á ofiárowáć dwu wroblu żywych y
drzewo Cedro=



strona: 37

Wiek trzeći.Liſt 37.
1:
drzewo Cedrowe/ Izopu ſnopek y nić iedwabiu cżyrwonego. Iednego thedy
2:
wroblá kápłan ofiárował nád wodą żywą w nacżyniu glinianym wypuśćiwſzy
3:
kreẃ ná wodę/ á drugiego wroblá przywiązał do drzewá onego y Izopu nicią
4:
onamże/ kropił cżłowieká macżáiąc pálec w oneyże wodzye krwáwey/ y puśćił
5:
wroblá iednego precż. Potym on cżłowiek ſzáty ſwoie wſzytki zeprał/ vmył ſie
6:
y ſam/ y ogolił wloſy po wſzytkim ciele/ wſzedł miedzy namioty/ ale miał ſiedḿ
7:
dni przed namiotem ſwoim pirwey mieſzkáć.
Ocżyſcienie trádu.
Drugi raz dniá ſiodmego miał o=
8:
golić wſzytki włoſy y brwi/ y vmyć ſie wſzytkiego y ſzáty ſwoie zeprać. Dniá o=
9:
ſmego wzyął dwu báránu niepomázánych/ tho ieſt zdrowych/ y owcę rocżną/
10:
mąki/ y oleiu/ ofiárował to v drzwi kościelnych/ to ieſt domu Bożego/ tedy ká=
11:
płan ofiárę vcżynił z iednego báráná zá grzech álbo wyſtępek/ wzyąwſzy krwie
12:
z niego pomázał koniec vchá práwego onego cżłowieká/ y końce pálcow v nogi
13:
y ręki podle wielkiego pálcá. Też wlawſzy oleiu ná lewą rękę/ kropił pálcem
14:
práwey ręki ſiedḿ rázy ku domu Bożemu/ á co zbyło oleiu/ wylał mu na koniec
15:
vchá y ná pálce v nogi y ręki podle wielkiego pálcá/ y modlił ſie kápłan. A ieſli
16:
był ták vbogi iż nie mogł doſtáć ták tego wiele/ tedy miáſto báráná y owce o=
17:
fiárował parę Gołębiąt álbo Sinogárlic/ s ktorych iedná zá grzech á druga zá
18:
obiátę/ ále ine drugie rzecży muſiáły być/ to ieſt/ oley/ báran/ y mąka/ bo przez
19:
to cżłowiek bywał v nich ocżyścion.
20:
¶ Inym obycżáiem záſię/ gdy do zyemie obiecáney mieli przyść/ roſkazano im
21:
záchowáć ſie około tákich chorob/ iáko ſtoi w iij. kſięgach Moiżeſzowych w xiiij
22:
kápitul. to ieſt/ Gdy przydzyecie do zyemie Kanáneyſkiey/ á ktorą wam dam/
23:
á przepuſzcżę ná dom ktorego ránę trádową/ idź do kápłaná á rzecż mu thák:
24:
Zda mi ſie iż mam ránę w domu ſwym.
Trąd domowy.
Tedy kápłan każe wynieść wſzytki rze=
25:
cży z domu pirwey niż tám wnidzye/ áby nie były wſzytki rzecży niecżyſte ktore
26:
ſą w nim. Potym wnidzye á opátrzy ieſli ieſt zarázá trądowa ná domu/ á vy=
27:
rzyli ná ściánach iáko dołki bláde álbo żołte ſzkáráde á głębſze niż ine mieyſcá
28:
ná ścienie/ wynidzye z domu á záwrze gi zá ſiedḿ dni/ ſiodmego dniá záſię przy=
29:
dzye ogląda ieſli ſie ſzerzy álbo vmnieyſza ráná. Ieſli roście/ każe (ieſli mur)
30:
wybráć kámienie/ ná ktorych tá plagá będzye/ á wynieſie zá miáſto ná niecżyſte
31:
mieyſce/ á dom wewnątrz wyſtruże ieſli drzewiány/ á ieſli kámienny/ tedy wyko
32:
wáć w koło/ á proch wyſypáć przed miáſto ná mieyſce niecżyſte/ á ine kámienie
33:
wſádzić ná tych mieyſce/ y znowu potynkowáć. Po tym odnowieniu kſiądz o=
34:
gląda ieſli ſie záſię plagá táka álbo ráná vkazáłá/ tedy wſzytek dom rozbiorą á
35:
wynioſą ná mieyſce niecżyſte. A ieſliby kto wſzedł do tego domu kiedy záwárty
36:
będzye/ niecżyſty ieſt áż do wiecżorá/ y ten káżdy ktoryby ſpał w nim álbo iadł/
37:
ſpierze odzyenie ſwoie. A ieſliby po odnowieniu nie vkázowáłáby ſie dáley ráná
38:
trądowa/ ma gi ocżyśćić tym obycżáiem iáko y cżłowieká/ przyniozſzy dwá wro
39:
ble/ drzewo Cedrowe/ nić cżyrwoną/ Izop/ iákom wyzſzey piſał. A tymże też o=
40:
bycżáiem vcżynić ieſliby ſie okázowáłá ná ſzácie/ tylko
Trąd ná ſzácie.
miáſto wynoſzenia má=
41:
teriey domowey ſzátę ſpalić. Poty o wielkich niecżyſtoſciach cieleſnych.
42:
Niecżyſtośći mnieyſze były rozmáithe iáko y ocży=
43:
ścienia/
¶ Niecżyſthoſći
mnieyſze.
kto ſie dotknął vmárłego cżłowieká gdzyekolwiek/ był niecżyſty ſiedḿ
44:
dni/ ták iż nie mogł iść ná mieyſce ſwięcone/ y dom y nacżynie gdzye vmárł wſzy
45:
tko było niecżyſte do ſiodmego dniá. Wzyął tedy ktory cżłowiek cżyſty popio=
46:
łu iáłowice żołtey paloney/ roſpuśćił z żywą wodą/ rozmocżył w tym Izop/
47:
kropił ludzi/ dom/ nacżynie/ y wſzytek ſprzęt domowy/ zeprawſzy ſzáty y ſam ſie
48:
vmywſzy/ był zdrow. Ktoryby ſie ták nie ocżyśćił/ á wſzedł do domu Bożego/
49:
záginęłá duſzá iego z ludu Bożego/ zá pomázánie mieyſcá ſwiętego.
50:
Też niewiáſtá ćirpiąc niemoc przyrodzoną mieſię=
51:
cną/ niecżyſta ieſt ſiedḿ dni/ tákiey też nie dopuſzcżano ná mieyſcá ſwięte cho=
Gdzić/ y káżdy



strona: 37v

Kſięgi pirwſze
1:
dzić/ y káżdy ktory ſie iey dotknął táki był/ y mieyſce gdzye ſiedzi niecżyſte/ táki
2:
muſiał być ocżyścion przez ſiedḿ dni/ iákom o drugich napiſał. A ieſliby ktory
3:
męſzcżyzná s táką niewiaſtą wiadomie złącżenie miał/ oboie ma być zabitych.
4:
Niewiáſtá ktora porodzi/
Niewiáſty po po=
rodzeniu iáko ſie
máią ſpráwiáć.
niecżyſta będzye wielką
5:
niecżyſtoſcią ſiedḿ dni/ ták iż cżego ſie tknie niecżyſte będzye/ ieſli męſzcżyzná/
6:
oſmego dniá ie obrzáżano ná cżłonku rodnym/ á po tych ſiedḿ dni/ byłá s poko=
7:
iem niewiáſtá xxxiij dni w cżyścieniu/ wſzákże w onych xxxiij dnioch ſłuſzno
8:
mogł káżdy ſpráwiáć co trzebá/ okrom łożá/ wſzákże do mieyſca ſwiętego
9:
nie mogłá iść/ áni rzecży poświęconych dotykáć. Ale ieſli dzyewkę porodzi/ ty=
10:
le dwá kroć dłużey muſiałá ſie cżyśćić. ∴ A gdy iey cżás przyſzedł ocżyścienia/ o=
11:
fiárowáłá zá dzyeći báránká rocżnego ná obiátę/ álbo gołąbiąt dwoie/ iedno
12:
zá dzyećię dla pirworodnego grzechu/ drugie zá grzech ſwoy. Ale chłopiętá kto=
13:
re ſie rodziły/ prożne tego były/ dla obrzazánia. Ale nád to/ iákom piſał/ pir=
14:
worodne odkupowáli piącią ſyklow ſrebrnych. ¶ Kto ſie też dotknął śćir=
15:
wu zdechłego źwierzęciá/ niecżyſty był do wiecżorá/ á ieſli co przyniozł z niego
16:
álbo iadł/ ſpierze ſzáty ſwoie. ¶ Ktoby iadł co źwierzę zadławi/ niecżyſty bę=
17:
dzye áż do wiecżorá. ¶ Kto ma zmázę przez ſen/ niecżyſty ieſt do wiecżorá.
18:
¶ Kto z żoną chocia ſlubną ma złącżenie/ niecżyſty ieſt/ vmyie ciáło ſwoie wo=
19:
dą y ſzáty ſpierze/ tákież y żoná/ á będzye niecżyſtym do wiecżorá. ¶ Tákież
20:
kto ſie tknie popiołu iáłowice paloney/ álbo y wody ocżyścienia iey/ będzie nie=
21:
cżyſtym do wiecżorá/ tymże obycżáiem ſie ocżyśći/ iáko y drugie nápiſano. Y
22:
wiele inych rzecży ktore piſmo w iij kſięgach Moiżeſzowych miánuie.
23:
Sługi koſcielne z roſkazánia bożego
Słudzy koſcielne.
też Moiżeſz
24:
ſpoſobił z narodu Lewi Aaroná y ſyny iego/ áby oni tylko ſámi byli pilni poſług
25:
y nacżynia domu Bożego y ſwiątośći iego. Y oblokł tedy Moiżeſz Aarona w o=
26:
dzyenie kápłáńſkie/ w takie iákom piſał trochę wyzſzey. Wzyąwſzy oley ſwięty
27:
pomázał dom Boży á poświęćił/ y ſpodki ſłupow y ine nacżynie/ y Aaronowi
28:
ręce námázał y lał ná głowę oleiem ſwiętym. A ſyny iego w ſzáty lniane vbrał
29:
ſubtylne/ y páſy przypaſał/ włożył ná nie cżapki/ á ręce oleiem pomázał świę=
30:
cąc ie. Poświęćił y ołtarze ſiedḿ rázow kropiąc. Pomázał y nacżynia wſzytki
31:
oleiem ſwiętym. Ofiárował Aaron y ſynowie iego Cielcá zá grzechy/ położy=
32:
wſzy ręce ná głowie iego rzázáli go.
Ofiárá Aárono=
wá.
Moiżeſz pálec rozmocżył we krwi iego/ po=
33:
mázał rogi v ołtarzá w koło/ wypełniwſzy to/ wylał oſtátek krwie pod fundá=
34:
ment ołtarzá/ á tłuſtość wnętrzną ſpalił ná ołtarzu zapálnych obiáći/ ále mię=
35:
ſo/ ſkorę/ gnoy/ ſpalili przed namioty/ iáko Pan Bog przykazał. Ofiárował też
36:
Skopu ná zábitą ofiárę według vſtáwy Kápłáńſkiey/ s ktorego wzyąwſzy Mo=
37:
iżeſz krwie/ pomázał końce vcha ich/ y pálec podle wielkiego palcá v práwey rę=
38:
ki tákież v nogi/ oſtátek krwie wylał ná ołtarz w koło/ ále wſzytkę tłuſtość
39:
wnętrzną/ nerki/ cżepek/ y łopátkę práwą odiął. Wzyąwſzy s koſzá praſny
40:
chleb/ to wſzytko dał Aaronowi w ręce (dáiąc mu moc ná kápłáńſtwo) y ſy=
41:
nom iego.
Swięcenie Ká=
płanow.
A wzyąwſzy to záſię z ręku ich/ ſpalił ná ołtarzu iż zápalna ofiárá by=
42:
łá/ y wzyąwſzy máśći y krwie ktora byłá ná ołtarzu/ przymieſzawſzy wody ze
43:
wzdroiu/ kropił ie y ſzáty ich. A gdy byli tym obycżáiem poświęceni/ oſtátek
44:
mięſá Skopowego vwárzyli przed drzwiámi/ á tám ie iedli s chlebem ktory był
45:
zoſtał w koſzu praſnic/ á co było zoſtáło do záiutrza/ ſpalono/ á cżynili tho raz
46:
przez dzyeń do ſiedmi dni/ nie zwłocżąc s ſiebie odzyenia/ áni wychodzili ni=
47:
gdzyey od domu we dnie y w nocy/ ále vſtáwili ſtraż v drzwi iáko Pan bog przy=
48:
kazał. A gdy było oſmego dniá/ wezwał Moiżeſz Aaroná y ſynow iego/ y ſtár=
49:
ſzych z ludu Izráelſkiego/ roſkazał Aaronowi/ áby mowił ku ludu Izráelſkie=
50:
mu/ weźmicie kozłá ná ofiárę zá grzechy/ á cielcá y báránká rocżnego niepoka=
51:
lánego/ to ieſt zdrowego/ ná obiátę/ wołu y ſkopu ſpokoyne/ á ofiáruycie ie przed
Pánem Bo=



strona: 38

Wiek trzeći.Liſt 38.
1:
Pánem Bogiem z oſobná/ też y mąkę z oleiem/ bowiem Pan bog vkaże ſie wám
2:
dziś. Przywiedli tedy wſzytko co przykazal Moiżeſz przez Aaroná/ do drzwi do=
3:
mu Bożego. Rzekł tedy Moiżeſz do Aaroná: Ofiaruy Cielcá zá grzech twoy/ y
4:
Skopu ná zábitą ofiárę/ á cżyń modlitwy zá ſię y zá lud.
Ofiáry.
Przyſtápił tedy Aa=
5:
ron do ołtarzá/ ofiárował napirwey Cielcá zá grzech/ przynieſli mu ſynowie
6:
kreẃ/ w ktorey rozmocżywſzy palec/ mázał rogi oltarzowe/ oſtátek wylał podle
7:
ſpodku ołtarzá/ á tłuſtość z niego/ to ieſt/ nerki z łoiem/ cżepek/ y ine wnętrz=
8:
nośći s tłuſtym ſpalił ná ołtarzu zá grzechy/ iáko Pan Bog przykazał/ mięſo y
9:
ſkorę przed namioty wyniozł y ſpalił. Tákież vcżynił y Baranowi/ iedno iego
10:
wnętrznośći y tłuſte wypłokał pirwey w wodzie y sſiekał y ſpalił. Zá grzech le=
11:
pak ludu poſpolitego/ zabił na ofiárę Kozłá/ y ſpalił takież/ przydawſzy ktemu
12:
niektore ofiáry poświęcone. Ofiárował y Wołu y Skopu ſpokoyne ofiáry za
13:
lud/ przynieſli mu ſynowie kreẃ/ ktorą wylał w koło ná ołtarzu/ tłuſtość y o=
14:
gon/ nerki/ y ine tłuſtośći/ położyli ná pierſiach/ á gdy to zápalili/ oſobno pier=
15:
śi y łopátki odłożył Aaron. Wyciągnął rękę Aaron/ błogoſłáwił ludu wſze=
16:
mu. Wypełniwſzy ty rzecży odſtąpił od ołtarzá/ á wſzedſzy Aaron y Moiżeſz do
17:
domu Bożego/ modlili ſie Pánu Bogu/ thám ſie vkazáłá chwałá Boża przed
18:
wſzytkim ludem/ ábowiem sſtąpił ogień od Páná y ſtrawił wſzytki ofiáry y tłu
19:
ſtośći ktore były ná ołtarzu.
Ofiárá ſámá za=
pálna.
A gdy tho widzyał lud poſpolity/ chwalili Páná
20:
Bogá pádáiąc ná ſwe oblicże. Chowano ten ogień tak długo áż do zborzenia
21:
Ieruzálem przez Nabuchodonozorá Bábilońſkiego/ bowiem thego cżáſu był
22:
chowan w dole ſuchym przez Kápłany/ á cżáſu Nehemiaſzá Proroká był po=
23:
tym nálezyon. O tym to ogniu mowił Pan Bog: Ogień moy ná ołtarzu záwżdy
24:
będzye gorzał/ ktory będzye Kápłan chował przykładáiąc drew ráno ná każdy
25:
dzyeń/ ogień to wiecżny ktory nigdy nie vſtanie z ołtarzá. Ani też inſzego ogniá
26:
ná ten cżás nie godziło ſie do domu Bożego bráć. A gdy popiołu názbyt było/
27:
Kápłan vbrawſzy ſie w ſzáty kápłáńſkie zebrał gi w nacżynie miedzyáne/ y zá=
28:
ſię vbrał ſie w ine odzyenie/ wynioſł przed namioty popioł ná miednicy/ á ná
29:
cżyſtym mieyſcu ogniem potym wodą ſtrawił do kęſá.
30:
Nádáb y Abiu ſynowie Aaronowi wzyąwſzy ká=
31:
dzidlnice co imi kádzą/ włożyli do nich ogniá inego nád przykazánie/ nie z ołta=
32:
rzá ktory przykazano/
Nyepoſluſzenſt=
wo.
przeto ie ogień záráźił ktory wyſzedł od Páná áż pomár=
33:
li. Y rzekł Moiżeſz ku Aaronowi/ toć ieſt co mowił Pan Bog/ ſwoy Máieſtat grafika
34:
ſwięty okażę ná tych kto
35:
rzy ſie ku mnie bez oby=
36:
cżáiá przybliżáią. Sły=
37:
ſząc to Aaron milcżał.
38:
Wezwawſzy Miſahelá
39:
y Eliſafá ſynow Oziel
40:
ſtryiá Aaronoweo/ rzekł
41:
Moiżeſz: Idźcie á po=
42:
bierzcie brácią ſwoię s
43:
Kościołá/ á wynieſcie
44:
przed namioty. Wnet
45:
ſzli y wynieſli ie/ iako le
46:
żeli w płociennych ſzá=
47:
thach/ y wyrzućili ze
48:
drzwi/ áni ciáłá ich/ áni
49:
ſzáty nie były ſpalone/ ále s ſzátámi byli pogrzebieni. Y rzekł Moiżeſz do Aaro=
50:
ná y Eleázárá y do Itámár: nie odkrywaycie głow wáſzych/ áni odzyenia drá
51:
paycie iáko cżynią Pogáni/ byſcie ſnadź nie pomárli.
G 2Ná ten



strona: 38v

Kſięgi pirwſze
1:
Ná ten cżás był v nich troy obycżay ofiar.
Troy obycżay o=
fiáry.
Pirwſza
2:
byłá ku chwale Boſkiey dobroći/ á tę wſzytkę palono/ zwano ią obiátą. Druga
3:
byłá zá grzechy/ á tá byłá iákoby zá powinną dla odpuſtu/ thá ſie też na dwoie
4:
dzyeliłá/ iednę cżęść palono/ druga ſzłá ná pożywienie kápłanom/ ná znák/ iż
5:
ocżyścienie grzechow ſzło od Bogá przez kápłany. Trzecia ofiárá była ktorą
6:
zwano Hoſtia pacifica/ to ieſt ſpokoyna albo zá pokoy/ ktorą cżyniono cżyniąc
7:
dzyęki/ álbo za zdrowie álbo zá ſzcżęſcie/ á tá też byłá troiaka/ iednę palono ku
8:
chwale Bożey/ druga ſzłá ná żywność kápłanom/ trzecia ná vżytek tym ktorzy
9:
ofiáruią. Ale s tych wſzytkich kreẃ záwżdy wylewano pod ołtarz/ á tłuſtość
10:
wnętrzną palono. A ty wſzytki ofiáry miánowáne dobytká y ptáſtwá rozumie
11:
ſie wſzędzye ná zdrowe/ gdzyekolwie piſmo ſwięte kładzye niepomázáne/ á nie
12:
ná pſtre iako drudzy rozumieią.
13:
Wielkanoc v nich iákom iuż piſał bywáłá pirwſzego
14:
mieſiącá/
Wielkanoc
to ieſt Kwietnia dniá xiiij. A mieſiącá ſiodmego/ to ieſt Październi=
15:
ká pirwſzego dniá mieli/ álbo y dziś miewáią ſwięto Neomenią iteż Tubarum/
16:
to ieſt w pełnią mieſiącá/ y Trąbki/ ná pámiątkę iż Skop záſtąpił Izááká ná
17:
ofiárę ku chwale Bożey.
Trąbki.
Tá ſie właſnie figurá ściąga ná Páná Kryſtuſá/ kto=
18:
ry też nas wſzytkich záſtąpił táką ofiárą. Ná to ſwięto trąbili po vlicy w rog
19:
Báráni álbo Wołowy/ y dziś to cżynią. Ná to też ſwięto mieſięcne ofiárowá=
20:
li (krom inych obchodow) ná obiáthę Cielcá/ Skopu/ Báránkow rocżnych
21:
ſiedḿ/ Kozłá s ſwemi ofiárámi zá grzech. Ale dniá dzyeſiątego tegoż mieſiącá
22:
było ſwięto zmiłowánia/ ábowiem tego dniá był Moiżeſz do nich przyſzedł/ iż
23:
ſie iuż Pan Bog zmiłował nad nimi/ á odpuśćił wyſtępek o báłwochwalnego
24:
Cielcá/ á tego dniá pośćili ludzye y dzyeći y dobytek/ od wiecżorá do drugiego
25:
wiecżorá nic nie iedząc áni pijąc/ ná pámiątkę zmárłych/ przeto theż zwano
26:
dzyeń vdręcżenia. A ná to ſwięto raz do roku Aaron vmywſzy y oblokſzy ſie w
27:
kápłáńſkie odzyenie/ ofiárował od ſiebie Cielcá ná obiátę paloną. Potym od
28:
wſzytkich przyiął dwu Kozłu zá grzech/ á Skopu zá obiátę. A gdy Cielcá obia=
29:
tował modląc ſie zá ſię y zá poſpolſtwo/ dwá Kozły poſtawił we drzwiach do=
30:
mu Bożego ſwiádectwá/ puśćił loſy ná obudwu/ ieden los Pánu Bogu/ dru=
31:
gi Kozłu ktory ma być wypuſzcżon/ ná ktorego los przypadnie. Vcżyni z niego
32:
ofiárę
Kozły loſowáne.
zá grzech/ wypuſzcżonego ſchowa. A gdy zábije Kozłá loſowánego zá
33:
grzech/ wnieſie kreẃ iego zá zaſłonę kościelną/ będzye kropił przećiw domu
34:
Bożemu/ áby tym ocżyśćił dom Boży od grzechow ludu Izráelſkiego. Tymże
35:
obycżáiem vcżyni w drugim domu podle tego/ ale żadny nie chodził do domu
36:
Bożego gdy tám Biſkup/ to ieſt Aaron/ wchodził do ſwiętego domu ſwiętych/
37:
áż záſię wyſzedł/ á gdy wyſzedł od ołtarzá zapálnych ofiar/ modlił ſie Pánu bo=
38:
gu zá ſię/ á wzyąwſzy krwie Cielcowey y Koźley/ wyleie ná rogi w koło ołtarzá.
39:
A gdy iuż oocżyśći dom Boży/ potym wyſzedſzy s kościołá álbo s ſtanku Boże=
40:
go/ przywiedzye Kozłá żywego/ położywſzy obie ręce ná iego głowę/ ſpowie mu
41:
wſzytki grzechy y wyſtępki ludu Izráelſkiego. każe go potym precż wywieść z o=
42:
nymi grzechy cżłowiekowi ná puſte mieyſcá. A gdy iuż odnieſie złośći ich w pu=
43:
ſte kráiny/ wroći ſie Aaron do kościołá y zeymie ſzáty pirwſze/ vmyie ciáło ſwe
44:
w vmywádlnicy/ y oblecże záſię właſne ſzáty/ potym ofiárę vcżyni zá ſię y zá lud/
45:
tłuſtośći ná ołtarzu popali. Ten też co Kozłá wodził ſpierze ſzáty ſwoie/ y v=
46:
myie ſie pirwey niż wnidzye do kościołá álbo domu Bożego/ á kreẃ Koźlą y
47:
Cielcową ktore ofiárowáli zá grzechy/ tákież ſkorę y mięſo y gnoy wynioſą przed
48:
namioty á ſpalą/ á kto będzye palił/ ſpierze ſzáty ſwoie y ciáło omyie wodą s po=
49:
piołu Iáłowice żołtey/ á tę wodę zową wodá ocżyścienia.
50:
¶ Piątegonaſtego dniá záſię tegoż mieſiącá były Scenopheia álbo Taberna=
51:
culorum/ co my zowiemy Kucżki Zydowſkie/
Kucżki Zydow=
ſkie.
ktore y dziś ieſzcże Zydowie tegoż
cżſſu ſiedḿ



strona: 39

Wiek trzeći.Liſt 39.
1:
cżáſu ſiedḿ dni pod przykrytym chroſtem miewáią/ ná pámiątkę xxxx lat kie=
2:
dy ná puſzcży byli/ tych dniow nośili roſzcżki rozmáitego drzewá/ Pálmowe/
3:
Iábłek/ ktore zową mala punica ábo granata/ y ine ktore nam nie ſą znáiome.
4:
Też ofiárowáli rozmáite naſienia ktore zyemiá płodzi/ ná cżynienie dzyęki Pá=
5:
nu Bogu. Też ofiárowáli ná zábitą ofiárę Cielcow xiij/ Skopu/ y rocżnych
6:
Báránkow xiiij/ y Kozłá zá grzechy według ſwego zachowánia.
7:
Pan Bog też roskazał Izráelskiemu narodu/ gdy
8:
zyemię Kánáneyſką poſiędzyecie/ ſprawicie ſie ták coby było Bogu miło. Nie=
9:
chay wam będzye iedno miáſto ſwięte ná mieyſcu wybornym y iaſnym/ ktore ſo
10:
bie Bog obierze/
Mieyſce ſwięte
gdzye ma być.
tákże y kościoł áby był ieden w nim/ ále w inych mieſciech wá=
11:
ſzych/
Aby ieden koſcioł
y ołtarz był.
áby nie był áni kościoł áni ołtarz/ ábowiem Bog ieſt ieden/ y lud Izrá=
12:
elſki iednego narodu/ á niechay ſie wſzyſcy y z dáleká y z bliſká ſchodzą do tego
13:
kościołá iednego trzy rázy do roku/ cżynić dzyęki zá wſzytki dobrodzyeyſtwá Bo
14:
że. Wſzelki rodzay męſzcżyźni vkaże ſie przed Pánem/ bowiem dobrze ieſt áby o
15:
ſobie ten ſpolny narod wiedzyał á ſwe náuki ſpolne mieli/ tám przychodzić bę=
16:
dzyecie/ y ofiárowáć ofiáry zábite iedzyone/ y ine ſwiątośći pełnić/ to ieſt/ prze=
17:
dnieyſze obiecáne y dobrowolne/ pirworodkow też tám kápłani vżywáć będą
18:
przed Pánem Bogiem. Oſtrzegayże ábyś ná inych mieyſcach tych ſwiątośći al=
19:
bo ofiar nie cżynił/ iedno ná tym mieyſcu ktore tobie Pan Bog obierze. Cżło=
20:
wiek ktory cżłowieká zábije/ á nie ofiárowałby ofiáry v drzwi kościelnych/ bę=
21:
dzye winien krwie iego.
22:
¶ Przed zbudowánim domu Bożego cżynili ofiáry ledá gdzye/ ále gdy Pan
23:
Bog roſkazał przez Moiżeſzá zbudowáć dom Boży/ nie mogli indzyey cżynić
24:
poſług ſwiętych iedno w nim/ áni dobrowolnych áni inſzych poki byli ná pu=
25:
ſzcży/ y trwáło to v nich trzy ſtá cżterdzyeśći y trzy látá/ áż gdy im wzyęto Ar=
26:
kę ſwiádectwá cżáſu Heli/
Arká wzyętá by=
łá.
od thego cżáſu iuż vſtáwicżnego domu Bożego nie
27:
mieli/ áż do zbudowánia Sálomonowego kościołá. A gdy ten kościoł ſtánął/
28:
tám ſie wſzyſcy ſchadzáli ná ty Cerimonie y z dáleká y z bliſká trzy rázy do roku.
29:
Wiedział to do nich Nábuchodonozor/ obległ ie był w Ieruzalem/ gdy ſie ich
30:
nawięcey ná dzyeń ſwięty zeſzło/ przeto ie był prętko wymorzył głodem. Przeto
31:
Ieremiaſz Prorok żáłobliwie piſał: Drogi Syońſkie płácżą (to ieſt zároſły) dla
32:
tego iż nie máſz ktoby imi chodził do miáſtá ná to ſwięto wielkie. Piſze w Le=
33:
witiku około praw y poſtánowienia wſzelkich tzecży/ ktore tu opuſzcżam/ po=
34:
trzebowáłoby to inych kſiąg. A tu ſie końcżą trzecie kſięgi Moiżeſzowe ktore
35:
zową Leuiticus/ po Zydowſku Waiera.
36:
Mowił Pan Bog do Moiżeſzá ná puſzcży Synái
iiij.Moiże. w j.

37:
z domu Bożego vmowy/ dnia pirwſzego mieſiącá wtorego/ roku wtorego wy=
38:
ścia z Egiptu/ rzekąc: Zbierz lud Izráelſki według rodzáiow y domow ich y
39:
według imion/ cokolwiek narodu męſkiego od dwudzyeſtu lat/ ludzi godnych á
40:
mocnych/ á zlicżycie ie ná vffy ty y Aaron/ á będą zwámi kſiążętá rodzáiow. Y
41:
policżeni ſą ná pocżty oſobno według rodzáiow ná puſzcży Syná ludzye Izrá=
42:
elſcy/ z narodu Ruben pirwſzego ſyna Izráelowego/ ktorych było cżterdzyeśći
43:
y ſześć tyſięcy y pięć ſet. Z narodu od Symeonowych ſynow pięćdzyeſiąt y dzye=
44:
więć tyſięcy y trzy ſtá.
Pocżet ludu I=
zráelſkiego.
Od ſynow Gad cżterdzyeśći y pięć tyſięcy y połſiodmá
45:
ſtá. Od ſynow Iuda ſiedḿdzyeſiąt y cżterzy tyſiące y ſześć ſet. Od ſynow Iſá=
46:
chár pięćdzyeſiąt y cżterzy tyſiące y cżterzy ſtá. Od ſynow Zabulon pięćdzyeſiąt
47:
y ſiedḿ tyſięcy y cżterzy ſtá. Od ſynow Efráim cżterdzyeśći tyſięcy y pięć ſet.
48:
Od ſynow Mánáſſe trzydzyeśći y dwá tyſięcy y dwie ſcie. Od ſynow Beniamin
49:
trzydzyeśći y pięć tyſięcy y cżterzy ſtá. Od ſynow Dán ſześćdzyeſiąt y dwá tyſię=
50:
cy y ſiedḿ ſet. Od ſynow Aſſer cżterdzyeśći tyſięcy y piętnaſcie ſet. Od ſynow
51:
Neptálim pięćdzyeſiąt y trzy tyſięcy y cżterzy ſtá. Ci ſą ktore policżył Moiżeſz
G 3y Aaron/



strona: 39v

Kſięgi pirwſze
1:
y Aaron/ y dwánaſcie kſiążąt Izráelſkich/ A było wſzytkiego ludu ku walce go=
2:
dnego/ ktorych mniey dwudzyeſtu lat nie było/ ſześć ſet tyſięcy y trzy tyſiące y
3:
pięć ſet y pięćdzyeſiąt/ okrom Lewitow/ bo ie Pan Bog kazał s tego wyiąć/ iż grafika
4:
ći Arkę/ ołtarze/ dom
5:
Boży/ y ine ſwiątośći
6:
kościelne nośili/ y przy
7:
ſłużbie Bożey záwżdy
8:
byli/ wſzákże policżon
9:
ieſt narod Lewi ku ſłu=
10:
żbie Bożey od ſynow ie=
11:
go/ Gierſan/ Cháát/
12:
Merari/ dwádzyeściá y
13:
dwá tyſięcy ſiedḿdzye=
14:
ſiąt y trzy. S tych naro=
15:
dow Izráelſkich káżdy
16:
miał wodzá ſwego álbo
17:
kſiążę/ y woyſká ſwoie
18:
kładli á namioty roz=
19:
bijáli według roſkazánia Bożego przez Moiżeſzá/ niektorzy ná południe/ dru=
20:
dzy ku połnocy/ ná zachod/ y ná wſchod ſłońcá około domu Bożego gdzye=
21:
kolwiek przyſzli.
22:
Mowił ieſzcże Pan Bog do Moiżeſzá/ vcżyń ſobie
23:
dwie trąbie ſrebrne rozdęte/ ktorymiby mogł lud zwieść ſpołu gotowy kiedy
24:
w nie zátrąbią/ á namioty będzyecie ruſzáć z mieyſc ſwych tym obycżáiem/ Kie=
25:
dy ráz zátrąbią/ áby przyſzli k tobie kſiążętá/ ieſli długo trąbić będą/ áby ſie
26:
pirwſze woyſká ruſzáły od wſchodu ſłońcá/ kiedy drugi raz będą trąbić/ tedy ſie
27:
ma ruſzyć drugie woyſko ktore będzye leżáło od południá/ ná trzecie trąbienie
28:
od połnocy/ áż do konćá. A ná proſte trąbienie będzye ſie lud ſpołu wſzytek
29:
ſchodził. Synowie Aaronowi będą trąbić/ á będzyecie ſie obchodzić tym oby=
30:
cżáiem ná wieki. A ieſli kiedy ná woynę wychodzić będzyecie przećiw nieprzyia=
31:
cielom/ ogromnie w trąby trąbcie/ będzye wſpámiętánie przed Bogiem wá=
32:
ſzym ná was. A kiedy będzyecie mieć ſwięto/ będzyecie ſpiewáć á trąbić nád o=
33:
fiárámi wáſzymi/ áby wam były ku wſpámiętániu Bogá wáſzego iż mu ku
34:
cżći ofiáruiecie.
35:
Potym wtorego mieſiącá/ to ieſt Máiá/ dniá dwu=
36:
dzyeſtego/ wtorego roku/ odſzedł ieſt obłok od domu Bożego vmowy. Ruſzyli
37:
ſie tedy ſynowie Izráelſcy z mieyſc ſwych s ſwymi woyſki y ze wſzytkim domoſt=
38:
wem ſwoim z mieyſcá puſzcżey Syná/ według ſpráwy á roſkazánia Bożeo przez
39:
Moiżeſzá. Stánął obłok ná puſzcży Fárán/
Fárán.
ſłożyli theż y dom Boży y wſzytki
40:
przybytki iego/ y nieſli ſynowie Gierſonowi y Merári y Cháátowe potomſtwo/
41:
ták długo áż przyſzli ná mieyſce położenia puſzcżey Farán zá trzy dni nie odpo=
42:
cżywáiąc/ á obłok ie prowádził. A gdy byłá podnieſioná Arká ſwiádectwá/
43:
mowił Moiżeſz: Powſtań Pánie/ áby byli roſproſzeni nieprzyiaciele náſzy/ áby
44:
vciekáli ktorzy cię opuśćili álbo w nienawiśći máią/ od oblicża twego. (teraz
45:
to mieyſce trzymáią Turcy) A w thym powſtáło ſzemránie poſpolitego ludu
46:
przećiw Pánu/ zdáłá ſie im praca wielka być. Przeto ogień sſtąpił y ſpalił o=
47:
ſtátnią cżęść namiotow. Modlił ſie Moiżeſz do Bogá/ y vćichł ogień/ y we=
48:
zwał ono mieyſce zápalenie. Nárzekáli drudzy mowiąc:
Nárzekáli żydo=
wie.
Kto nam da mięſá ku
49:
iedzeniu/ pámiętamy żeſmy doſyć mieli y ryb w Egipcie/ przychodzą nam ná pá
50:
mięć y ogorki/ melony/ łuki/ cebule/ cżoſnki/ á tu nie widzimy nic iedno Mán=
51:
hu/ iuż duſzá vſchnęłá od niey. Słyſząc to Moiżeſz niewdzyęcżnie prziymował/
y rzekł ku Pá=



strona: 40

Wiek trzeći.Liſt 40.
1:
y rzekł ku Pánu Bogu: Cżemuś ná mię to brzemię włożył ludu nieſkroconego/
2:
ázażem ia ich mátka álbo ociec? Proſzę álbo inácżey opátrz/ álbo mnie zábiy.
3:
Ktoremu Pan Bog rzekł/ poſtaẃ mi ſiedḿdzyeſiąt ſtárſzych z Izráelá naſta=
4:
tecżnieyſzych/ gdzye ſie wchodzi do domu Bożego/
iiij. Moiż. w xj.
vlżę duchu twoiemu/ polecę
5:
im iż cię podeprą w tym brzemieniu/ á ludu rzecżeſz/ iutro wam dam mięſá áż
6:
do mieſiącá áż ſie obroći w brzydkość álbo zgágę. Rzekł Moiżeſz/ thego ludu
7:
ſześć ſet tyſiąc/ á ty gi chceſz zá mieſiąc náſyćić/ azaż ták wiele nábito wołow ál=
8:
bo owiec coby ie mogł nákarmić (iákoby rzekł niepodobnać to rzecż) álbo ázaż
9:
ſie zbiegną wſzytki ryby w gromádę áby ſie ich náiedli. A Pan Bog odpowie=
10:
dzyał/ ázaż ręká Boża nie mocna/ teraz vyrzyſz ieſli ſie rzecż moiá wypełni.
11:
Wybrawſzy Moiżeſz ſiedḿdzyeſiąt mężow/ poſtáwił ie przed domem Bożym/
12:
okrom dwu ktorzy w namieciech zoſtáli/ mnimáli ſie być niegodnymi/ Heldad
13:
y Medad. Sſtąpił duch Boży w nie/ ktorzy ſtali z Moiżeſzem á prorokowáli/
14:
y oni co byli zoſtáli w namieciech prorokowáć pocżęli. Wroćił ſie Moiżeſz zá=
15:
ſię do namiotow y z mężmi onymi/ powiedzyał ludu wſzytkiemu Páńſkie ſłowá.
16:
A ták wyſzedł wiátr od Páná y przygnał wielkość ptakow (zową ie Koturni=
17:
ces/ drudzy Iárząbki) od wyſpy morſkiey Ortigiey do namiotow ich. Powſtał
18:
lud á náchwytał ptakow do wtorego dniá y náſuſzył/ á ieſzcże im było mięſo w
19:
gębie/ kiedy Pan przepuśćił ná nie plagę wielką iż ich pobił wiele. Y przezwa=
20:
no ono mieyſce groby chćiwośći/ bo tám pochowáli lud ktorzy chcieli mięſá.
21:
S tego mieyſcá ruſzyli ſie do Aſſerot/
Aſſerot.
á tám powſtá=
22:
łá Mária y Aaron przećiw Moiżeſzowi brátu dla żony iego Murzynki/ iż ią
23:
był opuśćił poiąwſzy ią zá małżonkę. Piſzą drudzy iż ſie byłá poſwárzyłá z Ze=
24:
forą żoną drugą Moiżeſzową. Ale ſwięte piſmo powieda/ iż Mária y Aaron
25:
mowili: Zaſz tylko przez ſámego Moiżeſzá Pan Bog mowił ieſt/ wſzák y nam
26:
też mowił? To gdy Pan Bog vſłyſzał rozgniewał ſie. Był Moiżeſz cżłowiek
27:
ćichy nád ine ludzi. Y rzekł Pan do Moiżeſzá y Aaronowi y Máriey/ wnidźcie
28:
was trzey tylko do domu Bożego. A gdy weſzli rzekł im/ gdyby kto był miedzy
29:
wámi Prorokiem/ mowiłbych mu przez widzenie álbo przez ſen/ álbo przez ga=
30:
dki/ álbo przez figurę/ ále ſłudze ſwemu Moiżeſzowi/ ktory w domu moim na=
31:
wiernieyſzy ieſt/ vſty w vſtá mowię/ cżemuż mu tedy przymawiacie á zá máło go
32:
ważycie? Y odſtąpił obłok/ á Márią trąd oſiadł. Y rzekł Aáron do Moiżeſzá:
33:
Proſzę Pánie nie kłádź ná nas tego zá grzech. Y modlił ſie Moiżeſz do Páná
34:
Bogá mowiąc: Proſzę Pánie vzdroẃ ią. Ktoremu Pan Bog odpowiedzyał/
35:
gdyby ociec iey plunął iey ná oblicże/ zażby ſie nie miáłá wſtydzić ácż nic dáley
36:
áby iedno do ſiodmego dniá. Niechay będzye odłącżoná zá ſiedḿ dni przed na=
37:
mioty. Y sſtáło ſie ták/ á lud ſie z mieyſcá nie ruſzył áż byłá przywroconá.
38:
Ruſzył ſie lud Izráelski z Aſſerot/
Ruſzenie Zydow
z Aſſerot.
rozbiwſzy na=
39:
mioty ná puſzcży Fárán/ ná oſtátniey cżęśći puſzcżey przećiw zyemi obiecáney.
40:
Rzekł Moiżeſz ludu Izráelſkiemu: Pátrzcie ná zyemię ktorą Pan Bog obie=
41:
cał dáć wam ku obydleniu/ przyſtę́p á poſiądź ią á nie boy ſie. Przyſtąpili k nie
42:
mu wſzyſcy y rzekli: Poſlimy tám kilko mężow coby przewiedzyeli kędy mamy
43:
iść/ á przeſzpiegowáli co ſie w nich dzyeie/ á miáſtá/ żywność/ y lud oglądáli.
44:
Nie zdáłá ſie tá rzecż Moiżeſzowi być ſłuſzna/ wſzákże pytał Páná ieſli to ieſt
45:
wola iego. Ktory rzekł: Poſli męże ktorzy przeyrzą zyemię Chánán. Poſłał te=
46:
dy Moiżeſz dwánaſcie kſiáżąt Izráelſkich/ s káżdego narodu iednego/ y roſka=
47:
zał im áby przeyrzeli miaſt położenie/ ludzi/ y pożytki/ á przynieſli owoc z oney
48:
zyemie iáki. Ktorzy ſzli y vcżynili ták. A gdy przyſzli do Ebronu/ widzieli trzech
49:
mężow wielkich z narodu Enách/ to ieſt/ Gigántow álbo Obrzymow/ y ſzli áż
50:
do nadolney obfitośći zyemie/ y wzyęli s tám tego mieyſcá owocu figow/ iábłek
51:
poma granata/ pálmową gáłąś y z iágody odcięli/
Pálmowe iágo=
dy.
ktorą dla wielkośći áż ná
G 4drągu nieſli



strona: 40v

Kſięgi pirwſze
1:
drągu nieſli dwá mężowie/ s tey przycżyny ono mieyſce názwano Neheſchol/ to
2:
ieſt/ pothok groná. Wroćili ſie ſzpiegierze po cżterdzyeśći dnioch obieżawſzy
3:
kráiny wſzytki/ do ſwoich ná puſzcżą/ vkazáli owoce oney zyemie y rzekli: Zye=
4:
miá thá do ktoreieſcie nas ſłáli/ obfita ieſt płynąca miodem y mlekiem/ iáko s
5:
tych owocow możecie poznáć/ ále obywátele wielkie á mocne ma/ miáſtá wiel=
6:
kie murowáne/ gdzyeſmy Obrzymy widzyeli/ Amálechowie mieſzkáią ná połu=
7:
dnie/ Etheus/ Iebuzeus/ Amoreus/ po gorach/ á Chánáneycżykowie nád mo=
8:
rzem. Gánili drudzy tę zyemię mowiąc/ iż tám żadny długo żyw być nie może/
9:
áby drugie od niey odwiedli mowili/ lud ktory w niey przebywa/ ieſt mkły á chu
10:
tki y wielki/ widzyeliſmy y Obrzymy/ przećiw ktorym zdáliſmy ſie iáko chro=
11:
bacżkowie. Słyſząc to poſpolity lud/ płákał y ſzemrał przećiw Moiżeſzowi y
12:
Aaronowi/ mowiąc: Lepiey było ábyſmy byli w Egipcie pomárli/ niżli thám
13:
mamy poginąć od miecżá/ á dzyeći w więzyeniu/ vſtaẃmy ſobie wodze/ á wroć=
14:
my ſie do Egipſkiey zyemie záſię. Ale Iozue y Káleb ktorzy widzyeli zyemię/
15:
rzekli: Nie moẃcie przećiw Bogu/ áni ſie boycie/ bo iáko chleb ták pożrzemy
16:
ten lud/ ábowiem odſtąpiłá moc od nich/ á Pan známi ieſt. Moiżeſz y Aaron
17:
pádli ná zyemię przed wſzytkim ludem. A gdy poſpolſtwo wołáło/ vkámiono=
18:
wáć ie/ vkazáłá ſie moc y chwałá boża ná domu Bożym przed wſzytkimi. Rzekł
19:
Pan bog do Moiżeſzá/ ieſzcże mi ten lud nie wierzy/ pobiję ie á przełożę cię nád
20:
wielkim ludem.
iiij. Moiż. w xiiij.
Ktoremu Moiżeſz rzekł/ proſzę Pánie áby to nie było/ rzekliby
21:
Egipcżycy/ nie mogł ich dowieść do zyemie ktorą im obiecał. Rzekł Pan/ we=
22:
dług ſłowá twego odpuśćiłem/ wſzákże/ żywę ia/ żadny s tych nie wnidzye do
23:
zyemie obiecáney/ ktorzy widzyeli známioná ktorem cżynił w Egipcie od dwu=
24:
dzyeſtu lat y dáley/ okrom Iozue y Káleb/ bo mię to iuż dzyeſięć rázow kuśili/
25:
áni mego głoſu ſłucháli/ pomrą ná puſzcży/ á ſynowie ich będą ſie powłacżáć
26:
po puſzcży cżterdzyeśći lat noſząc złośći ich/ áż zgniją ciáłá oycowſkie. Przeto ſie
27:
ták sſtáło/ iż żadny s ſtárych ktorzy wyſzli z Egiptu/ nie przyſzedł do ziemie Chá
28:
náneyſkiey obiecáney/ okrom tych ktorzy ná ten cżás byli młodymi/ niewinni bę=
29:
dąc złośći á záſlepienia oycow ich. Też y dom Lewi nie był policżon w tę plagę/
30:
bo ieſzcże ná ten cżás gdy byli w Egipcie nie był obdárzon doſtoieńſtwem ká=
31:
płáńſkim. A thák onych ſzpiegierzow dzyeſięć/ ktorzy ludu poſpolitemu gánili
32:
zyemię obiecáną/ á ná Moiżeſzá podwodzili lud poſpolity/ pomárli nagle/ o=
33:
krom Káleb á Iozue. Widząc to lud poſpolity/ płákał bárzo. Powiedzyał im
34:
też Moiżeſz áby ſie ruſzyli dáley w puſzcżą s tego mieyſcá Fárán/ by ná nie Amá=
35:
lech s Kánáneuſzem nie przyciągnęli z woyſki ſwymi/ á tám ná puſzcży muśicie
36:
być áż ſie ſpełni cżterdzyeśći lat. Ráno wſtawſzy rzekli do Moiżeſzá/ zgrzeſzyli=
37:
ſmy w roſpáci przychodząc/ gotowiſmy iść ná mieyſce gdzye nam Pan Bog o=
38:
biecał. Rzekł Moiżeſz/ niechaycie á nie wſtępuycie ná gorę (bo tám był lud po=
39:
gotowiu ich nieprzyiacioł) byſcie nie vpádli/ bo was Pan Bog odſtąpił. Ale
40:
oni będąc vporni á záſlepieni/ wſtąpili ná gorę lud oględowáć nieprzyiaciel=
41:
ſki/ ále Arká ſwiádomiey y ine rzecży ſwięte zoſtáły w namieciech z Moiżeſzem y
42:
Aaronem. Tám Amálech s Kánáneycżyki wyrwáli ſie ná nie/ poráźili ie y go=
43:
nili ie áż do Hormy.
44:
Ruſzyły ſie namioty Izráelſkie ná puſzcżą/ y przez
45:
długi cżás ſiedzyeli w Kádebaſermie. Tám Chore vrodzenia okazáłego/ iężyká
46:
y rozumu doſpiáłego/
Chore.
krewny Moiżeſzow/ widząc Moiżeſzá w wielkiey cżći być
47:
od wſzytkich/ poruſzony zazdroſcią/ podwiodł lud poſpolity ná Moiżeſzá/ áby
48:
ſam iego cżeść á chwałę odzyerżał/ bo iednák był bogátſzy y nie podleyſzego ro=
49:
dzáiu. Powiedał być Moiżeſzá okrutnego przed ludem/ á chwały ſobie náby=
50:
wáć chytroſcią/ y przećiw zakonowi brátu Aaronowi kápłáńſtwo dáć/ nie py=
51:
tawſzy o to ludu poſpolitego/ mowiąc co on zá moc ma álbo práwo rozdawáć
52:
komu wiecżne kápłáńſtwo álbo dzyedzicżne/ iáko dał Aaronowi y ſynom iego/
ieſli Pan Bog



strona: 41

Wiek trzeći.Liſt 41.
1:
ieſli Pan Bog z narodu Lewi poſtánowił to doſtoieńſtwo/ tedybych ia k niemu
2:
godnieyſzy był doſtatkiem/ śiłą/ y rozumem/ á ieſliby to ſzło o przednieyſzy na=
3:
rod/ tedyby przyſzło ná Dátáná y Abironá/ ktorzy ſą z narodu Ruben doſtate=
4:
cżnieyſzy y przednieyſzymi kſiążęty.
Dátán. Abiron.
Pomagáło mu tego mężow przednieyſzych
5:
dwie ſcie y trzydzyeśći/ ſzukáiąc they drogi iákoby zbáwili Aaroná práwa
6:
kápłańſkiego..?..?..?.
7:
¶ Wyſzedł tedy lud przed dom Bogu poſtáwiony/ áby Moiżeſzá vkámiono=
8:
wali/ tám wołáli/ áby wyſzedł okrutnik naſz/ co nas przywiodł na nędzę nie=
9:
woley ſwą chytroſcią/ co nam vſtáwił ſrogie á gwałtowne przykazánia á mo=
10:
wił ná Bogá/ bo gdyby to wola Boża byłá/ áby Aaron był kápłanem/ obia=
11:
wiłby to iáwnie każdemu/ nie zoſtáłoby to w mocy Moiżeſzowey. Moiżeſz nie
12:
wątpiąc w łáſce Bożey/ wyſzedł do ludu Izráelſkiego/ mowił k nim: O Cho=
13:
re/ ty y ći wſzyſcy ktorzy przy tobie ſą/ y każdy iny ze wſzego ludu Izráelſkiego
14:
w iednákiey ieſteſcie cżći y powadze v mnie/ y według mego bacżenia każdyby
15:
z was był godzyen tego doſtoieńſtwá kápłańſkiego/ ktore Pan Bog brátu me=
16:
mu zrządzić racżył według ſwey ſwiętey woley/ á nie z mego ſzafunku właſne=
17:
go/ bo gdyby to ná moiey mocy zależáło/ tedybychći ie ſam ſobie wolał dáć a nie
18:
brátu/ gdyż káżdy według przyrodzenia więcey ſobie życży niż komu inemu. A=
19:
le ábych was s tego domnimánia wywiodł/ vcżyńcie ták/ weźmi káżdy ſwoy ka
20:
dzidlnik (zową v nas Turibularz) ty Chore y twoiá radá wſzytká/ nabrawſzy
21:
w nie ogniá włoſzcieſz kádzidłá/ przed Pánem kadźcie/ á tám ktorego Pan bog
22:
obierze á obiáwi/ będzye v nas ſwiętym. Wſzyſcy tę rzecż pochwalili y przyię=
23:
li/ w wyſzedł s podeyrzenia v nich.
24:
¶ A ták drugiego dniá zebráli ſie do kościołá s kádzidlniki pátrzyć co Bog v=
25:
każe. Y vkazáłá ſie chwałá Boża. Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá y do Aarona/
26:
odſtęṕcie od nich áż ie pobiję nagle. Rzekli oni/ Pánie ázaż gdy ieden zgrzeſzy
27:
álbo dwá/ wſzyſcy máią być karáni? Tedy Moiżeſz poſłał do Dátáná y Abiro=
28:
ná/ áby też przyſzli kádzić. Ktorzy niechcieli w tym ſłucháć Moiżeſzá/ wſzakże
29:
gdy ſie dowiedzyeli iż ſam do nich idzye Moiżeſz z inymi kſiążęty/ ſtali we drz=
30:
wiach namiotu ſwego z żonámi y z dzyećmi. Rzekł Moiżeſz ku ludu wſzytkie=
31:
mu áby odſtąpili á nie dotykáli ſie namiotow Abironowych y Dátanowych áni
32:
żadney rzecży ich/ by ich grzech ná nie nie przyſzedł.
33:
¶ Po rozmowie tedy Moiżeſzowey ktorą vcżynił ku Pánu Bogu/ proſząc ieſli=
34:
by on w cżym wyſtąpił przećiw Bogu/ áby Bog iáwną pomſtę nad nim vcży=
35:
nił/ á ieſli też kim inym dzyał ſie gniew Boży/ áby też był iáwnie karan od Bo=
36:
gá. Wnet ſie pocżęłá zyemiá trząść áż ſie rosſtąpiłá/ y pożárłá żywo Abironá
37:
y Dátáná ze wſzytkim domoſtwem ich/ á lud ktory około nich ſtał vciekł/ boiąc
38:
ſie by ſie im tákież nie sſtáło.
Dátán y Abiron
przepadli zyemię
Ogień tákież sſtąpił z niebá ſpalił ony kápłáńce
39:
nowe/ ktorzy byli s kádzilnicámi w licżbie pułtrzeciá ſtá.
Chore ſpalon s
towarzyſtwem.
Rzek Pan Bog do
40:
Moiżeſzá/ przykaż Eleázárowi áby kádzidlnice moſiądzowe zebrał od ſpalo=
41:
nych ludzi/ á roſklepał ná bláchy y przybił do oltarzá ná pámiątkę ſynom Izrá
42:
elſkim/ áby ſie w kápłáńſki vrząd nie wdawáli/ ktorzy nie ſą z narodu Aarono=
:
wego.
43:
¶ Drugiego dniá sſtáło ſie záburzenie poſpolitego ludu przećiw Aa=
44:
ronowi y Moiżeſzowi/ mowiąc: Wyſcie przycżyną zmordowánia ludu Bożego/
45:
co dáley to bárzyey ſie burzyli/ áż vciekł Moiżeſz y Aaron do domu pokoiá álbo
46:
vmowy. Gdy weſzli do niego/ vkazáłá ſie nád nimi chwałá Boża/ gdy ie obłok
47:
przykrył. Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ wynidźcie iuż s pośrzodka tego ludu/
48:
iużći ie zgłádzę. Padł Moiżeſz ná zyemię y Aaron. Rzekł potym Moiżeſz ku
49:
Aaronowi/ weźmi kádzidlnicę náſyṕ węgla włoż kádzidłá wonnego/ á bież ry=
50:
chło do ludu áby ſie modlił zá nie. Y ták vcżynił/ powiedzyał ludu Izráelſkie=
51:
mu ſtoiąc w pośrzodku ich żywych y vmárłych/ iż iuż Pan Bog gniew odpu=
52:
śćił. Spalił ogień w ten cżás ludu poſpolitego cżternaſcie tyſiąc y ſiedḿ ſet/
53:
krom tych ktorzy zginęli s Chore. Potym/ áby záſię iaki roſterk nie był miedzy
imi o kápłáń=



strona: 41v

Kſięgi pirwſze
1:
imi o kápłáńſtwo/ z roſkazánia Bożego Moiżeſz kazał wſzytkim z dwunaſcie ro
2:
dzáiow rozgę z oſobná dáć s káżdego narodu oſobną náznácżoną/ na ktorey pan
3:
Bog znák vkaże/ áby iuż dáley nieodmiennie s tego narodu kápłany miewáli.
4:
Przynieſli tedy s káżdego narodu po rozdze/ y Aaron z narodu Lewi/ náznácżo=
5:
ne piſmem/ ktore wzyął Moiżeſz y włożył do domu Bożego/ á drugiego dniá
6:
wzyął ie vkazał ludu/ náleźli tám iż Aaronowá rozgá z narodu Lewi zákwi=
7:
tłá/ y liſtki s Migdały s ſiebie wypuśćiłá/ gdzye ſie wſzyſcy zdumieli y dziwo=
8:
wáli/ opuśćiwſzy nienawiść przećiw iemu/
Rozgá zákwitłá
Aaronowá.
dopuśćili mu tego doſtoieńſtwá v=
9:
żywáć y potomkom iego. A iuż to trzeći raz przez znáki Boże Aaron kápłáńſt=
10:
wo odzyerżał. Roſkazał tedy Pan Bog Moiżeſzowi áby tę rozgę ſchował do
11:
domu ſwiádectwá/ ná znák ſzemránia y ſporu ſynow Izráelſkich. Y vcżynił
12:
ták iáko Pan Bog roſkazał.
13:
Rozdzyał dzyewiąty kſiąg pirwſzych/ o wyściu
14:
ludu Izráelskiego s puſzcżey.

15:
G
Dy cżás zámierzony iuż przychodził ludu Izráel=
16:
ſkiemu powłacżánia ich ná puſzcży/ gdzye ich tám wiele ciał
17:
vmárłych zoſtáło/ iáko im Pan Bog winſzował/ rzekł Pan
18:
Bog do Moiżeſzá:
iiij. Moiże.w xx.
Gdy ſie będzye przybliżał rok cżterdzyeſty/
19:
rzecżeſz ludu/ iż gdy poydą po gránicach Idumeyſkich braciey
20:
wáſzey od ſynow Ezau álbo Edom w Seirze/ ábyſcie przećiw
21:
im nie podnośili ręku ſwych/ áni wam iedney ſtopy dam z ich
22:
zyemie/ zá pieniądze będzyecie v nich kupowáć ſtráwę y wodę. Y przyſzli zá wiel
23:
ką pracą do Kades puſzcżey Syn/ ſkąd pirwey ſłáli ſzpiegierze/ roku cżterdzye=
24:
ſtego od wyścia z Egiptu mieſiącá ſiodmego. A tám Mária Aaronowá y Mo
25:
iżeſzowá ſioſtrá vmarłá/ y pogrzebioná ná gorze Syn. Pomieſzkáli tham trzy=
26:
dzyeśći dni/ á gdy im wody nie sſtáło/ powſtáli przećiw Moiżeſzowi y Aarono=
27:
wi/ mowiąc: Wolelibyſmy śmierć przed Pánem Bogiem/ cżemuś wywiodł
28:
dom Boży ná puſzcżą/ ábyſmy z dobytkiem pomárli. Weſzli thedy do kościołá
29:
Aaron y Moiżeſz/ pádli ná zyemię mowiąc: Pánie moy vſłyſz wołánie ludu te=
30:
go/ á otworz im ſkarb twoy wody żywey/ áby przeſtali ſzemráć. Y vkazáłá ſie
31:
chwałá Boża ná nich. Rzekł Pan Bog/ weźmi rozgę/ á zbierz lud/ rzecżyſz ku
32:
opoce áby wodę wypuśćiłá. Vcżyniwſzy ták Moiżeſz/ rzekł wſzytkim: Słu=
33:
chaycie á pátrzcie wy vporni á niedowiárkowie/ owa thu wodę wywiedzyem s
34:
tey opoki/ tknął rozgą opoki nie wyſzłá/ áż drugi raz dotknął wyſzłá. Tu ſie o=
35:
kazáło nie práwe dowiarſtwo Moiżeſzowo z Aaronem/ bo wątpliwie mowił/
36:
przeto nie weſzli do obiecáney zyemie.
Wątpienie Mo=
iżeſzowe.
Zydowie piſzą/ iż Bog roſkazał ſłowem
37:
rzec opoce/ á Moiżeſz rozgą tykał/ przeto zárázem wodá nie ſzłá. A thę wodę
38:
przezwano wodą przećiwienia.
39:
¶ Poſłał tedy Moiżeſz s Kades do krolá Edom/ proſząc áby mogł przez iego
40:
zyemię z ludem iść drogą gośćinną/ zá pieniądze kupuiąc potrzeby. Ktory rzekł
41:
iż niedopuſzcżę/ á boiąc ſie by nie ſzli vporem/ zebrał ſie przećiw im mocnie/
42:
wſzákże dopuśćił im po gránicach kroleſtwá ſwego iść/ á lud iego nośił im ży=
43:
wnośći przedáwáć więcey dla zyſku niż z miłoſierdzya/ obroćił ſie od niego I=
44:
zráel. Rzekł też Pan Bog/ nie walcż przećiw Moábitom/ bo ſą potomkowie
45:
Lotowi/ przeydzyeſz dziś gránice Moáb miáſtá Ar/ á gdy będzyecie bliſko
46:
zyemie ſynow Ammon/ nie walcż przećiw im/ bom thę kráinę dał Lotowi
47:
y ſynom iego.
48:
¶ A gdy ruſzyli namioty ſwoie/ przyſzli do gory Hor ktora ieſt ná gránicach
49:
zyemie Edom. Tám rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ niechay idzye Aaron do ludu
50:
ſwego/ bowiem nie wnidzye do zyemie ktorą obiecałem ſynom Izráelſkim. We=
źmi Aaroná



strona: 42

Wiek trzeći.Liſt 42.
1:
źmi Aaroná y ſyná iego Eleázárá z nim/ á przywiedzyeſz ie przed wſzytek lud ná
2:
gorę Hor/ á tám zeymieſz ſtołę kápłáńſką z Aaroná á włożyſz ná Eleázárá. V=
3:
cżynił ták Moiżeſz iáko mu Pan Bog roſkazał. Tám Aaron vmárł ná gorze
4:
Hor/ máiąc lat wieku ſwego ſto dwádzyeſciá y trzy/ pogrzebion ná gorze Mo=
5:
ſerá/
Smyerć Aaro=
nowá.
Moſerá.
á płákał go lud poſpolity trzydzyeśći dni. A gdy vſlyſzał Kánaneus Arad
6:
przychodzić lud Izráelſki k niemu/ zebrał ſie przećiw im z woyſkiem ſwoim/ po=
7:
ráźił ie pirwey y wzyął korzyść niemáłą.
Poráżon Izráel
Ale gdy ſie vciekli ku Pánu Bogu/ á
8:
obwiązáli ſie ſlubem miáſtá báłwochwálſkie zborzyć/ dał im Bog moc nád A=
9:
rádem krolem/ ktorego zabili y miáſthá zniſzcżyli/ á łup ku Bożey ſłużbie o=
10:
broćili/ y przezwáli mieyſce ono Horma/ to ieſt przeklęctwo.
11:
¶ Przyſzli potym do Salmány od Hor/ pocżęli teſknić y ſzemráć/ iż ſie ſpráco=
12:
wáli/ przećiw Moiżeſzowi/ rzekąc: Cżemuś nas wywiodł z Egiptu/ Y ſpuśćił
13:
ná nie Pan Bog węże ogniſte/ od ktorych márli prętko ſkoro vkąśił ktory.
Salmaná.
Plagá ná żydy.
grafika
14:
Przyſzli do Moiżeſzá rzekąc: Zgrzeſzyliſmy
15:
mowiąc przećiw Pánu y tobie/ modl ſie zá
16:
námi. Modlił ſie thedy Moiżeſz ku Pánu.
17:
Rzekł mu Pan Bog: Vcżyń wężá miedzyá=
18:
nego/ záwieś go ná ſłupie wyſoko w pośrzo=
19:
dku ludu/
Wąż miedzyány.
á ktorego wąż ogniſty vkąśi/ nie=
20:
chay weyrzy prętko ná thego miedzyánego/
21:
będzye zdrow/ y sſtáło ſie ták. Był ten wąż
22:
długo chowan w pocżćiwośći v Zydow/ y do
23:
Ieruzálem był przywiezyon z inemi rzecżá=
24:
mi/ ále potym zá krolá Ezechiaſzá był ſpa=
25:
lon ná proch/ ſtrzegąc ſie báłwochwálſtwá.
26:
Potym s tego mieyſcá ruſzywſzy ſie/ rozbili
27:
namioty w Oboth w Iebarim/
Oboth.
Iebárym.
ná puſzcży
28:
Moáb/ ku wſchodu ſłońcá. Stámtąd przyſzli nád potok Záreth/ ktory przeſzli
29:
ſuchemi nogámi iáko y morze cżyrwone/ tákież przez rzekę Arnon. Potym na
30:
puſzcżą Nathán/ Bamot w kroleſtwie Moáb/ ná gorze Fázgá. Stamtąd po=
31:
ſłáli do krolá Ammoreyſkiego Seon/ proſząc áby mogli przez iego zyemię iść
32:
bez ſzkody.
Seon krol.
Ktory niechciał tego dozwolić/ y zebrał woyſko przećiw im/ ále po=
33:
ráżon y zábit/ y pobráli wſzytki miáſtá iego od rzeki Arnon áż do Ieboc/ pobi=
34:
wſzy lud od nawiętſzego do namnieyſzego oboygá rodzáiu/ dobytek ſobie roz=
35:
dzyelili. Tákież vcżynili krolowi Og Bázáńſkiemu/ y miaſt zborzyli ſześćdzye=
36:
ſiąt tego cżáſu/ á ten Og był z narodu Obrzymow.
Og krol.
Było iego łoże długo cho=
37:
wano/ żelázne ná dziw w Rábacie w dłuż dzyewięć łokći. Potym ſzli y rozbili
38:
namioty w polach Moábſkich przećiw Ierichowi przez rzekę Iordan.
Ierycho.

39:
¶ Widząc Báláách krol Moábſki ſyn Seforow wſzytki rzecży ktore cżynił I=
40:
zráel Ammoreowi/ rzekł do ſtárſzych Moábſkich y Mádiáńſkich: Wygładzi
41:
nas ten lud á potárga/ iáko woł trawę tárga s korzenim. Przeto poſłał poſły
42:
do Báláámá/ álbo iáko Zydowie máią Bileam/ ktory mieſzkał nad potokiem
43:
ſynow Ammonowych/ áby przyſzedł á złorzecżył ludu temu/ bo to wiedział do
44:
niego/ iż komu on winſzował źle/ był złorzecżony/ á komu dobrze/ był błogoſłá=
45:
wiony/
Báláám Prorok pogánſki.
A gdy przyſzli do niego poſłowie z dáry od Bálááchá krolá/ powiedzyeli
46:
mu poſelſtwo to. Powiedzyał im/ zoſtańcie tu tey nocy/ áż ſie dowiem tey nocy
47:
co mi ná to moy Pan powie. A gdy ſłyſzał od Páná tę rzecż/ mowiąc: Nie chodź
48:
áni złorzecż temu ludu/ bowiem błogoſłáwiony ieſt. Ráno odpráwił poſły s
49:
tym poſelſtwem/ iż mu Pan zákazał złorzecżyć ludu Izráelſkiemu. Ale znowu
50:
drugie poſły Báláách krol k niemu poſłał pocżćiwe oſoby/ obiecuiąc dáry wiel
51:
kie/ áby przyiechał á źle winſzował ludu Izráelſkiemu. Ktory poſłom rzekł/ by
52:
mi dał pełen dom ſwoy zlotá/ nie zmienię ſłowá Páńſkiego/ wſzakże dla chći=
53:
wośći ſkárbow/ rzekł do poſłow: Proſzę zoſtańcie thu ná noc/ áż ſie ieſzcże Pá=
ná porádzę



strona: 42v

Kſięgi pirwſze
1:
ná porádzę tey nocy. A gdy ſie rádził/ rzekł mu: Możeſz tám iść/ ále coć każę/
2:
to będzyeſz cżynił.
3:
¶ Wſtał tedy ráno Báláám/ iechał s poſły ná ſwoiey Oſlicy s tym vmyſłem/
4:
áby złorzecżył ludu Izráelſkiemu á dáry odzyerżał. Przeto ſie Pan Bog roz=grafika
5:
gniewał/ záſthąpił mu
6:
Anyoł ná drodze z mie=
7:
cżem/ áż niechciáłá Oſli=
8:
cá dáley poſtępić. A gdy
9:
ią bił/ vnioſłá go ná ſtro
10:
nę/ á gdy ią ieſzcże wię=
11:
cey bił/ przypárłá bo=
12:
kiem w ciáſney drodze
13:
nogę iego/ dáley ſie nie=
14:
chciáłá ruſzyć. A gdy ią
15:
potrzecie więcey bił/ rze
16:
kłá k niemu: Cżemu mię
17:
tho iuż trzeći raz bijeſz/
18:
záſz nie widziſz co ſie dzye
19:
ie przed thobą?
Oſlicá mowiłá.
Ktory
20:
rzekł/ bych miał miecż zábiłbych cię. Otworzył Pan Bog ocży Báláámowi iż
21:
vyrzał Anyołá przed ſobą z miecżem ſtoiącego/ y dał mu chwałę. Ktoremu
22:
Anyoł rzekł/ przewrotna drogá twoiá/ á by byłá Oſlicá nie vpádłá/ zábiłbych
23:
cię był/ á onáby żywá zoſtáłá. Ktory rzekł/ zgrzeſzyłem/ iuż ſie wrocę ieſlić ſie
24:
ták podoba. Ktoremu Anyoł rzekł/ możeſz iecháć z nimi/ ále áby inácżey nie cży
25:
nił iedno iákoć roſkażę. Iechał thedy s poſły onymi/ przećiw ktoremu wyſzedł
26:
krol Báláách z wielką cżćią/ ważąc go y dáruiąc známienicie. Ktoremu po=
27:
wiedzyał Bálaám/ nie mogęć nic inego mowić/ iedno co mi Pan w vſtá moie
28:
włożył. Y wſtąpili ná gory áby widzyeli oſtátecżne vffy ludu Izráelſkiego/ á
29:
byli od nich ná ſześćdzyeſiąt ſtáian. Rzekł Báláám do Bálááchá krolá/ zbu=
30:
duy tu ſiedḿ ołtarzow/ y ták wiele Cielcow nágotuy y Skopow. A gdy ták v=
31:
cżynił/ włożywſzy Cielce ná ofiárę/ rzekł Báláám/ ſtoy tu/ á ia poydę Páná ſpy
32:
tam iáko ſie záchowáć mamy. A gdy záſię przyſzedł/ rzekł: Iáko ia mam temu
33:
ludowi złorzecżyć/ ktoremu Bog nie złorzecżył/ kto może Iakobá pocżtem prze=
34:
ſiądz á obácżyć narod Izráelſki/ niechay duſzá moiá vmrze śmiercią ſpráwie=
35:
dliwych. Zápłonął ſie Báláách krol á rzekł: Co cżyniſz/ iam cię wezwał áby zło
36:
rzecżył/ á ty im błogoſłáwiſz. Rzekł Báláám/ ázaſz co inego mogę mowić/ ie=
37:
dno co mi Pan przykazał. Przeſzli ná ine mieyſce gdzye tákież ołtarze poſtáwili
38:
y ofiáry cżynili/ y ná trzećim mieyſcu tákież vcżynili ná gorze Phogor.
39:
¶ Obacżył Báláám iż to byłá Boża wola áby dobrorzecżył ludu Izráelſkie=
40:
mu/ rzekł:
Báláám błogo=
ſłáwił żydom.
O iáko piękne namioty twoie Iakobie/ á przebywánia twoie Izrá=
41:
elu/ iako wáły gáiowe/ iáko ogrody miedzy potoki/ á iáko namioty ktore Pan
42:
Bog rozłożył/ iáko Cedrowie bliſko wod/ Pan Bog ie wywiodł z Egiptu/ ie=
43:
goż moc podobna Iednorozcowi/ ktoryć będzye dobrorzecżył/ będzye on do=
44:
brorzecżony/ ktoryć będzye złorzecżył/ będzye on złorzecżon. Rozgniewał ſie
45:
Báláách/ rzekł zlożywſzy ręce: Wezwałem cię abyś źle winſzował temu ludu/
46:
á ty im błogoſłáwiſz/ zbáwił cię thu Pan Bog wielkich cżći y dárow odemnie.
47:
Rzekł Báláám/ wſzákemći y poſłom twoim y tobie powiedał/ iż nic nád wolą
48:
Bożą nie mogę mowić/ wſzákże damći rádę iáko ten lud zdzyáłaſz/ áleć to nie
49:
może być bez rozgniewánia Boſkiego.
iiij. Moi. w xxiiij
Zátym mowił Báláám w przypowieśći:
50:
Słuchácż rzecży Bożych/ ktory zna náucżenie nawyzſzego/ á widzenie wſzech=
51:
mogącego widzi/ ktory gdy pádnie/ odewrzone ocży miewa/ vyrzę go ále nie te=
52:
raz/ weyrzę nań ále nie z bliſká/ wyniknie gwiazdá z Iakobá á rozgá powſtánie
53:
z Izráelá/
Proroctwo o Pá
nie Kryſtuſie.
y pobije/ zwoiuie wſzytki ſyny miáſtá Seth (w Moábſkiey zyemi)
Idumea bę=



strona: 43

Wiek trzeći.Liſt 43.
1:
Idumea będzye w iego dzyerżáwie/ z Iakobá będzye pánował. A gdy widzyał
2:
Amálechá/ wzyąwſzy przyſłowie rzekł: Pocżątek narodow ieſtći Amálech/ ie=
3:
goż oſtátki ſkázone będą. Tákież Cyneuſowi źle winſzował iż miał być ſkáżon y
4:
poiman od Aſſurá. Rzekł też/ ách kto będzye żyw ná ten cżás/ gdy ty rzecży bę=
5:
dzye Pan Bog cżynił. Przydą w okręciech z Włoch á przemogą Aſſyriany á ſká
6:
żą Zydy/
¶ O Rzymſkim
pánſtwie.
ſámi też ná oſtátku zginą. Powſtał potym Báláám y Baláách/ áby
7:
ſie rozeſzli. Rzekł Báláám do Bálááchá krolá y do Mádiánitow: O Báláách
8:
y Mádiánitowie/ muſzę to nád wolą Bożą vcżynić co wam powiem/ tego na=
9:
rodu Izráelſkiego żaden mor/ áni walká/ áni ſkázá żadna nie ruſzy/ ſam ich Bog
10:
ſtrzeże y opieka ſie imi/ ále chcecieli ie zwyciężyć/ poſlicie bliſko ich woyſká ſwo=
11:
ie dzyewki cudne/ w pięknych ſzátach przyſtroione/ áby ſie młodzyeńcom ich v=
12:
miáły zákázáć á przycięgáć k ſobie cudnemi ſłowy/ á gdy ſie k nim miłoſcią zá=
13:
palą (bo ten narod ieſt fryiowny) niechay im ni nacż nie przyzwaláią/ áż z ni=
14:
mi będą ofiáry cżynić Belfegorowi/ ſwego Bogá odſtąpiwſzy. Y vcżynili ták.
Wyſtąpili Zydo=
wie.

15:
Tego cżáſu mieſzkał Izráel w Setim/ y ſcudzoło=
16:
żył ſie z niewiáſtámi Moabſkimi iedząc z nimi y pijąc/ cżeść y chwałę dáiąc ich
17:
bogom/ zwłaſzcżá Belfegorowi.
Belfegor cżárt.
Rozgniewał ſie Pan Bog y rzekł do Moiże=
18:
ſzá: Pobierz wſzytki głowy ludu twego/ á zwieśi ie przećiw ſłońcu ná ſzubieni=
19:
cach/ ktorzy przycżyną ſą tych błędow. Y rzekł Moiżeſz do Izráelſkich kſiążąt/
20:
zábiy káżdy z was ſwego bliźniego ktorzy ſłużyli Belfegorowi. A oto ieden mąż
21:
imieniem Zámbry z narodu Symeonowego/ iáwnie przed nimi przywiodł żonę
22:
Moábſką do namiotow/ zwano ią Kozbi/ corá Hur kſiążęciá
Zambry.
Kozbi.
Mádiáńſkiego/
23:
mowiąc ku Moiżeſzowi/ iż ią może poiąć ſłuſznie zá żonę. Płákał lud przed
24:
drzwiámi domu Bożego. A gdy to widział Phinee ſyn Eleázárá kápłaná/
Phinee.
po=
25:
chwyćił rohátynę wſzedł zá nim y przebił oboie rázem przez krzyże. Przeſtáłá
26:
plagá od ſynow Izráelſkich/
Plagá ná żydy.
ktorą był Bog ná nie o ten vcżynek przepuśćił/ iż
27:
ich zginęło cżterzy y dwádzyeściá tyſięcy. Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá: Phi=
28:
nee vśmierzył gniew moy od ſynow Izráelſkich/ przeto moẃ do niego/ oto mu
29:
dam wiecżną vmowę/ ták iemu iáko iego potomkom ná doſtoieńſtwo kápłáń=
30:
ſkie. Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá: Nieprzyiaciele was przebacżyli y zdrádzili
31:
Mádiánitowie/ biycie ie á pomśćicie ſie ſwoiey bráciey. Vbrał thedy Moiżeſz
32:
ludu godnego ku walce tyſiąc we zbroię z oſobnych narodow wybránych/ prze=
33:
łożył nád nimi Phineeſá/ ktory dawſzy nacżynie ſwięte y trąby/ kazał Lewitom
34:
trębić. Poráźił Mádiánity/ y pobił wſzytek narod męſki y pięć krolow ich/
35:
miáſtá y wśi popalili/ y Báláámá proroká zábili/ niewiáſty z dzyećmi y z doby=
36:
tkiem zábráli/ y wiedli do namiotow.
Poráżeni Mádi
ánitowie.
Báláám zábit.
Przećiw ktorym gdy wyſzedł Moiżeſz z
37:
Eleázárem/ vyrzeli niewiáſty Mádiáńſkie/ rzekli: Cżemuſcie niewiáſty żywo
38:
záchowáli/ zaſz niewiecie że zdrádziły ſyny Izráelſkie. Ktore wnet pobili/ tylko
39:
dzyewki niewinne zoſtáwili/ ktorych było w licżbie trzydzyeśći y dwá tyſięcy.
40:
Rzekł Moiżeſz do woiownikow/ żeſcie zábijáli á ciał vmárłych ſie dotykáli/
41:
muśicie ocżyścienie wzyąć przez wody kropienie/ á mieſzkáć przed namiothy
42:
ſiedḿ dni/ á złoto álbo ſrebro y wſzytko co ogień ſtrzyma/ ogniem vcżyśćić/ ine
43:
rzecży wodą ocżyścienia/ to ieſt wodą s popiołu Iáłowice paloney/ ocżyśćić.
44:
Kazał też Pan Bog rozdzyelić korzyść w rowny dzyał wſzytkę tym co woiowá=
45:
li/ á s piąći ſet iednę duſzę żywą odłożyć Pánu Bogu/ á dáć ią Eleázárowi ká=
46:
płanowi/ z drugiey połowice łupow Lewitom ſługom kościelnym.
Korzyſć rowna.

47:
Po ten poraſce Moábskiey kazał znowu Pan Bog
48:
zlicżyć lud Izráelſki godny ku walce/ okrom tych ktorym ieſzcże dwudzyeſtu lat
49:
nie było. Nalicżyli godnych ku walce ſześć ſet y ieden tyſięcy/ ſiedḿ ſet/ y trzy=
50:
dzyeśći/ w ktorym pocżcie nie było żadnego s tych/ ktorzy przed tym byli policże=
51:
ni ná puſzcży/
Licżbá.
Pocżet żydow.
okrom Káleb á Iozue álbo po Zydowſku Ieoſſua. Rozdzielił też
HMoiżeſz kro=



strona: 43v

Kſięgi pirwſze
1:
Moiżeſz kroleſtwá ony miedzy lud Izráelſki/
Rozdzyał Kro=
leſtw.
według narodow ich. Dał z naro=
2:
du Ruben y Gad y Mánáſſen połowicy/ kroleſtwo Seon krolá Amoreyſkiego
3:
y kroleſtwo krolá Og y zyemię Gálad. A przykazał im Pan Bog/ gdy wnidzye=
4:
cie do zyemie Chánán zá Iordan/ roſproſcie wſzytek lud oney zyemie bo ſą báł=
5:
wochwálcy/ ieſli tego nie vcżynicie/ będą wam iáko gozdzye w ocżu/ á ieſli ich
6:
wy bić nie będzyecie/ com im vmyſlił vcżynić/ wam vcżynię. Drudzy narodowie
7:
Izráelſcy/ będą mieć ty kráiny. Stronę południą/ ktora ſie pocżyna od puſzcżey
8:
Syn bliſko Edom. Stronę zachodnią/ ktora ſie pocżyna od wielkiego morzá/
9:
zową Pontus Euxinus. Połnocną ſtronę/ ktora ſie pocżyna od morzá Medi=
10:
teráńſkiego/ á ná wſchod/ áż do morzá Ceneret/ áż do Iordaná. Imioná tych
11:
ktorzy maią rozdzieláć/ Eleázár kápłan/ Ieoſſua álbo Iozue/ y kſiążętá po ie=
12:
dnemu z dwunaſcie rodzáiow/ to ieſt/ z narodu Iudá Káleph/ z narodu Sy=
13:
meon Sámuel/ z narodu Beniámin Helidad/ z narodu Dán Bocci/ z narodu
14:
Mánáſſe Bániel/ z narodu Efráim Kámuel/ z narodu Zábulon Heliſaphán/
15:
z narodu Iſáchár Pháltiel/ z narodu Aſſer Abiud/ z narodu Neptálim Phe=
16:
dael. Roſkazał też Pan Bog/ áby Lewitom dano miaſt ku mieſzkániu cżter=
17:
dzyeśći y ośḿ/ áby w mieſciech mieſzkáli/ á przedmieścia dla dobytká zácho=
18:
wáć.
Miáſtá lewitow.
Roſkazał im też Pan Bog/ gdy przydzyecie do zyemie Chánáneyſkiey/ zá=
19:
chowaycie ſześć miaſt dla záchowánia pokoiá/ tym/
Miáſthá zácho=
wania.
ktorzy ſie w przygodzye do
20:
nich vcieką/ trzy z onę ſtronę Iordana/ á trzy z drugą ſtronę/ ták dla ludu I=
21:
zráelſkiego iáko gościá álbo pielgrzymá/ á to práwo będzye mężoboycom ktorzy
22:
ſie do tych miaſt vcieką.
Mężoboycá.
A ieſli kto zábił bliźniego niechcąc s przygody/ á vciekł
23:
ſie do miáſtá s tych ſześći iednego/ ma być záchowan żyw od przyiacioł zábite=
24:
go/ áż ſie ziedna przez ſędzye/ á ieſli nie ziedna/ ma tám thák długo być áż do
25:
śmierći nawyzſzego Biſkupá. A ieſliby kto vmyſlnie zábił/ á vciekł ná mieyſce
26:
ſpokoyne/ máią go wzyąć y od ołtarzá/ á gardło zań dać ma/ wſzákże tákiego
27:
ieden ſwiádek nie przeſwiádcży.
28:
¶ Rzekł Pan Bog do Moiżeſzá/ wſtęṕ ná tę gorę Abarim/ roſpámiętay zye=
29:
mię ktorą dałem ſynom Izráelſkim/ á gdy ią vyrzyſz ná gorze Fazge/ poydzyeſz
30:
zá ſtárymi ſwymi iáko y Aaron/ á nie dopuſzcżęć do niey wnidź przez rzekę Ior=
31:
dan/ boś theż wątpił w niektorych rzecżach ná puſzcży/ á mnieś tym obráźił.
32:
Ktoremu rzekł Moiżeſz: Niechay Pan Bog opátrzy ten lud cżłowiekiem ſprá
33:
wnym/ ktoryby gi przywiodł do zyemie obiecáney/ áby nie byli w błędzye/ iáko
34:
owce bez páſterzá ſwoiego. Rzekł Pan Bog do niego/ wzoẃ Iozue ſyná Mun
35:
álbo Nawe/ w ktorym ieſt duch Boży/ á włoż rękę ſwoię nań/ áby przy tho=
36:
bie ieſzcże był vſtáwion/ ktory będzye ſtał przed Eleázárem kápłanem y przed
37:
poſpolſtwem/ á daſz mu przykazánia gdzye wſzyſcy vyrzą y cżęść pocżćiwo=
38:
śći/ áby go ſłucháło wſzytko zebránie kościołá moiego/ á iáko ſie w cżym ma
39:
ſpráwowáć/ Eleázár będzye Páná pytał. Y vcżynił thák Moiżeſz iáko mu
40:
Pan Bog przykazał.
41:
Bacżąc iuż Moiżeſz śmierć ſwoię bliską/ látá cżter=
42:
dzyeſtego/ mieſiącá iedennaſtego od wyścia z Egiptá/ cżynił wielką pilność o=
43:
koło tych rzecży ktore mu Pan Bog przykazał. Zebrawſzy wſzytek lud ſwoy/
44:
powiedał im iáko ſie máią záchowáć w zakonie y vſtawach/ thákież w ſlu=
45:
żbach kościelnych/ y w inych ſpráwach/ mowiąc: Vcżcie ſie y pełnicie przykazá=
46:
nia Páńſkie/ ktore ieſt nam vſtáwiono/ á piſzcie ie ná ſwych ſercach iáko w kſię=
47:
gach. Pan náſz vcżynił známi vmowę ná gorze Oreb/ oblicże w oblicże mowiąc
48:
známi/ á byłem pośrzodkiem miedzy im á wámi onego cżáſu/ ábych wam iego
49:
ſłowá obiáwił/ to ieſt rozum wáſz ábyſcie ich ſłuchali á pełnili.
v. Moiż. w v. ká.
Nie máſz ine=
50:
go narodu ludzkiego/ ku ktoremuby był blizſzy Bog/ iáko k nam/ przeto ſtrzeż
51:
vſtáwy Páńſkiey/ ábyś iey nie zápomniał káżdego dniá żywotá ſwego/ ſyny y
52:
dálſze potomki będzyeſz vcżył twoie/ ieſt wam ſłychány glos iego/ iż nápiſał ná
dwu tablicach



strona: 44

Wiek trzeći.Liſt 44.
grafika
1:
dwu tablicach dzyeſią=
2:
cią ſłow. A mnie roſka=
3:
zał ábych was vcżył po=
4:
ſług koſcielnych/ á wam
5:
pełnić ſkutecżnie/ bo v=
6:
miłował oyce wáſze y
7:
potomki wybrał k ſwey
8:
woli/ ábyſcie mu byli zá
9:
oſobny lud/ y przełoży
10:
cię nád iny lud kthory
11:
ſtworzył ku vcżćiwośći
12:
y chwale ſwoiey. Przeto
13:
ſluchay á bierz w pá=
14:
myęć ſłowá moie/ á
15:
znácż ie ſobie w ſercu y
16:
ná ſłupiech domu twego/ y ſynom ſwoim powiedáć będzyecie. Gdy przydzyecie
17:
do zyemie ktorą wam Pan Bog przez oyce náſze obiecał/ oſtrzegay ábyś nie zá=
18:
pomniał Páná twego/ ktory cię wywiodł z niewoley Egipſkiey do zyemie obfi=
19:
tey wſzytkiego/ gdzyeś nie ſiał áni ſzcżepił. Niechay ſie dzyeći wáſze pirwey v=
20:
cżą zakonu/ ktory ieſt nalepſza náuká y przycżyná wielkiego ſzcżęſcia. Powtore
21:
ráno y wiecżor wyznawáć dobrodzyeyſtwo Páńſkie.
22:
¶ Słuchay tedy o Izráelu: Ieden ieſt Pan Bog náſz/ będzyeſz go tedy miło=
23:
wał ze wſzytkiego ſercá twego/ y ze wſzytkiego vmyſłu twego.
Przykazánie Bo=
że.
Páná ſie twego
24:
będzyeſz bał/ á iemu ſamemu ſłużyć będzyeſz. Záchoway vſtáwy około poſług
25:
kościelnych káżdego cżaſu. Nie będzyecie mieć Bogá inego przed oblicżnoſcią
26:
iego. Nie będzyeſz ſobie cżynił obrázow/ áni báłwánow/ áni napiſow wyſtá=
27:
wiáć áni chwalić. Nie cżyńcie ſie wieſzcżemi/ áni ſnow záchowuycie/ áni ſie ku
28:
cżárownikom vciekaycie. A gdy wnidzyecie do zyemie obiecáney/ przewrácaycie
29:
wſzytki mieyſcá ná ktorych Pogáni chwalili báłwány ſwoie/ połáḿcie/ roſpro=
30:
ſzcie/ y w niwecż obroćcie wſzytki ołtarze/ obrázy/ ſłupy/ láſy poſiekaycie. Co
31:
ieſt głupſzego ná ſwiecie/ iedno opuśćiwſzy ſtworzycielá/ ſtworzeniu iego cżeść
32:
chwałę dawáć. Roſpowiedał im też dzyeſięć przykazánia Bożych/ ktorem iuż
33:
pirwey nápiſał w wtorych kſięgach Moiżeſzowych.
34:
¶ Ieſliby powſtáli miedzy wámi Prorocy/ á powiedzyał ktory coćby ſie tráfi=
35:
ło/ tákież wykłádánie ſnow/ á chciałćiby cię przywieść ku chwaleniu inych bo=
36:
gow/ nie ſłuchay go w tym/
Vſtáwy rozmá=
ite.
bo to ieſt w tym/ iż was Pan Bog pokuſza/ áby iá=
37:
wnie było ieſli go miłuiecie álbo nie/ á táki Prorok będzye od was zábit. A tá=
38:
kież vcżynicie/ ieſliby brát álbo żoná álbo kto táki/ kogo wiernie miłuieſz/ chciał
39:
cię odwieść od prawdziwego Boga Izráelſkiego ku inemu. Tákież ine ktore o=
40:
bacżą Sędzyowie chwalić Słońce/ Mieſiąc/ Gwiazdy/ Ogień/ y ine rzecży/
41:
kámieńmi go vkámionuycie/ ták męſzcżyznę iáko żonę. Gdy nádbieżyſz bydlę
42:
vpádłe ták przyiacielá twego iáko nieprzyiacielſkie/ podnieś ie/ á ieſli zábłądzi=
43:
ło gdzye/ á niewieſz cżyie ieſt/ przyżenieſz ie ná mieyſce iáwne/ iż ie naydzye cżyie
44:
ieſt. Nie łay áni przeklinay głuchego/ áni przed ſlepym kłádź cżymby ſie obráźił.
45:
Gdy ſie tráfi cudzozyemiec do was chocia nie z wáſzego rodu/ prziymicie á mi=
46:
łuycie go/ pámiętáiąc ná to żeſcie y wy byli cudzozyemcy w Egipcie. Nie cżyń=
47:
cie krzywdy vbogim wdowam/ śirotom/ ták w kupiectwie iáko w ſądzyech/ bo
48:
ich głoſy vſłyſzę ieſli będą wołáć álbo nárzekáć/ tákież gdy myto ſłudze zadzyer
49:
żyſz. Nie bierzcie lichwy od bliźniego ſwego/ ále gdy wnidzyeſz do iego winnice/
50:
iedz iágody iego coć ſie chce/ iedno dáley nie wynoś/ tákież prażmo ze zboża/ ie=
51:
dno koſą álbo śirpem nie rzeſz. A gdy ſnopá ná polu zápomniſz/ nie wrácay ſie
52:
poń/ iż weźmie gość álbo vbogi/ chceſzli ábyć Pan Bog twoy błogoſłáwił. Tá=
53:
kież kłoſow nie zbieraycie dla vbogich.
H 2Gdy ſie kto



strona: 44v

Kſięgi pirwſze
1:
¶Gdy ſie kto s kim poſwarzy á vderzy nie ſzkodliwie/ ma opráwić á żyw zoſtáć
2:
winny/
Práwá.
a ieſli vmárł ma dáć gárdło zań/ á ieſli chromotną ránę záda krwáwą
3:
álbo śiną/ táka mu też ma być oddána. A ieſli kto brzemienną niewiáſtę vráźi
4:
iż bez cżáſu porodzi/ ma opráwić winny/ według wyroku Sędzyow/ á ieſliby
5:
y niewiáſtá vmárłá/ gárdło ma dáć zá to. Gdyby ſie dwá mężowie powádzili á
6:
vchwyćili zá włoſy álbo w łomy/ á niewiáſtá pomagáiąc mężowi vchwyći go
7:
zá rodne cżłonki/ máią iey rękę vciąć bez miłoſierdzya. Nie máią gárdłá dá=
8:
wáć ſynowie zá oyce/ áni oycowie zá ſyny/ iedno káżdy zá ſwoy grzech pokuto=
9:
wáć będzye. Ktoryby też zábił á zárázem vmárł ſługę ſwego/ ták dzyewkę iáko
10:
mężá/ będzye winien grzechu y pokuty/ á ieſliby był żyw kilko dni/ vydzye wi=
11:
ny/ bo iego kupno ieſt/ á tho ſie rozumie o Pogáńſkim ſłudze/ ále o ſwoim bli=
12:
źnim według práwá będzye karan. A ieſliby oko álbo ząb ſłudze kupnemu wy=
13:
bił/ ma go zá to wolnego vcżynić. Kto złodzyeiá zábije w nocy gdy ſie będzye ła=
14:
mał álbo będzye kopał do komory/ nie przepádnie winy/ ále ieſli we dnie/ gár=
15:
dło zań da. Kto cżyie bydlę zábije/ da ine zá nie. Ieſli Woł zábije kogo rogiem
16:
do śmierći/ ma być vkámionowan áni mięſá iego ieść. Gdy cżłowieká kto v=
17:
krádnie gárdło da/ gdy ſrebro álbo złoto/ tyle dwá kroć wroći/
Złodzieyſtwo.
ieſli bydlę/ tyle
18:
trzy kroć/ okrom wołu/ zá tego tyle pięć kroć/ á ieſli nie ma s cżego zápłáćić/ ma
19:
być przedan/ á tym zápłáćić/ álbo ſie ma wyſługowáć. Niewiáſtę gdy záſtáną
20:
s cudzym mężem/ oboie vkámionowáć máią/ tákież dzyewka poſlubiona z mę=
21:
żem cudzym/ przeto iż nie wołáłá/
O cudzołoſtwo.
ále gdy w polu gdzye lud dálego/ dzyewká
22:
zoſtánie żywá/ á mąż ma być vkámionowan. Ieſliby kto wolny z wolną dzyew=
23:
ką to vcżynił/ ma dáć oycu iey pięćdzyeſiąt ſyklow ſrebrnych/ á ią chowáć zá żo
24:
nę/ áż ią komu wyda álbo ſam poymie/ á ieſli ociec nie chce wzyąć pieniędzy/
25:
tedy ie ma dáć oney dziewce. Ieſliby też poiął dziewkę zá małżonkę/ á nie oka=
26:
záłyby ſie w niey znáki dzyewicżego ſtanu/ ma być vkámionowána/ á kápłáńſka
27:
táka żywo ſpalona/ Ale ſłużebna álbo kupna w thákiey winie nálezyona/ ma
28:
być karána á przy zdrowiu zoſtáwiona.
29:
¶ A gdy też wnidzyecie do zyemie obiecáney/ á będzyecie ſobie krolá chcieć wy
30:
bráć/
Wybieránie kro=
lá.
tákiegoż vſtáwicie nád ſobą/ ktorego wam Pan Bog obierze s pośrzodka
31:
was álbo wáſzey bráciey/ bowiem nie będzyecie moc z narodu inego tákiego wy
32:
bráć. A gdy będzye wybran/ nie ma ſie przekłádáć ná wielkość koni/ áni theż
33:
wiele żon mieć/ áni w złocie y ſrebrze ſie kocháć/ ále gdy będzye ſiedzyał ná ſtol=
34:
cu krolewſkim/ ma mieć przed ſobą ty kſięgi vſtaw Páńſkich/ á cżytáć ná káżdy
35:
dzyeń do ſámey śmierći/ áby ſie vcżył bać Páná Bogá ſwego/ á ſtrzedz ſłow y
36:
kościelney ſpráwy iego/ áni ſie ma w pychę podnośić nád brácią ſwoię/ áni ſie
37:
ſkłániáć ná ſtronę práwą áni lewą/ áby długo krolował y on y ſynowie iego.
38:
Sędzye á Miſtrze będzyecie mieć nád ſobą/ w káżdym narodzye z oſobná/ coby
39:
ſpráwiedliwie ſądzili/ nie pátrząc ná dáry/ zacność/ álbo przyiacielſtwo/ tákież
40:
záchowánie krewnośći/ iedno iáko wielkiemu/ ták máłemu ſpráwiedliwość cży
41:
nili. A ieſliby ktory cżłowiek z was był ná ſzubienicy záwieſzon/
Wiſielce.
nie ma długo
42:
wiſieć tego dniá y zákopáć kiedy vmrze/ bo przeklęty tho bywa od Bogá ktory
43:
wiśi ná drzewie.
v. Moiże. w xxv.
Zon nie poymuycie iedno s ſwoich narodow dwunaſcie/ dzye=
44:
wki wolne dobrych á cnotliwych przyiacioł/ okrom ſioſtry rodzoney y przyrod=
45:
ney á oycowey ſioſtry/ może káżdą iną bliſką w rodzye poiąć. A ieſliby ktorey
46:
mąż bez płodu vmárł/ ma brát nieboſzcżykow wſkrześić naſienie iego/ to ieſt/
47:
poiąć ią/ á ieſliby niechciał/ przyzowie go przed ſędzye/ ſpytáią go chceli wſkrze
48:
śić brátſkie naſienie/ rzeknieli niechcę/ ma mu ziąć trzewik z nogi y plunąć ná
49:
twarz/ rzekąc: Ták będzye kapáło ná cżłowieká ktory nie buduie domu brátá
50:
ſwego/ á będzye ten dom wezwan dom boſego. A ieſliby brát brátowę żonę po=
51:
iął/ pirwſzy ſyn ma być nieboſzcżykowi mężowi iey przywłáſzcżon. Gdy ſie żoná
52:
mężowi nie ſpodoba prze iáką plugáwość álbo obycżay zły/ ma iey dáć liſt nápi
53:
ſany rozwodu á puśćić ią precż/ á ieſliby ſzłá zá inego á vmárł/ iuż iey nie może
pirwſzy poiąć.



strona: 45

Wiek trzećiLiſt 45.
1:
pirwſzy poiąć. Wáłách álbo kleſniec/ tákież bękart nia máią wchodzić do domu
2:
bożego. Wykłada to Iozephus iż ſie to rozumie/ żony nie może poiąć.
3:
Szedł tedy Moiżeſz do wſzytkiego ludu/ y mowił:
4:
Ieſtem dziś we ſtu y dwudzyeſtu lat/ á iuż dáley zwámi zá Iordan nie mogę
5:
iść/ według woley Páńſkiey. Godna záiſte rzecż ieſt ábyſcie mi wierzyli com
6:
wam powiedał y co ieſzcże powiem/ wiedząc ia wolą Bożą iáwnie was vpomi=
7:
nam/ ábyſcie drogámi Páńſkimi chodzili/ á roſkazánie iego cżynili/ chcecieli á=
8:
by wáſze dobrá mocno ſtały wſzytkich rzecży. Bo ieſli cię ná puſzcży chował
9:
cżterdzyeśći lat/ gdzyeſcie mieli Mánnę ku pokármu/ wodę ku piciu/ ſzátá/ o=
10:
boẃ ná was nigdy nie wiotſzáłá/ iáko ociec ſyná ták was vcżył łáſkáwie/ tedy
11:
cię też przywiedzye do zyemie obfitey wſzytkiego/ gdzye będzyeſz iadł chleb twoy
12:
w hoynośći. Przeto ſtrzeż áby nie zápomniał roſkazánia Páńſkiego cżynić/ kto=
13:
re nie ſą dáleko od ciebie/ byś nie mowił ták/ iákoż kto do niebá może wnidź áby
14:
ie nam przynioſł/ á obiáwił iáko ie pełnić mamy/ álbo zá morze po nie iść/ áby=
15:
ſmy ie ſłyſzeli. Ale v ciebieć ieſt bliſko w vſciech twoich rzecż/ á w ſercu vcżynek
16:
iego/ biorę ſobie niebo y zyemię ná ſwiadectwo/ iżem dziś powiedzyał żywot y
17:
śmierć/ dobre y złe. Vmieyże wybráć żywot/ áby żył długo ná zyemi s potomki
18:
ſwymi. A ieſli inácżey vcżynicie/ prętko zginiecie/ á nie długo ſwey zyemie obie
19:
cáney vżywáć będzyecie. Gdy tedy przydzyeſz zá Iordan/ á oſiędzyeſz zyemię y
20:
miáſtá wielkie/ y lud mocnieyſzy nád cię/ nie moẃże w ſercu twoim/ dla ſpráwie
21:
dliwośći moiey dał mi tho Bog ſzcżęſcie iżem tę zyemię poſiadł/ bo ty zyemie
22:
Pan Bog Pogáńſkie dla złośći ich á báłwochwálſtwá im wzyał á wam dał/
23:
tákież y wam może vdzyáłáć/ ieſli ich náſládowáć będzyecie. Ale wy nie wcho=
24:
dzcie z nimi w żadne przymierze áni ich żyẃcie/ ale ie wywroćcie á wygładzcie
25:
do gruntu/ tákież ołtarze ich y wſzytki modły. Ale wyſtáwicie kámienie wiel=
26:
kie/ á nápiſzecie ná nich przykazánie Páńſkie/ támże y ołtarz poſtáwicie s ká=
27:
mienia coby ſie ich żelázo nie tknęło/ ná ktorym ofiáry ſpokoyne vcżynicie/ tám=
28:
że vżywáć będzyecie przed Pánem ſwoim. Stáną ná gorze Gárizym ku dobro=
29:
rzecżeniu Pánu/ Symeon/ Iudás/ Izáſchár/ Efráim/ Mánáſſe/ Beniámin.
30:
A przećiw im záſię ku przeklinániu ná gorze Hebal ſtáną/ Ruben/ Gad/ Aſſer/
31:
Zábulon/ Dán/ Neptalim/
Dobrorzecżenie
Przeklinánie.

32:
á będą pośrzodku kápłani y Lewite/ będą mo=
33:
wić ku wſzytkiemu ludu wielkim głoſem: Przeklęty ktory nie będzye mieſzkał w
34:
ſłowie zakonu thego. A wſzytek lud odpowie/ Amen. A ieſli będzyeſz ſłuchał
35:
ſłow Bożych/ á pełnił przykazánie iego / przełoży cię Pan Bog nád wſzytki bło
36:
goſłáwieńſtwá/ błogoſłáwiony w mieſcie/ błogoſłáwiony w polu/ błogoſłá=
37:
wiony owoc żywotá twego/ błogoſłáwiony owoc zyemie y dobytek twoy/ bło=
38:
goſłáwiony wchodząc y wychodząc/
Błogoſłáwyen=
ſtwá.
pádną nieprzyiaciele twoi przed tobą/ poy
39:
dą iedną drogą przećiw tobie/ á vciekáć będą ſiedmią od oblicżá twego. Pięć
40:
z was będzye ich ſto goniło/ á ſto wáſzych dzyeſięć tyſiąc ich/ będzye Pan Bog
41:
miedzy wámi chodził/ á wy będzyecie lud iego. A ieſli nie będzyeſz ſłuchał iego/
42:
rozmnoży ná cię Pan Bog plagi nagorſze y niemocy/ będą cię nadchodzić wſzy=
43:
tki vćiſki Egipſkie/
Winſzowánie zle
roſproſzy cię miedzy wſzytek lud/ od końcá do końcá zyemie/
44:
da wam ſerce boiáźliwe/ ocży ſlepe/ ſmutną myſl/ żywot iáko wiſzący przed to=
45:
bą/ będzyeſz ſie bał we dnie y w nocy/ żywotu nie będzyeſz wierzył/ rzecżeſz porán
46:
kowi kto mi da wiecżor/ á wiecżorowi kto mi da ráno/ odwiedzye cię Pan Bog
47:
do Egiptu w okręciech/ tám będzyeſz záprzedan w niewolą nieprzyiacielom/
48:
gdzye was będą kleſnić żonom ſwym/ á nie będzye ktoby was ſtámtąd wybáwił.
49:
Ale ieſli ſie obroćiſz ku Bogu ſercem ſkruſzonym/ á będzyeſz ſłuchał głoſu iego
50:
z vmyſłu y s ſercá twego/ wywiedzye cię z ięctwá y zmiłuie ſie nád tobę/ y zbie=
51:
rze cię ze wſzytkich cżęśći ſwiátá/ y przywiedzye do zyemie/ ktorą oycowie wá=
52:
ſzy dzyerżeli. Przeto obrzez ſerce twoie y ſerce plemienia twoiego/ áby mogł
53:
miłowáć Páná Bogá twoiego ze wſzytkiego ſercá twoiego/ y ze wſzytkiey du=
H 3ſze twoiey/



strona: 45v

Kſięgi pirwſze
1:
ſze twoiey/ áby mogł żyć. Ieſli inácżey vcżyniſz/ powiedamći dziś záprawdę
2:
zginieſz y vmrzeſz.
3:
Nápiſał tedy Moiżeſz ten zakon y dał kápłanom z
4:
narodu Lewi/ ktorzy nośili Arkę vmowy/ y wſzytkim ſtárſzym ludu Izráel=
5:
ſkiego/ áby cżytáli/ po ſiedḿ lat gdy przydzye rok odpuſzcżenia/ wſzytkiemu lu=
6:
du Izráelſkiemu oboygá pogłowia/ ná mieyſcu ktore wam Pan Bog obierze.
Kſięgi Moiże=
ſzowe.

7:
Poznałem po was iż po śmierći moiey rychło ſie od tych drog odwroćicie/ nic
8:
dobrego nie będzyecie cżynić/ bo macie krzcyce zátwardzyáłe/ áto ſobie biorę ná
9:
ſwiádectwo niebo y zyemię/ przeto tę pieśń wam zoſtáwię po ſobie/ ábyſcie ią y
10:
ſami y potomkowie wáſzy ná pámiątkę wiecżną zawżdy ſpiewáli: Audite
11:
cœli quid loquar, audiat terra verba oris mei:
to ieſt: Słuchaycie niebioſa kto=
12:
re rzecży będę mowił/ zyemia áby ſłyſzáłá ſłowá vſt moich etc.
v. Moiż. w xxxij.
Pſalm.
Wyrzekſzy tho
13:
nápominał Iozue/ áby ciągnął z woyſkiem przećiw Kánáneyſkim według wo
14:
ley Páńſkiey. Mowił też: O Izráelu ludu boży/ iać iuż od was weſele idę precż/
15:
polecam was cżyſtośći zakonu/ cnotliwym obycżáiom y dobrey ſpráwie/ á opá
16:
trznośći przełożonym wáſzym/ ktorzy was z waſzym pożytkiem ſpráwowáć bę=
17:
dą. Pan Bog ktory teraz známi ieſt/ będzye záwżdy zwámi/ ieſli ſami chcieć bę=
18:
dzyecie/ do ktorego ſie vciekáiąc/ rády vżywáć będziecie Eleázárowey y Iozue/
19:
takież y w inych ſpráwách kſiążąt ſwoich/ ktorych ſłuchaycie á miłuycie ie miár
20:
kuiąc popędliwość ſwoię/ nie ták iákoſcie ią ku mnie cżęſto obracali. Bo wie=
21:
cie dobrze żem od was więtſze przeſládowánie miewał niż od náſzych nieprzyia=
22:
cioł/ ktore wam nie złym vmyſłem wymawiam/ iedno ábyſcie ſie tego ſtrzegli
23:
ná potym. Bo ieſli ná to dbáć nic nie będziecie/ Páná przećiw ſobie rozgniewa=
24:
cie/ zyemię wam náſzym oycom obiecáną záſię weźmie/ á da wáſzym nieprzyia=
25:
cielom. Ná ty ſłowá pocżęli wſzyſcy płákáć á nárzekáć bez miáry/ cżęſcią dla
26:
tego iż go tákiego dobrodzieiá kiedy gniewáli ná puſzcży/ cżęſcią też iż táki ſpra
27:
wcá ich miłośćiwy/ ſpráwny/ á wielebny/ od nich odchodzi. Potym Moiżeſz po=
28:
żegnał wſzytki dwánaſcie narodow z oſobná/ dáiąc im błogoſłáwieńſtwo/ win
29:
ſzuiąc im ſzcżęſliwy obchod ná ſwiecie wiecżnie y potomkom ich. Tym więcey ie
30:
ſzcże pobudził wſzytek lud ku płácżu/ ták áż niewiáſty biły pierśi ſwoie kámie=
31:
niem/ Przeto ręką ſkázuiąc roſkázował áby ná ſtronę vſtąpili á milcżeli/ á ſwoie
32:
bliſkie cieſzył á vpominał łágodnemi ſlowy áby rzewniwośći przeſtáli/ by theż
33:
ſámego k niey nie przywiedli. Wzyąwſzy thedy Moiżeſz s ſobą Eleázárá á Io=
34:
zue y dwánaſcie kſiążąt/ ſzedł s pol Moábſkich ná gorę Nebo przećiw Iericho=
35:
wi/ vkazał mu Pan bog wſzytkę ziemię Galád áż do Dán/
Nebo gorá.
też Neptálim wſzyt=
36:
ki zyemie/ y Efráim/ y Mánáſſe/ y wſzytkę Iudeą áż do oſtátniego morzá.
37:
Rzekł mu Pan Bog/ toć ieſt zyemiá ktorą obiecałem oycom wáſzym Abrá=
38:
ám/ Izáák/ y Iakobowi/ widziałeś ią ocżymá ale do niey nie wnidzyeſz. A tám
39:
rosſtawſzy ſie z Eleázárem y Iozue/ vmárł ieſt bez żadney boleśći/ á pochował
40:
go Pan Bog w wále zyemie Moábſkiey przećiw Fagor/
Vmárł Moiżeſz.
á żadny cżłowiek gro=
41:
bu iego nie wiedzyał y do tego cżáſu niewiedzą/ wypełniwſzy żywotá ſwego ſto
42:
y dwadzyeścia lat. Lud go płákał trzydzyeśći dni/ mowiąc: Nie był áni będzye
43:
Prorok miedzy námi więtſzy nád Moiżeſzzá/ ktoregoby znał Pan Bog oblicżym
44:
w oblicże we wſzech znákoch y dziwiech. Ten żydy piſáć napirwey naucżył/ wy=
45:
nalazſzy bukſztaby ábo kárák ku piſániu s piſmá Káldeyſkieo/ iákie tu obacżyſz.
46:
Lamed Caph Iod Teth Cheth Zain Vau He Daleth Gimel Heth Aleph
47:
Tau Scin Reſc Coph Zadic Phe Ain Samech Nn Mem
48:
Przez ty litery też oni licżbę rozumieią.
Zydowie o tym



strona: 46

Wiek trzeći.Liſt 46.
1:
¶ Zydowie o tym Moiżeſzu rozmaitego mnimania ſą. Opuśćiwſzy iego piſmo
2:
ſwięte/ ktore im po ſobie zoſtáwił/ rzucili ſie do iney dzikiey nauki niezbożney/
3:
ktorą oni zową Kábála/ to ieſt/ nauka głoſu żywego/ ſłowy powiedána ieden
4:
drugiemu po ſobie/
Kábálá.
ktorą (powiedáią) Bog Moiżeſzowi ná gorze Syná obia=
5:
wił przez káraktery álbo znáki piſane/ w taiemnicy ſwoiey/ cżego Moiżeſz po=
6:
tym nie káżdemu obiáwił/ tylko niektore ſwoie tego náucżył/ oni záſię drugim/
7:
tákże ta náuká álbo obiáwienie ſzłá porząd áż do Ezdraſzá Proroká. Stara to
8:
náuká v nich/ ále Krześćiánom niedawno obiáwioná ieſt/ áż gdy náwykli pi=
9:
ſmá żydowſkieo dobrze. Chwalą ſie s tą náuką Zydowie/ mowiąc że v nich tácy
10:
ſą/ ktorzy mogą tákie znaki Boſkie cżynić iáko Moiżeſz/ y Moiżeſz ſam vkaże ſie
11:
tákiemu/ kiedy będzye chciał. Dowodzili tego pirwey przed Kriſtuſowym przy=
12:
śćim/ ále po nim zginęłá. Ieſt v nich ta Kabalá dwoiaka/ iednę zową Berezyt
13:
álbo Kaſmologia/ tę to mienią być wieſzcżą s przyrodzenia/ wiedząc rzecży
14:
przyrodzone ná zyemi y niebieſkie biegi/ Biblią albo piſmo ſwięte według ro=
15:
zumu przyrodzonego obycżáiem Filozowſkim wykłádáiąc. Tę to vmiał Adam
16:
pirwſzy/ ktory káżdey rzecży imię nalazł/ biegom niebieſkim rozumiał/ y potom=
17:
kom vkazał. Sálomon też to vmiał s przyrodzenia/ wykłádáiąc drzewa od Ce=
18:
drynowego áż do Hizopu/ też źwierzęce/ ptáſze/ rybie/ przyrodzenie wykładał/
19:
o cżym w piſmie s. ſtoi. Tę też náukę mienią vmieć Tálmutá Zydá chytrego/
iij. Krole. w iiij.
Talmut.

20:
ktory Zydom wſzythek ſtáry zakon według proſtych ſłow wyłożył/ áby ſie ni=
21:
gdzyey ná nowy nie ściągał. Drugą náukę Kábále zową Merkaná/ ktora ſie
22:
rozumie o wyſokich rzecżach/ to ieſt/ o ſwiętych imionach/ o Anyelech o ich ſpra
23:
wach/ y o inych táiemnicach Boſkich. Tę záſię ná dwoie rozdzyeláią/ Arith=
24:
máncią y Trománcią. Arithmáncia o Anyelech/ o duſzach/ o cżárciech/ y o
25:
wſzytkich duchoch vcży. Trománcya tá ſámá Boſkie táiemnice ſpráwuie/ kto
26:
tę vmie/ roſkázuie cżártom/ Anyołom/ żywiołom. Tę tho mienią vmiał Moi=
27:
żeſz/ ktory thą náuką rozmáite cudá cżynił/ z rozgi wężá przemienił/ wodę w
28:
kreẃ obroćił/ żáby/ muchy/ chrząſzcże/ pluſkwy/ ognie/ grady/ niemocy/ na lu=
29:
dzi/ ná bydło/ pod Fáráonem krolem przepuſzcżał/ ſwoim ludzyem wodę w mo
30:
rzu otworzył/ drugą z opoki wywiodł/ ptaki/ Mánnę/ z niebá przyzwał/ pyſzne
31:
ogniem/ ſzemrzące trędem karał/ obłok we dnie/ ogień w nocy/ przed ludem ie=
32:
mu k woli chodził/ głos Boży z niebá do ludu przywabił. Tey też náuki náucżył
33:
ſwego wiernego kápłaná Aaroná/ ktoremu rozgá zákwitłá w ręku. Też Io=
34:
zue/ ktory nád przyrodzenie ſłońcu ſtánąć roſkazał. Heliaſz też tą náuką ogień
35:
z niebá przyzwał. Dániel Lwom gębę záwarł/ Dzyeći w ogniu nie gorzály etc.
36:
Tą też náuką niewierni Zydowie mowią Kryſtus znáki cżynił ná ſwiecie. Ieſt
37:
tedy tá Kábálá nic inego iedno wielki błąd/ á przewrotna y ſzkodliwa nieiáka
38:
náuka/ ktora ſłowá/ imioná/ známioná piſmá ſwiętego/ inácżey wywráca niż
39:
trzebá/ gániąc piſmo ſwięte iż mu nikt rozumieć nie może/ ktory ich náuki prze=
40:
wrotney nie rozumie/ chwaląc ſie z niey/ iż y Prorocy ich tą náuką przyſzłe rze=
41:
cży powiedáli/ y dziś tákich miedzy imi doſyć naydzye. Mam zá to iż ſie to przy=
42:
godziło Zydom/ iáko onemu pſu/ ktory gdy nioſł mięſo w gębie przez wodę/ vy=
43:
rzał ſwoy cień w wodzye/ puśćił mięſo z gęby á do cieniá ſie rzućił/ ſtráćił ko=
44:
rzyść. Takież oni cieniá ſie chwytáią/ rzecż właſną opuśćiwſzy.
45:
¶ S teyże też náuki żydowſkiey powſtáli byli odſzcżepieńcy/ ktore zwano Ophi=
46:
te/ Gnoſtici/ Valenciani/ ći teżſobie s ſwymi zwolenniki zmyſlili Kábále Gre
47:
ckimi ſłowy y kárákterámi/ przewracáiąc wſzytko piſmo Krześćiáńſkie ná ſwą
48:
ſtronę/ vcżąc drugie/ iż przez ich táiemnic żadny piſmá nowego zakonu rozu=
49:
mieć nie może/ bo ſą rozmáite/ á ſobie ná wielu mieyſc (mowiąc) przećiwne/
50:
przez przypowieśći pod zaſłoną piſane/ iáko ſtoi v Mátthe. s. w xiij. rozdzyele=
51:
niu/ áby widząc nie widzieli/ ſłyſząc nie ſłyſzeli/ rozumieiąc nie rozumieli. A ták
52:
pod tym zákryćim ſłow/ tylko ſámym ſtałym ludzyem (mieniąc) Kryſtus ſło=
53:
wnie obiáwił to rozumieć Apoſtołom potáiemnie/ y ieden drugiego náucżáć/
H 4tákże też



strona: 46v

Kſięgi pirwſze
1:
tákże też (powiedali) cżynili/ cżego piſać dla poſpolſtwa zániechali/ gdyż to ſą
2:
wyſokie rzecży Boſkie/ v mądrych tedy w táiemnicy maiąc być/ á wiedzieć kogo
3:
ich vcżyć/ á ſtrzedz tego pilnie/ á mądry v nich żadny/ iedno ktory nawiętſze błę
4:
dy wymyſli. Piſze Kornelius Agripá/ cżłowiek wielkiey náuki y cżytánia/ iż ná
5:
tych náukach młodość ſwoię vtráćił/ y kſięgi wielkie ſpiſał o nich/ miánował
6:
ie táiemna Filozophia/ gdzye potym tego żáłował s płácżem/ iż ſie wdawał w
7:
ty mátactwá nikcżemne/ gdzye iedney prawdy w nich nie mogł nigdy doznáć/
8:
máiąc ná tho wielkie miſtrze/ y ięzyki wſzytki przednieyſze Krześćiáńſkie vmie=
9:
iąc/ nic im ku doſkonáłośći wſzytkim nie mogło przyść w káżdey náuce thá=
10:
iemney. ∴ ∴ ∴
11:
Rozdzyał dzyeſiąty kſiąg pirwſzych Kroniki they/
12:
á pocżynáią ſie Kſięgi ſwiętego piſmá/
13:
ktore zową Ieoſchue.

14:
P
O śmierći Moiżeſzowey/ Iozue po żydowſku Ie=
15:
oſchua/ ſyn Nawe álbo Nun lud Izráelſki w ſwoię ſpráwę
16:
wzyął/ ktoremu Pan Bog rzekł: Iakom był z Moiżeſzem ták
17:
y s tobą będę/ bądź mocny á wielki/ ty rozdzyeliſz kráiny ludu
18:
ſwemu/ iedno ſtrzeſz zakonu/ á nie wykrácżay ná práwo áni ná
19:
lewo. Poſłał tedy Iozue s Setym dwu ſzpiegierzow do Iery=
20:
chá miáſtá/ áby ie przebacżyli á oglądáli.
Ierycho.
Ktorzy przyſzedſzy
21:
zá Iordan ſzli do miáſtá/ przyſzli w dom iedney nierządney niewiáſty imieniem
22:
Rááb.
Rááb.
Powiedzyano o nich krolowi Ierycho/ poſłał krol do tey niewiáſty Rá=
23:
áb / mowiąc: Wywiedź tych dwu ktorzy weſzli do twego domu. Zlękłá ſie nie=
24:
wiáſtá/ ſkryłá ony ſzpiegierze y przykryłá páźdzyerzym lniánym/ y odpowiedziá=
25:
łá: Znam to iż przyſzli do mnie/ álem niewiedzyáłá ſkąd byli/ á ſkoro brony zám=
26:
kniono wyſzli precż fortą/ gońcie ie rychło áza ie poimacie. Gonili ie ná po=
27:
wieść oney niewiáſty drogą ktora ſzłá do brodu Iordaná. Szłá wnet niewiá=
28:
ſtá do onych mężow/ y rzekłá: Poznáłám iż wam Pan Bog dał tę zyemię/ boi=
29:
my ſie tu was wſzyſcy/ ſlyſzeliſmy że was Pan Bog przewiodł przez morze cżyr=
30:
wone ſucho/ y coſcie pocżynili krolom Ammoreyſkim Seon y Og/ ktoreſcie po=
31:
bili/ teraz mi przyſięgaycie przez Bogá/ iż iáką ia wam teraz łáſkę cżynię/ táką
32:
wy mnie też vcżynicie z domem oycá mego. Y vcżynili ták iáko chciáłá. Wnet ie
33:
ſpuśćiłá powrozem cżyrwonym z okná domu ſwego ktore były w murze/ y rze=
34:
kłá im: Záchowaycie ſie do trzeciego dniá w gorach/ áż ſie wrocą ći co was ſzu=
35:
káią. A oni iey rzekli: Zbierz do ſwego domu wſzytki ſwoie rzecży y przyiaciele s
36:
ktorymi ſie cáło záchowaſz/ á niechay ten powroz wiśi ná znák/ gdy Ierycho bę
37:
dzye wzyęto/ tedy żadny ſzkodzić nie będzye.
38:
¶ Y przyſzli do Iozue/ á powiedzyeli co ſie im przydáło/ y co mowiłá niewiá=
39:
ſtá. Mieli im zá dobre Iozue y Eleázár iż przyſięgáli. Przykazał thedy Iozue
40:
przez wołánie woźnego/ áby ſie gotowáli po trzech dni przez Iordan ciągnąć
41:
ku otrzymániu zyemie Chanan. Rzekł tedy do narodu Rubenowego y Gady=
42:
towego y poł Mánáſſe/ áby byli gotowi we zbroi przodkiem przed brácią wá=
43:
ſzą. Ktorzy rzekli wſzytko vcżynić. Rzekli też áby káżdy vmárł táki/ ktory nie
44:
będzye poſłuſzen twego roſkazánia/ tylko áby był Pan s tobę iáko był z Moiże=
45:
ſzem. A ták Iozue ráno powſtawſzy ruſzył namioty.
Ruſzenie Iozue.
Wyſzedſzy s Setim przyſzli
46:
nád Iordan/ mieſzkáli tám trzy dni. Potym rzekł do wſzytkich/ bądźcie poſwię
47:
ceni w Pánie/ iutro Pan Bog vcżyni známi dziwne rzecży. Ná świtániu rzekł
48:
do kápłanow: Weźmicie Arkę á podźcie z nią przed ludem przodkiem od ludzi
49:
ná dwu tyſiącu łokći áby od wſzytkich byłá widzyána/ á gdy wnidzyecie ná
cżęść Iorda=



strona: 47

Wiek trzeći.Liſt 47.
1:
cżęść Iordáná rzeki/ wyſchnie. Rzekł też do ludu áby ſzli zá Arką z daleka/ á=
2:
by byłá widzyána przeſtrono wſzytkim/ aby w tę drogę wſzyſcy tráfiáli/ á ſtrze=
3:
ſzcie ábyſcie bliſko Arki nie byli. A gdy weſzli ná Iordan z Arką/ wielka rzeká
4:
byłá s powodzi/ wſzákże vcżyniłá ſie przed nią ſucha drogá áż do dná/ á po ſtro=
5:
nie ſie wodá wynioſłá ku gorze ſtoiąc ná mieyſcu/ zá Arką poſpolity lud ſpráwi
6:
wſzy dzyeći w pośrzodek z niewiáſtámi ſzedł/
Przeſzli Iordan.
á przed nimi we zbroiach Rube=
7:
now narod/ Gáládow/ y Mánáſſe/ ktorych było cżterdzyeśći tyſiąc godnych
8:
ku walce. A gdy było w pośrzodku rzeki/ ſtánęli kápłani z Arką/ cżekáiąc áby
9:
lud drogą ſuchą rządnie ſzedł imo Arkę z dáleká ná brzeg/ bo byłá wodá dolna
10:
ſpłynęłá áż do dná do morzá cżyrwonego. Potym Iozue s pośrzodku Iordaná
11:
ſuchego roſkazał wzyąć dwánaſcie kámieni gdzye kápłani ſtali z Arką/ á wy=
12:
nieść ná brzeg dwiemánaſcie ſtárſzym z narodow Izráelſkich/ ná pámiątkę po=
13:
tomkom ich/ áby wiedzyeli moc Bożą iż przez ſuchy Iordan przewiodł oyce ich/
14:
á drugich dwánaſcie kámieni kazał wnieść z brzegow w pośrzodek Iordana
15:
ná gromádę/ ktore ieſzcże y dziś tám ſą/ ná pámiątkę prześcia ich przez Ior=
16:
dan. A gdy lud przeſzedł przez rzekę/ wyſzłá też y Arká s kápłany. Wroćiły ſie
17:
záſię wody á ſzły potokiem ſwym iáko pirwey. Wyſzedł tedy lud z Iordaná pir
18:
wſzego mieſiącá dzyeſiątego dniá/ wzyáwſzy s ſobą onych dwanaſcie kámieni z
19:
rzeki Iordanu/ y rozbili namioty w Gálgális od Ierychá przez dzieſięć ſtáian/
20:
á pięćdzyeſiąt od Iordaná/ tám Iozue vcżynił ołtarz z onych dwunaſcie kámie
21:
ni w Gálgális/ ná ktorym Pánu Bogu poſługi cżynił. A gdy to ſłyſzeli wſzyſcy
22:
krolowie Amoreyſcy ktorzy zá Iordanem mieſzkáli/ y wſzyſcy krolowie Ká=
23:
náneyſcy/ iż przeſzli Izráelowie Iordan ſuchy/ polękli ſie bárzo/ iż nie był
24:
v nich duch.
25:
Tego cżáſu Iozue s przykazánia Páńſkiego obrzá=
26:
zał dzyeći/ ktore ſie były zrodziły ná puſzcży/ męſkiego pogłowia.
Obrzázánie.
Iozue w v. káp.
Po obrzázaniu
27:
rzekł Pan Bog do Iozue/ odiąłem od was dziś ſromotę Egipſką/ przeto ono
28:
mieyſce názwano Gálgálá álbo Gilgálá po żydowſku. Mieſzkáli ná tym miey=
29:
ſcu áż ſie pogoili/ y vcżynili tám wielkęnoc cżternaſtego dniá mieſiącá pirwe=
30:
go/ iedli tám báránká/ drugiego dniá pożywáli z żywnośći oney zyemie przaſny
31:
chleb/ práżmo/ y ine owoce/ á tám przeſtáłá im Mánná/ ktorą ſie żywili áż do
32:
thego cżáſu przez cżterdzyeśći lat.
Mánná przeſtá=
łá.
Teyże nocy wyſzedł Iozue ná wywiedzenie
33:
Ierychá/ potkał mężá przed ſobą z dobytym miecżem. Ktoremu rzekł Iozue/
34:
á náſz cży nieprzyiaciel? Ktory rzekł/ ieſtem kſiążę ludu Bożego/ y náucżył go
35:
iáko miał wzyąć Ierycho/ á przekląć ie y wſzytki rzecży ktore w nim były. Io=
36:
zue padł ná zyemię przed nim. Rzekł mu Anioł/ złoż boty z nog twoich/ bo miey
37:
ſce ná ktorym ſtoiſz ſwięte ieſt. Y vcżynił ták iáko mu kazano. Ierycho było zám
38:
knione dla boiáźni/ iż żadny do niego nie mogł wnidź áni wynidź. Roſkazał Io=
39:
zue kápłanom áby wzyęli Arkę vmowy y ſiedḿ trąb/ á lud zbroiſty przed Arką
40:
ſzedł/ á lud poſpolity zá Arką/ y obeſzli pirwſzego dniá przaſnic miáſto około ći=
41:
cho/ y wroćili ſie do ſwoich namiotow/ á thák cżynili każdy dzyeń do ſzoſtego
42:
dniá. A gdy obchodzili ſiodmego dniá ono miáſto/ tedy roſkazał Iozue wſzyt=
43:
kim ſkoro w trąby zátrąbią kápłani/ábyſcie wſzyſcy krzycżeli. Tákże vcżynili/
44:
wnet ſie mury obáliły z gruntu około miáſtá Ierychá. Powiedzyał im też Io=
45:
zue/ niechay będą przeklęte wſzytki rzecży w nim/ to ieſt/ śmierći oddáne/ ále
46:
złoto/ ſrebro/ miedź/ żelázo/ y ine rzecży/ ktore może ogniem ocżyśćić/ áby były
47:
zá pirwotki Pánu Bogu do kościelnego ſkárbu oddáne. Szli thedy do miáſtá
48:
wielką mocą/ nie żywili żadney rzecży żywey/ ludzi/ żon/ dzyeći/ dobytki wſzel=
49:
kie pobili/ tylko złoto/ ſrebro/ y wſzelkie rzecży ktore ogień wytrzymáią pobrá=
50:
li/ y do kościołá oddáli/ á miáſto ſpalili/ okrom Rááb niewiáſty/ ktorą z oycem
51:
y z mácierzą y ze wſzytkim domem záchowáli/ y wzyęli miedzy ſię y chowáli. Tę
52:
to był poiął Sálmon kſiążę z narodu Iudá/ y miał z nią ſyná Booz/ bo tá byłá
ſzpiegi ich



strona: 47v

Kſięgi pirwſze
1:
ſzpiegi ich w domu ſwym zachowáłá. Złorzecżył też álbo przeklinał ktoryby Ie
2:
rycho miáſto opráwiał.
3:
¶ Achán z narodu Iudá po zwoiowániu miáſtá/ wzyął ſobie á zátáił płaſzcż
4:
cżyrwony złotogłowowy/ y dwie ſcie ſyklow złotych/ y tákież ſrebrnych/ y ine rze=
5:
cży ktore były przeklęte/ pobrał.
Háy.
A gdy Iozue poſłał przećiw miáſtu Háy/ po=
6:
ráżeni y roſproſzeni Izráelitowie/ s ktorych było zábitych trzydzyeśći y ſześć
7:
mężow. Iozue rozdárł ná ſobie odzyenie/ y leżał przed Arką ná zyemi áż do wie
8:
cżorá/ tákież drudzy ſtárſzy z nim włożywſzy worki ná głowy. Rzekł Pan Bog
9:
do Iozue: Pomázał ſie lud rzecżámi przeklętymi/ nie będę zwámi áż ſie ocży=
10:
śći. Puſzcżał tedy loſy Iozue ná narody oſobne ich/ y padł los ná Achaná/ wy=
11:
wiedzyon potym á vkámionowan/
Achán vkámio=
nowan.
á iego wſzytek ſtátek z dobytki y z domem/ to
12:
ieſt/ z namiotem ſpalili/ gdzye ieſzcże y dziś wielka gromádá ſtoi kámienia ná
13:
tym mieyſcu. Pothym Iozue poſłał trzydzyeśći tyſiąc ludzi przećiw miáſtu
14:
Háy. Położyli ſie miedzy Háy á Betel ku zachodu ſłońcá/ zoſtáwiwſzy tám pięć
15:
tyſięcy ludzi/ przyſzli do woyſká. Krol Háy ciągnąc przećiw woyſku Iozue/ nie
16:
wiedząc o ludzyech ná zaſádce w tyle. Iozue zmyſlił ſobie vciekánie/ odwiodł
17:
ie od miáſtá/ á dał znák podniozſzy tarcżą tylnym ludzyem/ ktorzy byli poſtá=
18:
wieni ná zachod ſłońcá/ wzyęli miáſto á zápalili/ y ludzi zbili nie żywiąc áni
19:
dzyeći/ áni dobytká/ krolá obieśiwſzy łupem ſie rozdzyelili.
20:
¶ Słyſząc to Gábánitowie/ ktore rzecży Iozue pocżynił nád dwiemá miáſty/
Gábáon miáſto.

21:
iż żadnemu nie przepuśćił ták ludziom/ dzyeciom/ iáko dobytkowi/ áni przymie
22:
rza nie chce mieć ni ſkim/ vmyſlili chytrze z nimi wzyąć ſpokoyne przymierze tym
23:
obycżáiem/ poſłáli poſły do nich/ ktorzy przyſzedſzy do ich namiotow/ powiedá=
24:
li ſie być z dálekich kráin/ przeto byli ná ſię włozyli ſtáre ſzáty/ trzewiki złe/ flá=
25:
ſzki ſkorzáne/ chleb twárdy ſpleśniáły/ rzekli do Iozue: Słudzy wáſzy ieſteſmy/
26:
záchowycie nas w pokoiu. Vwierzyli im Izráelowie/ Bogá o to nie pytawſzy/
27:
przyſięgli im zá pokoy Iozue/ Eleázár/ y ſtárſzy z narodow. Po trzećim dniu
28:
ciągnął z woyſkiem Iozue przećiw miáſtu Gábáon/ wyſzli przećiw iemu oni
29:
ktorym przyſięgáli. Rzekł Iozue/ cżemuſcie nas ták okłámáli? Odpowiedzye=
30:
li/ ſłyſzeliſmy o wáſzym wielkim ſzcżęſciu y o okrutnośći/ nie żywiąc nikogo/ iż
31:
też zakazánie macie ni ſkim przymierza bráć/ á boiąc ſie was/ muſieliſmy ták
32:
vcżynić. Weſzli w rádę Iozue s poſpolitym ludem/ niektorzy mowili nie ma tá=
33:
kim przyſięgá być dzyerżána/ drudzy przećiw temu. Stárſzy boiąc ſie by tym
34:
Páná Bogá nie rozgniewáli/ rzekli: Gdzy ſie ſłużebniki náſzymi licżyli/ niechay
35:
będą wiecżnymi ſłużebniki v nas/ áby drwá rąbáli á wodę nośili ná ſłużbę bo=
36:
żą/ przeto rzecżeni byli Náthinnei/
Náthynnei.
y wroćili ſie záſię Izráelowie do Gálgális.
37:
Tego cżáſu krolował w Ieruzálem Adoniſedech/
Adoniſedech.

38:
ktory gdy vſłyſzał iż Gábáonitowie wzyęli z Zydy przymierze/ bał ſie/ wezwał
39:
k ſobie cżterzech krolow ná pomoc Amoreyſkich. Ktorzy przyciągnąwſzy k nie=
40:
mu/ obegnáli Gábáon. Obegnáńcy poſłáli do Iozue/ proſząc áby ich rátował
41:
á wyzwolił od oblężenia. Ktory zebrał prętko woyſko/ vderzył ná nieprzyiacie=
42:
le áż pocżęli vciekáć. Ale Pan Bog ſpuśćił ná nie grad/ to ieſt kámienie/ y po=
43:
bił ich więcey niż miecżem. Widząc Iozue ſłońce nád zachodem/ boiąc ſie áby
44:
nie vbieżeli nocą/ wołał ku Pánu/ mowiąc: Nie záchodź álbo nie ruſzay ſie
45:
ſłońce przećiw Gábáon/ á mieſiąc przećiw dolney kráinie Háy. Y ſtánęło ſłoń=
46:
ce z mieſiącem cáły dzyeń/ nigdy nie był áni przed tym áni potym thák długi
47:
dzyeń.
Słonce ſtánęło.
Iozue w x. káp.
Pięć krolow ſkryli ſie do iámy w mieście Mácedá. Powiedzyano o nich
48:
Iozue/ kazał ie zákłáść kámienim á oſádzić ſtrożą/ áby nie wyſzli/ á drugim ka=
49:
zał gonić nieprzyiaciele. Pobiwſzy ie/ do miáſtá Mácedá ſie wroćili/ gdzye był Iozue/ ktory kazał wywieść z iámy pięć krolow y zwieśić. Tákże vcżynili/
Obieſzenie pięć
krolow.
po=
50:
tym ie wiecżor zięto s ſzubienic á pochowano do oney iáſkiniey gdzie ſie byli ſkry
51:
li/ y nakłádli ná nie kámienia ná wiecżną pámiątkę. Tegoż dniá zábili krolá
Mácedá



strona: 48

Wiek trzeći.Liſt 48.
grafika
1:
Mácedá y miaſto wzyę=
2:
li. Potym zwoiowáli Le
3:
bne/ Lachim/ Eglon/
4:
Hebron/ Dabir. Potym
5:
ſie wroćił Iozue y z lu=
6:
dem do Galgale. A gdy
7:
tho vſłyſzał Krol Aſſor
8:
Labin/ obeſłał wſzytki
9:
krole okolicżne. Przycią
10:
gnęli z wielkimi woyſki
11:
do niego przećiw Izrá=
12:
elſkim ludzyem w pocż=
13:
cie trzech ſet tyſięcy lu=
14:
dzi y dwu tyſiąc wozow
15:
wyelkich. Przyciągnęli
16:
do wod Meron. Rzekł Pan Bog do Iozue: Nie boy ſie/ iutro ie tobie dam ná
17:
bicie/ wozy ich popaliſz/ á koniem żyły podrzeżeſz. Y poráźili ie ſynowie Izrael=
18:
ſcy/ okrom tych ktorzy do miaſt obronnych vciekli/ ábowiem ſie byli dobrze Ka
19:
náneycżykowie w mieściech ogrodzili/
Poráżeni krolo=
wie.
gdy ſłyſzeli iż lud Izráelſki ciągnie s pu=
20:
ſzcżey do nich/ y nie mogł ich Izráel dobyć/ áż zá wielką pracą á długą s tru=
21:
dnoſcią. Wſzákże zwoiowáli wſzytko kroleſtwo żadnemu nie przepuſzcżáiąc/ á=
22:
ni było miáſto potym żadne/ ktoreby ſie im w moc nie dáło s przypędzenia.
23:
Zábili thedy iuż byli ſynowie Izráelſcy trzydzyeśći y ieden krolow Pogáń=
24:
ſkich wſzytkich.
Ieden á trzydzie
ſći krolow zábili.

25:
¶ Piątego roku wyścia s puſzcżey/ ruſzył ſie Iozue z namioty ſwymi y ludu I=
26:
zráelſkiego z Galgale do Sylo/ á tám poſtáwili namiot domu Bożego. Potym
27:
do Sychen/ y poſtáwił ná gorze Hebál ołtarz Pánu bogu s kámienia cáłego/
Sylo.
Sychen.
Hebal gorá.
y
28:
vcżynił ofiárę z dobytká pokoynego/ y nápiſał ná nim Deuteronomium/ to ieſt/
29:
piąte kſięgi Moiżeſzowe. Potym Iozue dał zyemię Hebron ku dzyerżeniu Ka=
30:
leb/ y byłá ziemiá w pokoiu przez niemáły cżás.
Hebron.
Kaleb.

31:
¶Wezwawſzy tedy Iozue ludu wſzytkiego przed namiot Páńſki domu Boże=
32:
go w Sylo/ rzekł k nim: Sſtárzałem ſie/ dobrzeby ábyſcie byli rozdzyeleni krá=
33:
inámi tymi ktoreſmy Páńſką mocą pobrali według iego woley. A thák loſem
34:
przypádły ná nie kroleſtwá ty.
Rozdzyał Kro=
leſtw.
Pirwſzym loſem Iudowemu pokoleniu. Wto=
35:
rym Symeonowemu. Trzećim Beniámin/ á tá cżęść byłá bárzo ćiáſna ále pło
36:
dna w vżytki/ k niey przyſłuſzáło Ierycho y Ieruzálem.
Ierycho.
Ieruzalem.
Cżwartym Efraim.
37:
Piątym połowicy Mánáſſe. Szoſtym Iſáſchar. Siodmym Zabulon. Oſmym
38:
Aſſer. Dzyewiątym Neptálim. Dzyeſiątym Dánowemu. Ale y Lewitom oſo=
39:
bno oddzielono cżterdzyeśći y ośḿ miaſt ku mieſzkániu/ s ktorych iuż byli wzyę=
40:
li dzyeſięć w Ammoree/ gdzye byli vſtáwili trzy wolne záchowánie káżdemu ku
41:
vciekániu/ á s tę ſtronę Iordanu tákież drugie trzy ku záchowániu wolnemu
42:
ſpokoiem/ ktory ſie do nich vciecże. Potomkowie Iozefowi pocżęli mowić iż
43:
máły dzyał ná nie przyſzedł/ mowiąc: że w ich narodzye wielki ſie lud rozmogł.
44:
Odpowiedzyał Iozue áby ſobie w gránicach przeſtrono cżynili/ á dobywáli
45:
kráin po gorach dáley zá zyemię obiecáną.
46:
¶ Potym Iozue wezwawſzy k ſobie poſpolitego ludu Izráelſkiego/ rzekł im:
47:
Iuż ſie ia muſzę s ciáłem ſwym rozłęcżyć/ á rozumiem po was iż po mey śmier=
48:
ći Páná ſwego pobudzicie ná ſię/ wybierzcie ſobie teraz przedemną/ á powiedz=
49:
cie komu rádniey będzyecie chcieć ſłużyć/ ieſli bogom Pogáńſkim cżyli Pánu
50:
ſwoiemu/ ktory was przywiodł do they zyemie/ bowiem ia y dom moy ſámi
51:
ſłużyć będzyem Pánu Bogu náſzemu. Rzekł lud poſpolity: Boże vchoway áby=
52:
ſmy od ſwego Páná mieli odſtępić/ ále mu ſłużyć będzyem. Rzekł Iozue/ was
53:
ſámych ná ſwiádki biorę/ żeſcie dziś wybráli Páná ſobie/ á rzekliſcie go nie od=
ſtępować ni=



strona: 48v

Kſięgi pirwſze
1:
ſtępowáć nigdy. Odpowiedzyeli/ ieſteſmy ſwiádkowie tego/ y wſtąpili do Sylo
2:
ſtánęli przed domem Bożym/ y wzyął onego dniá pokoy s Pánem Bogiem lud
3:
Izráelſki/ á ná znák tego Iozue wylał wodę ná zyemię/ iákoby rzekł/ ktoby iná
4:
cżey vcżynił/ nie tylko ſam zginie/ ále y wſzytko plemię iego wyſchnie iáko tá wo
5:
dá ná zyemi. Y nápiſał to Iozue onego dniá w kſięgi wiecżne zakonu Bożego/ y
6:
wzyął wielki kámień połozył gi pod dębem ktory ſtał przed domem Bożym/ á
7:
rzekł: Ten kámień będzye wam ná ſwiádectwo wiecżne. Potym roſpuśćił lud
8:
do dzyerżaw ſwych/ á ſam rychło vmárł máiąc lat wieku ſwego ſto y dzyeſięć/
9:
rządził lud po Moiżeſzu dwádzyeściá y ſześć lat/ pogrzebion ieſt w mieście
10:
Támnátſare ná gorze Efráim.
Iozue vmárł.
Tegoż cżáſu vmárł y Eleázár Biſkup/ pocho=
11:
wan w Gábáát/ á Phinee ſyn iego ná iego mieyſce wſtąpił.
Eleázár vmárł.

12:
Rozdzyelenie iedennaſte kſiąg pirwſzych
13:
o Greckim piſmie.

14:
K
Admus było imię właſne krolá Phenickiego ſyná
15:
Egenorá/ ktory v Tyru y Sydonu pánował/ ten był poſłan
16:
od oycá ſwego Egenorá ſzukáć ſioſtry Europy/ ktorą był Iu=
17:
piter przemieniwſzy ſie w Wołu vnioſł/ á ná wyſep Krete
18:
przynioſł/ á gdy iey nie mogł naleść/ nie śmiał ſie wroćić do oy
19:
cá/ zoſtał bliſko gory ktorą zwano Párnazus/ á tám záłożył
20:
miáſto Thebe/ á kráinę przezwał Boecia od Wołu/ ktorą pirwey Aonia zwa=
21:
no.
Párnazus gorá.
Thebe záłożono.
Boecia.
Tám iego towárzyſze wąż Hidrá pomorzył/ Kádmus onego wężá zábił/
22:
zęby mu wytłukł y rozmiotał po polu/ á iáko Poetowie wymyſlili/ powſtáli z
23:
onych zębow ludzye ſrodzy/ ktorzy ſie ſami zbili/ iedno ich kilko zoſtáli przy nim.
24:
Rozumieią to przez ty zęby litery Greckie/ ktore ten Kádmus wynálazł rozmy
25:
ſláiąc ſiedząc nád wzdroiem rzecżonym Hyppokron w Greciey/ według kto=
26:
rych náucżył Greki piſáć/ kthore litery Greckie táki wzor máią.
27:
Alpha Vita Gamma Delta Epſilon Ita Iota Lambda My Ny Omicron
28:
Α Β Γ Δ Ε Η Ι Λ Μ Ν Ο
29:
Pi Rho Sigma Tau Ypſilon Omega.
30:
Π Ρ Σ Τ Υ Ω Thy drugie Pálámeden piſzą wynálazł.
31:
Zita Thita Phi Chi Pſi
32:
Ζ Θ Φ Χ Ψ
33:
¶ Potym tego Kádmuſá Amphion Merkuriuſzow ſyn/ s Tebe miaſtá w Gre
34:
ciey wyrzućił y wygnał/ opráwił miáſto murem.
Thebe zbudowa
no.
A iáko Poetowie piſáli/ grał
35:
ná inſtrumencie/ ſámy kámienie ſkakáły do wapná ná mur. Potym tho miá=
36:
ſto ſláchetne ſkáźił Alexánder wielki/ tákże y dziś nizacż w Turcech.
37:
¶ Europá krolewná ſioſtrá Kádmuſowá/ tá byłá niepoſpolitey vrody/ ſpo=
38:
dobáłá ſie Iupiterowi/ á gdy k niey inácżey nie mogł przydź/ poſłał Merkuri=
39:
uſzá s Krety wyſpu do Feniciey/
Europá.
áby ſie przemienił w Wołu á pánnę vnioſł po
40:
wodzye morzem/ ktory ták vcżynił. Scżedł ią gdy s pánnámi gráłá ná brzegu/
41:
gdzye páſiono dobytek/ Merkuriuſz (ktory to vmiał) przemienił ſie w Wołu
42:
pięknego/ chodził miedzy pánnámi łáſkáwy. Widząc go pánná Europá thák
43:
pięknego łáſkáwego/ wſiádłá nań/ on potym z nią ſkocżył w wodę/ y przypłynął
44:
z nią s Feniciey do Krety/ Iupiter ná pámiątkę iey przezwał trzecią cżęść
45:
ſwiátá Europá.
46:
¶ Fenix brát tego Kádmuſá puśćił ſie był przez cżyrwone morze áż do Syri=
Fenix.
ey/ potym



strona: 49

Wiek trzeći.Liſt 49.
1:
ey/ potym zalożył miáſto Sydon od ryb/ bo thám zową tym imieniem rybę. A
2:
gdy tám pobył cżás niemáły/ názwał tę kráinę Fenicią od ſwego imieniá.
Sydon miáſto.
Fenicia.
Wy=
3:
nalazł też káráktery ku piſániu/ y ludu poſpolitego náucżył. Ieſt kráiná bárzo
4:
rodzáyna/ żydowſkiey zyemi przyległa. W tey to Feniciey Libanus gorá zacna/
5:
ná ktorey drzewo Libáńſkie roście.
6:
P
Andion ſyn Eriktowiuſá krolá Atteńſkiego thego cżáſu
7:
był/ ten miał dwu ſynu y dwie corce/ walcżąc długo s krolem Tráckim
8:
Terenſem/ ziednał ſie z nim/ ktoremu dał zá małżonkę corkę ſwoię imie
9:
niem Prognes/
Terens krol Trá
ciey.
tá mu vrodziłá ſyná Ithym rzecżonego. Prognes prośiłá mę=
10:
żá ſwoiego/ áby ią poſłał do oycá do Atten náwiedzić ſioſtrę/ ktorey było imię
11:
Philomená (to ieſt Słowik.) Krol niechciał iey poſłać/ ále ſam iechał po nię.
Pánná Philo=
mena.

12:
Iádąc z nią poſzkárádził pánieńſtwo iey/ gdy mu groźiłá powiedzyeć przed ſio=
13:
ſtrą iego żoną/ vrznął iey ięzyk/ y dał chowáć ná iedno mieyſce. Przyiechał do
14:
żony krolowey/ powiedzyał iż ſioſtra twoiá Philomená vmárłá w okręcie/ bo
15:
nie przywykłá żeglárſkim wilgościam/ ktorey żałowáłá bárzo/ bo byłá niepo=
16:
ſpolitey cudnośći y rozumu. Gdy ſie potym dowiedzyáłá co iey wyrządził/ v=
17:
wárzyłá mu ſyná (ktorego iednegoż z nim miáłá) Ithym/ y dáłá ieść. Gdy go
18:
iadł/ głowę ná ſtoł przynioſłá/
Ithym.
á w tym Philomená przyſzłá żáłuiąc ſie ná kro=
19:
lá ſwoiey cięſzkośći. Krol wzyął miecż/ chciał żonę zábić/ ktora z łáſki bogow
20:
przemieniłá ſie w Iáſkołkę/ Philomená w Słowiká/ á ſam krol w Dudka/ á ták
21:
ſie w niwecż krolewſki rod wſzytek obroćił. Możeć to być powieść zmyſloną od
22:
Poetow/ ále w ſobie ma wielkie przykłády/ porucżam tho káżdemu ná ro=
23:
zmyſlánie rozmáite.
Iudicum j.

24:
Rozdzyał dwánaſty kſiąg pirwſzych o
25:
Sędzyoch Zydowskich.
26:
Látá od ſtworzenia wſzech rzecży 3745.

27:
P
O śmierći Ieoſchua ſyná Nun/ rádził ſie lud Izrá
28:
elſki przez Phinee Biſkupá Páná Bogá/ ktoryby ich miał być
29:
ſprawcą przećiw Kánáneyſkim. Rzekł im Pan Bog áby był
30:
Iudás/ to ieſt/ z Iudowego narodu. Rzekł tedy Iudás álbo
31:
Káleb Symeonowi/ sſtęṕ zemną ná moy dzyał/ á walcż prze=
32:
ćiw Chánáneowi. Sſtąpili tedy do Bezech/ y zábili tám dzye
33:
ſięć tyſiąc mężow/ á poimawſzy Adonizebech vcięli mu ręce y nogi/ Ieruzálem
34:
wzyęli y ſpalili.
Adonizebech ob=
cięt.
Wziął też Iudás Gazám y Aſkálon y Akáron s kráinámi przy=
35:
ległemi/ ále dolnych ludzi nie mogli do końcá przemoc/ bo byli w dobrey obro=
36:
nie/ y wzyęli z drugimi przymierze/ á záchowáli ie miedzy ſobą pod trybutem
37:
przećiw woley Bożey/ bowiem iuż zápomniawſzy dobrodzyeyſtwá Páńſkiego/
38:
wzyęli towárzyſtwo s Pogány iedząc z nimi y pijąc y żony od nich poymuiąc/
39:
báłwánom ich ſlużąc. Byli vpomináni przez Aniołá w Gálgáli/ ktory mowił/
40:
bogowie ich będą wam ku vpadku. Przeto Pan Bog dał ie w moc Rázáthá=
41:
im krolowi Syriyſkiemu y Mezopotáńſkiemu/ ſłużyli mu ośḿ lat/ á potym wo
42:
łáli do Páná Bogá o wſpomożenie á wybáwienie z niewoley/
Rázátháim.
dał im ſprawcę
43:
dobrego Othonielá/ ktory ie z niewoley wybáwił.
44:
O
Thoniel z narodu Iudá/ brát y zyęć Káleb/ pirwſzy Sę=
45:
dzya ich/ roſkázował Zydom cżterdzyeśći lat wzyąwſzy odpowiedź od
46:
Bogá/ áby cżynił o wolność s krolem Syriyſkim/ poráźił go y wybáwił
47:
lud Izráelſki od niego/ y byli w pokoiu trzydzyeśći y dwie lecie.
ILátá od



strona: 49v

Kſięgi pirwſze.
1:
Látá od ſwiátá ſtworzenia 3786.

2:
A
Yoth álbo Ehud po zydowſku/ wtory Sędzya zy=
3:
dowſki/ z narodu Beniamin/ ſyn Gerary/ roſkázował Zydom ośḿ=
4:
dzyeſiąt lat. Ten gdzy widzyał Egloná krolá Moábſkiego
Eglon.
ośḿna=
5:
ſcie lat trapić lud Izráelſki/ y wiele miaſt ich pobráć/ trybut ná
6:
nie wielki vłożyć/ y báłwány do Galgále wnieść/ z roſkazánia Páń
7:
ſkiego vcżynił ták/ ſzedł do Egloná krolá z dáry od Zydow/ rzekł mu: Mam s tografika
8:
bą nieco oſobnego mowić ná pokoiu. Kazał tedy wſzyt=
9:
kim wynidź krol Eglon/ iedno z nim zoſtał. Ayoth doby=
10:
wſzy deki przebił go przez żywot y zábil/ bo był tłuſty/ zá=
11:
wárſzy go wyſzedł tyłem s pokoiem. Przyſzedł Ayoth do
12:
ſwoich/ powiedzyał im tę rzecż/ trąbili ná gorze Efráim
13:
y sſtąpili z nim do brodu Iordaná/ vderzyli ná Moáb=
14:
ſkie ludzi y poráźili ie. Od tego cżáſu byli pod mocą Izrá
15:
elſką Moábithowie. Po śmierći iego wſtąpił ná iego
16:
mieyſce Sángar ſyn Anátow/
Sángár.
ten to iednym lemieſzem
17:
zábił ſześć ſet nieprzyiacioł/ ále thegoż roku vmárł/ przeto nie ieſt miedzy
18:
Sędzye pocżytan. grafika
19:
D
Elborá z narodu E=
20:
fráim z mężem ſwoim Bá
21:
rách z narodu Neptálim/
22:
po Ayocie ſądzili Zydy cżterdzye=
23:
śći lat/ tym obycżáiem.
Trzeći Sędzya.
Rychło
24:
po Ayocie Zydowie rozgniewáli
25:
Páná Bogá ſwoim niepoſłuſzeń=
26:
ſtwem/ przeto ie dał w moc nie=
27:
przyiacielom ich/ iż ie Labin Ká=
28:
náneyſki krol ktory mieſzkał w Aſſeroth/ vćiſkał podatki y przeſládował przez
29:
Hetmáná ſwego Zyſſárę.
Lábin.
Zyſſárá.
Przeto záſię Zydowie vciekáliſie s płacżem do Páná
30:
Bogá o miłoſierdzye/ á Delbory prorokiniey o przycżynę prośili. Ktorey gdy
31:
modlitwy Pan Bog wyſłuchał/ wnet mężá ſwego Báráchá zá kſiążę álbo wo=
32:
dzá wybráłá/ ktory prętko zebrawſzy dzyeſięć tyſiąc ludzi zbroynych/ potkał ſie
33:
z nieprzyiacielmi/ poráźił/ potłocżył/ y pobił wſzytki. Zyſſárá Hetman z wiel=
34:
kiego przeſtráchu vciekł z wozá do iedney niewiáſty w dom/ á tám ſie chciał tá=
35:
iemnie záchowáć/ ále gdy ſprágnął/ prośił oney niewiáſty by mu dáłá pić/ y dá
36:
łá mu mleká. A gdy ſie go do ſytośći nápił/ vſnął twárdo ná zyemi. Niewiá=
37:
ſtá to widząc przybiłá go żeláznym gwoźdzyem do zyemie przez ſkronie młotem
38:
żeláznym/ y obiáwiłá Báráchowi. A ták wyzwolili od obciążenia nieprzyia=
39:
cielſkiego lud Izráelſki. Spiewáli tedy Delborá y Bárách pieśni ſwoie ku cżći
40:
á chwale Bożey/ dzyękuiąc zá wſpomożenie wielkie.
41:
Látá od ſtworzenia ſwiátá 3980.

42:
G
Edeon z narodu Mánáſſe ſyn Ios/ cżwarty Sędzya
43:
Izráelſki/ roſkázował Zydom cżterdzyeśći lat y s tymi ſiedḿ w kto
44:
rych ſłużył Mádiánitom y Amálechitom. Po wielkim vdręcżeniu
45:
żydow od nieprzyiacioł/ wołáli ku Pánu Bogu o wſpomożenie I=
46:
zráelitowie. Ktory gdy ſie nád nimi zmiłował/ poſłał im mężá s
47:
Prorokow iednego/ to ieſt Gedeoná/ do ktorego Anyoł przyſzedł á on ſobie iuż
48:
ſzpiżę gotował ku vciekaniu boiąc ſie nieprzyiacioł/ rzekł mu: Pan ſtobą mężu
49:
mocny. Rzekł Gedeon: Ieſli Pan známi/ cżemu nas thy złe rzecży potkáły?
Rzekł mu



strona: 50

Wiek trzeći.Liſt 50.
grafika
1:
Rzekł mu Anyoł/
Anyoł.
idź á
2:
będzyeſz bił Mádiány.
3:
Ktoremu Gedeon/ ie=
4:
ſlim łáſkę nálazł przed
5:
ocżimá twymi/ nie chodź
6:
ſtąd áż záſię przydę. Y
7:
vwárzyl Gedeon kozieł=
8:
ká y włożył w koſz mię=
9:
ſo y chleb/ położył An=
10:
yołowi/ á polewkę zoſta
11:
wił w gárnczu. Rzekł
12:
Anyoł/ położ mięſo y
13:
chleb ná ſkále/ á poley
14:
zwirzchu polewką. A
15:
gdy to vcżynił/ ruſzył te=
16:
go Anyoł rozgą/ wyſtąpił ogień ná to s kámienia á ſtrawił ony potráwy/ y zni=
17:
knął Anyoł. Teyże nocy Gedeon z dzyeſiącią ſług/ ná roſtazánie Páńſkie/ ſká=
18:
źił ołtarz báłwáná Báál/ y lás poſiekł. Názáiutrz rzekli mieſzcżánie iego oycu
19:
Ios: Wywiedź ſyná iżby vmárł.
Báál skáżon.
Ktorym rzekł/ á wy ſie to mśćić macie Bá=
20:
ál? iákoby rzekł: Ieſli był bog/ ſnádnieć ſie ſam pomśći krom was. Od tego
21:
cżáſu wezwan Gedeon Ieroboal.
Ieroboál ábo Ge
deon.
Zebráli ſie tedy Amálech y Mádián przećiw
22:
Izráelitom w wielkim pocżcie. Przeſzedſzy przez Iordan/ położyli ſie w dolney
23:
kráinie Iezráel/ á leżeli iáko ſzáráńcża.
Iezráel.
Gedeon z roſkazánia Páńſkiego zebrał
24:
lud z narodow Mánáſſe/ Zábulon/ Neptálim/ y Aſſur/ w pocżcie trzydzyeśći
25:
y dwá tyſięcy/ y prośił Godeon znáku zwycięſtwá od Bogá/ położywſzy weł=
26:
nę ná zyemi ſuchey/ ktorą przemienną náydował/ cżáſem mokrą cżáſem ſuchą/
27:
to ieſt/ pirwey żądał áby byłá wełná mokra á zyemiá pod nią ſucha/ y sſtáło ſie
28:
ták. Potym żądał áby wełná byłá ſucha á zyemiá pod nią mokra/ wſzytko otrzy
29:
mał/ poznał znák zwycięſtwá. Y rzekł Pan Bog do niego: Ludu wiele s tobą/
30:
áby nie rzekli ſwoią mocą ieſteſmy wybáwieni od nieprzyiacioł. Przeto wołay
31:
do ludzi/ ktoryby ſie bał áby ſie wroćił z woyſká/ też ktory domu nie dobudo=
32:
wał/ álbo thákież winnice nie doſzcżepił/ álbo żonę poiąwſzy do domu iey nie
33:
przynioſł. Y wroćiło ſie ich z woyſká do domow dwádzyeściá y dwá tyſiącá.
34:
Rzekł Pan Bog do Gedeoná/
Iudicum vij.
ieſzcże tego ludu wiele/ przywiedź ie do wody
35:
Arád w południe kiedy gorąco/ á ktoryć będzye z ręki pił wodę chwytáiąc ię=
36:
zykiem iáko pies/ toć ieſt leniwy/ każ mu z woyſká precż/ tylko ktory klęknie á
37:
ſchyli ſie do wody á pije/ ten niechay zoſtánie. A tákich ſie iedno było okazáło
38:
trzy ſtá. Y rzekł Pan do Gedeoná/ damći w moc Mádiáná. Teyże nocy rzekł
39:
Pan Bog do Gedeoná/ sſtęṕ do namiotow Mádiáńſkich ty y Phárá dzyecię
40:
twoie/ á vſłyſzyſz co będą mowić. Ktory wſtąpił/ ſtánął ná ſtronie namiotow
41:
gdzye ſtraż byłá/ y ſłyſzał gdy ieden drugiemu ſen ſwoy powiedał/ mowiąc:
42:
Zdało mi ſie weſnie iákoby chleb ięcżmienny nie kwáſzony przyſzedł do namio=
43:
tow Mádiáńſkich/ y ſzedł proſto áż do krolewſkiego/ przewrocił gi. Rzekł to=
44:
wárzyſz iego/ złe to naſienie miedzy inemi Ięcżmień/ tákież miedzy Zydy ſłuże=
45:
bnicy Gedeonowi/ nic to inego iedno miecż Gedeonow/ da Bog w ręce iego
46:
Mádiáná. Słyſząc to Gedeon był ſercá dobrego wielbiąc Páná Bogá. Przy=
47:
ſzedł do ſwoich powiedzyał im tę rzecż/ y rozdzyelił ie ná trzy cżęśći/ y dał im trą
48:
by w práwe ręce/ á w lewe pochodnie álbo lámpy w łagiewkach prożnych/ á
49:
rzekł im/ iáko ia będę cżynił/ ták wy cżynić będzyecie. A gdy było o połnocy/
50:
záſádzili ſie we troię około namiotow/ iáko pocżynał Gedeon tákież y oni/ ięli
51:
trębić á łagwiámi tłuc iednę o drugą. A gdy ie potłukli/ dzyerżeli lámpy w rę
52:
ku trąbiąc y wołáiąc: Miecż Páńſki y Gedeonow.
Poráżeni Amá=
lechite.
Przecućiwſzy Amálechite
53:
polękli ſie/ nie znáiąc ieden drugiego bili ſie ſámi y zábijáli/ á drudzy pocżęli v=
I 2ciekáć áż do



strona: 50v

Kſięgi pirwſze
1:
ciekáć áż do Bedſechá. Mężowie ktorzy ſie znimi bili gonili ie wołáiąc. Efrá=
2:
im záſkocżył im v Iordaná/ zábił dwu krolu Mádiáńſkich Oreb y Zeb/
Oreb.
Zeb.
y przy=
3:
nieſli głowy ich do Gedeoná gniewáiąc ſie á mowiąc/ cżemu ich theż k tey po=
4:
trzebie nie wezwáli. Ktory rzekł/ ſnadźbyſcie ſie byli gniewali/ wſzak przedſię
5:
dał Bog w ręce wáſze krole Mádiáńſkie. Przeſzedł thedy Gedeon przez Ior=
6:
dan/ ále nie mogł gonić nieprzyiacioł dla wielkiego ſprácowánia/ y rzekł do
7:
mężow Sochoth áby mu dáli chlebá/ ále nie dáli y záprzeli krolow Zebe y Sál=
8:
máná/ wſzákże ie poráźił Gedeon y zábił/ wieżę y miáſto Phánuel przewroćił y
9:
pobił obywátele ich. Rzekli thedy ludzye Izráelſcy k niemu/ bądź pánem ná=
10:
ſzym y ſynowie twoi. Ktory rzekł/ áni ia áni ſynowie moi nie będą nád wámi
11:
pánowáć/ ále Pan Bog/ iedno proſzę nádaycie mi klenotow złotych z łupu wá
12:
ſzego. Ktorzy wneth nádáli mu kołtkow złotych do vſzu/ było zlotá tyſiąc y
13:
ſiedḿ ſet ſyklow/ s ktorego ſpráwił odzyenie y nacżynie kápłáńſkie/ y dom Bo=
14:
ży w Efrá y ołtarz/ nád ony ktore były drugie w Sylo/ y vcżynił ſie kápłanem/
15:
y ofiáry cżynił ná ołtarzu ſwoim. Przeto ſie nań Pan Bog rozgniewal y dom
16:
iego wyniſzcżył máło nie wſzytek. Potym w dobrey ſtárośći vmárł zoſtáwiwſzy
17:
po ſobie ſynow ſiedḿdzyeſiąt/ ále drugie miał nie z właſnych żon/ ktore wſzytki
18:
pobił ſyn bękárt Abimelech/ okrom iednego Ioátán.
19:
A
Bimelech piąty Sędzya zydowſki/ ſpráwował zydy trzy
20:
látá/ ten po śmierći oycá ſwoiego Gedeoná/ ſzedł do Sychem do przyro=
21:
dzonych mátki ſwey/
Iudicum ix.
rzekł do nich/ co wam lepiey ieſt/ y mieć nád ſobą
22:
ſiedḿdzyeſiąt pánow cżyli iednego. Rzekli wſzyſcy/ lepiey iednego. Y przywiodł grafika
23:
ná to ludzi/ iż ſie ſprzyſięgli w kościele Báal z nim w ie=
24:
dnośći być/ y wzyęli ſiedḿdzeſiąt funtow ſrebrá s tegoż
25:
kościołá y dáli mu/ zá ktore znáymował łotry/ bieguny/
26:
y puſte á vbogie ludzi/ s ktorymi ſzedł do Efrá/ á tám po=
27:
bił wſzytkę ſiedḿdzyeſiąt brátow ná iednym kámieniu/
28:
okrom iednego Ioátáná namłodſzego/ ktory ſie táie=
29:
mnie záchował.
Ioátán.
Y vſtáwili Sychemowie zá ſprawcę A=
30:
bimelechá podle dębu w Sychemie. A gdy to powiedano
31:
Ioátánowi/ ſtał ná gorze Gárizym/ wołał do wſzytkich
32:
Sychemſkich ludzi/ ktorzy ſie byli zeſzli ná ſwięto Báál/ mowiąc: Słuchaycie
33:
Sychemowie/ ſzło było drzewo leśne áby ſobie krolá wybráli álbo pomázáli nád
34:
ſobą/ rzekli oliwie/ roſkázuy nam. Ktora ſie wymowiłá/ rzekąc: Niechcę ia
35:
ſwey przyrodzoney tłuſtośći opuśćić/ ktorey bogowie y ludzye vżywáią. Tákież
36:
rzekli do drzewá figowego. Ktore rzekło iż niechce opuśćić ſwoiey przyrodzo=
37:
ney ſłotkości/ owocu/ á krolowáć nád cudzym. Tákież rzekli do maćice win=
38:
ney/ też odpowiedzyáłá iż nie chce odſtápić od winá ktore vweſela bogi y ludzi.
39:
Náoſtátek rzekli ćirniu: Podź ty á pánuy nád námi. Ktore rzekło: Podźcieſz
40:
tedy á odpocżyńcie pod mym cieniem/ ieſli inácżey vcżynicie/ niechay wynidzye
41:
ogień s ćirnia á popali drzewá Libańſkie. Rzekſzy to/ powiedzyał im tę przypo=
42:
wieść: Zábiliſcie ſyny Ierobáál dobrodzyeiá ſwego/ á bękártá wybráliſcie iego
43:
nád ſobą/ ieſliſcie to dobrze vcżynili/
Przypowieſć.
niechay wam dobrze będzye/ á ieſli źle/ á=
44:
by ogień wyſzedł z Amáłechá ktoryby was y z nim ſpalił. Wyrzekſzy to vcieklł. Y
45:
sſtáło ſie ták/ gdy ſie był ſprzykrzył Abimelech Sychemitom/ podwiedli nań
46:
Gáal ſyná Obed. A gdy to obacżył/ zápalił ie z miáſtem/ gdzye wiele ludzi y s
47:
kościołem zgorzáło. Od tąd przyciągnął do Thebe/ obległ miáſto/ wiele ſie ich
48:
przed nim zawárło ná wieży/ wzyąwſzy miáſto wieżę obległ/ chciał ią ſpalić/ á
49:
gdy ogien podkłádał/ niewiáſtá zwirzchu zwaliłá nań kámień/ y rozbiłá mu
50:
głowę áż do mozgu. Rzekł potym do ſwego rycerzá/ dobiy mię/ by potym nie
51:
rzecżono iż mię niewiáſtá zábiłá/ tákże vcżynił. Iáwna pomſtá zá okrucieńſt=
52:
wo/ ktore nád brácią vdzyáłał.
Roku od



strona: 51

Wiek trzeći.Liſt 51.
1:
Roku od ſtworzenia ſwiátá 3952.

2:
T
Holás ſzoſty Sędzya po Abimelechu ſpráwował zydy
3:
dwadzyeściá y trzy látá.
4:
Látá od ſtworzenia ſwiátá 3973.

5:
Y
Air z Gáláád z narodu Mánáſſe ſiodmy Sędzya/
6:
ſpráwował lud Zydowſki dwádzyeściá y dwie lecie ſzcżęſliwie/ bo
7:
miał trzydzyeśći ſynow ná pomoc/ kthorym rozdał miaſt Gálá=
8:
ádſkich dwádzyeściá ku ſpráwowániu/ á zá niego pokoy mieli I=
9:
zráelitowie. ∴ ∴
10:
Roku od ſtworzenia ſwiátá 3994.

11:
I
Ephte oſmy Sędzya zydowſki/ roſkázował zydom
12:
ſześć lak/ bowiem po śmierći Yáir vdáli ſie Izráelitowie ná wſze=
13:
lákie złośći y báłwochwálſtwá. Przeto ie Pan Bog dał w ręce ich
14:
nieprzyiaciołom/ to ieſt/ Ammonitom y Páleſtynom/ gdy ie ośḿ=
15:
naſcie lat w ſwey mocy mieli. A gdy ſie obacżyli/ odrzućili od ſie=
16:
bie báłwány cżártowſkie/ vćiekli ſie ze wſzego ſercá ſwego do Páná Bogá/ wo=
17:
łáiąc áby ſie nád nimi zmiłował á wyrwał z nieprzyiacielſkich rąk. Ktory gło=grafika
18:
ſy ich vſłyſzał y zmiłował ſie. Poſłał do nich mężá vdá=
19:
tnego Iephte z narodu Gád/ ktorego byli brácia wyrzu=
20:
ćili iż nie był z właſney żony ſyn/ przeto mieſzkał w Me=
21:
sfá. Zebrawſzy lud Izráelſki vderzył ná Ammonity/ po=
22:
ráźił ich cżterdzyeśći y dwá tyſiące. Przed poraſzką obie=
23:
cał y ſlubił Pánu Bogu ofiárowáć thego kto napirwey
24:
przećiw iemu z domu iego wynidzye. Y tráfiło ſie gdy s
25:
tryumfem do domu iechał/ corá iego iedyna/ ktorą bárzo
26:
miłował/ bo nie miał inſzych dzyeći/ wyſzłá przećiw temu
27:
s fraucymerem ſwoim z bębnem y s piſzcżałkámi ſpiewáiąc á dzyękuiąc Pánu
28:
Bogu zá ten dar zwycięſtwá. Ociec vyrzawſzy ią rozdárł ná ſobie odzyenie/ rze
29:
kąc: Ach miła coro zdrádziłáś mię y ſámá ſiebie/ iął płákáć. Oná pytáłá przy=
30:
cżyny płácżu. Powiedzyał iey/ iż ſlubił Bogu ofiárowáć tego kto z iego domu
31:
wynidzye pirwey przećiw iemu. Rzekłá/ miły oycże inácżey nie cżyń/ gdyżeś v=
32:
ſtá ſwoie otworzył ku Pánu Bogu w tey rzecży. Ale o tho proſzę ábych miáłá
33:
przedłużenie dwá mieſiącá/ w ktorych będę opłákowáłá ſwoiey młodośći s
34:
przyrodzonymi ſwoiemi po gorach chodząc/ tákże vcżyniłá. Gdy przyſzedł cżás
35:
wroćiłá ſie do oycá/ vcżynił z niey ofiárę ku chwale Bożey iáko obiecał. S tey
36:
przycżyny y dziś ten obycżay bywa v Zydow/ iż raz w rok płácżą Zydowie cżte
37:
rzy niedzyeli/ ná pámiątkę tey dzyewki młodośći.
38:
Látá przed národzenim Páńskim 1109.

39:
N
Ykoſtrátá álbo Kármentis krolowa Arkádiyſka/ nie=
40:
wiáſtá wielkiego vcżenia w Greckim piſmie/ ſtądże byłá wezwá=
41:
na wieſzcżą álbo prorokinią/ tá gdy iey ſyn Ewandrus s przygody
42:
zábił oycá/ opuśćiwſzy Arkádiyſkie kroleſtwo oycżyſte/ puśćiłá ſie
43:
do Włoch s ſynem Ewándrem y z wielkoſcią ludzi ſwoich. Przyſze=
44:
dſzy nád rzekę Tyber bliſko morzá/ záłożyłá miáſtecżko gdzye dziś Ryzm/ á tám
45:
ná gorze oſiádłá gdzye dziś zową Palatinus mons. Przełożywſzy krolem ſyná
46:
ſwego/ wſtąpiłá w małżeńſki ſtan s Fánnuſem krolem Laurentorum. Widząc
I 3tám lud



strona: 51v

Kſięgi pirwſze
1:
tám lud proſty y gruby/ wynálázłá im piſmo náſze Láćińſkie (od Láćiny krá=
2:
iny ták rzecżone potym) według Greckich liter/ y cżytáć náucżyłá według pun
3:
ktow y głoſow zgodliwych/ ktorych napirwey było xvij. to ieſt/ A B C D E F
4:
G I L M N O P R S T V: Potym k nim przydano K Q H X: Ypſilon tá=
5:
kież Zet z Greckieo. Zá to iey dobrodzyeyſtwo zbudowáli iey po śmierći ná pá=
6:
miątkę Rzymiánie káplicę/ gdzye zową Kápitolium/ iáko iedney bogini/ y cżeść
7:
dawáli/ cżego godnieyſza byłá niżli Florá álbo Lupá/ gdyż y dziś iey dobro=
8:
dzyeyſtwá vżywámy.
9:
Látá od pocżątku ſwiátá 4000.

10:
A
Beſſan álbo Eſſebon z narodu Iudá dzyewiąty Sędzya/
11:
roſkázował żydom ſiedḿ lat/ tego niektorzy piſzą być Booz od mátki Rá
12:
áb/ ktory był mężem Ruth. Ten miał xxx ſynow ták wiele y dziewek.
13:
Látá od pocżątku ſwiátá 4017.

14:
A
Bdon ſyn Hellel dzyeſiąty Sędzya s pokolenia Efráim/
15:
roſkázował Zydom ośḿ lat/ zá niego było Zydoſtwo w pokoiu. Tego
16:
cżáſu Troia wzyętá/ o cżym będzye niżey.
17:
Látá od pocżątku ſwiátá 4027.

18:
S
Amſon z narodu Dán od oycá Mánue á mátki Anáni
19:
ſyn/ ći gdy płodu nie mieli/ vſtáwicżnie Páná Bogá prośili áby ie
20:
płodem pocieſzył. Ktorym ſie Anyoł vkazał/ y obiecał im ſyná
21:
mieć z dáru Boſkiego/ ktory będzye mocny przećiw nieprzyiacie=
22:
lom ſwoim. Vpominał ie też áby mu włoſow nie ſtrzygli/ á nie pił
23:
nic inego iedno wodę. A gdy ſie im vrodził/ ſtrzegli pilno roſkazánia Páńſkie=
24:
go/ dzyęki iemu cżyniąc zá to pocieſzenie/ y dáli mu imię Sámſon/ roſło dzyecię
25:
ono prętko/ á dla nieſtrzyżenia włoſow był mąż hruby/ ktoremu Pan Bog błografika
26:
goſłáwiąc dał duchá ſwoiego. Po=
27:
iął żonę s Támnaty Páleſtyńſkie=
28:
go miáſtá/
Támnatá.
ktorą gdy thám cżęſto
29:
náwiedzał chodząc do świekrá ſwe
30:
go/ tráfiło mu ſie iedneo cżáſu Lwá
31:
zabić ná drodze/ ktorego zárzućił
32:
precż. Drugi raz idąc imo oń/ ná=
33:
lazł w iego głowie plaſtr miodu/
34:
iadł gi/ y donioſł żenie ſwey drugi.
35:
Tám potym będąc ná godzyech/
36:
zádał młodzyeńcom gadkę/ ieſli ią
37:
zgádną miał dáć ſzat trzydzyeśći/
38:
á dáł im cżáſu do ſiedmi dni. A
39:
gdy go prośili áby tę gadkę zádał/
40:
rzekł/
Gadka Sámſo=
nowá.
thá gadka ieſt: Z iedzącego
41:
wyſzedł pokarm/ á z mocnego wy=
42:
ſzłá ſłotkość. Iozephus ták kłá=
43:
dzye: Ktory wſzytko pożyra/ ſłotki
44:
pokarm s ſiebie puſzcża. A gdy nie
45:
mogli zgádnąć/ prośili iego żony
46:
áby ná nim wybádáłá co to ieſt/ á
47:
im powiedzyáłá/ mowiąc iey/ ieſli tego nie vcżyniſz/ ſpalimy cię y z domem oycá
48:
twego. Ktora ták długo prośiłá by iey powiedzyał/ áż pocżęłá płákáć mo=
wiác/ widzę



strona: 52

Wiek trzeći.Liſt 52.
1:
wiąc/ widzę iż mię nie miłuieſz á maſz mię w nienawiśći/ przeto mi nie chceſz po=
2:
wiedzyeć: Potym iey powiedzyał za vſtawicżnym proſzeniem/ oná lepak powie=
3:
dzyáłá młodzyeńcom mieyſkim. Gdy przyſzedł cżás powiedzyeli mu gadkę rze=
4:
kąc/ co ieſt ſłotſzego nád miod/ co mocnieyſzego nád Lwa. Ktory iákoby z gnie=
5:
wu rzekł: Byſcie nie orali iáłowicą moią/ nie zgádlibyſcie tego. Wſtąpił weń
6:
duch Boży/ ſzedł do Aſzkálonu/ tám zábił trzydzyeśći mężow ktorzy go przeſla=
7:
dowáli/ pobrał im ſzáty y dał onym młodzyeńcom co gadkę tráfili. A gdy żonę
8:
iego/ zá inego dáli/ náchwytawſzy trzy ſtá Liſzek przywięzował głownie z ogniem
9:
do ich ogonow/ y puſzcżał miedzy zboże Paleſtynow álbo Filiſtynow/ y popalił
10:
im zboże/ dla tego iego oycá y z żoną ſpalili y s przyrodzonymi/ ále im to oddał
11:
plagą wielką/ gdy ich wiele pobił. Vſzedł tedy Sámſon od nich/ y mieſzkał w
12:
iáſkini ſkálney Ethám.
Ethám.

13:
¶ Potym ſzli Filiſtynowie do zyemie Iudá/ mśćić ſie nád nimi ſwey krzywdy.
14:
Ktorym rzekli Iudowego narodu ludzye/ cżemuſcie powſtáli przećiw nam/
15:
wſzákeſmy wáſzy ſłudzy? Ktorzy rzekli/ daycie nam związánego Sámſoná. Y
16:
ſzło trzy tyſiące ludu z narodu ludzye/ cżemuſcie powſtáli przećiw nam/
17:
wyrządzaſz Filiſtynom/ zaſz nie wieſz żeſmy pod mocą ich? Przyſliſmy ábyſmy
18:
cię związáli á dáli cię im w moc. Ktory rzekł/ przyſięſzcie mi tu iż mię nie zábije
19:
cie/ tedy ſie wam dam zwięzáć. Vcżynili ták y związáli go á przywiedli Filiſty=
20:
nom. Vyrzawſzy go Filiſtyni związánego/ krzyknęli wielkimi głoſy ráduiąc ſie.
21:
Tedy duch Boży przypadł ná Sámſoná á roſtárgał powrozy ná nim iáko ni=
22:
ći ſkoro ſobą ruſzył/ pochwyćiwſzy cżeluść Oſlą zabił ich tyſiąc áż drudzy vcie=
23:
kli. Sprágnął Sámſon przez picia/ wołał ku Pánu Bogu o wodę/ wnet mu
24:
Pan Bog wypuśćił wodę s cżeluśći ktorą iuż był zárzućił/ wyrwawſzy z niey
25:
trzonowy ząb/ nápił ſie y pośilił ciáło ſwoie/
Wodá s cżeluśći.
s tey przycżyny y dziś to mieyſce
26:
zową wzdroy s cżeluśći. Będąc Sámſon ſercá dobrego/ nie bał ſie Filiſtynow/
27:
ſzedł do ich miáſtecżká przeſpiecżnie Gazá/ á tám ſie mu ſpodobáłá niewiáſtá
28:
ſwowolna/
Gazá.
y mieſzkał z nią przez niemáły cżás. A gdy ſie dowiedzyeli o nim Fi=
29:
liſtynowie/ oſádzili o nim ſtraż w bronach mieyſkich áby nigdzyey nie vſzedł/ bo
30:
go chcieli ráno zábić. Sámſon wſtawſzy o połnocy/ wyſzedł z miáſtá wzyąwſzy
31:
wrotá oboie w bronie mieyſkiey y zamki/ donioſł ie ná rámionach ſwoich ná
32:
wirzch gory nád Hebron. Potym ſie mu ſpodobáłá niewiáſtá Dáliłá (drudzy
33:
zową Dalidá) y miłował ią/ ktora byłá ná gorze Soreth/
Dáliłá/ Dálidá.
Soret gorá.
do ktorey przyſzli
34:
pięć dworzan Filiſteńſkich/ mowiąc iey: wywiedz ſie od Sámſoná w cżym on
35:
táką moc ma/ ábyſmy go mogli zwięzáć/ dáruieć káżdy z nas tyſiąc ſrebrnikow.
36:
Y ſtáráłá ſie o to Dáliłá chodząc około niego iákoby tego dokazáłá. A gdy go
37:
łágodnie prośiłá/ rzekł iey kuńſztem: Gdyby mię ſiedmią powrozy żylánemi
38:
związano/ byłbych iáko drugi cżłowiek. A gdy vſnął związáłá go tákimi po=
39:
wrozy/ y dáłá znáć Filiſtynom. Przyſzli chcieli go poimáć/ trząſnął ſobą/ opá=
40:
dły z niego powrozy iáko nići. Powtore záſię prośiłá áby iey powiedzyał/ tákże
41:
iey powiedzyał. Ale potrzecie iuż powiedzyał prawdę ná iey vśiłowánie/ mo=
42:
wiąć: Ieſtem Názáreńſki/ ktoby mi włoſy ná głowie ogolił/ ten by mię tey mo=
43:
cy zbáwił. Tedy Dáliłá iſkáłá mu głowę áż vſnął/ poſłałá po Filiſtyny/ ktorzy
44:
przyſzli á głowę mu ogolili/ á Pan Bog od niego odſtąpił/ przeto związan y
45:
wſadzon do więzyenia w Gazye/
Gazá.
wyłupiwſzy mu ocży. Piſze Iozephus iż thám
46:
kámień młyńſki obrácał iáko niewolnik. A Zydowie powiedáią iż go do nie=
47:
wiaſt przypuſzcżáli/ áby ſie ták mocni ludzye rodzili v nich. Po niektorym cżá=
48:
ſu/ gdy mu włoſy pocżęły podraſtáć/ zeſzli ſie kſiążętá Filiſtyńſkie ná ſwięto do
49:
modły/ áby ofiárę vcżynili Dagonowi bogu ſwemu.
Dagon.
A gdy byli weſeli/ kazáli
50:
przywieść do ſiebie Sámſoná ná śmiechowiſko/ kazał chłopcu co go wodził á=
51:
by go przywiodł do ſłupow/ ná ktorych wſzytek dom leżał/ á iąwſzy obá ſłupy
52:
rękomá/ trząſnął imi á rzekł: Niechay duſzá moiá vmrze s Filiſtyny/ á gdy dom
53:
vpadł potłukł wſzytki cokolwiek byli ná nim y ſam ſiebie/ ták iż ich tám zginę=
H 4ło około



strona: 52v

Kſięgi pirwſze
1:
ło około trzech tyſiąc ludzi. Potym wzyąwſzy go przyiaciele ſchowáli do grobu
2:
iego oycá/ roſkázowal Zydom dwádzyeściá lat.
3:
Tego cżáſu Lewita z narodu Lewi mieſzkáiąc w E=
4:
fráim/
Lewitá.
ſzedł z żoną z Bethleem do Gábáá/ gdzye był narod Beniáminow/ cho=
5:
dząc po vlicy niechciał ich nikt przyiąć w dom/ áż ie vyrzał ieden ſtáry mąż kto=
6:
ry ie przyiął do ſwego domu. Młodzyeńcy onego miáſtá vyrzawſzy perſonę cu=
7:
dną onego gościá żonę/ wiecżor oſkoćżyli dom onego ſtárego mężá wołáiąc áby
8:
wywiodł gością niewiáſtę/ chceli ſam pokoy mieć. Vpominał ie ſtárzec ták dłu
9:
go/ áż dáley nie mogł inácżey vcżynić iedno obá z gościem wywiedli żonę onego
10:
Lewity/ ktorą wzyęli y cżynili z nią co chcieli cáłą noc. Ráno wſtawſzy oná
11:
niewiáſtá przyſzłá do goſpody/ pádłá ná progu przed domem y vmárłá. Mąż
12:
iey bacżąc to/ wzyął ią á nioſł ią ná oſle do domu/ tám ią rosſiekał ná dwána=
13:
ſcie ſztuk á poſłał do wſzytkich narodow dwunaſcie Izráelſkich po ſztuce/ po=
14:
wiedáiąc co ſie mu przydáło od narodu Beniáminowego/ á proſząc áby zá táki
15:
nieſláchetny vcżynek byli karáni. Wneth ſie zebráli Izráelitowie przed dom
16:
Boży w Sylo/ y vrádzili áby to miaſto Gábáá y z ludem do gruntu zborzyli.
17:
Wzyąwſzy ná ſię zbroię ſzli do Gábáá. Potkali ſie z ludźmi narodu Beniámi=
18:
nowego/ á tám wielki lud z obu ſtron poráżon/ to ieſt/ s ſtrony Izráelſkiey cżter
19:
dzyeśći tyſiąc/ á s ſtrony Beniámin pięć á dwádzyeśćiá tyſiąc/ dopuśćił im
20:
Pan Bog pirwſzego wygránia Beniáminowym ludzyom. Drugi raz Izráeli=
21:
towie potkáli ſie z nimi/ záſadziwſzy lud przed miáſtem ná iney ſtronie miáſtá
22:
ná zaſadce. Przećiw ktorym iuż beſpiecżnie wyſzli z miáſtá Beniáminowie/ má=
23:
iąc nádzyeię w zwycięſtwie. Potkali ſie z nimi s przodku/ á oni ktorzy byli ná
24:
zaſadce/ rzućili ſie do miáſtá/ zápalili ie y wyſiekli żony/ dzyeći/ dobytek/ żadne=
25:
mu nie przepuśćili/
Gábáá zborzona
tákże y owi ná przodku poráżeni/ ledwo wſzytkich zoſtáło
26:
ſześć ſet. Y ſprzyſięgli ſie Izráelitowie żadnemu z narodu Beniáminowego dzie
27:
wki ſwey nie dáwáć w małżeńſtwo/ ieſzcże nád to wywiádowáli ſie miedzy ſo=
28:
bą/ ieſliby tácy byli miedzy imi coby im tego pomagáć niechcieli/ y nálezyeni by
29:
li tácy być ſynowie Lábis Gáláád/ wybili ie Izráelitowie do namnieyſzego/
30:
tylko cżterzy ſtá dzyewek zoſtáwili/ ktore vrádzili dáć w małżeńſtwo tym kto=
31:
rych ieſzcże zoſtáło było ſześć ſet z narodu Beniáminowego/ áby ten trybus ál=
32:
bo narod dwunaſty nie záginął Beniáminow. Ale iż ieſzcże nie doſtawáło do
33:
dwu ſet dzyewek/ przeto im powiedzyeli: Oto w ſwięto poydą dzyewki ſwym
34:
ſtadem do tańcá/ wyrywaycie ſie milcżkiem z winnic/ á chwytay káżdy ſwoię á
35:
miey zá małżonkę. A tym obycżáiem zaſię narod Beniáminow wſkrzeſzon. A tu
36:
ſie ſkońcżyły kſięgi Sędzyow Izráelſkich/ ktore zowiemy Iudicum/ po Zydo=
37:
wſku Sowthym.
38:
Hiſtorya Ruth.

39:
C
Záſu niektorego Sędzyego/ był głod w zyemi miedzy
40:
Izráelity. Wyſzedł tedy Elimelech z żoną ſwoią Noemi z Bethle=
41:
em Iudá/
Elimelech.
Noemi.
pielgrzymowáli do Moábſkiey zyemie/ ze dwiemá ſyny
42:
Malon y Chelion/ y mieſzkáli tám przez niemáły cżás. Vmárł po=
43:
tym Elimelech/ á Noemi zoſtáłá z dwiemá ſyny/ ktorzy tám żony
44:
poięli Moábſkie/ iednę zwano Orfá/ drugą Ruth. Potym vmárli mężowie bez
45:
płodu/ tylko mátká zoſtáłá Noemi ze dwiemá świekrámi/ ktora ſie wezbráłá
46:
do oycżyzny iść z Moábſkiego kráiu/ bo ſłyſzáłá iż iuż Pan Bog dał doſyć ży=
47:
wnośći ludu Izráelſkiemu. Wyſzłá z domu z obiemá świekry. A gdy przyſzedł
48:
cżás ná drodze/ rzekłá świekrom áby ſie wroćiły do ſwych mátek przyrodzo=
49:
nych/ mowiąc: Niechay was Pan Bog opátrzy miłoſierdzim ſwoim/ we mnie
50:
iuż prożną nádzyeię macie mieć ábych ſyná miáłá coby naſienie bráckie wſkrze=
śił/ bych go



strona: 53

Wiek trzeći.Liſt 53.
grafika
1:
śił/ bych go dobrze te=
2:
raz vrodziła/ niżliby do=
3:
roſł sſtárzałybyſcie ſie/
4:
á sſtáłybyſcie ſie niego=
5:
dne ku rodzeniu. Sły=
6:
ſząc to płákáły obłapiá=
7:
iąc ią. Orfa ſie wroćiłá
Orfá.

8:
ále Ruth przyſthałá k
9:
niey/ áni iey chciałá zo=
10:
ſtáć/ mowiąc: Twoia
11:
zyemiá moiá zyemiá/
12:
thwoy Bog moy Bog/
13:
thwoi przyiaciele moi
14:
przyiaciele/ twa śmierć
15:
moiá śmierć. Bacżąc
16:
Noemi iey vpor ſzły ſpołu/ przyſzły do Bethleem. Lud poſpolity mowił/ przy=
17:
ſzłá Noemi. Ktorym odpowiedzyáłá/ nie zoẃcie mię Noemi (to ieſt cudna)
18:
ále Mará/ to ieſt gorzka/ bo mię gorzkośći nápełnił Pan Bog wſzechmogący/
19:
bom wyſzłá pełná/ á przyſzłam prożna. A gdy cżás przyſzedł żniwu/ rzekłá
20:
Ruth świekrze ſwoiey/ poydę zbieráć kłoſia ná pole gdzye mi dozwolą. Był w
21:
onym kráiu Elimelechowi krewny bogáty cżłowiek imieniem Booz od mátki
22:
Rááb/
Booz.
ná ktorego rolą proſto ſzłá á zbieráłá kłoſie/ wyżdzymáłá y iádłá y świe
23:
krze nośiłá. A gdy przyſzedł goſpodarz Booz do żeńcow/ ſpytał co to zá dzyew=
24:
ká? Powiedzyeli mu iż ieſt Moábſka żoná/ ktora przyſzłá z Noemą. Rzekł k
25:
niey Booz/ ſłyſz coro nie chodź ná iną rolą zbieráć kłoſia/ ále tu zbieray/ á przy=
26:
ſtań do moich dzyewecżek/ roſkazałem cżeládzi ſwey y dzyeciom áby cię w poko=
27:
iu zachowáli/ á ieſli pić chceſz/ idź do flaſzek á nápiy ſie kiedy chceſz. Ktora pad=
28:
ſzy ná ſwą twarz cżyniłá mu pocżćiwość/ rzekłá k niemu: Skąd mi to przyſzło
29:
żem nálázłá łáſkę przed ocżymá twymi/ żeś mię racżył poznáć niewiaſtę piel=
30:
grzymſką. Ktorey odpowiedzyał/ powiedzyano mi wſzytko coś cżyniłá świekrze
31:
ſwoiey po śmierći mężá ſwego/ á iákoś opuśćiłá przyrodzone ſwoie á przyſzłáś
32:
w nieznáiomy lud/ niechayći Pan Bog Izráelſki odpłáći zá twoy vcżynek/ żeś
33:
ſie obroćiłá ku Izráelowi pod iego ſkrzydłá/ Rzekł też do niey/ gdy przydzie go=
34:
dziná śniadániu/ przydź tu á iedz chleb rozmocżywſzy w occie. Tákże vcżyniłá.
35:
Przykazał też ſwoiey cżeladzi áby iey nie bronili żąć będzyeli chciáłá/ á ſnopow
36:
odchodźcie áby ie ſobie brałá bez wſtydu. Y názbieráłá do wiecżorá kłoſia y ſno
37:
pow/ ktore gdy wymłoćiłá było ięcżmieniá iáko trzy miáry/ ktore przynioſłá do
38:
świekry ſwoiey vkazáłá iey/ thákież y s potraw ktore przynioſłá nie doiadſzy.
39:
Rzekłá do niey świekrá/ gdzyeś tho zárobiłá álbo názbieráłá? niechay będzye
40:
błogoſłáwion ktory ſie to nád tobą zmiłował. Powiedzyáłá iey imię iego Bo=
41:
oz. Rzekłá Noemi/ odpłáć mu to Pánie Boże/ ábowiem iáko zá żywotá łaſkę
42:
ſwą okázował mężowi memu/ tákże y po śmierći. Rzekłá też/ ieſt to nam bli=
43:
ſki w rodzye cżłowiek. Ruth rzekłá/ przykazał mi ábych tám bywáłá ták dłu=
44:
go áż zeżną á zbiorą s polá. Rzekłá świekrá/ gdyż ieſt przyrodzony náſz/ oblecż
45:
ſie miła coro w cudne odzyenie/ vmywſzy ſie chędogo idź do iego gumná/ będzie
46:
teraz wiał ięcżmień/ opátrz gdzye lega iákoby cię nikt nie widział/ á gdy ſie ná=
47:
ie y nápije będzye weſelſzy/ vkłádzye ſie ku ſpániu/ położ ſie v iego nog przykry=
48:
wſzy ſie cżęſcią iego płaſzcżá/ tákże vcżyniłá. A gdy było o połnocy ocućił Bo=
49:
oz/ zlękł ſie niewiáſty ſpytał kto ieſt? Rzekłá/ iam ieſt Ruth ſługá twoiá przy=
50:
odzyey mię płaſzcżem twoim/ boś mi ieſt przyrodzon. Rzekł k niey/ bądź błogo
51:
ſłáwioná coro moiá/ otrzymáłáś v mnie więtſzą łáſkę nád pirwſzą/ iżeś opu=
52:
śćiłá młode y bogáte álbo vbogie młodzyeńce/ á ſkłoniłáś ſie ku mnie/ nie boy
53:
ſie/ o co mi rzecżeſz vcżynię/ wie wſzytek lud w mieście moim o twym záchowá=
niu cnotliwym/



strona: 53v

Kſięgi pirwſze
1:
niu cnotliwym/ ieſtći iny blizſzy k tobie niżli ia/ á wſzákże nie będzyeli cię chciał
2:
przyiąć prziymę ia/ zywie Pan Bog/ ſpi ſpokoiem áż do iutrá. Spáłá thedy v
3:
nog iego áż do dniá. Ktorey rzekł áby o tym nikt niewiedzyał żeś thu przyſzłá/
4:
rzekł iey ieſzcże áby ſie płaſzcżem przykryłá dzyerżąc obiemá rękomá/ áż iey ná=
5:
mierzył ſześć ſpądow ięcżmieniá y położył ná niey. Wzyęłá potym ięcżmień á
6:
donioſłá do świekry/ á powiedzyáłá iey wſzytko co ſie dzyało. Rzekłá świekrá/
7:
pocżekayże máło/ coć rzekł nie vcżyni inácżey.
8:
¶ Siadł tedy Booz w bronie mieyſkiey/ á gdy vyrzał blizſzeo w rodzye Ruth/
9:
záwołał go k ſobie imieniem rzekąc/ ſiądź tu trochę/ y vcżynił ták. Wezwał też
10:
Booz dzyeſięć mężow ſtárſzych mieyſkich/ przed ktoremi ku bliſkiemu krewne=
11:
mu mowił: Brátá náſzego Elimelechá żoná Noemi przedáie imienie/ ty bli=
12:
ſkość ktemu przyrodzonym práwem máiąc/ chcę to od ciebie ſłyſzeć przed wſzy=
13:
tkimi/ ieſli ie odkupiſz álbo nie/ ábowiem nie máſz blizſzych do niego nád náiu.
14:
Ktory rzekł/ ia rolą odkupię. Rzekł Booz/ gdyż rolą mieć chceſz/ weźmiſz Ruth
15:
Moábſką zá żonę/ áby wſkrześił plemię nieboſzcżyká Elimelechá/ ná twoiey
16:
dzyedzinie. Vſłyſzawſzy to rzekł/ vſtępuię práwá/ to ieſt/ ſpuſzcżamći bliſkość
17:
ſwoię. Był then obycżay v nich/ gdy kto komu práwo przyrodzone ſpuſzcżał/
18:
trzewik álbo bot ziął z nogi á podał ſtronie/ ná znák iż mu ie ze wſzytkim prá=
19:
wem ſpuſzcża. A gdy ták vcżynił/ oſwiádcżył Booz wſzytkimi iż ia biorę Ruth
20:
Moábſką zá żonę ſobie/ ábych wſkrześił plemię brátá ſwego/ iáko to káżdy po=
21:
winien/ by nie zágubił imieniá domu przyrodzonych ſwoich. Rzekł poſpolity
22:
cżłowiek/ ieſteſmy tego ſwiádkowie/ áby cię Pan Bog racżył pomnożyć s tą
23:
niewiáſtą ktorą bierzeſz do ſwego domu/ iáko rozmnożył Iakobá z Lią á Ra=
24:
chel/ ktorzy zbudowáli wſzytek dom Izráelſki/ áby był przykład cnoty w Efrá=
25:
cie/ á imię chwálebne w Bethleem. Wzyął thedy Booz Ruth zá małżonkę/
26:
ktora mu vrodziłá ſyná imieniem Obed/ ten był ociec Izai oycá Dawidowe=
27:
go.
Obed.
Noemi byłá iego piáſtunką áż do wychowánia.
28:
Rozdzyał trzynaſty kſiąg pirwſzych o Złotym Ru=
29:
nie/ á o walce Troiáńskiey z Greki.

30:
R
Oku od pocżątku ſwiátá 4017. gdy był Sędzyą
31:
nád Zydy Lábdon álbo Hábdon ſyn Hellel/ roku iego roſkázo=
32:
wánia trzeciego/ były wielkie walki Troiánow z Greki/ o kto=
33:
rych wiele Poetow y Hiſtorykow roznie piſáło/ przycżyny ro=
34:
zmáite dawáiąc/ miedzy imi też thá iedná byłá. Iazon ſyn
35:
Aſſoná brátá Pelleáſá krolá Teſſállickiego/
Iazon.
był młodzyeniec
36:
wielkiey cudney vrody y vdátney śiły/ chcąc zá oſobliwość po
37:
ſobie w pámięć ludzką ná ſwiecie zoſtáwić/ vmyſlił żeglowáć á doſtáć złotego
38:
runá w Kolchis kroleſtwie z mieyſcá trudnego á niebeſpiecżnego. Prośił s ſobą
39:
Pelleáſá ſtryiá krolá Teſſálickiego w towárzyſtwo/ ktory przyzwolił dla tego/
Pelleás.

40:
áby go tám mogł iáko zátráćić/ boiąc ſie by mu kiedy w kroleſtwie nie przeka=
41:
żał. Ale pirwey o tym złotym runie trzebá wiedzyeć/ o ktorym wiele á rozmái=
42:
cie piſzą/ przeto o nim muśi pirwey nápiſáć/ według Diodoruſá.
43:
¶ Athánás krol/ ktory ná wſchod ſłońcá pánował/ miał żonę Nephelę/ kto=
44:
ra mu vrodziłá ſyná imieniem Frixus/
Athánás.
Nephele.
Frixus.
y corę Hellen. A gdy mu tá żoná vmár=
45:
łá/ poiął drugą/ ktora nie ſprzyiáiáłá páśirbom iáko mácochá/ y ſtáráłá ſie o
46:
to pilnie tym obycżáiem/ iáko by ie ociec precż wygnał z zyemie. Poſuſzyłá naſie=
47:
nie wſzelkie ktore miano ſiać w folwárcech táiemnie/ á gdy ie rosſiano/ nie we=
48:
ſzło. Pytáno kápłanow báłwáńſkich/ cżemu indzyey doſyć ſie vrodziło zboża á
49:
v krolá nic? Przenáięłá kápłany pirwey iż rzekli: poki będą thu w kroleſtwie
50:
Frixus y Hellen/ poty ſie nie będzye nigdy rodziło zboże dla ich wyſtępku. O=
ciec ich/ bo=



strona: 54

Wiek trzeći.Liſt 54.
1:
ciec ich/ boiąc ſie poſpolitego ludu/ wygnał ie s kroleſtwá. A gdy byli nad mo=
2:
rzem/ vkazáłá ſie im mátká Nefele dzyerżąc baráná ze złotą wełną/ rzekłá im.
Złoty barán.

3:
Weźmicie tego baráná/ á gdzye on poydzye idźcieſz zá nim á nie oglądaycie ſie/
4:
á przewiedzyeć was przez morze ná beſpiecżne mieyſce/ potym go ofiáruiecie bo=
5:
gu Marſowi/ potym od nich znikłá. Szli thedy zá onym baránem/ potym ſie
6:
Helle ſioſtrá oglądnęłá y vtonęłá/ przeto ono morze zową y dziś Helleſpontus.
Helleſpontus.

7:
Ale Frixus cáło przeſzedł do Kolchis krolá Oety/ tám bárána Marſowi ofiá=
8:
rował/ ſkorę w iego kościele záwieśił/ y sſtał ſie Mars ſtrożem wełny. Oſá=
9:
dzili ſtraż około tey ſkory Smoká/ s ktorego páſzcżęki ogień záwżdy pałał/ oſá=
10:
dzili też dwá Byki okrutne/ ktorym ogień z gęby ſzedł/ iákoby żadny tey ſkory z
11:
wełną złotą nie doſtał/ áż ktoby tymi Woły oráł á Smokowe zęby rosſiał/ to
12:
ieſt/ zá niepodobną to rzecż ſobie mieli/ bo miał práktykę od Marſá ten krol/ iż
13:
w ten cżás zginąłby krol/ kiedyby tę wełnę zlotą wzyęto s kościołá iego. Prze=
14:
to ią wielką ſtrażą oſádził/ to ieſt/ okrutnemi ludźmi/ ktore z wyſpu Tauryki
15:
przywiodł/ przeto ie zwano Byki/ iż gdyby kto przyiechał do koćiołá Marſowe=
16:
go/ zábili go y ofiárowáli Marſowi/ iáko Smokowi okrutnemu. Rozſłáwiło
17:
ſie to okrucieńſtwo po wſzytkim ſwiecie krolá Oety/ przeto ſie tám káżdy chro=
18:
nił iecháć á ochylał mieyſce to/ á ktoby był iechał y przyiechał we zdrowiu/ był
19:
rycerzem wſzytkiego ſwiátá.
20:
¶ Iazon tedy ktoregom miánował chćiwy ſławy dobrey/ vmyſlił tám iecháć s
21:
towárzyſtwem/ á doſtáć złotego runá. Wezwał k ſobie Arguſá miſternego cie=
22:
ſle/ ktoremu roſkazáł ná wodę budowáć okręt iákiby mogł nabeſpiecżnieyſzy á
23:
mocnieyſzy y więtſzy vcżynić. Y vcżynił Argus okręt ták wielki/ iż go ieſzcże
24:
ſwiát nie miał tákiego ná ten cżás/ przeto go Poetowie piſáli mieć ſto ocży/ to
25:
ieſt/ ſto rozumow/ y pirwſzy okręt ná ſwiecie vcżynił. Nakłádſzy do niego ſzpi=
26:
że y wſzytkiego cżego potrzebá/ nabrawſzy też s ſobą mężow ſláchetnych co na=
27:
wybornieyſzych pięćdzyeſiąt y cżterzech/ krom inych poſpolitych/ miedzy ktory=
28:
mi byli známienitſzy/ Káſtor/ Pollux/ Herkules/ Telámon/ Orfeus/ Atlán=
29:
tes/ y wiele inych. Herkuleſá nád nimi przełożył mężá wielkiey śiły y rozumu/
30:
á ſam żeglarzem był. Puśćili ſie ná wodę/ á gdy przyiecháli do Frigiey/ ſtánęli
31:
v portu Simoentis/ wyſzli z okrętu ná zyemię w kroleſtwie Láomedontowym/
32:
tám ná brzegu morſkim náleźli vrodziwą pánnę krolewſką corę związáną/ imie=
33:
niem Heſſyonę/ ktora tám byłá dla tego położoná/
Simeontis wy
ſep.
Heſſyoná.
iż gdy ſie Nepthunus ro=
34:
zgniewał ná kroleſtwo Láomedentowo o niezbudowanie ſobie kościołá iáko
35:
był krol obiecał/ gdy beſpiecżnie morze przeiechał/ wypuśćił Nepthunus bog
36:
morſki Wielorybá z wody ná zyemię/ ktory ludzi pożyrał y zárażał párą moro=
37:
wą. Pytáli bogá Apoliná o tę pokuſę/ powiedzyał iż to gniew Nepthunow o
38:
nie ſpełnienie obietnice/ á ták będzye długo poki mu nie dádzą ktorego dzyecię=
39:
ciá krolewſkiego ku pożárciu/ ná ktore los przypádnie. Boiąc ſie oni tey okru=
40:
tnośći/ puſzcżáli loſy ná dzyeći ony/ przypadł los ná Heſſyonę ktora była niepo=
41:
ſpolitey cudnośći/ związáli ią á położyli ná brzegu morſkim Wieloribowi/ kto=
42:
rą to nádiecháli Argonánte/ wzyęli y rozwiązáli/ á Wielorybá Herkules zá=
43:
bił. Iecháli do krolá Láomedontá/ powiedzieli mu co ſie im przydáło/ iż Wie=
44:
lorybá zábili/ dzyewkę wybáwili. Krol zá to obiecał dáć Herkuleſowi konie nie
45:
zwyciężone y Heſſyonę pánnę. Herkules ty wſzytki dáry zoſtawił v krolá/ áżby
46:
ſie wroćił od złotego runá s Kolchis/ toż to miał wzyąć.
47:
¶ Dares Frigius inácżey piſze/ Iż gdy przyiecháli ná brzeg kroleſtwá Láome=
48:
dontowego/ kazał ie od brzegu wypędzić/ á nigdzyey ſie im nie dał w ſwym kro=
49:
leſtwie rozgośćić/ y muſieli odſtępić. A w tym cżáſu powadziłá ſie Medea w
50:
Kolchis z oycem ſwoim Oetą o to okucieńſtwo ktore nad gośćmi cżynił/ ták iż
51:
niektore przeſtrzegáłá/ niektore z więzyenia wypuſzcżáłá/ przeto od oycá byłá w
52:
ſtraży/ potym vciekłá do koćiołá Słońcá/ ktory nád brzegiem morſkim był/
53:
ktorego cżáſu s Tauryki oni Argonánte do Pontu álbo do Kolchis iecháli.
W nocy do ko=



strona: 54v

Kſięgi pirwſze
1:
W nocy do kościołá sſtąpili/ tám náleźli Medeą
Medea.
chodząc po brzegu/ od ktorey
2:
ſie wywiedzyeli okrucienſtwá oycowſkiego/ ktore nad pielgrzymy álbo gośćmi
3:
cżynił/ wielbili iey rozum y ludzkość. Potym obiáwili iey przycżynę przyiázdu
4:
ſwego. Oſtrzegáłá ie áby ſobie w tym roſtropnie pocżynali/ chcąli w cáłośći
5:
zdrowia ſwego zoſtáć. Tám wſtąpiwſzy z nimi w radę/ przywiodłá Iazoná ná
6:
przyſięgę/ chceli doſtáć złotego runá/ áby iey wiernym á prawdziwym małżon=
7:
kiem był/ á oná mu ktemu miáłá dopomoc/ iákoby they rzecży ktorą przed ſię
8:
wzyął/ dokonał. A gdy ták ſobie rzekli y tego przyſięgámi potwirdzili/ iecháli
9:
w nocy Argonánte y z Medeą do złotey wełny/ ktora byłá od Sybáry miáſtá
10:
krolewſkiego ſiedḿdzyeſiąt ſtáian.
Sybaym.
Przyſtápiwſzy do drzwi kościołá Marſo=
11:
wego Medea/ záwołáłá ná Rycerze ich ięzykiem áby ią puśćili. Oni vſłyſza=
12:
wſzy iey głos/ otworzyli iey. Rzućili ſie Argonánte do kościołá z dobytemi
13:
miecżmi/ pobili wiele Rycerzow onych/ á drudzy s przelęknienia vciekáli/ po=
14:
chwyćiwſzy ſkorę z złotą wełną wyſzli prętko/ wſiedli w okręt y z Medeą poſzli
15:
precż. A gdy ſie krol Oetá dowiedzyał od tych co vciekli/ gonił ie s tymi ktore
16:
mogł ná prętce zebráć/ pogoniwſzy ie potkał ſie z nimi/ tám zábit á drudzy v=
17:
ciekli.
Krol Oetá zábit.
Argonánte potym przypłynęli do Pontu/ potym do morzá ktore zową
18:
Propontidis/ potym do Heleſpontu/ áż do Troiey. Poſłał thedy Herkules do
19:
krolá Láomedontá brátá ſwego Iphiklá y Telámoná/ áby mu dał konie y He=
20:
ſſyonę iáko obiecał.
Iphiklus.
Thelámon.
Niechciał dáć/ ktemu y poſły poſadzał/ y Argonánty Gre
21:
ki táiemnie chciał pobić/ á chcieli mu tego pomagáć wſzyſcy w Troiey okrom
22:
Pryámuſá/ bo ten był przećiw temu/ mowiąc: iż gościom y poſłom ma być wiá
23:
rá chowaná. A gdy ná to nic niedbáli/ Pryamus dodał do więzienia onym po=
24:
ſłom potáiemnie dwu miecżu/ ktoremi ſtroże pobili y z więzyenia vciekli do
25:
ſwoich/ á powiedzyeli co im zá odpowiedź krol Láomedont dał. Krol też Láo=
26:
medont zebrawſzy lud ciągnął przećiw im do brzegá morſkiego. Potkáli ſie z
27:
nimi/ ácż nie rowno było Grekom w pocżet/ ále zacnoſcią y męſtwem Troiány
28:
przechodzili. Tám Herkules zábił Láomedontá krolá/ miáſto wzyęli y Heſſyo=
29:
nę pánnę/ ále potym miáſto Pryámuſowi ſpuśćili/ iáko przyiacielowi ſprá=
30:
wiedliwemu. ∴ ∴ ∴
31:
¶ Ale ini piſzą inácżey/
Druga hiſtorya.
mieniąc iż gdy Iazon przypłynął do Kolchis/ był
32:
cżcżon y ważon od krolá Pontſkiego Oety/ á od Medee cżarownice dzyewki kro
33:
lewſkiey był zámiłowan. A gdy prośił krolá áby zá łáſką iego mogł widzyeć zło=
34:
te runo. Krol mu dał odpowiedź/ ieſli tego dokaże iżby mogł vkroćić Woły
35:
Wulkanowe z miedzyánemi nogámi/ ktorym ogień z gęby pałá/ á orał imi/
36:
Smokowi zęby wybrawſzy poſiał iżby Rycerze z nich powſtáli á zbili ſie ſpołu
37:
ſámi. Medea máiąc z Iazonem około tego oſobną rozmowę/ powiedzyáłá mu/
38:
ieſli mi przyrzecżeſz poiąć mię zá właſną żonę á chowáć mię pocżćiwie do śmier
39:
ći/ damći náukę iż doydzyeſz złotego runá bez ſzkody ſwey y towárzyſzow ſwych.
40:
Ktorey gdy przyſiągł/ dáłá mu náukę iż ſtraż pobił/ złote runo wzyął/ miáſto ze
41:
wſzytkimi ſkárby wybrał/ y ziechał precż wziąwſzy Medeą. A dał mu był Apol=
42:
lo odpowiedź/ iż ták długo miał być krolem poki złotego runá nie wezmáą z iego
43:
kroleſtwá. Medea boiąc ſie pogoniey/ rosſiekáłá ſwego brátá Abſyrtá ná ſztu
44:
ki/ roſkłádłá po wyſpach/ áby ociec zbieráiąc po ſztuce cżynił pogrzeb á omie=
45:
ſzkał pogoniey/ áżby przyiecháli do Greciey.
46:
¶ Ty rzecży niektore ſą wymyſlne od Poetow Greckich/ bo oni miáry nie mieli
47:
chwale ſwey w piſániu/ zwłaſzcżá gdy co ieden z ich narodu vkazał oſobliwego
48:
przydáli ktemu wiele niepodobnych rzecży. Co ſie tycże tego złotego runá/ ſtąd
49:
to runo ſławę wzyęło/ i w tym kroleſtwie Kolchis nád morzem Pontſkim by=
50:
ły owce z wełną bárzo dobrą/ nád ktorą ſwiát lepſzey nie miał/ zá ktorą wełnę
51:
ten krol wielkie ſkárby brał/ ták złotá ſrebrá/ iáko drogiego kámienia/ iż mu ro
52:
wnia w ſkárby ná ſwiecie nie było. Grekowie będąc ná then cżás przeważni á
53:
mężni kuśili ſie o nię do niego/ y nie mogli ich inácżey doſtáć v niego iedno przez
tę corę iego



strona: 55

Wiek trzeći.Liſt 55.
1:
tę corę iego Medeą/ ktorą Iazon ſwoią wymową á łágodną rzecżą ktemu ná=
2:
mowił/ iż nie tylko ſkárby z nią pobrał/ ále y kroleſtwo mu wſzytko poddáność
3:
chcieli vcżynić/ gdy ſie ſámi miedzy ſobą przez iego przycżynę nie mogli zgodzić.
4:
Piſzą niektorzy iż rychło potym Medea pogniewáłá ſie z Iazonem/ y ziecháłá
5:
od niego precż z Greciey ná wſchod ſłońcá/ popaliwſzy iego kráinę y miáſtá o=
6:
gniem miſternie przypráwnym/ á tám záłożyłá miáſto Medią/ od ſwego imie=
7:
niá y od ſyná ſwego Medeuſá/ potym od miáſtá wſzytko kroleſtwo zwano Me=
8:
dia/ ktore pirrwey zwano Elámiite.
9:
Herkules pámiętał co mu zá lekkość wyrządził krol
10:
Frigiyſki Láomedont y towárzyſzom iego/ przyiechał do Spárty miáſtá/ gdzye
11:
był Káſtor y Polux brácia piękney Heleny/
Káſtor.
Polux.
proſząc ich o pomoc towárzyſką
12:
przećiw Láomedontowi/ ktorzy mu tego towárzyſtwá obiecáli pomoc/ tákież
13:
y Telámon/ y Peleus/ Neſtor/ y ini/ bo co miáſto było v Grekow to krol álbo
14:
kſiążę/ przeto zacni ludzye byli w Greciey. Gdy Herkules zgotował ſwoie o=
15:
kręty/ wzyąwſzy pocżet ludzi y towárzyſtwo obiecáne do nich/
Herrkules s to=
wárzyſtwem że=
glowali.
puśćił ſie do Tro
16:
iey. Przypłynął w nocy do Sygeum/
Sygeum.
oſádziwſzy ſtráżą łodzye álbo okręty/ przy
17:
ktorych zoſtáwił Káſtorá y Poluxá/ á ſam ciągnął z woyſkien do Illium. Gdy
18:
to powiedzyano Láomedontowi/ zebrał woyſko ieznych/ ciągnął przećiw im.
19:
Herkules iną drogą ſie obroćił. A gdy ſie Láomedont dowiedzyał iż Greko=
20:
wie do Illium ciągną/ wroćił ſie z woyſkiem od brzegá/ potkał ſie z Greki/
21:
byłá wielka bitwá/ zábit krol Láomedont w bitwie od Herkuleſá. Poráźiwſzy
22:
Troiány/ Telámon napirwey miáſto Illium vbieżał/ tám pobráli wielkie ſkár
23:
by y pánnę Heſſyonę krolewſką corę/ ktorą Herkules Telámoná zá poſługę zná
24:
mienitą dárował. Priamus ſyn Láomedontow o tym niewiedzyał/ bo był ná
25:
ſtronie w Frigiey. Nośili do okrętow łupy Grekowie/ ktorych doſyć nábráli
26:
w mieście/ ták ſkárbow iáko zacnych pań/ pánien álbo młodzyeńcow. Pobi=
27:
wſzy wiele rycerſkiego ludu/ puśćili ſie záſię do Greciey.
28:
¶ Priamus dowiedzyawſzy ſie/ przyiechał s Frigiey s pocżtem rycerſkich lu=
29:
dzi/ opłákawał długą chwilę tey przygody złey/ to ieſt/ oycá zábitego/ ſioſtry
30:
poſromocenia/ rycerzow zbitych/ ſkárbow wyniſzcżonych/ wſzákże ieſzcże nie wą
31:
tpił w ſwoiey fortunie/ rozumieiąc ieſzcże zoſtáć kroleſtwo ſámo w ſobie ſláche=
32:
tne á obfite/ ták w ludzyech/ w ſkárby/ iáko w pożytki. Zoſtáłá mu też ſláche=
33:
tna żoná Hekubá
Hekubá.
s piącią ſynow vrodziwych/ wſzytkiemu ſwiátu ſławnych/
34:
ktorych imioná/ Hektor/ Paris álbo Alexánder/ Deifebus/ Helenus/ Troil=
35:
lus/
Synowie Priamuſo=
wi.
y s trzemá corámi wſzelkiey pocżćiwośći godnych/ ktorych imioná/ Andro=
36:
machá/ Káſſándrá/ Polixemá.
Cory Priamuſo=
we.
Vmyſlił thedy miáſto Illium opráwić/ áby
37:
był beſpiecżen od nieprzyiacioł/ á ſzkodę nieprzyiacielom powoli oddáć. Oprá=
38:
wił miáſto/ mury drugiemi obtocżył á drugich podnioſł/ w okrąg trzy dni cho=
39:
du. Sześć bron miáło przednieyſzych/ iednę zwano Dárdánia/ druga Thym=
40:
brea/ trzecia Illia/ cżwartá Scea/ piąta Troiána/ ſzoſta Antenoria.
Miáſto Illium.
Brony.
Páłacow
41:
w niey było krolewſkich bez licżby. Vlice známienite. Dno z mármuru cżyrwo=
42:
nego. Przez pośrzodek miáſtá rzeká Xántus ſzłá.
Xántus rzeká.
Przywiodł Priamus do miá=
43:
ſtá ku mieſzkániu co nazacnieyſze/ możnieyſze/ á godnieyſze męże/ ze wſzego krole=
44:
ſtwá/ ták iż wſzytká rádá kroleſtwá przednieyſza z nim w mieſcie obecnie mie=
45:
ſzkáłá. Gdy iuż Priamus miáſto dobrą obroną opátrzył/ á Rzecżpoſpolitą
46:
dobrze poſtánowił/ poſłał do Greciey Antenorá iednego s kſiążąt ſwoich/
Antenor.
áby
47:
ſioſtrę krolewſką Heſſyonę wroćili. Przyiechał wodą napirwey do Miſyey/ żą=
48:
dał krolá Peleáſá ſioſtry krolewſkiey áby byłá wroconá. Krol ſie rozgniewał/
49:
kazał mu ſkokiem precż iecháć. Vcżynił to/ przypłynął do portu Sáláminy do
50:
Telámoná/ proſząc go áby Heſſyoná byłá wroconá/ mowiąc: że nie ſłuſzno krole=
51:
wſkiego ſtanu pánnie być w niewoli/ gdzye ſie to ták nigdzyey nie záchowuie ná
52:
ſwiecie/
Peleás krol.
Saláminá.
Telámon.
gdyż pánieńſka płeć nikomu nie ieſt ni w cżym przećiwna/ áni ku ſzko=
Kdzye cżyiey



strona: 55v

Kſięgi pirwſze
1:
dzye cżyiey przycżynna. Ktoremu Telámon odpowiedzyał/ iż ia dáru ſwoiego
2:
ktory mi dan cnotliwie/ nie dam nikomu/ ktemu kazał Antenorowi poſłowi co
3:
rychley vieżdzáć. Potym iechał do Acháye
Acháia.
gdzye był Kaſtor y Polux/ proſząc
4:
tákież y oſwiadſzáiąc ſie/ áby wroćili krolewſką ſioſtrę. Ktorzy powiedzyeli/ iż
5:
Priamuſowi nic nie wzyęto áni ſzkody vcżyniono/ też kazáli precż iecháć. Ná o=
6:
ſtátku do Piloná do Neſtorá kſiążęciá/ ktory ieſzcże gorzey powiedzyał.
Pilon miáſto.
A ták
7:
Antenor wroćiwſzy ſie do krolá Priamuſá/ nic inſzego iedno śmiech á hárdą
8:
odpowiedź od nich powiedzyał.
9:
¶ Wnet Priamus ſynow wezwał y wſzytkich przyiacioł ſwoich/ kſiążąt/ y pá=
10:
now rádnych kroleſtwá Troiáńſkiego w Frigiey/ powiedzyał im poſelſtwo w
11:
ktorym Antenorá ſłał do Greciey/ y iáko go odpráwili/ áby ná to ſwoie namo=
12:
wy zgodliwemi głoſy powiedzieli/ iáko ſie w tym máią przećiw Grekom zácho=
13:
wawáć. Rozbieráli ty przygody miedzy ſobą rádá Troiáńſka/ zwłaſzcżá krole=
14:
wſcy ſynowie/ ná ktorych wotach więcey zależáło. Hektor wielki á známienity
15:
wſzytkiemu ſwiátu mąż iáko ſtárſzy/ rádził áby byli z Greki o to w pokoiu/ ie=
16:
ſli co więtſzego nie będą chcieć vcżynić/ wiedząc tám o wielkich á ſpráwnych y
17:
przeważnych mężoch. Pomagał mu w tego Helenus wieſzcżek/ powiedáiąc ku o=
18:
ſtátku ogniem Illium będzye przez dopuſzcżenie bogow gorzáło. Ini wſzyſcy
19:
przećiw temu wotowáli inácżey/ iedno im táki pych oddáć tákową ſzkodą. Wy=
20:
brał ſie ſam Paris wodzem álbo Hetmánem do Greciey. A w tym cżáſu Pán=
21:
thus przyrodzony Priamuſow powiedał/
Pánthus.
iż ſłychał od ſwego oycá/ ieſli kiedy
22:
Paris żonę poymie z Greciey/ będzye wſzytka Troiá ſkáżoná. Ale tá práktiká
23:
od nich byłá w śmiech obroconá. Kaſándrá krolewná vſłyſzawzy iż Paris wo
24:
dzem do Greciey/ ięłá wołáć głoſem:
Káſándrá.
O oycże co cżyniſz/ cżemu ſie w tákie nie
25:
beſpiecżne rzecży wdawaſz/ gdzye to idzye nie o iednego áni o dwu/ ále o wiele
26:
tyſięcy nas/ ázaś nie ſłychał iż walká ná dwoie bywa/ á ktory ſzcżęſciu nawię=
27:
cey dufa/ nawięcey tákiego zdradza/ á ták proſzę niechciey płochey rády ſłu=
28:
cháć/ ieſli ſleſz w tákich rzecżach wielkich do Greciey/ poſliſz wielkie ſprawce á
29:
nie płoche álbo młode. Ach oycże moy wiedząc godność á ſtałość ſyná ſtárſze=
30:
go/ cżemu przedeń wyſadzaſz ná tákie rzecży młodſzego/ wiedz pewnie że ſie zá=
31:
wiedzyeſz/ y nas wiecżnie potráćiſz s poddánymi ſwymi. Ociec nie tylko iey nie
32:
chciał ſłucháć/ ále wywieść ią kazał od Senatu áby milcżálá. Piſzą Poetowie
33:
ſkąd iey tá práktiká przyſzłá. Apollo bog Troiáńſki widząc dzyewecżkę bárzo
34:
mierną á obycżáyną y cudną práwie boſką Káſándrę/ prośił iey o wdzyęcżny
35:
vpominek/ oná iáko nie głupia obiecáłá dáć w ten obycżay/ áby ią tym dáro=
36:
wał/ iżby rzecży przyſzłe wiedzyáłá á ludzyem obiawiáłá. Dał iey to Apollo iż
37:
przygody ludzkie znáłá. A gdy ſie od niey nápierał cżego żądał/ niechciáłá te=
38:
go vcżynić/ rozgniewał ſie y cięſzko mu to było iż go żeńſka płeć oſzukáłá/
Káſándrá oſzuká
łá bogá Apoliná
radby
39:
to od niey záſię wzyął/ áno trudno/ co ſie raz rzecże álbo da/ nie godzi ſie thego
40:
bogu odmieniáć. Tedy vſtáwił áby iey powieśći mieyſcá nie dano/ tákże ſie iey
41:
sſtáło/ iż nie tylko iey powieśći mieyſcá nie dano/ ále wyniść precż kazano/ y
42:
ſkáráć ociec kazał.
43:
Potym Priamus kazał gotowáć do okręthow ży=
44:
wnośći wſzelkie ludu/ Rycerſtwu ſie kazał gotowáć/ nád ktorymi Pariſá He=
45:
tmánem przełożył. Przydał k niemu Deifebá/ Eneáſá/ Polidáná/
Deifebus.
á roſkazał
46:
áby pirwey Heſſyony żądał á ſzkod nágrodzenia/ nie będąli chcieć/ daway ie=
47:
ſzcże znáć ábych więtſzy okręt poſłał. Paris wſiadſzy w okręt s towárzyſzmi
48:
ſwymi/ do Greciey przypłynął napirwey do wyſpu Cyteriey/
Cyteria.
gdzye był kościoł
49:
Wenery boginiey ſtáry/ tám iey ſwięto ſwięćił Paris/ gdzye ſie było wiele ludzi
50:
zeſzło dziwuiąc ſie wielkośći okrętu/ ktorzy ná wyſpie mieſzkáli. A gdy pytáli
51:
kto ieſt/ powiedano im iż Paris iedzye po Heſſyonę do Greciey. A gdy to po=
52:
wiedzyano piękney Helenie Menelauſowey żenie/ ktora byłá nie dáleko od wy=
ſpu Cytery/



strona: 56

Wiek trzeći.Liſt 56.
1:
ſpu Cytery/ chcąc widzyeć cudność Pariſowę/ wezbráłá ſie do b kościołá We=
2:
nery ná odpuſt/ rzekąc iż tám drogę obiecáną miáłá. Przyiechawſzy/ Pariſowi
3:
powiedzyano o iey przyiechániu/ vbrał ſie w krolewſkie odzyenie/ á gdy było
4:
ráno ſzedł do kościołá/ tám ſie oboie przypráwionych w ſzáty koſztowne przy=
5:
witáło z rádoſcią/ żądáiąc ſie z dawná ſpołu widzyeć. A gdy ná ſię ſpołu łágo=
6:
dną poſtáwą weyrzeli/ záráźiłá ich ſercá Kupido/ to ieſt/ miłość ſpolna iedná=
7:
ka/ y dáli ſobie cżás y mieyſce gdzyeby ogień oney miłośći mogli ku chwale bo=
8:
giniey Wenery wſkrześić/ bo w tákich odpuśćiech Wenus ſie kocha. A gdy ſie
9:
mieli żáłobliwie rosſtáwáć/ roſkazał Paris potáiemnie ſwoim áby byli pogo=
10:
towiu w nocy/ á Helenę wzyęli do okrętu ze wſzytkim Fraucymerem iey/ tákże
11:
ſie sſtáło oney nocy.
Helená wzyętá.
Mieſzcżánie polękli ſie/ zebráli ſie z okolicżnym ludem v=
12:
derzyli nań/ ále poráżeni od Pariſá/ gdzye wiele ludu pobrał/ kościoł wyłu=
13:
pił/ y iechał do oycá s korzyścią. Ociec Priamus był rad/ mnimáiąc wroćić
14:
Heſſyonę zá Helenę. Káſtor y Polux gdy ſłyſzeli iż ſioſtrę Helenę wzyęto/ goni=
15:
li Pariſá/ ále prze nawáłność morſką rozbiegli ſie rozno ná ſtrony/ ktorych ſzu=
16:
káli Lezbiáni długo/ to ieſt/ z Lezbo wyſpu ludzye.
Lezbo wyſep.
Nie mogli ich náleść/ mni=
17:
máiąc áby do niebá záiecháli y miedzy známiony niebieſkiemi vſieść/ przeto im
18:
nieſmiertelność przypiſuią Poetowie. Menelaus krol gdy ſie dowiedzyał iż
19:
mu żonę wzyęto Helenę cudną/ ktorą bárzo miłował/ był záſmucon/ vżywał
20:
rády brátá ſwego Agámenoná/ żáłował ſie przed wſzytkimi krolmi y kſiążęty
21:
Greckimi ſwoiey lekkośći/ ktorą mu Troiani wyrządzili.
Menelaus żáło=
wał Heleny.
Ktorzy mu rádzili/
22:
áby poſły poważne poſłał do Priamuſá/ żądáiąc zá dobrą wolą wrocenia He=
23:
leny. Ale gdy ná poſelſtwá Troiani niedbáli/ vcżyniwſzy ſyem ſpolny Greckie
24:
kſiążętá/ ſprzyſięgli ſie do gardł y máiętnośći ſwoich pomśćić ſie tego nád Tro
25:
iány/ ktorych było w licżbie cżterdzyeśći y ſiedḿ/ á zebráli okrętow wſzytkich
26:
dwánaſcie ſet y dwá/ ktorych kſiążąt álbo krolow imioná były. Agámenon
27:
Myceńſki/
Agámenon.
Menelaus s Párty/ Archelaus s Boeciey/ Aſcálaphus y Iárme=
28:
nus z Orkomená/ Schedius s Focydy/ Aiáx Telámońſki/ Aiáx Oileus/ Ne=
29:
ſtor/ Toás/ Diomedes/ Polifobus/ Antifus/ Prothezylaus/ Neoptolemus/
30:
Phineus/ Pálámedes/ Erifilus/ Xántypus/ Amphimachus/ Polibetes/ Cle=
31:
onteus/ y wiele inych.
32:
¶ By táką zgodę Pan Bog racżył dáć Krześćiáńſkim krolom álbo pánom/
33:
iáko tym pogánom ná ten cżás dał/ nie tylko zyemiá ále y niebo przećiw im ni=
34:
gdyby nie powſtáli. Vliſes Itace wyſpy krol nie był w ten cżás z nimi/
Vliſes.
ná kto=
35:
rym wiele zależáło/ bo godnoſcią/ chytroſcią/ męſtwem/ żádnemu z nich na=
36:
przod nie dał/ áby vſzedł tey potrzebie/ vcżynił ſie ſzalonym/ orał á ſol ſiał/ gdy
37:
vſłyſzał o zbierániu Grekow do Troiey. Poſłáli do niego Pálámedá áby go
38:
námawiał ku tey potrzebie/ á wywiedzyał ſie przycżyny iego błędu álbo ſzaleń=
39:
ſtwá. Pálámedes gdy przyiechał do niego á on orze iáko chłop/ chcąc ſie wy=
40:
wiedzyeć ieſli to s ſzáleńſtwá cżynił/ położył dzyecię ſyná iego przed pługiem
41:
Telemachá/ przenioſł go Vliſes pługiem/ pocżął ſie śmiać Palámedes/ ile mę=
42:
drcow tyle chytrcow/ y muſiał z drugimi ku potrzebie woienney. Nie było ie=
43:
ſzcże k nim Achilleſá ſyná Pelleáſá krolá Teſſálickiego/
Achilles.
á mieli Grekowie od=
44:
powiedź v Apoliná/ iż bez Achilleſá Troia nie może być wzyętá. Ten to był A=
45:
chilles/ o ktorym Poetowie piſáli iż go mátká Tetidis/
Tetidys.
gdy ieſzcże był dzyecię=
46:
ciem rozmocżyłá w iezyzerze piekielnym Wulkánowym/ iąwſzy iedną ręką zá
47:
piętę á drugą zá plecy/ y sſtał ſie wſzytek iáko żelázny/ okrom tych mieyſc gdzye
48:
ręką trzymáłá/ s tey przycżyny/ iż od Apoliná o nim odpowiedź miáłá ſkoro ſie
49:
vrodził/ iż miał być o żeńſką płeć zábit v Troiey/ mnimáiąc áby tym thego v=
50:
ſzedł. A dla pewnieyſzey rzecży dáłá go chowáć ná gorze Peleo brátu ſwoiemu
51:
Chironowi/
Chiron.
ktory go wychował y náucżył rozmáitym rzecżam álbo náukom/
52:
ten go nośił w pánieńſkim odzyeniu/ y dał go zá pánnę krolowi Likomedowi/
Likomedon.

53:
mowiąc go być ſioſtrą Achilleſową/ tám potym nálazł towárzyſtwo miłoſne
K 2s krolewſką



strona: 56v

Kſięgi pirwſze
1:
s krolewſką dzyewką Deidamią/ s tą to miał ſyná Neoptolemá álbo Pirruſá.
Deidámia.
Pirrus.

2:
A ták był poſłan Vliſes od Grekow iáko mąż roſtropny á chytry ná wywiádo=
3:
wánie/ gdzye ſie Achilles obraca (bo narychley łotr łotrá wyſzpieguie po ſwych
4:
obycżáioch.) Po długim ſzukaniu/ nalazł miedzy pánnámi. Nie znáiąc kto=
5:
ry miedzy imi Achilles/ ſpráwił ſobie kramik Vliſes/ máiąc w nim miecże/ ro=
6:
hátyny/ łuki/ cżepce/ złoto/ iedwab/ y ine rzecży pánieńſkie y rycerſkie/ ſzedł
7:
przedáwáć miedzy pánny: ktore były poprawdzye pánny/ tárgowáły cżepcow/
8:
iedwabiow/ ſznurek/ y inych ſzat. Ale naſz Achilles nie poglądał iedno ná mie=
9:
cże á zbroię/ ták długo ſie táił áż wzyął łuk ſpytał zacż/ pociągnął go áż ſie
10:
złamał. Wſzyſcy ſie zdumieli mocy tákiey pánny. Vliſes obacżył iż ten ieſt bez
11:
wſzego wątpienia/ przyſtąpił k niemu bliſko/ poſzeptał mu w vcho áby ſie go=
12:
tował z Greki do Troiey. Ktory temu rad był/ przeto prośił áby był wyzwo=
13:
lon z błazeńſkiego pánieńſkiego vbioru/ á we zbroię co nawiętſzą był vbran/ y
14:
sſtáło ſie ták/ potym z rádoſcią do okrętow Vliſeſowych wſzedł/ á ku potrze=
15:
bie z Greki do Troiey ciągnął.
16:
¶ Agámenon ſyn Attreuſow krolá Myceńſkiego/ brátá Menelauſowego/
Agámenon.
nád
17:
woyſkiem przełożon/ przeto ku wſzytkim ktorzy ku they potrzebie ſie ziecháli/
18:
rzecż ſzyroką á obciężliwą o lekkość/ ktorą Troianowie wyrządzili brátu iego
19:
Menelauſowi/ vcżynił: rozwodząc im ſzyroką rzecżą/ iż ſpráwiedliwie tę woy=
20:
nę przećiw Troiánom prziymuią. Zá tym káżdy z nich zápłákał/ á gárdłá ſwe=
21:
go dáć zá to nie żáłował. Ale áby nic nie cżynili s ſiebie ſami/ iedno z boſkiey o=
22:
bietnice/ poſłáli do Apoliná do Delfu/ pytáć co im zá odpowiedź da ná ich v=
23:
myſł/ ná wypráwę przećiw Troiánom/ Achilleſá y Pátrokluſá. Ktory odpo=
24:
wiedzyał/ iż w dzyeſięć lat Grecy miáſto Illium wezmą. W ten cżás też Kál=
25:
chás biſkup Troiáńſki przyiechał do Delfu/
Kálchás biſkup.
á odpowiedź przećiw Grekom po
26:
ofierze wzyął/ áby nie odſtępował od Grekow áż Troią wezmą/ nie chceli zgi=
27:
nąć. Tákże vcżynił iż wzyął towárzyſtwo z Achilleſem/ z rádoſcią Grekow/
28:
ktorzy mu dáli biſkupſtwo ine.
29:
¶ Drudzy záſię piſzą/ iż Agámenon krol ná łowie zábił Lánią Dyany boginiey
30:
niewiedząc.
Lánia Dyány.
Ktora gdy ſie rozgniewáłá/ przepuśćiłá powietrze ná Greki iż im
31:
wiele ludu pomárło. A gdy v Delfu przycżyny pytáli/ wzyęli odpowiedź iż to
32:
gniew Dyany boginiey leśney/ ktorey nie vbłagáią ni cżym iedno krwią Agá=
33:
menonową/ gdy ią będzye ofiárował. Miał Agámenon corę ſwoię imieniem I=
34:
phigenią o ktorą to grá ſzłá/ ále nie mogli ná to oycá náwieść áby ią miał ofiá=
35:
rowáć/ bo ią bárzo miłował.
IIphigenia.
Przeto Vliſes iáko chytry/ zmyſlił iey weſele z A=
36:
chilleſem/ áby ią ku ofierze wywiedli. Ale bogini vżaliwſzy ſie iey/ przyięłá Lá=
37:
nią miáſto cory krolewſkiey/ zá to Iphigenią dáli do iey kościołá ná wiecżne
38:
kápłáńſtwo w Tauryce. Potym Grekowie vpátrzywſzy cżás ſłuſzny/ puśćili
39:
ſie ná wodę z wielkoſcią ludzi do Frygiey/ przypędził ie wiátr do brzegow My=
40:
ſyey/ gdzye krol Thelefus pánował/
Thelefus.
ktory chciał bronić brzegow Grekom/ ále
41:
ránion y poráżon od Achilleſá. A iż miał przyiaciele miedzy Greki/ przeto ſie
42:
poiednáli/ á o ránę wzyął odpowiedź iż nie mogł inácżey być zdrow ná nię/ ie=
43:
dno áż drugi raz tymże żelázem y tą ręká ná to mieyſce muśi vderzyć á odnowić
44:
ránę/ bo we zły cżás tráfił. Przeto muſiał z Greki do Troiey/ á od Achilleſá
45:
znowu był ránion y vzdrowion. Owidyuſz o tym piſze w thy ſłowá: Vulnus A=
46:
chilleo quæ quondam fecerat hosti: Vulneris auxilium pelias hasta tulit.

47:
¶ Potym Grekowie puśćili ſie do kroleſtwá Priamuſowego/ gdzye mu kilko
48:
miaſt wzyęli. A gdy przyſzli ná wyſep Tenedum/
Tenedum.
tám wſzytek lud pobili. Poſłá=
49:
li znowu do Priamuſá/ áby im ſzkody nágrodził á Helenę wroćił/ mowiąc iż
50:
mamy dwu po ſobie co zá nas będą walcżyć/ to ieſt/ ſpráwiedliwość á niezwy=
51:
ciężoną moc. Priamus zwoławſzy ſynow y pánow rádnych/ kazał im wotowáć
52:
ná to poſelſtwo/ iedni chcieli áby Helená wroconá/ drudzy nie rádzili/ áż będzie
53:
Heſſyoná wroconá. A w tym Hekubá krolowa żoná Priamuſowá
Hekubá.
ſwoie wi=
dzenie podáłá/



strona: 57

Wiek trzeći.Liſt 57.
1:
dzenie podáłá/ áby Heleny pytano przy poſlech/ przy ktorym mężu chce zoſtać/
2:
ieſli przy Menelauſie pirwſzym/ cży przy Paryſie wtorym. Ktorey gdy pyta=
3:
no/ rzekłá: iż mi przyſtoyniey mieſzkáć s Paryſem niż z Menelauſem/ ktemu płá
4:
cżąc mowiłá y proſząc by nie wzruſzáli ſlubu wiernośći/ ktory s Pariſem ſpo=
5:
łu vcżynilá mowiąc/ iż nie máſz tákich odpowiedzi wielkich álbo ſtráchow v
6:
Grekow/ ktoreby mię od Paryſá odſtráſzyły. A w tym ią Hekubá obłápiłá y
7:
płákáły obiedwie/ poſły Greckie ſrogo odpráwiono. Ktorzy przyiecháli/ po=
8:
ſelſthwo powiedzyeli/ ktore niewdzyęcżnie przyięli/ walkę im opowiedzyeli.
9:
Miał Priamus ná ſwoię ſtronę wielkie krole Azyey y kſiążętá/ to ieſt/ s Cy=
10:
liey/ Licyey/ Trácyey/ Frygiey/ Etyopiey/ Páflágoniey/ Perſyey/ Amázo=
11:
ny/ y wiele inych.
12:
¶ Agámenon oznaymiwſzy Priamuſowi walkę/ puśćił ſie do iego kroleſtwá
13:
wodą/ ſtánął z wielkoſcią okrętow v iego brzegow/ ktorych mocno Troiano=
14:
wie bronili.
Pocżąthek bitwy
Grekow s Tro=
iány.
Protezylaus wyſkocżył ná zyemię z wody/ potkał ſie z nimi/ pirz=
15:
chnęli Troiani. Przyſkocżył Hektor krzyknął ná ſwoie/ roſproſzył záſię Greki
16:
iáko żáby do wody/ y Protezylauſá zábił.
Protezylaus zá=
bit.
Wyſkocżył potym Achilles/ vcżynił z
17:
nim potkánie/ bili ſie okrutnie/ iż wiele z obu ſtron ludzi poległo/ áż ie noc ro=
18:
zwádziłá. Grekowie ná beſpiecżnieyſze mieyſcá okręty odwiedli/ á w tym prze=
19:
dłużeniu ciáłá zbitych z obu ſtron chowáli/ to ieſt pálili. Krenus krol vderzył
20:
od brzegá ná Greki/ y roſproſzył im okręty. Achilles ktoremu ſtraż byłá poru=
21:
cżoná nád okręty/ s Telámonem y Aiáxem wyſkocżyli przećiw iemu/ zábili go/
Krenus zábit.

22:
poráźiwſzy mu lud/ drudzy Grekowie ciągnęli Priamuſowi do zyemie cżynić
23:
ſzkody przez miecż y ogień/ napirwey do krainy Cycni/ á tám miáſto Mentho=
24:
ryeńſkie wzyęli y ſpalili.
Cycni.
Potym gdy ſie im miáſtá niektore poddáły/ ruſzył ſie
25:
Achilles do wyſpu Lezbo/ y wzyął gi/ y Forbántá krolá zábił ktory był Gre=
26:
kom ná przekázye.
Lezbo.
Forbántá.
Potym Pirrę y Hieropolim miáſtá oblegli y wywroćili. Wi=
27:
dząc to drugie okolicżne miáſtá/ dobrowolnie ſie dawáły/ poſtąpiwſzy podatki
28:
żywnośći/ áby ich role álbo zboża w cáłośći były záchowány.
Pirrá.
Hieropolim.
Potym Achilles
29:
do woyſká przyciągnął/ á w tym cżáſu krol Tátárſki z dáry do Achilleſá przy=
30:
iechał/ áby iego kroleſtwo było záchowano w cáłośći. Potym do Cylikás przy=
31:
ciągnął Achilles/ á tám wiele ſkárbow nábrał/ zábiwſzy krolá ich Ecyoná y żo
32:
nę iego wzyąwſzy Aſtyonę.
Ecion krol.
Aſtyoná.
Potym Pedaſum/ Legelum/ miáſtá pobrał/ pobi=
33:
wſzy ich krole y żony pobrawſzy/
Pedaſum.
Lelegum.
wroćił ſie do woyſká/ tákież Aiáx vcżynił. Gre
34:
cy byli rádzi widząc pełne okręty ſkárbow/ rozdzielili ſie imi/
Rozdzyał łupow.
dawſzy przodkiem
35:
krolowi Agámenonowi Aſtyonę krolową corę Chryzuſá á żonę Ecyoná/ á ſam
36:
Achilles wzyął Hipodámią Bryzeidę krolá Pedáſkiego Bryzeſá żonę/ drugie
37:
łupy według zaſług rozdzyeláli miedzy ſobą.
38:
¶ Piſze też Diktys Kretenſis/ iż w ten cżás Aiáx ſyná Priamuſowego Polido=
39:
rá wzyął/ ktorego był dał ku wychowániu nowo vrodzonego/ Polimneſtrowi
40:
krolowi Trácyey brátu Hekuby krolowey/ w ten obycżay ieſliby kiedy Greko=
41:
wie Illium miáſto wzyęli á zborzyli/ áby záſię on iáko dzyedzic nápráwił. Ale
42:
go ten Polimneſtor wydał/ chcąc thym ſobie pokoy vcżynić. A gdy Grekowie
43:
vyrzeli ſyná Priamuſowego Polidorá/ weſzli w rádę/ vrádzili y poſłáli s tym
44:
poſelſtwem áby Priamus dał Helenę/
¶ Poſelſtwo do
Priamuſá.
ktorą nieſłuſznie á s krzywdą wzyął/ zá
45:
tego ſyná iego Polidoruſá/ á nie cżekał dáley vpadku kroleſtwá ſwoiego/ gdyż
46:
wie/ iż ieſli inácżey vcżyni/ Grekowie ſie ſprzyſięgli do gardł ſwoich kroleſtwo
47:
Troiáńſkie z ludem zborzyć á z gruntu przewroćić. A gdy iuż Vliſes poſelſtwo
48:
odpráwił od Grekow/ wotowáli Troiani ná nie rozmáitemi głoſy/ Rádá pir=
49:
wſza rádziłá áby byłá Helená wroconá/ á to dla ſpolney przyiáźni z Greki/ wy=
50:
wodząc ich ſtalość iednoſtáyną/ ſpráwę y ſzcżęſcie oſobliwe. Drudzy przećiw
51:
temu/ zwłaſzcżá ſynowie krolewſcy/ iż Helená zupełną wiárą byłá vtwirdzoná
Odpowiedz Tro
iánow.

52:
s Paryſem/ ániż ſie godzi nád iey wolą wydawáć. Ale ták/ ktore ſobie ſkárby
53:
Grekowie miánuią wzyąć z Heleną/ ty im będą wrocony: nád tho ieſzcże/ ná
K 3mieyſce Hele=



strona: 57v

Kſięgi pirwſze
1:
mieyſce Heleny/ damy krolowi Menelauſowi ſioſtrę ſwoię ktorą będzye chciał
2:
ze dwu obráć/ álbo Káſándrę/ álbo Polixenę/ z wielkimi á známienitemi dáry/
3:
y ná tym ſtánęli Troiani. A gdy to poſłom Greckim poſelſtwo powiedzyano/
4:
nie podobáło ſie im/ tákże y wſzytkim Grekom. Poſpolity lud narzekał vpadku
5:
wielkiego z máłey przycżyny. Grekowie ſie rozgniewáli/ vrádzili przyciągną=
6:
wſzy pod mury Troiáńſkie/ gdzyeby ná tho pátrzyli wſzyſcy/ zábić ſyná krolew=
7:
ſkiego Polidoruſá kámieńmi przed ocżymá wſzytkich Troiánow ktorzy z muru
8:
pátrzyli/ y vcżynili ták.
Polidorus zábit.
Tu Poetowie wiele mátáctwá przycżynili/ ktore tu o=
9:
puſzcżam/ tylko do hiſtoryey przychodzę. Aiáx Telámońſki pobrał miáſtá zná=
10:
mienite Troiánom Botyrę y Cyllę/ Gárgárę/ Girgin/ Serpſyn/ Láryſſę/ gdzie
11:
wiele ſkárbow y dobytká nábráli/ bez żadnego odporu.
Miáſtá pobráne.
.
12:
¶ Hektor mąż wielkiey śiły będąc/ zebrał ſie też przećiw Grekom s ſwoim lu=
13:
dem/
Hektor.
wyciągał cżęſtokroć z miáſtá ná Greki/ y ku vciekániu przypądzał. Prze=
14:
ćiw ktoremu Agámenon iednego dniá chciał ſie oprzeć/ potkał ſie z nim wiel=
15:
kim krzykiem. Hektor ſercá dobrego będąc/ nie vſtráſzył go/ tám zábił Pátro=
16:
kluſá towárzyſzá Achilleſowego/ á gdy go Meryon pochwyćił áby nie był złu=
17:
pion od Troiánow/ vgonił go Hektor y zábił.
Pátroklus zábit.
Merion zábit.
A w tym cżáſu Mneſtrus Hekto=
18:
rá w vd ránił/ wſzákże s tą ráną Greki bił/ y roſproſzyłby ie był do końcá/ by
19:
był s pośilecżnym vffem Aiáx nie przyciągnął.
Mneſtrus.
A gdy ſie ſpołu potkáli/ obiá=
20:
wił ſie mu Aiáx we krwi być/ bowiem to był ſyn Heſſyony ſioſtry Priamuſo=
21:
wey á ciotki Hektorowey/ przeto ſobie dáli pokoy.
Aiáx krewny He
ktorow.
Tám Hektor złożywſzy s ſie=
22:
bie zbroię/ vpominał go cudnemi ſłowy/ áby przeſtáli od pocżętey rzecży Gre=
23:
kowie/ Aiáx też prośił áby o to pracą miał/ iákoby z Greki przyiaźń w dobrym
24:
záchowániu mieli/ porownawſzy s ſobą. Mieli onego dniá pokoy/ bo iuż Troia=
25:
ni Greki gonili/ y chcieli ſpalić oboz Grecki/ by był Hektor on dzyeń pokoiá
26:
nie vcżynił/ drugiego dniá Grekowie przymierza żądáli. Achilles płákał Pá=
27:
trokluſá/ Agámenon Protezylauſá/ drugie pogrześć kazał. Pálámedes powie
28:
dał być krolá Agámenoná winnym. A gdy przyſzedł cżás bitwy/ wywiedli woy
29:
ſko ludzi/ Achilles/ Agámenon/ Dyomedes/ Menelaus.
Znowu bitwá.
Przećiw záſię drugie
30:
Hektor/ Troillus/ Eneás/ potkáli ſie mocnie/ z obu ſtron ludzye pádną okru=
31:
tnie/ Hektor zábił Becteen y Archelauſá y Protenorá/ áż bitwę noc rozięłá/ á
32:
iuż to trzećia bitwá byłá.
Beoton zábit.
Archelaus zábit.
Protenor zábit.
Potym cżwárte potkánie vcżynili/ w ktorym Paris
33:
Menelauſowi vd przeſtrzelił z łuku ſtrzałą. W piątym potkániu Hektor zá=
34:
bił ſiedḿ zacnych y mocnych mężow Greckich/ Eneás dwu/ Achilles cżterzech
35:
Troiańſkich/ Dyomedes dwá. W ſzoſtey walce/ ktore były káżdy dzyeń do ośḿ=
36:
dzyeſiątnego dniá/ wielki lud z obu ſtron był poráżon. Przeto Grekowie żądá=
37:
li do trzech lat przymierza/ y otrzymáli.
38:
¶ W tych trzech leciech Chryzes kápłan Apolinow gniewał ſie/ iż iego dzyew=
39:
kę Aſtyomen trzymał v ſiebie Agámenon poimáną/ dla cżego prośili go áby ią
40:
wroćił/ nie chciał: przeto wielkie powietrze pádło ná Greki iż márli bez miá=
41:
ry.
Chryzes kápłan.
Pytáli potym Kalkáſá ſwego biſkupá y proroká przycżyny powietrzá/ nie
42:
chciał powiedzyeć nic/ boiąc ſie od nich cżego złego zá powiedzenie prawdy/ áż
43:
mu przyſięgli krolowie y Achilles zá pokoy. Przeto powiedzyał iż to był gniew
44:
Apolinow o kápłaná Chryzeſá/ á inácżey thego nie vśmierzy/ iedno áż wroći
45:
krol Aſtyonę. To vſłyſzawſzy Agámenon/ kazał do zbroie Rycerſtwu przećiw
46:
tym ktorzy nań powſtáli o corę kápłáńſką. Bacżąc Troiani niezgodę kſiążąt
47:
Greckich/ vderzyli ná nie nád przymierze/ potkáli ſie z Greki/ poráżeni Troia=
48:
ni iż muſiał Priamus do drugich trzech lat przymierza prośić. A w tym Agá=
49:
menon krol widząc iż przećiw iemu powſtáli wſzyſcy o tę kápłáńſką dzyewkę/
50:
powoławſzy wſzytkich kiążąt y pánow przednieyſzych/ powiedzyał im iż chce
51:
wroćić Aſtyonę Chryzeſowi kápłanowi/ ieſli mu Achilles ná iey mieyſce da
52:
Hipodámią. Byli temu drudzy ná odpor/ wſzákże Achiles rzekł to vcżynić dla
53:
zgody á iednośći rzecży poſpolitey. Y odeſłaná byłá Aſtyoná oycu do kościołá
Aſtyoná wroconá.
Apolinowego/



strona: 58

Wiek trzeći.Liſt 58.
1:
Apolinowego/ á Hipodamią kazał wzyąć ſługom pieſzym. O co przećiw iemu
2:
znowu powſtał Achilles y wiele inych/ iż nie bacżył ná zacne poſlugi Achilleſo=
3:
we.
Wnęthrzne nie=
ſnaſki.
Powtore Palamedes przed wſzytkimi powiedał być krolem niegodnym
4:
Agámenoná/ y nie od wſzytkich wybránego.
Złożon Agáme=
non s kroleſtwá.
Agámenon powiedał przed wſze=
5:
mi mowiąc/ iż on nigdy o to przełożeńſtwo nie prośił/ tylko mu ie z dobrey wo=
6:
ley dano/ podáiąc w moc wſzytkim áby ie dáli komu chcą inemu/ á ták wybran
7:
zá krolá Pálámedes.
Pálámedes kro=
lem Greckim.

8:
¶ Po wyściu przymierza potkáli ſie znowu Troiáni z Greki/ z obu ſtron wielki
9:
lud poráżon. Názáiutrz Andromachá żoná Hektorowá byłá vpominána przez
10:
ſen/ áby thego dniá Hektor bitwy nie zwodził/ álbo ſam w bitwie nie był. Ale
11:
Hektor niewieście ſny wzgardzał/ nápierał ſie przezdzyęki bitwę mieć. Zoną y z
12:
inemi pádłá v nog iego proſząc aby inacżey nie cżynił. Priamus krol zaſadził ie=
13:
go mieyſce Pariſem/ Helenuſem/ Troilluſem/ y Eneáſem/ ktorzy gdy z Greki
14:
bitwę zwiedli/ przemożeni byli od Grekow.
Troiáni vſtępo=
wáli.
Widząc Hektor z muru ſwoich v=
15:
ſtępowánie/ nie mogł ſie odzyerżeć/ z wielkim krzykiem do nich bieżał chcąc ie
16:
rátowáć/ zábił Leontá y Idummeuſá kiążętá Greckie/ á ránił Iphikluſá/ y wie
17:
le inych.
¶ Hektor pobił
Greckie kſiążętá.
Widząc Achilles ſzkodę w ludu przez Hektorá/ potkał ſie z nim ſam á
18:
ſam/
Potkánie Achil=
leſá z Hektorem.
miał Hektor zbroię ná ſobie Pátrokluſá zábitego/ ktora byłá Achilleſo=
19:
wá/ przeto iey wiedzyał obycżay Achilles. Gdy ſie śilnie potkáli rohátynámi/
20:
ránił Achilleſá Hektor/ Achilles tym ſie więcey záiuſzył/ przebił rohátyną He=
21:
ktorá/ y zábił go/ ktory był mur wſzytkiey Troiey.
Hektor zábit.
Pirzchnęli Troiáni/ gonił ie
22:
Achilles áż do brony. Záłość y ſtrách ogárnął wſzytki Troiany s śmierći He=
23:
ktorowey/ wzyęli przymierze do roku chowáć ciáłá zbite z obu ſtron/ á ránne go=
24:
ić. Pogrzeb Hektorow gdy był żáłośćiwy/ pátrzył nań Achilles/ á iáko drudzy
25:
piſzą iż płakał. Drudzy piſzą iż vmárłe ciáło iego kazał około miáſtá końmi
26:
włocżyć ná żáłość Troiánom/ áż pánná Polixená pokrwáwiwſzy ſobie twarz
27:
ſzłá do niego żáłośćiwa s ſwoim fraucymerem/ vprośiłá ie v niego/ y pocho=
28:
wáłá s przyrodzonymi pocżćiwie.
29:
¶ Dares Frygius inácżey piſze/ iż ná oſtátku przymierza wyſzli náwiedzáć grob
30:
Hektorow ociec Priamus/ Hekubá matká/ żoná/ y Polixená krolewná. Ktore
31:
Achilles gdy widzyał/ Wenus go záſtrzeliłá w ſerce/ gdy ſie mu krolewná Po=
32:
lixená ſpodobáłá. A gdy vſtáwicżnie myſli ſwoich o niey ſpuśćić nie mogł/ po=
33:
ſłał ſługi do oycá y mátki żądáiąc iey w małżeńſki ſtan/ obiecuiąc ſie wnet z lu=
34:
dem ſwoim do domu wroćić/ y zá ſobą drugie námowić.
Achilles żąda Po
lixeny.
Powiedzyeli ſługom ie
35:
go iż to chcą vcżynić ná żądánie iego tym obycżáiem/ ieſli precż Greckie woyſko
36:
odciągnie/ ále ieſliby nie chciáło/ prożno ſie o tho pokuſzáć ma/ byſmy mieli w
37:
nieprzyiacielſkie ręce dáć corę ſwoię.
Odprawá po=
ſłow.
Słyſząc to Achilles/ tym więcey był chu=
38:
tliwy ku pánnie/ pocżął z Greki około niepotrzebnych walek namowy cżynić/
¶ Achilles rádzi
odſtępić od oblę
żenia.

39:
iáko dla iedney niewiáſty wiele zacnych krolow y kſiążąt y ludu poſpolitego po=
40:
ginęło z Grecyey/ á żadney nadzyeie nie trzebá mieć ábyſmy Illium álbo Troią
41:
wzyęli/ gdyż widzimy wielki doſtátek w ludzyech y w inych potrzebach/ á ieſzcże
42:
co dzyeń to im więcey ludu przybywa/ przeto lepiey ieſt ſwemu zdrowiu porá=
43:
dzić/ á wzyąć przymierze na cżás długi álbo wiecżną przyiaźń/ áby ten lud ſprá=
44:
cowány zá ty látá nieco odpocżynął/ á domoſtwo ſwoie/ żonę y dzyatki przez ten
45:
cżás ośirociáłe/ lubym wiedzeniem dáley opátrzyć/ niżli walek tákich s ſwoią
46:
ſzkodą náſládowáć. Niektorzy ná to zezwaláli/ niektorzy niechcieli go w tym
47:
pocieſzyć/ zwłaſzcżá więtſza cżęść. Ale Achilles ſwemu ludowi kazał ſie wroćić
48:
od walki. Grekom też ſzpiże nie doſtáło/ áż ſłali do Telefuſá ktory ie żywnoſcią
49:
opátrzył. Gdy cżás przymierzu wyſzedł/ zwiodł bitwę Pálámedes s Troiany/
50:
zábił tám Deiphebuſá Palámedes/ á gdy ſie s tego chwalił á pyſznił/ przeſtrze=
51:
lił mu gárdło Paris/ potym támże ogárnęli go Troiani y zábili.
Deifebus zábit.
Pálámedes krol
zábit.
Wſzákże dru=
52:
dzy piſzą/ iż go ſámi Grekowie przez chytrą potwarz zábili/ zwłaſzcżá Vliſes/
53:
pámiętáiąc iż go był wywiodł ná woynę/ zmyſlił ſobie liſty ná kſtałt iego ręki
K 4właſney/ iá=



strona: 58v

Kſięgi pirwſze
1:
właſney/ iákoby zá pieniądze chciał woyſko Greckie vtráćić do Priamuſá etcet.
2:
Ale hiſtorya piſze iż Pálámedes w iedennaſtey bitwie zginął od Troiánow.
3:
¶ Po śmierći Pálámedowey/ Neſtor iáko ſtárſzy brát ieſzcże w nocy obeſłał
4:
kſiążętá y rycerſtwo/ áby inego przelożonego nád ſobą vſtáwili.
Neſtor.
Wybráli tedy
5:
záſię Agámenoná mowiąc/ iż zá iego ſpráwą pirwſzą fortunnie ſie im wodziło.
6:
Potym s Troiány zwiedli bitwę. Troillus od Troiánow dobrze ſobie pocży=
7:
nał/ poráźił Greki áż vciekli ná wodę. Drugiego dniá záſię zwiedli bitwę/ zá=
8:
bił Troillus ſzeſnaſcie kſiążąt Greckich/ ſiedḿ dni bez przeſtánia bitwę mieli.
Poráżeni Gre=
kowie.
Troillus mężny.

9:
Agámenon prośił do dwu mieſiącu przymierza/ á w tym prośili Grekowie A=
10:
chilleſá przez poſły/ áby záſię zbroię oblokł przećiw Troiánom. Ktory ſie im s
11:
tego wymowił/ y miał im zá złe mowiąc/ iż tego byłá niegodná thá niewiáſtá/
12:
co wiele zacnych ludzi zginęło dla niey przez ſzaleńſtwo wáſze. Powiedziano kro
13:
lowi Agámenonowi poſelſtwo Achilleſowo. Ale Menelaus rádził zwieść bi=
14:
twę znowu/ Achilleſowey rády niedbáiąc/ mowiąc: wſzák też Troiani Hektorá
15:
nie máią. Przećiw temu Dyomedes y Vliſes mowili/ iż Troillus doſtąpił ſprá=
16:
wy Hektorá brátá/ y ieſzcże nádeń fortunnieyſzy. Znowu bitwę Grekowie ſto=
17:
cżyli s Troiány/ gdzye Menelaus ránion od Troilluſá/ y wiele inych zábił/ Gre=
18:
ki roſproſzył/ noc bitwę rozwiodłá.
Poráżeni Gre=
kowie.

19:
Názáiutrz Troillus s Pariſem wywiedli
20:
woyſko przećiw Grekom/ Troillus Diomedeſá ránił y Agámenoná/ wielkie po=
21:
bicie ludu z obu ſtron było zá kilko dni z wielką ſzkodą Grekow. Widząc Agá=
22:
menon co dzyeń to mniey ludu być/ prośili przymierza do ſiedmi mieſięcy. Nie
23:
chciał Troillus teo vcżynić/ ále ſie rzućił ná okręty Greckie á popalić ie chciał.
24:
A wſzákże według ſłuſzney vvmowy vcżynił to. A w tym przymierzu ſzli do A=
25:
chilleſá Agámenon krol z Neſtorem od wſzech Grekow/ áby w tych cżáſiech nie
26:
beſpiecżnych kiedy ſie Troiani zmocnili/ ſwoich nie odſtępował. Ná to Achil=
27:
les odpowiedzyał/ wſzák nie zdradzam áni odſtępuię/ ale rádzę y rádziłem o po
28:
koiu á záchowániu żywotow náſzych/ ná ktorych iuż drudzy vtráćili/ nie dáiąc
29:
mieyſcá ſłowom moim. Powiedzyał też náoſtátek/ ku potrzebie tákiey przyſtą=
30:
pić chcę będzyeli moy cżás/ á nie będzyeli/ tedy Rycerze ſwoie poſlę. Podzyęko=
31:
wał Agámenon/ máiąc tę nádzyeię/ kiedy vyrzy ſwoie poſtępowáć ná zad/ bę=
32:
dzye ich rátował ſwoią oſobą.
33:
¶ A gdy cżás walce przyſzedł/ wyciągnęli Troiani z miáſtá s ſwoim woyſkiem/
34:
Grekowie przećiw im z drugim. Achilles ſwoy lud do woyſká Greckiego po=
35:
ſłał. A gdy ſie potkáli/ Troillus ná pirwym potkániu Greki poráźił/ á lud A=
36:
chilleſow vciekł/
Troiani porázili.
á przeráźił woyſko Greckie áż do namiotow/ wiele ich pobił
37:
y poránił. Wroćili ſie Troiani z zwycięſtwem do miáſtá. Drugiego dniá zwie=
38:
dli bitwę/ ná ktorą krol Agámenon wſzytki Greckie kiążętá przywiodł. Po=
39:
tkáli ſie z nimi Troiani/ ſpolna bitwá byłá áż ie noc rozwádziłá. Názáiutrz zno
40:
wu áż do kilká dni okrutnie ſie bili/ poráźili náoſtátek Troiani Greki/ áż mu=
41:
ſiał Agámenon prośić przedłużenia do trzydzyeśći dni/ w ktorych pobite ciá=
42:
łá chowáli.
Porázáli Troiani.
A gdy cżás bitwy przyſzedł/ potkáli ſie znowu/ pirwſzego dniá po=
43:
ráźili Troiani Greki y lud Achilleſow. A gdy to obacżył Achilles/ nie mogł ſie
44:
dáley odzyerżeć áby ſwoich nie rátował/ obroćił wielką śiłą s krzykiem s pośi=
45:
lecżnym vffem ná Troiány/ potkał ſie z nim Troillus y ránił go/ viechał z woy=
46:
ſká Achilles/ trwáłá bitwá ſześć dni nie przeſtáiąc. A gdy ſie podgoił Achilles/
47:
wyiechał s ſwym ludem przećiw Troiánom z Greckim woyſkiem/ tám roſkazał
48:
ſwemu ludu áby ſie przebili do Troilluſſá/ vcżynili ták/ padł s koniem Troil=
49:
lus/ widząc to Achilles przytárł k niemu zábił go/
Troillus zábit.
y chciał ciáło iego wynieść/
50:
ále mu ie gwałtem odbił Memnon kſiążę Perſkie/ ktore było ná pomocy Tro=
51:
iánom. Widząc Achilles Memnoná zá ſobą/ obroćił ſie y zábił go/ Troiani
52:
poráżeni.
Memnon zábit.
Poráżeni Troia=
ni.
To ieſt Dareſá Frygiá hiſtorya o Troilluſie. Ale Diktis Kreteńſki
53:
inácżey piſze/ iż Achilles poimał żywo Troilluſá z Likaonem/ y vdawić kazał/
54:
gniewáiąc ſie iż mu Priamus cory nie dał iáko miał nádzyeię/ wſzákże iákokol=
wiek ieſt piſa



strona: 59

Wiek trzeći.Liſt 59.
1:
wiek ieſt piſano/ owa Troillus zginął od Achilleſá. Priamus prośił przymie=
2:
rza do trzydzyeśći dni/ á w thym pogrzeb żálośćiwy vcżyniono Troilluſowi y
3:
Memnonowi.
4:
¶ Hekubá mátká Troilluſowá ſmutna będąc y żáłośćiwa o ſyny ſwoie/ ná A=
5:
chilleſá ięłá nárzekáć/ wezwáłá ſyná Pariſá/ płácżąc mowiłá áby ſzukaał rády
6:
iákoby ſie mogł pomśćić tego nád Achilleſem/ y vrádzili ták miedzy ſobą. Gdyż
7:
pánnę Polixenę ſobie oblubił zá małżonkę/ poſlimy k niemu áby ná ſlub przy=
8:
iechał/ á nam z Greki ziednał przymierze do kilká cżáſow. Paris thedy poſłał
9:
imieniem oycowſkim do Achilleſá/ áby przyiechał proſto ná ſlub do kościołá
10:
Apolinowego z máłym pocżtem. Słyſząc to Achilles był rad. Przyiechał ná=
11:
záiutrz s towárzyſzem Antylochem/ ſtáwił ſie w kościele Apolinowym/ ktory
12:
był miedzy Illium á woyſkiem Troiáńſkim w gáiu/ gdzye ſie tám nań záſádzili
13:
w táiemnym mieyſcu Paris z brátem Deifebem. Ná przywitániu Deifebus o=
14:
błápił go á śćiſnął ręce iego w obycżay przyiaźni/ Paris wyrwał ſie s kątá
15:
przebił go miecżem/
Achilles zábit.
y vciekli s kościołá iną ſtroną/ tákież Antylochá. Obacży=
16:
li Grekowie rzućili ſie do kościołá/ záſtáli ieſzcże żywo Achilleſá/ powiedzyał
17:
im co mu vcżynili Páris z brátem Deifebem. Eneás przyiaciel Priamuſow był
18:
s tego vcżynku żáłośćiw/ bo on kościołá tego bronił.
Eneás.
Helenus Priamuſow dru
19:
gi ſyn żáłował tego mowiąc/ iż to oſtátecżny znák náſzego złego/ vciekł do Chry
20:
zuſá kápłaná ktory był w kościele Apolinowym/ ktory go potym wydał Gre=
21:
kom. A gdy go pytáli co zá przycżyná iego zbieżenia. Powiedzyał iż mu ták bo=
22:
gowie roſkazáli vcżynić/ gdy brát moy kościoł ich pomázał krwią niewinną/
23:
obiáwili mi iż Troia będzye przewrocona od Grekow. Záchowáli go Grecy w
24:
pokoiu odeſławſzy do okrętow.
25:
¶ Poſłáli tedy Grekowie do kościołá Apolinowego/ pytáiąc co máią cżynić o
26:
zgwałceenie ich kościołá á zabicie Achilleſá. Odpowiedź wzyęli/ áby iego kre=
27:
wny nablizſzy był ná iego mieyſce wſádzon. Poſłáli tedy po Piruſá ſyná Achille=
28:
ſowego do Likomedá dzyádá iego/ y dáli mu ine imię Neoptolemeus/ y lud nie=
29:
boſzcżykow porucżyli iego ſpráwie.
Pirus hetmánē
A gdy mu oycowſkie zacne dzyeie roſpowie=
30:
dáli/ nie mnieyſze po ſobie ofiárował ſie zoſtáwić/ potym ſie rozeſzli. Gdy przy=
31:
ſzedł cżás bitwy/ wyciągnęły woyſká przećiw ſobie. Grekowie przełożyli ſpra=
32:
wcę nád ſobą Piruſá z ludem oycowſkim/ Pirus Aiaxá iáko powinowátego
33:
wzyął k ſobie ná pomoc. Troiánom też przybył Euryfilus krol Miſyey/ ktore=
34:
go przełożyli nád woyſkiem ſwoim/ dawſzy ſobie znáki z obu ſtron/ potkáli ſie z
35:
wielką śiłą/ Euryfilus Peneleuſá y Nereuſá zábił.
Eurifilus het=
mánem.
Pirus widząc to/ przytárł
Eurifilus zábit.

36:
k niemu y zábił go. Będąc Troiani bez ſprawce/ zámięſzáli ſpráwę/ to ieſt/ zmy=
37:
lili ſzyk/ vciekáli nierządnie/ wiele ich zginęło. Drugiego dniá wyciągnęły prze=
38:
ćiw ſobie obie woyſká/ nád Troiáńſkim był przełożon Paris/ ktory wiele Gre=
39:
kow zábił/ wywabił go ſam á ſam Philokletes ná rękę/ rad to vcżynił Paris/
40:
z łukow ná ſię ſtrzeláiąc zábił Pariſá ſtrzałą.
Grecy porázili.
Paris.
Philokletes.
Paris zábit.

41:
¶ O tych ſtrzałách niektorzy piſzą/ iż Herkules vmieráiąc przywiodł ná przy=
42:
ſięgę Philokletá/ áby nikomu o iego ciele nie powiedał/ y dał mu zá vpominek
43:
ſtrzały/ ktore były námázáne żołcią wężową/ ktorego zwano Hidrá.
Hidrá wąż.
Przeto bo=
44:
gowie obiáwili Grekom/ iż im potrzebá do Troiey Herkuleſowych ſtrzał/ y ſłá
45:
li po Philokleſá Vliſeſá/ thymi ſtrzałámi zábił Pariſá wielkiego ſtrzelcá.
46:
Poráźiwſzy Troiany Grekowie/ gonili ie áż pod ſáme mury/ y pobili ich wiele
47:
gdy ſie do miáſtá w bronę ćiſnęli.
Poráżeni Tro=
iani.
A gdy z murow ćiſkáli kámieńmi/ Philokle=
48:
tes odſtrzelawał ie ſtrzałami Herkuleſowemi/ y wzyęliby iuż byli Grekowie
49:
miáſto/ by byłá noc nie záſzłá. Od tego cżáſu iuż moc wſzytká Troiáńſka vpá=
50:
dłá. Przyiecháłá potym Penteſylea Amázońſka krolowa dobrze zbroyna w
51:
wielkim pocżcie pánien Troiánom ná pomoc/ ktora názáiutrz bitwę ſtocżyłá z
52:
Greki/
Penteſylea.
gdzye z obu ſtron lud niemáły poległ/ trwáłá bitwá do trzeciego dniá
53:
z nią/ gdzye by był nie Dyomedes/ zápaliłyby były Amázones okręty Greckie
miſterną przy=



strona: 59v

Kſięgi pirwſze
1:
miſterną przypráwą ogniá w ſtrzałách/ thák że káżdego dniá byłá Penteſylea
2:
śilna Grekom/ iż ie cżęſto przepiráłá ſtrzelánim ſwym/ áż ſie Pirus álbo Neo=
3:
ptolemeus przećiw iey wyſádził/ potkał ſie z nią y zábił ią/ wſzákże s ſwoią ſzko
4:
dą/ bo był od niey ránion.
Pirus zábił Pen
teſyleą.
Potym ſnádnie Troiáńſkie woyſko poráźili y gonili/
5:
obegnáli miáſto iż s Troiey nie mogli nigdzyey wynidź. Widząc rádá miáſtá
6:
Illium iż żadney nádzyeie odporu nie máſz/ vrádzili áby byłá Helená wydaná
7:
Grekom. Ale Deifebus poiął ią zá żonę po śmierći brátá ſwoiego Pariſá. Po=
8:
tym Antenor y Eneás prośili áby weſzli w rádę/ widząc oſtátni vpadek ſwoy.
9:
Priamus vcżynił ſyem/ ná ktorym dobrowoleńſtwo dano káżdemu powiedzyeć
10:
ſwe widzenie/ co ſie komu zdáło mowić. Powiedzyał ſwe zdánie Antenor w ty
11:
ſłowá/ iż iuż wſzyſcy widzimy oſtátni vpadek ſwoy/ á w żadnym rátunku nádzye
12:
ie nie mamy/
Antenor rádził.
Hektor/ Troillus/ Paris/ Amázones pobići cżoło wſzytko náſze/
13:
v Grekow ieſzcże doſyć mężow wielkich/ mocnych/ zacnych/ y przeważnych/ A=
14:
gámenon/ Pirus/ Menelaus/ Dyomedes/ Aiáx/ Lokrus/ Neſtor/ Vliſes/ w
15:
ktorych nádzyeię wſzytkę Grekowie máią. Nád to ieſzcże oni wolni będąc/ mo=
16:
gą cżynić známi co chcą záwżdy w oblężeniu/ żywność y pomoc máią záwżdy/ á
17:
nam to nie przydzye ſnádnie będącym w oblężeniu. Przeto rádzę áby bez żadne=
18:
go rozmyſłu Helená byłá im wroconá s tymi rzecżámi ktore Paris pobrał. Wie
19:
le ich ná to przyzwaláło/ ále Amphimachus ſyn Priamuſow przećiw temu ſro=
20:
go mowił/ mowiąc iż lepiey z nieprzyiacielem w polu vmrzeć/ niż go pocieſzyć.
Amphimachus.

21:
Przeto rádził/ áby wſzyſcy ktorych ieſzcże mogło być trzydzyeśći tyſięcy/ wycią=
22:
gli w nocy ná Greckie woyſko nád ich nádzyeię/ á vderzyli ná nieopátrzne/ iżby
23:
iuż álbo vmrzeć z nimi/ álbo ſie odiąć/ iáko byſmy więcey nie pływáli miedzy bo=
24:
iáźnią á nádzyeią/ gdyż káżdy cżłowiek muśi raz vmrzeć/ á wiemy theż ſpoſob
25:
Greckiego okrucieńſtwá/ iż lepiey z nas káżdemu vmrzeć wolnym/ niż w nie=
26:
woli v nich żyć. Powſtał Eneás rozwodził cudnemi ſłowy/
Eneás.
iż lepiey cudny po=
27:
koy mieć/ niż ná okrucieńſtwo pátrzyć.
28:
¶ Priamus ſrogoſcią puśćił ſie ná Antenorá y Eneáſá/ ktorzy rádzili łáſki
29:
prośić v Grekow/ wykładáiąc im/ iż ſámi tego przycżyną będąc niepokoiá/ á te
30:
raz
Priamus mowi
ku Eneáſowi y
Antenorowi.
ſie im ſprzykrzył/ á to gdy w poſelſtwie iezdził do Grekow Antenor/ iáko go
31:
ważyli/ álbo iáką odpowiedź od nich nośił/ Eneás záſię gdy s Pariſem Helenę
32:
wzyął/ widzę iż duch iny w nie dziś wſtąpił. Przeto wzyąwſzy ſyná zá rękę Am=
33:
phimachá/ vmowił z nim pirwey Eneáſá y Antenorá zábić prośiwſzy ich ná
34:
cżeść/ potym ná Greckie woyſko táiemnie vderzyć/ áby ći dwá táiemnice they
35:
ich pirwey nie wydáli Grekom/ y zámknęli tę rzecż miedzy ſobą. A w tym cżáſu
36:
też Antenor/ Eneás/ Vkálegon/ Amphidámás/ Dolon/ poſłáli táiemnie Po=
37:
lidamá do Agámenoná Greckiego krolá/
Polidamus.
dáiąc mu w moc miáſto ze wſzytkim
38:
ludem/ okrom tych ktore poſeł będzye miánował y przyiacioł ich/ áby ſie ták w
39:
tym záchowáli ćicho iáko was náucżymy. Agámenon w nocy wſtał wezwał rad
40:
ſwoich/ powiedzyał im poſelſtwo Troiáńſkie.
Vmowá z Greki.
Wſzyſcy ie potwirdzili y przyſię=
41:
gli záchowáć w pokoiu ty ktorzy ſie o pokoy ſtáráią. Wroćił ſie poſeł s poſel=
42:
ſtwem. Sprzyſięgli ſie tedy Eneás z Greki y s towárzyſzmi ſwemi w iednośći
43:
być/ y pomoc ſobie tey vgody do gardł ſwych. Potym Priamus poſłał po Ante=
44:
norá y Eneáſá áby przyſzli do rády/ á vcżynili ták co ſie wſzytkim podobáć bę=
45:
dzye. Eneás y Antenor iuż mieli ſpráwę o ſiatkách ſwoich v Priamuſá/ zebráli
46:
ſie w wielkim pocżcie zbroynie/ ſzli ná zamek do Priamuſá. Zlękł ſie Priamus/
47:
przeto dał znáć Amphimachowi/ áby nic nie pocżynał/ Snádnie tho vcżynił
48:
gdy znie mocy nie miał.
49:
¶ Dáli cżás y mieyſce ku wzyęciu Troiey zdrayce Eneás y Antenor Grekom
50:
przyſzłey nocy/ ktorzy pod miáſto z woyſki ſwemi przyciągli. A gdy byli gotowi/
51:
otworzyli im bronę ktorą w ſwoiey mocy miał
Wydánie Troiey
Antenor. Weſzli do miáſtá Gre
52:
kowie w nocy táiemnie/ á wſzedſzy ognie wielkie vkazáli/ krzyk huk po wſzytkim
53:
mieſcie vcżynili/ lud poſpolity zlękły mordowáli/
¶ Morderſtwo
nád Troiány.
ktory ſie im náwinął żadnemu
nie przepuśćili/



strona: 60

Wiek trzeći.Liſt 60.
1:
nie przepuśćili/ ścináli/ bráli/ dzyeći przed mátkámi ſiekli/ domy łupili/ wyłu=
2:
piwſzy zápalili. A gdy ſie ná zamek dobyli/ Priamus krol vciekł do kościołá Io
3:
wiſzowego/ vchwyćił ſie ołtarzá obiemá rękomá/ tákież drudzy do drugich ko=
4:
ściołow/ ále y w kościelech ſwego zdrowia nie mogli záchowáć/ wſzędzye okru=
5:
cieńſtwo wielkie cżynili Grekowie/ Deifebuſá ktory był z Heleną brał ſlub/ po=
6:
imawſzy Menelaus iáko ſwaká/ vrznął mu nos/ vſzy/ gębę/ náoſtátek gi ściął/
7:
Priamuſá v ołtarzá/
Okrucienſtwo w
koſcielech.
nie bacżąc ná mieyſce/ látá/ y doſtoyność/ Pirus vda=
8:
wił. Vradzili miedzy ſobą áby y s kościołow od ołtarzow bráli kędy kogo nay=
9:
dą. Wybrawſzy domy/ wyśćinawſzy lud poſpolity/ zápalili miáſto známienite/
10:
w ktorym wielkie páłace á koſztownie ochędożne wſzytki vpádły á w niwecż ſie
11:
obroćiły. Po zwoiowániu á ſpaleniu Troiey/ wezwał Agámenon wſzytkich
12:
kſiążąt Greckich do kościołá Minerwy/ tám łup rozdawał ſwoim.
Rozdzyał łupow
Napir=
13:
wey Helenę wroćił Menelauſowi/ Káſándrę krolewnę ktora záwżdy rádziłá
14:
by Helená byłá wroconá/ wſzyſcy przyſądzili Agámenonowi krolowi zá pracą
15:
y zaſługi iego wielkie. Przyſtąpił też Eneás y Antenor do krolá proſząc zá An=
16:
dromáchą żoną Hektorową/ iż oná záwżdy prośiłá o ſpokoyne przymierze z
17:
Greki/ áby byłá wolna. Vcżynili ták Grekowie iż ią wolną puśćili/ y wroćili
18:
wſzytko co iey było/ wſzákże ią náznácżyli Piruſowi. A Hekubie ſtárey krolo=
19:
wey Helenus vprośił żywot iáko ſyn mátce/ ktory był ſzedł dobrowolnie ſam
20:
do Grekow. Vſtáwili też/ áby niewiáſty ſlácheckie/ ktore były záchowáne ży=
21:
wo/ były wolno puſzcżone/
Zony ſlácheckye
wolne.
tákież y ći wſzyſcy ktorzy byli krewni Eneáſowi y
22:
Antenorowi/ y inſzy łup od ſkárbow krol Agámenon puśćił w rowny dzyał
23:
miedzy Rycerſtwo.
24:
¶ Po zborzeniu miáſtá Illium y rozdzyale łupow/ odciągnęli Grekowie od
25:
niego do ſwoich okrętow/ chcąc do domu z ſwoią fortuną odiecháć/ ále wielkie
26:
wiátry powſtáły iż ſie żadny nie mogł z mieyſcá ruſzyć s ſwoią łodzyą. Przeto
27:
żądáli odpowiedzi od ſwoich bogow. Ktorzy im tháką odpowiedź dáli przez
28:
Kálkáſá kápłaná/ iż ſie ieſzcże nie pomśćili Achilleſá nád Polixeną/ przeto ſzu
29:
káli krolewny Polixeny/ y dowiedzyeli ſie iż ią zátáił á ſchował Eneás iáko
30:
ſwoię przyrodzoną z mátką Hekubą. Rozgniewáli ſie Grekowie nań. Widząc
31:
Antenor iż nie mogło być inácżey/ wywiodł ią z mieyſcá táiemnego y przywiodł
32:
do Grekow..... Kálkás kápłan powiedzyał od bogow/ iż inácżey gniewu boſkiego
33:
nie vkroćimy/ iedno przez ofiárę tey ktora byłá przycżyną pomázánia krwią ko=
34:
ściołá Apolinowego. Wiedzyoná tedy żałobliwie krolewná Polixená ná ofiá=
35:
rę dla vſpokoienia wiátrow/ gdzye iey wſzytek lud z obu ſtron płakał. A niżli
36:
byłá ofiárowaná/ vcżyniłá rzecż do wſzytkich weſołą poſtáwą/ mowiąc: O Gre
37:
kowie ieſzcżeſcie nie ſyći krwie Troiáńſkiey/ oycá mego/ bráciey/ y inych przyro=
38:
dzonych moich/ tákież ludu poſpolitego/ ktoregoſcie ſie bez licżby niewinnie ná=
39:
bili/ áż kreẃ rzekámi ciecże/ iedno wam moiey nie doſtawáło/ ktoram po nich
40:
wam w śiroctwie zoſtáłá.
Rzecż Polixeny
żałobliwa.
Ieſli moim zdrowim gniew boſki ſobie chcecie prze=
41:
práwić/ obácżcie ſie w tym dobrze/ bo ieſli bogowie ſą prawdziwi/ wiedzą my=
42:
ſli ludzkie/ á wiedzyawſzy/ cżynią rozeznánie ſpráwiedliwe/ wiedzą tedy iż moy
43:
vmyſł nigdy táki nie był áni o tym wiedzyał/ ábych ia Achilleſá gárdłá miáłá
44:
zbáwić/ kościoł boſki zgwałćić/ Helenę wzyąć/ y owſzem gdym to vſłyſzáłá/ z
45:
żáłoſciąmem tego vżywáłá. Cżemuſcie ták głupi á niebácżni/ iż Kálkáſowi da=
46:
cie tákimi ſwiątoſciámi ná mieyſcu boſkim ſzafowáć/ wiedząc co on Troiánom
47:
vcżynił/ ſnádnie to y Grekom może vcżynić. Ieſli bog ieſt ſpráwiedliwy/ roze=
48:
zna miedzy im á wámi tákież mną rzecż ſpráwiedliwą/ byſcie iedno moim zdro=
49:
wim gniew boſki ku pożytku ſwemu vkroćili/ życżę wam tego/ iać záprawdę
50:
wdzyęcżnie to od was prziymuię/ boć nie mogę pocżćiwiey vmrzeć iáko ták k
51:
woli bogom wáſzym/ ktorym teraz ſwą niewinność ofiáruię/ gdyż mię to ſzcżę=
52:
ſcie tákie nádeſzło/ iż mi ſie tráfiło w miłey oycżyznie vmrzeć á nie w ſłużbie v
53:
Grekow/ nád to mam nádzyeię zupełną w boſkich dárzech/ znáiąc niewinność
moię/ iż mię



strona: 60v

Kſięgi pirwſze
1:
moię/ iż mię nieśmiertelnoſcią obdárzą. Zátym Pirus ſyn Achilleſá wzyąwſzy
2:
ią bez litośći ná grobie oycá ſwego vdawił/ y ſpalono według obycżáiá ich o=
3:
fiar.
Vdawioná Poli=
xená.
Od tegoż cżáſu pocżęłá ſie fortuná Grekom mienić/ iáko wielką fortunę
4:
mieli/ ták záſię wielką niefortunę/ gdy ſie ſámi miedzy ſobą ięli wádzić/ zábijáć/
5:
y ná rozmáite haki przywodzić. Vliſes napirwey zábił Aiaxá o obraz Pálády
6:
boginiey/ Agámenoná krolá zábił Egiſtus z napráwy żony Klitemneſtry/ E=
7:
giſtá záſię Oreſtes/ Dyomedes vciekł boiąc ſie żony/
Plagá ná Greki.
ſkąd ſie ná wieki nie wro=
8:
ćił/ Vliſes zábit od ſyná Telegoná/ drudzy ná morzu poginęli.
9:
¶ Trwáłá walká Troiáńſka z Greki dzieſięć lat oṡḿ mieſięcy y dwánaſcie dni/
Pocżty ludzi zbi=
tych.

10:
wypiſuią s ſtrony Greckiey ludzi zginąć ná tey walce ośḿ ſet y ſiedḿdzyeſiąt
11:
tyſiąc/ s Troiánow ſześć ſet ſiedḿdzyeſiąt y ſześć tyſięcy do wzyęcia miáſtá/ ále
12:
po wzyęciu dwie ſcie ſiedḿdzyeſiąt y ſześć tyſięcy. Po zborzeniu Troiey Ante=
13:
norá nád kroleſtwem Troiáńſkim przełożył Agámenon/ y pánował thám lat
14:
dwádzyeściá y dwie. A Eneás ácżkolwiek godnieyſzy był nád Antenorá y ſtár=
15:
ſzy/ wſzákże ſie precż wypráwił ze wſzytkim domoſtwem z oycżyzny po morzu/ bo
16:
ſie nań Grekowie gniewáli iż był táiemnie záchował Polixenę
Eneás żeglował
po morzu.
przyrodzoną
17:
ſwoię v oycá ſwego Anchizeſá. Przypławił ſie napirwey do Dárdániey/ potym
18:
do Włoch ábo Lácium s przyrodzonymi ſwemi y s ſtátki z wielkoſcią ludzi/ by=
19:
ło to cżáſu tego gdy Lábdon ſzoſtego roku ſądził Zydy.
Lácium.

20:
¶ Pánował thedy Eneás w Lácium trzy látá/ ále niżli do Włoch przyſzedł/
21:
pytał przed tym bogá Apoliná o ſwoiey ſpráwie iáko ſie mu potocży. Dał mu
22:
odpowiedź iż miał Włoſką zyemię/ ácż zá trudnoſcią/ oſieść. Przeto napirwey
23:
do Krety wyſpu przyiechał/ potym do Sycyliey/ potym do Włoch/ potym do
24:
Lácium/ á tám zoſtał według obietnice boſkiey/ támże ſie mu przygodziło na=
25:
pirwey ſtoły ieść (iáko Poetowie nápletli) to ieſt/ iż głupi ludzye tám będąc
26:
ſtoły s chlebá wielkiego cżynili/ ná ktory kłádli mięſo y ine potráwy/ on chleb
Stoły iadł Ene=
ás.

27:
Eneás y iego towárzyſze iedli. Przyiechawſzy Eneás do Włoch/ záłożył miáſtá
28:
Korcyre y Menele nád morzem Adryátyckim/ y oſiadł ſam nie dáleko Lauren=
29:
tu miáſtá/
Korcyrá.
Laurentum.
przeſzedſzy przez Tyber rzekę gdzye wpada w morze/ á tám poſiadſzy
30:
kráiny krolá Láćińſkiego/ Troią znowu záłożył.
Záłożenie Troiey
A gdy ſie nań ſąſiedni kro=
31:
lowie zbieráli wygnáć go/ iechał do Ewándrá
Ewánder.
ktory go ziednał s krolem Lá=
32:
ćińſkim/ á dla lepſzego przyiacielſtwá/ dał mu krol Láćińſki corę ſwoię Láwi=
33:
nią zá małżonkę/ y pánowáli ſpołu iednáką mocą/ á ſtąd Eneás był miánowan
34:
krol Laurentu.
Láwinia.
Turnus potym krol Rutulorum álbo Ardee/
Turnus.
ktoremu był pir
35:
wey krol Láćińſki dzyewkę ſwoię Láwinią obiecał/ rozgniewał ſie mowiąc/ iż
36:
tu cudzozyemiec wſzedł w náſze kráiny/ á żonę mi wzyął/ przeto vmyſlił ſie tego
37:
pomśćić nád Eneáſem/ y prośił ſobie ná pomoc przez poſły krolow/ Apuliy=
38:
ſkiego/ Tuſyckiego/ Liguſtyckiego/ y Kámille krolowey Wolſkow/ ći wſzyſcy
39:
zebráli ſie przećiw Ewándrowi y Láćińſkiemu krolowi/ tákież Eneáſowi.
Kſiążętá Włoſkie
A
40:
gdy ſie woyſká ziecháły/ poráżeni Láćinnicy z Eneáſem/ y krol ich zábit od Tur
41:
nuſá/
Látinus zábit.
ktory też y Pállántá Ewándrowego ſyná włocżnią przebił. Potym Ene=
42:
ás po rozmáitych poraſzkach/ potkal ſie ſam á ſam s Turnuſem/ zábił Turnu=
43:
ſá/ y Kámillę krolową z woyſkiem iey poráźił/ otrzymawſzy zwycięſtwo nád ni=
44:
mi/ Lácium s cżęſcią Kámpániey wzyął/ y trzy látá pánował/ potym vtonął
45:
w rzece Laurentu Numiciyſkiey/ pochowan w mieście Laurentum.
Eneás vmarł.
Potym tá
46:
rzeká byłá poświęconá/ á Eneáſá zá bogá Pogáńſki lud chwalił. Piſzą dru=
47:
dzy iż zábit w tey rzece był Eneás y wrzucon w morze. Ten Eneás pirwſzą żo=
48:
nę miał Priámuſowę corę imieniem Kreuſá/ s ktorey miał ſyná Aſzkániuſá/
Kreuſá.
Aſzkánius.
á
49:
po śmierći iego zoſtáłá brzemienna żoná iego druga Láwinia/ ktora boiąc ſie
50:
páśirbá Aſzkániuſá/ ſzłá do láſá vrodziłá ſyná/ ktorego zwano Iulus Sylwius
51:
Poſthumus/ iż w leſie po śmierći oycowſkiey vrodzon.
Iulus Sylwius.
Aſzkánius potym ná má=
52:
cochę był łáſkaw/ y vſtąpił iey kroleſtwá Láćińſkiego/ gdy miáſto Albe záłożył
Albánia.

53:
y zbudował/ ktore oná rządnie ſpráwowáłá áż ſyn Iulus doroſł. Piſze Euze=
bius/ iż byłá



strona: 61

Wiek trzeći.Liſt 61.
1:
bius/ iż byłá ſzłá zá drugiego mężá Láwinia/ Melámpodá/ s ktorym miáłá
2:
Látynuſá Sylwiuſá drugiego ſyná.
Melámpus.

3:
Albániey Krolowie.

4:
¶ Pirwſzy Eneás/ pánował trzy látá/ ten Láwinią záłożył.
5:
¶ Aſzkánius ſyn iego pánował trzydzyeśći y trzy látá.
6:
¶ Sylwius Poſthumus Iulus dzyewięć y dwádzyeściá lát/ od thego wſzyſcy
7:
byli wezwáni Sylwij Poſthumi.
8:
¶ Eneás Sylwius trzydzyeśći y ieden rok.
9:
¶ Látynus Sylwius pięćdzyeſiąt lat.
10:
¶ Albá Sylwius trzydześći y dzyewięć lat/ od teo wezwáni Albani krolowie.
11:
¶ Egiptus Sylwius cżterzy á dwádzyeściá lat.
12:
¶ Kapis Sylwius ośḿ y dwádzyeściá lat.
13:
¶ Kalpetus Sylwius trzynaście lat.
14:
¶ Tyberyus Sylwius ośḿ lat/ od thego rzeká Tyber wezwána iż w niey vto=
15:
nął/ bo ią przed tym zwano Albulá.
16:
¶ Agrypá Sylwius cżterdzyeśći lat.
17:
¶ Aremulus pánował dzyewiętnaście lat/ gromem záráżon.
18:
¶ Aretinus trzydzyeśći y ſiedḿ lat/ od teo gorá Aretinus wezwána w Rzymie.
19:
¶ Proká dwádzyeściá y trzy látá.
20:
¶ Amulius cżterdzyeśći y cżterzy látá. Numitor brát iego był/ od ktorego
21:
Remus y Romulus poſzli/ o ktorych będzye ná ſwym mieyſcu/ do hiſtoryey
22:
pirwſzey przychodząc.
23:
¶ Antenor wykonawſzy ná kroleſtwie Troiáńſkim dwádzyeściá y dwie lecie/
24:
wypędzon od Heleno ſyná Hektorowego. Wzyąwſzy tedy s ſobą Antenor przy=
25:
rodzone ſwoie/ z dwiemá tyſięcy ludzi/ puśćił ſie wodą ná zachod ſłońcá/ przy=
26:
iechał w ten kray nád morze Adryátyckie gdzye Wenecya/ záłożył miáſto Pa=
27:
dwę/ y tám żywotá ſwoiego dokonał.
28:
¶ Philoſtratus y Wergilius Poetá/ piſáli ſzyroce o dobyciu miáſtá Illium/
29:
przez koniá wielkiego z drzewá vdzyáłánego/ ktorego piſzą wymyſlić miał Vli=
30:
ſes/ w ktorym ſie miáło záchowáć trzydzyeśći tyſiąc ludzi zbroynych/
O koniu Troián
ſkim.
ktorego
31:
koniá poſłáli Grekowie ofiárowáć bogu Troiáńſkiemu y s klenoty wielkimi/
32:
widząc iż nie mogli nic vcżynić Troiey/ dla ktorego koniá áż bronę muſieli
33:
Troiani wyłámáć/ s ktorego potym koniá w nocy lud Grecki wyſzedł/ bronę
34:
odbił/ Greckie woyſko do miáſtá puśćił/ á Troiani w ten cżás goduiąc popi=
35:
li ſie á poſnęli będąc przeſpiecżni. Grekowie ie nád nádzyeię ich zwoiowali/ y
36:
okrucieńſtwo nád nimi vcżynili. Ale to ſą wymyſlne rzecży/ ku przeſzłey hi=
37:
ſtoryey nie zależą.
38:
O Británniey álbo Angliey.

39:
S
Ylwiuſowemu ſynowi/ to ieſt/ práwnukowi Aſzkáni=
40:
uſowemu vrodził ſie ſyn/ ktoremu było imię Brutus/
Brutus.
przy iego
41:
porodzeniu mátká vmárłá. A gdy mu było piętnaſcie lat/ zábił
42:
oycá s przygody ná łowie ſtrzałą/ przeto był záſłan do Grecyey/
43:
tám nálazł wiele Troiánow w niewoli pod krolem Brándázyu=
44:
ſem/ ktorego corę poiął Brutus imieniem Ignoná. Potym go Troiánowie
45:
przełożyli nád ſobą kſiążęciem. A gdy żądał odpowiedzi w kościele Dyany o
46:
ſwoiey fortunney ſpráwie/ radziłá mu ná zachod ſłońcá iecháć/ y vcżynił ták iż
47:
ſie puśćił s ſwymi Troiány morzem. Przyiechał tám gdzye dziś zową Equitá=
48:
nią/ potym do Ligery/ á tám ſie nań chłopi okolicżni zebráli/ vderzyli nań/ ále
Lporażeni od



strona: 61v

Kſięgi pirwſze
1:
poráżeni od Brutuſá/ iednegoż Turnuſá mężá ſtráćił/ támże gdzye mu pogrzeb
2:
vcżynił/ przezwał mieyſce Turnon. Potym ſie puśćił do Albionu/ gdzye dziś
3:
Anglią zową/ á tám żadnych ludzi nie nálazł iedno Gigánty/ to ieſt Obrzymy/
4:
s tymi też zwiodł bitwę y zá trudnoſcią wielką ie przepomogł. A gdy thám o=
5:
ſiadł/ przezwał onę kráinę od ſwego imieniá Bruto Brytánnią.
Od Brutá Bri=
tánnia.
Po nim ſyn
6:
iego Lokryus. Po nim Mándanus ſyn iego. Potym ſyn iego Memprycyus zły
7:
á niecnotliwy. Po nim Embrácyus/ ten wiele miaſt pobudował/ ſynow miał
8:
trzydzyeśći y pięć/ á dzyewek trzydzyeśći/ ktore wſzytki Sylwiuſowi cżwarte=
9:
mu poſłał do Albániey ku małżeńſkiemu ſtanowi/ bo im tám ná ten cżás nikt
10:
corek ſwych niechciał dawáć/ iż cudzozyemcy byli. Ten Embrácyus napirwey
11:
do Gálliey okręty przewiodł. Brutus wtory/ ſzoſte kſiążę Brytáńſkie/ ná iego
12:
mieyſce wſtąpił/ ini brácia zá pomocą Sylwiuſową we wſzytkich Niemcoch
13:
pánowánia doſtáli. Po nim pánował w Brytánniey Leil/ od ſwego imieniá
14:
miáſto záłożył. Po nim Bladud. Po nim Leir ſyn iego/ y ten wiele miaſt pozá=
15:
kłádał/ ten też miał trzy ſyny/ á gdy ie pożenił/ był od nich wypędzon s kroleſt=
16:
wá/ ále zá pomocą krolá Gálliyſkiego zyęciá ſwego był przywrocon/ á ten krol
17:
zyęć iego poiął żonę dzyewkę iego bez poſágu tym obycżáiem: Gdy Leir miał
18:
trzy cory/pytał ich ktora go nawięcey miłuie? iedná z nich odpowiedzyáłá mu
19:
w ty ſłowá/ ile maſz ták wiele ważyſz y tylko cię miłuię. Przeto ſie rozgniewał
20:
ná nię/ oddálił ią iey cżęśći/ ktorą potym krol Gálliyſki poiął. Przyſzło potym
21:
to kroleſtwo ná dzyewki po iego śmierći/ gdy Rzym zbudowan/ tego cżáſu tám
22:
krolował Kunedágius. Po nim Kinellus/ potym ſyn Gárganus/ po nim Syl=
23:
wius/ po nim Lágo/ Káminrus/ Godoburcho/ Porrex/ then brátá zábił y
24:
Swárdá krolá Fráncuſkiego/ ſam też potym zábit. Po nim był Monnerius/
25:
ten práwá y pobor Brytánnom vſtáwił/ y koronę ſam ſobie złotą ná głowę
26:
włożył. Kościoł Zgodzye wielki wyſtáwił. Ten po ſobie dwu ſynu zoſtáwił
27:
Belliná y Brenná. Brennus wielki mąż á przeważny będąc/ Norhándyey y
28:
Cháteneſyey doſtał mocą/ wſzákże potym ſtámtąd wygnan/
Brennus.
do Allobrogá kſią
29:
żęciá Gálliyſkiego ſie ſkłonił/ ktorego poiął corę y odiął mu połowicę páńſt=
30:
wá/ máło ſie mu ná tym zdáło/ zebrawſzy wielki lud z Niemiec/ z Brytánniey/
31:
z Gálliey/ y z zamorſkich kráin/ ciągnął do Włoch máiąc ludu trzy ſtá tyſiąc/
32:
woiował kráiny Włoſkie powoli/ iż ſie mu żadny nie opárł. Potym do Rzymá
33:
ciągnąc miáſtá Sene záłożył dla zeſzłych ludzi ſwoich y dobytká/ Rzym
Senes záłożono.
wzyął
34:
wybrawſzy zápalił. A tho było napirwſze zwoiowánie Rzymu.
Pirwſze zwoio=
wánie Rzymu.
Piſzą drudzy/
35:
zwłaſzcżá Hiſtorikowie Niemieccy/ że then Brennus był kſiążęciem Szwab=
36:
ſkim/ y z Niemiec pocżet wielki ludzi wywiodł do Włoch.
37:
O Walce Thebáńskiey.

38:
P
Rzed Troiáńſką walką máło nieco lat/ byłá walká ie=
39:
ſzcże okrutnieyſza niżli Troiáńſka miedzy dwiemá bráty w Grecy=
40:
ey/ ná ktore to kroleſtwo przypadáło przyrodzonym práwem/ to
41:
ieſt/ ná Eteoklá y Policyniuſá (ábowim w Grecyey nie ieden krol
42:
był/ było wiele krolow/ iż miáſtá były bogáte á ludne/ przeto káż=
43:
de miáſto ſwoiego krolá miáło/ á s tey przycżyny były tám rozmáite walki.) A
44:
gdy ſie potym zgodzili álternatą trzymáć káżdy po ſwym roku/ Eteoklus nie
45:
zdzyerżał vgody/
Eteoklus.
chciał wiecżnie pánowáć. Policynius widząc to/ vciekł ſie do
46:
Argos krolá Adráſtá/ ábowiem miał iego dzyewkę zá małżonkę. Adráſt chcąc
47:
go rátowáć/ zábit przed miáſtem Thebe/ y lud iego poráżon. Brácia gdy ſie ſá=
48:
mi dwá potkáli/ obá ſie zábili.
Policynius.
Adráſtus.
Wielkie walki wnętrzne powſtáły ná ten cżás
49:
w Grecyey/ gdzye wielką ſzkodę obie ſtronie popádły. A ták ziechawſzy ſie inſze
50:
kſiążętá Greckie/ tákież krolowie/ miáſto Thebe do gruntu zborzyli.
Thebe zborzono.
O Herkule=



strona: 62

Wiek trzeći.Liſt 62.
1:
O Herkuleſie.

2:
H
Erkules był máło przed krolem Saulem w Grecy=
3:
ey/ ktory ine Kſiążętá y Rycerze męſtwem y dobrą ſpráwą prze=
4:
chodził. Ociec iego był Amfitryo/ mátká Alemená z miáſtá Thy=
5:
ryntu nie dáleko Argis. Ociec Amfitryo zábił brátá w zwádzye/ á
6:
s tey przycżyny muſiał vciec do miáſtá Thebe s Thyryntu y s ſy=
7:
nem Herkuleſem/ ktory tám napirwey męſtwo ſwoie w grafika
8:
Thebe vkazał. Abowim gdy Minije Orkomeńſcy (kto=
9:
rzy ná ten cżás w Grecyey mocni byli) oblegli Thebe/
10:
ty Herkules poráźił/ y miáſto od oblężenia wyzwolił/
11:
á Orkomenon miáſto Miniyſkim wzyął. O ktorego
12:
miáſtá bogáctwie Homerus Poetá ſzyroko piſze. A s
13:
tey przycżyny chodzili z dálekich ſtron do Herkuleſá/
14:
dawáiąc ſie pod iego obronę/ ſkąd wielka cżeść roſłá
15:
Grecyey. Abowiem był záchowánia wielkiego/ cnotę
16:
y ſpráwiedliwość miłuiąc/ iedny wſpomagáiąc á dru=
17:
gich broniąc/ káżdemu łáſkáwość ſwą okázuiąc. Po=
18:
tym iechał do Azyey do krolá Troiáńſkiego Láome=
19:
dontá/ poráźił go y zábił/ á w tym miłoſierdzya vżył
20:
nád ſynem Priamuſem/
Láomedont krol.
gdy go ná oycowſkie páńſtwo
21:
wſádził/ bo to było máło przed Troiáńſką walką. Nád
22:
to ieſzcże od rozboynikow morſkich wyzwolił morze
23:
Medyteráńſkie/ ktore dzyeli Afrykę z Europą álbo Hi
24:
ſzpánią/ támże ná znák wiecżny poſtáwił dwá ſłupy ká=
25:
mienne/ ktore ieſzcże y dziś ſą pod mocą Ceſárzá Krze=
26:
śćiáńſkiego/ zową ie po Láćinie Columne Herculis/
Columne Her=
culis.

27:
ná znak/ áby Pirate/ to ieſt/ zboyce morſcy/ thám zbi
28:
iáć nie śmieli/ o ktorym też Poetowie wiele wymyſlnych rzecży piſáli.
29:
Rozdział czternaſty o Kápłaniech Zydowſkich/
30:
ktorzy po Sędzyoch lud Izráelſki
31:
ſpráwowáli.

32:
R
Oku od ſtworzenia ſwiátá 4048. Po Sámſonie
33:
oſtátecżnym Sędzim/ ſpráwował lud Izráelſki Heli
Heli.
kápłan
34:
s potomſtwá Itámár cżterdzyeśći lat. Ten był pirwſzym ká=
35:
płanem/ przeniozſzy ie od ſynow Eleázárowych ktorzy byli
36:
Phinee/ Abiezer/ Buzy/ Ozy.
37:
O Sámuelu.

38:
B
Ył tego cżáſu mąż ieden z Rámáthy imieniem Helka=
39:
ná z Efráim Lewitá álbo z Bethleem/
Helkaná.
j. Krolew. w j.
ten miał dwie żenie Annę
40:
y Phennennę/ Anná byłá cudna ále niepłodna. Chodził ten Hel=
41:
kaná według vſtáwy zakoná do Sylo/ gdzye był dom Boży/ ku po=
42:
ſłudze á chwale Boſkiey. Byli w Sylo przy kościele dwá ſynowie
43:
Heli/ Ophni y Phinees kápłani. A gdy cżynił ofiárę Helkaná/ dał Phennennie
44:
dwie cżęści/ tákież ſynom iey/ ále Annie iednę cżęść/ ktora ſmutna odeſzłá/ á to
45:
dla ſwey niepłodnośći/ nie iedząc áni pijąc ſzłá do drzwi kościelnych gdzye ſie=
L 2dzyał Heli/



strona: 62v

Kſięgi pirwſze
grafika
1:
dzyał Heli/ modliłá ſie
2:
Pánu Bogu s płácżem
3:
áby ią pocieſzył płodem/
4:
mowiąc: Ieſli mi daſz
5:
miły Pánie płod męſki/
6:
ſlubuię go dáć tobie ná
7:
poſługę domu twoiego
8:
przez wſzytek cżás żywo=
9:
tá iego. Heli Kápłan
10:
mnimał by byłá pijána/
11:
rzekł k niey: Przetrzeźwi
12:
ſie trochę od winá kto=
13:
rymeś ſie vpiłá. Ktora
14:
rzekłá/ nie wierzcie pá=
15:
nie bych ſie vpiłá/ ále
16:
żem niewiáſtá nieſzcżęſliwa/ modl ſie zá mną. Porozumiał Heli iż to o niepło=
17:
dność idzye/ rzekł: dayći Boże cżego żądaſz. Przeto ſzłá beſpiecżnie weſoła nie
18:
wątpiąc/ ále máiąc zupełną nadzieię w Bodze że ią pocieſzy. Y sſtáło ſie iż po=
19:
rodziłá ſyná/ dáłá iemu imię Sámuel/
Sámuel ſie vro=
dził.
tho ieſt żądánie/ y nie wychodziłá ni=
20:
gdzyey z domu/ áż dzyecię odchowáłá v pierśi. A gdy go odchowáłá/ wiodłá gi
21:
do kościołá ze trzemi Cielcy y mąki trzemi miárámi ná ofiarę y dzbanem winá
22:
do Sylo/ y ofiárowali Cielcá/ á dzyecię porucżyli kápłanowi Heli. Rzekłá An=
23:
na do Heli: Niechay żywie duſzá twoiá w Bodze/ ono to ieſt dzyecię zá ktoreś
24:
ſie przycżyniał do Páná Bogá á wyſłuchał cię/ ktoregom obiecáłá ná wiecż=
25:
ną poſługę domu Bożego/ y modliłá ſie Anná rzekąc: Vradowáło ſie ſerce
26:
moie w Pánie etcet. Y poſługował Sámuel w kościele Bożym kápłanom/
27:
vbieráiąc ſie w odzyenie Prorockie/ á mátká mu dawáłá káżdy rok ſuknią.
28:
Synowie Heli nieucżćiwie ſie záchowáli przy domie Bożym/ s cżego ie ociec
29:
łágodnie karał. Przeto był Pan Bog obiáwił Heli/ iż ich miał rychło zbá=
30:
wić ich doſtoieńſtwá.
31:
¶ Iednego cżáſu Heli ná łożu leżał/ bo był ná ocży záchorzał/ Sámuel też przy
32:
nim leżał przy domie Bożym. A gdy go Pan Bog záwołal/ mnimał by go He=
33:
li wołał/ ſzedł do niego. Rzekł Heli/ wſzák cię nie wołam wroć ſie á ſpi. Sſtá=
34:
ło ſie tákież powtore/ bo ieſzcże Sámuel nie rozumiał głoſu Páńſkiemu. A gdy
35:
go Pan wezwał trzeći raz/ ſzedł do Heli przedſię. Ale Heli porozumiał iż go
36:
Pan Bog wzywał/ przeto go náucżył/ gdy cię drugi raz Pan záwoła/ nie chodź
37:
nigdzyey ále rzecż/ moẃ Pánie/ bo ſłyſzy twoy ſługá. A gdy go Pan Bog drugi
38:
raz záwołal/ rzekł: moẃ Pánie ſłyſzy ſługá twoy. Y rzekł Pan Bog do Sámu=
39:
elá: Oto ia cżynię ſłowo w Izráelu/ iż ktory będzye ſłuchał/ będą brzmieć vſzy
40:
iego etc. Ráno przywiodł Heli Sámuelá ná przyſięgę/ áby mu powiedzyał co
41:
Pan Bog iemu powiedzyał. Rzekł Sámuel: powiem/ ále proſzę miey to przy
42:
ſobie. Ták Pan powiedzyał: Oto ia vcżynię ſłowo w Izráelu/ ktorego gdy
43:
kto ſłucháć będzye/ będą brzmieć obie vſzy iego/ będę ſądził dom Heli dla
44:
złośći/ przeto iż widzyał zbytki ſynow ſwoich/ á nie karał ich. A on rzekł: Pan
45:
ieſt/ co dobrego ieſt przed ocżymá ſwoiemi/ niechay cżyni. Roſł tedy Sámu=
46:
el. Poznał lud poſpolithy iż Sámuel wierny Prorok Páńſki/ przeto ſie go
47:
wſzyſcy rádzili.
48:
¶ Sſtáło ſie/ gdy Filiſtynowie zebrawſzy ſie ná walkę v Aphek/ y lud Izráel=
49:
ſki ſie też zebrał przećiw im/ potkáli ſie zbroynie v kámieniá/ ktory potym zwa=
50:
no kámień wſpomożenia/ poráżeni Izráelitowie/
Poráżeni Zydo=
wie.
ták iż poległo ná plácu cżte=
51:
rzy tyſiące ludzi. Rzekli ſtárſzy/ wynieśmy Arkę od Sylo. Y wzyęli Arkę Bo=
52:
żą/ ktorą nieśli dwá ſynowie Heli/ bo iuż ociec ich nie widzyał/ ktorym ociec
53:
rzekł áby przez nie do domu nie przychodzili. A gdy ſie drugi raz z nimi potká=
li/ poráżeni



strona: 63

Wiek trzeći.Liſt 63.
1:
li/ poráżeni ieſzcże gorzey Izráelitowie áż vciekáli/ gdzye trzydzyeśći tyſiąc lu=
2:
du pieſzego poległo/ y dwá ſynowie Heli zábići/ Arkę bożą wzyęto Izráelitom.
Arká wzyętá.

3:
A gdy to vſłyſzał Heli/ padſzy ná wznák s ſtołká przebił ſobie ciemię y vmárł/
4:
y przeſzłá ſławá od ludu Izráelſkiego.
5:
Látá od ſtworzenia wſzech rzecży 4087.

6:
S
Amuel Prorok y Kſiążę y Kápłan/ po Heli Kápłanie
7:
ſpráwował lud Izráelſki áż do pomázánia krolá Saulá.
8:
Gdy Filiſtynowie wzyęli ſkrzynię álbo Arkę Bożą Zydom/ poſtáwili ią
9:
v ſwego bogá Dagon w Azocie.
Dagon.
Azot.
A gdy było ná świtániu/ náleźli Dagoná á on
10:
padł ná zyemię przed ſkrzynią Bożą/ cżyniąc iey pocżćiwość/ á podniozſzy go/
11:
położyli záſię ná ſwym mieyſcu. Názáiutrz záſię náleźli go ná zyemi/ áno mu v=
12:
cięto głowę y ręce ná progu/ przeto ieſzcże y dziś w Azocie nie depcą progu kie=
13:
dy ktory wchodzi do kościołá.
Dagon obcięt.
Y rozgniewał ſie Pan Bog ná Azotſkie ludzi/
14:
przeto ná nie dopuśćił plagę/ wielki bol wnętrzny gdy ie myſzy gryzły áż było
15:
widáć wnętrznośći/ y ine plagi. Ktorzy gdy ſie rádzili ſtárſzych ſkąd im to przy=
16:
ſzło. Iedni mowili dla Arki/ drudzy przećiw temu. A gdy to obacżyli kápłani
17:
ich iż dla Arki/ vrádzili ią záſię odeſłáć włożywſzy w kápſę pięć myſzy złotych/
j. Krolewſk. w vj.

18:
‡†y oſob tákież pięć cżłowiecżych/ á przy ſkrzyni położyć/ bo tyle miaſt tę plagę
19:
ćirpiáło. Włożyli ią tedy ná nowy woz á záprzęgli dwie krowie cielne/ ktore
20:
nigdy nie bywáły w iárzmie/ á cielętá ich domá záwárli/ przeto chcąc ſie do=
21:
wiedzyeć ieſli to dla ſkrzynie Pan Bog przepuśćił/ mowili: poydą proſtą dro=
22:
gą krowy z wozem/ nie vchyláiąc ſie ná lewo áni ná práwo s ſkrzynią/ do Beth=
23:
ſamidow ludu Zydowſkiego/ á ieſli krowy do cieląt w ſtronę ſie vdádzą/ toć z
24:
iney przycżyny plagá. A gdy ták vcżynili/ ſzły krowy z Arką Páńſką proſto do
25:
Bethſámidy/ á było to miáſto kápłáńſkie/ á Filiſtynowie ſzli zá nią.
Arká Boża wro=
coná.
Bethſámi=
26:
dowie w ten cżás żęli pſzenicę. Przyſzedł woz ná rolą Iozue y ſtánął/ á tám zło=
27:
żyli ſkrzynię ná kámień wielki y kápſę s klenoty Lewitowie/ poſiekli woz ná
28:
drwá/ krowy tákież porzázáli/ włożyli ná drwá ku ofierze. Ale ie Pan Bog
29:
plagą morową záráźił/ iż ich poległo pięćdzyeſiąt tyſięcy poſpolitego ludu/ á
30:
ſiedḿdzyeſiąt mężow Bethſámickich/ á to dla tego iż widzyeli Arkę odkrytą
31:
nie będąc kápłany.
Plagá ná Zydy.
(Tu ſie doktorowie pytáią/ cżemu tey plagi Pan Bog nie
32:
przepuśćił ná Filiſtyny/ gdy byłá w Azocie á potym w Aſzkálonie przez ſiedḿ
33:
lat.
Pytánie Dokto=
row.
Powieda iż oni nie mogli zgrzeſzyć widzenim/ gdyż im tego nie zákázowa=
34:
no/ ále Zydom wiele kroć zákázowano y oſtrzegano/ przeto niepoſłuſzeńſtwem
35:
zgrzeſzyli/ ſłuſzną zapłátę wzyęli.) Boiąc ſie Bethſámidowie ktorzy byli z zye=
36:
mie Iudowey/ poſłáli do mężow Káryátſkich/ Káryátowie.
áby do ſiebie Arkę Bożą przy=
37:
wieźli. Ktorzy ták vcżynili/ y sſtáwili ią do domu Aminádáb Lewity ſpráwie=
38:
dliwego/
Aminádáb.
ktory ią w ſwey pracy chował przez dwádzyeściá lat. Potym ią Sá=
39:
muel przeniozł do Máſphá/ potym do Gálgi przez Saulá/ potym przez Dawi=
40:
dá do Naboth/ potym do Syonu/ náoſtátek od Sálámoná do kościołá ſwego.
41:
A gdy byli Káldeycżycy kościoł zápalili/ ſkrył ią był Ieremiaſz w táiemne
42:
mieyſce. Potym pewnie nikt niewie gdzye ſie podzyáłá. Piſzą niektorzy iż do
43:
Rzymá byłá przenieſioná.
44:
¶ Sámuel widząc iż ſie záſię lud ku Pánu Bogu ſwemu obráca/ á nádzyeię w
45:
nim pokłáda/ rzekł k nim: Podźmy do Máſphá á będę ſie modlił zá wámi. Tám
46:
(iáko piſze Iozephus) báłwáná ſtárł ná proch/ z wodą zmieſzał/ dáwał lu=
47:
dzyom pić/ chcąc ſie wywiedzyeć ieſli ieſzcże v ktorego cżárt w ſercu álbo w my=
48:
ſli záchowány/ tákiemu wnet od oney wody wárgi ſie zroſły áni mogł gęby ro=
49:
zdzyewić. Tám ie też náucżał rozeznánia Boſkich. Słyſząc Filiſtynowie iż ſie
50:
Izráelite zebráli do Máſphy bez zbroie/ zebráli ſie ná nie. Bacżąc to Izráel/
51:
boiąc ſie/ rzekli do Sámuelá: modl ſie zá námi. Tám Sámuel ofiárę vcżynił ku
L 3chwale Bo=



strona: 63v

Kſięgi pirwſze
1:
chwale Boſkiey/ proſząc Páná Bogá o wſpomożenie. A gdy ſie potkáli z nimi/
2:
Pan Bog wielki grom vcżynił iż ſie Filiſtynowie polękli pocżęli vciekáć/ á Zy=
3:
dowie ie gonili bijąc áż do gránic.
Poráżeni Filiſty
nowie.
Tám Sámuel położył kámień/ á przezwał
4:
ono mieyſce kámień wſpomożenia/ zá ktory iuż dáley Filiſtynowie zá Sámuelá
5:
nigdy nie przechodzili. Nád to wroćili miáſtá ktore byli Zydom pobráli.
6:
¶ Sądził tedy Sámuel ſwoy lud w pokoiu w Bethel/ w Gálgáli/ y w Má=
7:
ſphát/ obchodząc od iednego do drugiego káżdy rok/ á wracał ſie záſię do Rá=
8:
máthy/ gdzye też ná ſpráwy do niego chodzili. A gdy ſie iuż sſtárzał/ záſádził
9:
ſwemi ſyny mieyſcá ſwoie/ Iohel/ Abiám/ w Bethel/ w Berſábee/ y indzyey/
10:
áby ná mieyſcu iego lud poſpolity ſpráwowáli. Ale prętko ná dáry ſwoy vmyſł
11:
obroćili/ przeto ſądzili przewrotnie.
Nieſpráwyedli=
wi ſędzyowie.
Widząc to lud poſpolity/ rzekł do Sámu=
12:
elá/ wybierz nam krolá ktoryby nas ſpráwował/ iáko ini ludzye máią. Nie mi=
13:
ło to było Sámuelowi. A gdy ſie tego mocnie dopiráli/ rádził ſie Sámuel o
14:
to Páná Bogá. Ktory rzekł/ ſłuchay głoſu ich/ nie iednoć ciebie zárzućili ále y
15:
mnie/ bych nád nimi nie krolował/ wſzákże roſpowiedz im pirwey práwo kro=
16:
lewſkie. Rzekł tedy Sámuel do nich/ to práwo krolewſkie będzye nád wámi:
17:
Synowie wáſzy muſzą być ſłużebnikámi v niego/ iedny pocżyni iezne/ drugie
18:
pieſze/ drugie kowalmi ná zbroię/ drugie oracżmi. S corek wáſzych podzyała
19:
ſłużebnice/ z iednych kuchárki/ z drugich młynárki/ z drugich przątki/ tákież pra
20:
cżki. S cżeládzi wáſzey álbo y z dobytká vcżyni co chce/ dworzánom ſwym da
21:
lepſze rzecży/ á was zá ſługi będzye miał. Lud poſpolity rzekł/ nie ſłuchamy cię
22:
w tym przekłádániu/ niechay będzye krol náſz/ ktory przed námi będzye wal=
23:
cżył. Rzekł Sámuel/ idźcie theraz do domu/ potym was przyzowę gdy bę=
24:
dzye potrzebá. ∴ ∴ ∴
25:
O Saulu y pomázániu iego ná kroleſtwo.

26:
T
Ego cżáſu był mąż ieden z narodu Beniámin imie=
27:
niem Cys/ ktory miał ſyná imieniem Saul/
Cys.
Saul.
nád ktorego lepſzego
28:
nie było w Izráelu. A gdy poginęły Oſlice temu Cyſowi/ rzekł do
29:
ſyná: Weźmi s ſobą chłopcá iednego á idź ſzukáć Oſlic: A gdy ſzli
30:
po gorach Efráim do zyemie Sáliſe y Beniámin/ nie náleźli ich/
31:
przyſzli do zyemie Zufowey/
Zuf.
ktory był prádzyádem Sámuelowym/ rzekł Saul
32:
do chłopcá: wroćmy ſie do domu/ by ſie o nas ociec moy nie troſkał. Rzekł chło
33:
piec/ w tym tu mieście ieſt wieſzcżek Boży/ ktory bez wątpienia prawdę powie
34:
káżdemu ná pytánie ludzkie. Rzekł Saul/ á coż mu dáć mawá? Rzekł chło
35:
piec/ mam ia w ręku cżwartą cżęść łotu ſrebrá. Y ſzli do Rámáthy/ y rzekli
36:
dzyewkom ktore ſzły po wodę/ áża tu ieſt widzący? to ieſt Prorok. Ktore rze=
37:
kły/ ieſt/ dziś cżynił poſługi kościelne. A gdy chodzili po mieście/ vyrzał ie Sá=
38:
muel (á przed tym iáko wcżorá/ roſkazał Pan Bog Sámuelowi: Poſlęć iutro
39:
do ciebie mężá z narodu Beniámin/ ktorego pomáżeſz ná kroleſtwo ludu Izrá=
40:
elſkiemu.) Rzekł mu Pan Bog/ oto ieſt ten mąż. Rzekł Sámuel Saulowi/
41:
iam ieſt widzący/ to ieſt práktykarz/ sſtęṕ będzyeſz zemną iadł/ iutro poydzyeſz
42:
o Oſlice ſie nie ſtáray powiemći o nich. A gdy ſzedł/ poſádził go zá ſtoł przed
43:
trzemidzyeſty mężow wyzſzey/ ktorych też był prośił ná cżeść/ y położył przeń
44:
krolewſką ſztukę mięſá/ to ieſt/ s práwey cżęśći Báráná przedniey. A gdy ráno
45:
wſtáli á mieli iść z miáſtá/ rzekł Sámuel: Niechay chłopiec przodkiem idzye á
46:
ty máło zoſtań/ iżći oznaymię ſłowo Páńſkie. Tám Sámuel wzyąwſzy oley wy=
47:
lał mu ná głowę/ cáłował go á rzekł: Pomázał cię Pan Bog ná kroleſtwo ná
48:
ſwoię dzyedzinę/
Saul pomázan
ná kroleſtwo.
á toć ná znák dam/ gdy odemnie odeydzyeſz/ náydzyeſz dwu mę=
49:
żu v grobu Rachel/ ktorzyć powiedzą iż nálezyone ſą Oſlice/ á gdy przydzyeſz do
50:
dębu Thabor/ naydą cię trzey mężowie/ ieden noſząc trzy Kozły/ á drugi troie
51:
chlebá/ á trzeći fláſzę winá/ á weźmieſz z ręku ich dwoie chlebá. Potym przy=
dzyeſz ná miey=



strona: 64

Wiek trzeći.Liſt 64.
grafika
1:
dzyeſz ná mieyſce ktore
2:
zową Stanie Filiſthy=
3:
now/ potkaſz ſie s Pro=
4:
roki sſtępuiącemi z go=
5:
ry Páńſkiey/ ſpiewáiąc
6:
weſele/ gędąc ná gęſlach
7:
y prorokuiąc/ tho ieſt/
8:
Bogá chwaląc/ á wſtą=
9:
pi w cię duch Prorocki/
10:
á będzyeſz z nimi proro=
11:
kował. A gdy then znák
12:
vyrzyſz/ wiedz iż ſtobą
13:
Pan Bog ieſt/ idźże prze
14:
demną do Gálgale/ á ia
15:
poydę zá tobą/ áby cży=
16:
nił ofiárę ſiedḿ dni. Przydał ieſzcże Sámuel/ pocżekay tu áż przydę do ciebie á
17:
vkażęć co maſz cżynić. A gdy Saul przyſzedł do Prorokow/ prorokował z ni=
18:
mi/
Saul proroko=
wał.
y dziwowáli ſie ći co go ználi/ mowiąc: Aza theż Saul miedzy Proroki/ y
19:
Cys ociec? iákoby rzekł/ gdyż nie ieſt z narodu Prorockiego. Potym wſzedł do
20:
Ner ſtryiá ſwego/ ktory gdy go pytał o Sámuelu/ odpowiedał mu/ ale gdy py
21:
tał o pomázániu ná kroleſtwo/ milcżał.
Ner.

22:
¶ Wezwał tedy Sámuel ludu Zydowſkiego do Máſphy/ rzekł:
Máſphá.
Stoycie przed
23:
Pánem/ będzyem puſzcżáć loſy ná wſzytki narody náſze/ tákież domy ich. Y ná=
24:
lazł los narod Beniáminow á ſzedł áż do Saulá ſyná Cys. Wiedząc tedy Saul
25:
iż go ſzukano/ ſkrył ſie/ iákoby niechcąc przyiąć przełożeńſtwá tego. Nálazſzy
26:
go poſtáwili w pośrzodku ludu/ á był nád iny lud wzroſtem wyſoki/ przeto
27:
rzekł Sámuel: O to kogo Pan Bog wybrał/ nie ieſt mu rowien żadny miedzy
28:
wſzytkim ludem. Záwołał wſzytek lud/ Bog day był zdrow ná długie cżáſy.
29:
Nápiſał Sámuel vſtáwę kroleſkwá/ y cżćił przed wſzytkimi przy krolu/ y po=
30:
łożoł
ty kſięgi w domu Bożym przy ołtarzu/ y wroćili ſie do domow. Nápiſał
31:
też Sámuel kſięgi Sędzyow/ tho ieſt Iudicum/ też Ruth hiſtoryą/ y pir=
32:
wſze kſięgi Krolewſkie.
33:
¶ Sſtáło ſie potym iż Náás Amonitſki obległ Iabes miáſto Gáláátſkie.
Náás.
A
34:
gdy obegnańcy prośili o przymierze/ rzekł: W ten obycżay vcżynię iednánie zwá
35:
mi/ iż káżdemu z was oko práwe wyłupię/ bo drugim tákież podzyáłał. Rzekli
36:
k niemu/ day nam do ſiodmego dniá przedłużenia/ w ktorych poſlem do ſwo=
37:
ich áby nas rátowáli/ ieſli nie rátuią/ wynidzim z miáſtá do ciebie. Gdy ſie te=
38:
go Saul dowiedzyał/ sſiekał wołu ná kęſy drobne/ rozeſłał po Izráelſkich krá=
39:
inach s tym poſelſtwem: Kto nie poydzye zá Saulem á Sámuelem/ ták ſie sſtá
40:
nie iego wołom. Y wyſzło wſzytkich iáko ieden trzy ſtá tyſięcy/ y sſzykował ie
41:
krol ná trży woyſká/ ná świtániu poráźił woyſko Ammonitowo. Rzekli potym
42:
wſzyſcy do Sámuelá/ kto ieſt táki co mowi áby Saul nie był krolem/ wydaycie
43:
go nam ná zábicie. Rzekł Saul/ nie będzye dziś nikt zábit/ bo dziś Pan Bog
44:
zdrowie záchował w Izráelu. Y powtore Sámuel pomázał Saulá ná krole=
45:
ſtwo w Gálgáli. Rzekł thedy Sámuel do ludu: Oto krol idzye przed wámi/
46:
mnieſcie odrzućili y Páná/ á to wam będzye ná známię iż wam Pan Bog dał
47:
krolá w gniewie/ oto dziś ieſt iáſny dzyeń y żniwo pſzenice/ będę prośił Páná á
48:
da grom y deſzcż. Y sſtáło ſie ták wnet przećiw przyrodzeniu oney zyemie. A
49:
lud boiąc ſie/ rzekł: Modl ſie zá námi prośimy/ vcżyniliſmy źle proſząc o krolá.
50:
Rzekł Sámuel: Zgrzeſzyliſcie/ nie odſtępuycieſz potym od Páná/ bo ieſli inácżey
51:
vcżynicie/ zginiecie y s krolem wáſzym.
j. Krole. w xij.

52:
¶ Byl Saul s przodku dwie lecie dobrym á ſpráwiedliwym krolem/ Bogá ſie
53:
boiąc/ przeto ſie mu fortunnie wſzytko wodziło. Ale potym był okrutny nád lu
L 4dem/ nieſprá=



strona: 64v

Kſięgi pirwſze
1:
dem/ nieſpráwiedliwy/ vſtáwámi Boſkiemi gárdził/ ſobie wſzytko przypiſował
2:
á nie Bogu. Wybrał ſobie trzy tyſiące ludu/ s ktorych dwá miał przy ſobie w
3:
Máchmie y Bethel/ á trzeći s ſynem iego Ionátam w Gábie Beniámin/ gdzie
4:
poráźił ſtraż Filiſtyńſką ná mieyſcu obronnym/ cżyniąc ſie pány w Izráelu.
5:
Słyſząc to Filiſtyni/ zebráli ſie przećiw Izráelom trzydzyeśći tyſiąc wozow/ á
6:
ſześć tyſiąc ieznych z ludem bez licżby. Saul wſtąpiwſzy do Gálgále/ wezwał
7:
lud y Sámuelá w rádę ku pytániu Páná. A gdy Sámuel cżekał do ſiedmi dni
8:
według vmowy/ rozbiegł ſie lud od niego á pokrył po iáſkiniach dla boiáźni/ á
9:
drudzy áż do namiotow Filiſtyńſkich ſzli ſłużyć im. Gdy widzyał Saul s ſzko=
10:
dą cżekáć ták długo do ſiodmego dniá/ cżynił ofiáry ſpokoyne. A gdy wypełnił/
11:
przyſzedł Sámuel pytał krolá coś to vcżynił? Rzekł Saul/ pouciekał lud/ zdá=
12:
ło mi ſie ſzkodliwie cżekáć cię długo/ cżyniłem ofiárę boiąc ſie nieprzyiacielá. A
13:
w tym Saul wyſtąpił iż bez Sámuelá cżynił ofiáry. Przeto rzekł Sámuel/ ża=
14:
dnym obycżáiem twoie kroleſtwo dáley nie powſtánie. Ale ſzukał Pan inego
15:
krolá według ſercá ſwego/ áby lud iego ſpráwował. Y odſzedł Sámuel do Gá=
16:
báá Beniámin/ á Saul wyſzedł przećiw Filiſtynom/ á nie było ich z nim iedno
17:
ſześć ſet ludzi á Ionátá ſyn/ y to nie mieli miecżow áni rohátyn/ okrom Saulá
18:
á Ionátá ſyná iego. Abowiem zápowiedzyeli byli Filiſtynowie ſwoim rzemię=
19:
śnikom/ áby im żadney broniey áni zbroie nie cżynili/ gdyż ſwych nie mieli rze=
20:
mięśnikow. Kazał Arkę przynieść do namiotow Ionátá ſyn Saulow krom oy
21:
cowſkiey wiádomośći/ ſzedł z Rycerzem iednym áby ſtraż Filiſtyńſką rozbił.
Ionátá.
Straż Filiſtyn=
ſka.

22:
Przyſzedł nád wał gdzye było kámienie záwieśiſte iáko zęby w ſkále. Rzekł Io=
23:
nátás do ſłużebniká/ iedno ſie vkażym Filiſtyńſkim/ á rzeką pocżekaycie iedno/
24:
ſtoymyſz: á ieſli rzeką chodźcie iedno do nas/ tedy poydzyem/ da ie nam Bog w
25:
moc/ bo v niego wielkość máłość/ á máłość wielkość. A gdy im rzekli Filiſty=
26:
nowie przez wał/ podźcie iedno do nas. Y leźli przez onę ſkáłę ná ręku y ná no=
27:
gach áż ná drugą ſtronę przeleźli/ á ſługá iego zá nim. Sſtráſzył Pan Bog on
28:
lud Filiſtyńſki od Ionátáná iż pocżęli vciekáć. Zábił ich thám Ionátán dwá=
29:
dzyeściá/ drudzy vciekſzy do woyſká Filiſtyńſkiego/ powiedáli ciągnąć Saulá z
30:
wielkoſcią ludzi. Strwożyli ſie ſámi bárzo/ áż ſie ſámi bili vciekáiąc. Saulowi
31:
to powiedzyeli ſzpiegowie/ porádziwſzy ſie Páná Bogá gonił nieprzyiaciele/ y
32:
oni co byli vciekli do Filiſtynow przyſtáli záſię do ſwoich/ á bili Filiſtyny go=
33:
niąc ie/ á było ich iuż ná dzyeſięć tyſiąc w gromádzye. Saul áby ſie pogoniey
34:
nie mieſzkáło roſkazał pod przeklęctwem y gárdłem/ áby żadny nie iadł áż do
35:
wiecżorá áżby ſie pomśćił nád nieprzyiacielmi. A gdy ſzedł lud zá pogonią/
36:
nádchodzili miod ciekący/ ále ſie k niemu nie ſchyláli/ tylko Ionátás/ ktory nie
37:
wiedzyał o przeklinániu oycowſkim/ rozmocżył pręt w potoku á ſkoſztował mio
38:
du/ y oświećiły ſie iego ocży. A gdy mu powiedzyeli o przeklęctwie oycowſkim/
39:
przeſtał wnet. A gdy ſie przez kápłaná rádził Páná Bogá każeli ná Filiſtyny
40:
vderzyć? Zámilcżał Pan ná to pytánie. Przeto Saul wywiádował ſie gniewu
41:
Boſkiego. A gdy ſie wywiedzyał ná ſyná iż iadł miod nád zapowiedź iego/ po=
42:
ſtáwił lud ná iedney ſtronie/ á ſam s ſynem ná drugiey ſtánął/ kazał puſzcżáć
43:
loſy kto winien gniewu Bożego/ ieſli on álbo ſyn/ á miał káżdy táki gárdło dáć.
44:
Padł los ná ſyná iego. Rzekł Saul/ coś vdzyáłał przećiw Bogu. Rzekł Ioná=
45:
tá/ nic inego iednom miodu ſkoſztował niewiedząc o zapowiedzi wcżorá. Rzekł
46:
Saul/ muśiſz vmrzeć Ionátá/ boby tego Pan Bog ná mnie pátrzył. Rzekł lud
47:
poſpolity/ ieſzcżeſzby miał Ionátá vmrzeć/ przez ktorego Pan Bog lud Izrá=
48:
elſki wybáwił/ y wydárli go z ręku Saulowych.
49:
¶ Saul będąc potwirdzony w kroleſtwie/ miał wſzędzye zwycięſtwo nád nie=
50:
przyiacielmi/ á bił Amálechá. Synowie Saulowi byli/ Ionátás/ Ieſui/ Mel=
51:
chiſua/ cżwarty Hisboſet młodszy.
Synowie.
Cory były iego/ Merob/ Michol/ á żoná
52:
Achinoe/ á Hetman woyſká Abner/ ſyn Nerow brát Cyſow.
Cory.
Zoná.
Hetman.
Mowił Sámuel
53:
do Saulá/ Pan Bog to mowi/ áby wygłádził Amálechá ze wſzytkim iego lu=
dem/ ktory



strona: 65

Wiek trzeći.Liſt 65.
1:
dem/ ktory powſtawał przećiw Izráelowi gdy ſzedł z Egiptu. A gdy zebrał
2:
Saul ludu dwie ſcie tyſiąc pieſzego/ potkał ſie z Amálechem/ rzekł Cyneuſowi:
Cyneus.

3:
odſtęṕ od Amálechá bym cię z nim nie poráźił/ boś ty cżynił miłoſierdzye nád
4:
Izráelem. Poráźił tedy Saul Amálechity/ á przepuśćił krolowi ich Agág y
5:
dobytku iego. Rzekł Pan Bog do Sámuelá/ żal mi żem Saulá krolem wy=
6:
brał. Modlił ſie zá nim Sámuel przez wſzytkę noc. Potym Saul vcżynił ſobie
7:
́́tryumf pychy obycżáiem pogáńſkim. Szedł k niemu Sámuel wyrozumiawſzy
8:
iego rzecży. Saul przećiw iemu wyſzedł. Karał go s tego Sámuel/ iż Amále=
9:
chowi przepuśćił/ y z inych rzecży ktore cżynił nád wolą Bożą. Rzekł wyma=
10:
wiáiąc ſie iż to vcżynił áby záchował niektore ludzi żywo ku ofierze á dzyęki cży
11:
nieniu/ ku cżći á chwale Bożey. Rzekł ná to Sámuel/ lepſze ieſt poſłuſzeńſtwo
12:
niżli ofiárá. Rzekł Saul/ zgrzeſzyłem/ ále ná ten cżás weźmi grzech moy. Rzekł
13:
Sámuel/ odrzućił cię Pan Bog ábyś dáley krolem nie był nád Izráelem. A
14:
gdy chciał od niego Sámuel precż iść/ vchwyćił go zá płaſzcż krol Saul/ y ro=
15:
zdárł płaſzcż ná nim. Rzekł Sámuel/ ták Pan Bog kroleſtwo dziś twoie ro=
16:
zdárł/ to ieſt/ od twoich potomkow. A gdy ſie obá modlili do Páná Bogá/
17:
przykazał Sámuel przed ſię przywieść krolá Agág/
Agág krol.
ktorego gdy przywiedzyo=
18:
no tłuſteo/ á on drżał y rzekł/ tákże mię dziś rozdzyeli s ſwiátem gorzka śmierć?
19:
Potym go sſiekał w kęſy Sámuel y wroćił ſie do Rámáthy. Sámuel płákał
20:
Saulá/ przeto Pan Bog rzekł do niego/ ieſzcżeſz płácżeſz Saulá gdym go zárzu
21:
ćił. Náley w rog oleiu/ á idź do domu Iſſái álbo Ieſſe/ á pomáż iednego s ſy=
22:
now iego ná kroleſtwo/ á iż ſie boiſz Saulá/
j. Krole. w xvj.
wiedź Cielcá iákoby ku ofierze. Y
23:
vcżynił ták. A gdy przyſzedł do Bethleem/ rzekli k niemu ſtárſzy/ ſpokoyneli tu
24:
ieſt twoie przyście? bo zá to mieli iż nie dármo przyſzedł/ álbo káráć kogo/ álbo
25:
od oblicżnośći krolá vchodził/ y nie śmieli go przyiąć. A gdy powiedzyał iż przy
26:
ſzedł ku ofierze/ cżynili mu pocżćiwość. Poświęćił Iſſái y ſyny iego/ y poſtawił
27:
ie wnet przed ołtarzem. Widząc Sámuel Heliábá vrody dobrey/ miał zá to iż
28:
ten krolem będzye.
Iſſái álbo Ieſſe.
Heliáb.
Rzekł k niemu Pan Bog/ nie pátrzę ia ná ludzkie vrody áni
29:
cudnośći ciáłá gdy przełożeńſtwá rozdawam/ iedno ná myſli cnotliwe. A ták=
30:
że ſie sſtáło y drugim ſynom/ ktorych był Iſſái ſiedḿ poſtáwił y z wnukiem
31:
Nátán od ſyná Sámáá iż ich nie pomázał. Rzekł Sámuel/ wſzyſcyli tu ſyno=
32:
wie twoi ſą?
Nátán.
Odpowiedzyał Iſſái/ ieſzcże młodſzego nie máſz/ ktory páſie ow=grafika
33:
ce. Przywiedzyon tedy
34:
Dawid z roſkazánia Sá
35:
muelowego rumiány y
36:
cudny/ y pomázan przez
37:
Sámuelá ná kroleſtwo
Dawid pomázan

38:
w pośrzodku bráciey ſwo
39:
iey/ á sſtąpił nań duch
40:
Páńſki/ á od Saulá od=
41:
ſtąpił á zły przyſtąpił/
42:
ktory go ná cżáſy ruſzał.
43:
Przeto rzekli ſłudzy Sau
44:
lowi/ oto cię duch zły po
45:
ruſza/ każ przy ſobie do=
46:
bremu geńcowi być coć=
47:
by od ciebie duchá złego
48:
ſwym gędzyenim wdzyęcżnym odpądzał (bo cżárt gędźby roſkoſzney ćirpieć nie
49:
może.) Y powiedzyano Saulowi iż Dawid vmiał gąść ná lutni. Poſłał Saul
50:
do Iſſái po Dawidá/ ktory przyſzedł z winem á chlebem y kozłem do Saulá/ y
51:
gądł mu ſłotkie ſpiewánie/ gdy go cżárt pocżynał wzruſzáć/ y było lżey Saulo=
52:
wi/ á gdy vćichł odchodził Dawid do oycá.
53:
¶ Sſtáło ſie potym iż ſie zebráli Filiſtynowie przećiw ludu Izráelſkiemu/ ze=
brał ſie też



strona: 65v

Kſięgi pirwſze
1:
brał ſie też Saul z ludem Zydowſkim. Położyli ſie w dolinie modrzewiu. Wy=
2:
ſzedſzy Goliáth z woyſká Filiſtyńſkiego/ mąż wielkiey vrody z narodu Gigán=
3:
tow/
Goliáth.
ná wzwyſz ſześć łokći y ná dłoń/ przeſládował lud Izráelſki mowiąc/ iż ſą
4:
niewolnicy Filiſtyńſkich/ y wywabiał iednego z nich ná rękę bić ſie z nim ſam á
5:
ſam/ ktory kogo przepomoc miał/ lud wſzytek pod poſłuſzeńſtwem iego będzye.
6:
Bali ſie Izráelitowie Goliáthá y vciekáli. Słyſząc Dawid iż krol Saul obie=
7:
cał corę ſwoię dáć temu ktoby Goliáthá zábił/ y vbogáćić go/ pokuśił ſie oń/
8:
á w tym go brácia karáli/ zwłaſzcżá Heliáb/ przypiſuiąc mu niegodność kte=
9:
mu. Słyſząc to Saul wezwał go k ſobie. Rzekł mu Dawid/ ia ſługá twoy bę=
10:
dę walcżył przećiw Filiſtynowi. Bronił mu thego Saul dla lat dzyećinnych.
11:
Rzekł Dawid/ ia ſługá twoy zábiłem Lwá y Niedźwiedzyá gdy mi ſtádo nád=
12:
chodzili/ vcżynię tákież temu nieobrzezáńcowi iáko iednemu z nich. Vbrał go
13:
tedy Saul we zbroię ſwoię/ ále ią Dawid zrzućił iż ſie w niey nie náucżył by=
14:
wáć/ ále wzyął kiy páſterſki á pięć kámieni z rzeki ſmágłe do proce/
Proczá.
ſchował ie grafika
15:
do kalety/ y ſzedł prze=
16:
ćiw Goliáthowi/ ktory
17:
vyrzáwſzy go rzekł/ áza=
18:
żem ia pies żeś ná mię s
19:
kijem przyſzedł. Ktore=
20:
mu Dawid/ thyś przy=
21:
ſzedł ná mię we zbroi/ á
22:
ia k tobie w imię Boże/
23:
áby dziś káżdy kościoł
24:
wiedzyał/ iż nie w mie=
25:
cżu Pan Bog wſpoma=
26:
ga. Ciſnął Dawid s pro=
27:
ce kámieniem/ tráfił Go
28:
liáthá w cżoło/ powto=
29:
re y potrzecie tráfiał go
30:
w cżoło áż padł/ przypadſzy dobył iego miecżá/ y vciął mu ſzyię.
Goliáth zábit.
Vciekáli tedy
31:
Filiſtynowie/ á lud Izráelſki gonił ie áż do brony Akkáron.
Akkáron.
Wzyął thedy Da=
32:
wid głowę y miecż/ y przynioſł do namiotu ſwego. Potym przynioſł to do Ie=
33:
ruzalem/ áby to włożono do domu Bożego ná znák zwycięſtwá. Ten miecż po=
34:
tym Achimelech wzyął. Od tego cżáſu wzyął był towárzyſtwo y przyiaźń Io=
35:
nátás ſyn Saulow z Dawidem/ y dał mu s ſiebie ſzáty ſwoie. Gdy ſie wrocili z
36:
woyſká/ niewiáſty y dzyewki Izráelſkie cżyniąc tryumfy iáko bywał obycżay v
37:
nich wychodząc z miaſt ſpiewały y gędły/ Saul zábił tyſiąc Filiſtynow/ á dzye=
38:
wki záſię odſpiewawáły/ á Dawid dzyeſięć tyſięcy.
39:
¶ Słyſząc to Saul żáłuiąc rzekł/ co mu inego przyſtoi iedno krolewſki ſtolec/
40:
bał ſie áby z iego domu kroleſtwo nie wyſzło. Przeto nie pátrzył ocżymá proſte=
41:
mi ná Dawidá zayrząc mu. Tedy iednego cżáſu gdy cżárt poruſzał Saulá/ gądł
42:
przy nim Dawid/ vderzył nań rohátyną Saul/ y mnimał by go przytknął k
43:
ścienie/ ále ſie Dawid vchylił á ſzedł precż od niego/ á cżynił mu to dwá rázy.
44:
Dał mu potym porucżeńſtwo nád tyſiącem ludu/ vpomináiąc go áby ſobie mę=
45:
żnie pocżynał chciałliby iego corę mieć Merob/ ktora potym daná inemu/ á to
46:
w ten obycżay/ áby iáko zginął od Filiſtyńſkich.
Merob.
A gdy ſie Dawidowi podobáłá
47:
Michol corá Saulowá/ rzekł mu Saul/ ieſli mi przynieſieſz obrzeſkow ſto Fili=
48:
ſtyńſkich/ tedy corę moię odzyerżyſz Michol/ ábych ſie pomśćił nád nieprzyia=
49:
cielmi.
Obrzeſki prepu=
cia.
Michol.
Szedſzy tedy Dawid do Akkáron s ſwym ludem/ zábił dwie ſcie Filiſty=
50:
now/ ktorych obrzeſki przynioſł iáko Saul roſkazał/ ábowiem Saul tego żądał
51:
po nim/ áby od Filiſtynow zginął. Widząc iż Bog z nim był/ zayrzał mu tego.
52:
Dał tedy Saul corę ſwoię zá małżonkę Michol Dawidowi nie z dobrey woley.
53:
Widząc Saul iż Dawid miał przyiaźń y łáſkę z dobrą ſławą v wſzech ludzi/
przykazał Io=



strona: 66

Wiek trzeći.Liſt 66.
1:
przykázał Ionacie áby go zábił. Ale Ionátá máiąc wielką miłość przećiw Da
2:
widowi/ wyſtrzegł go y kazał ſie mu ſchronić/ áżby pirwey z oycem gadał. Mo=
3:
wił tedy Ionátás oycu/ cżemu grzeſzyſz chcąc rozláć kreẃ niewinną tego ktory
4:
wyſwobodził lud Izráelſki/ á tobie bárzo potrzebny poſługámi ſwemi/ s ktoreo
5:
śmierći corá twoiá/ żoná iego/ byłáby záſmucona áż do śmierći. Y obacżył ſie
6:
Saul/ przyſiągł mu rzekąc/ żywie Pan Bog iż nie będzye zábit. Przywiodł te=
7:
dy Ionátá Dawidá przed Saulá á poiednáli ſie. Poráźił drugi raz