[zaloguj się]
metryczka tekstuautor:   Marcin Czechowic
tytuł:   Epistomium
rok wydania:   1583



strona: kt

1:
EPISTOMIVM
2:
Ná Wędźidło Iego
3:
Miłośći Xięzdá Hieronimá Powodo-
4:
wſkiego/ Kánoniká Poznáńſkiego: ku
5:
okazániu nieſłuſznego iego poſtępku prze
6:
ćiw niwinnym: y ku zámknieniu vſt/ nieſłu-
7:
ſznie ſię ná prawdę zbáwienną tárgáiących.
8:
Piotr. 3. v 15. A 2. v 15.
9:
Bądźćie záwżdy gotowymi/ ku odpowiedániu/ káżdemu doma-
10:
gáiącemu ſię odpowiedźi/ około tey nádźieie/ ktora w was ieſt/
11:
z ćichośćią y z boiáźnią. Gdyż tá ieſt wola Boża/ ábyśćie dobrze
12:
cżyniąc/ zátłumiáli nieumieiętność bezrozumnych ludźi.
13:
Tit. 1. v. 10. II.
14:
Wiele ich ieſt y niepoſłuſznych y prożnomownych/ y od rozumu
15:
odwodzących (á nawięcey ktorzy ſą z obrzezánia) ktorym trzebá
16:
vſtá zámknąć/ ktorzy vcżą co nie przyſtoi dla zyſku ſzkárádnego.


strona: ktv

1:
Ná Wędzidło X.K.P.
2:
Ktoż wżdy widał bez nagłowká/ y wodzy Wędźidło?
3:
Wyplunęłoby i z gęby y nagłupſze bydło.
4:
A wżdam tu kśiądz POWODOWSKI zacny y vcżony/
5:
Ia nie mogę rzec inácżey/ zły iezdźiec z tey strony:
6:
Przetoż mu oto BESTYA nagłowek y wodze
7:
Do wędźidłá tu poſyłá/ by nie haſał w drodze
8:
A ieśli więc waśniwego tym nie pohámuie
9:
Ná gębę mu y kágániec/ z piſm świętych dáruie.
10:
Co wſzytko ieſliże zá nic v niego nie ſtoi
11:
Iuż pálcatá żeláznego niech ſie z niebá boi.
12:
Wárá.


strona: *2

1:
Iáſnie Wielmożnemu
2:
á mnie záwſze miłośćiwemu Pánu/ Pá-
3:
nu Ianowi Zamoyſkiemu/ Hetmánowi
4:
y Kánclerzowi koronnemu etc. Láſki Bo-
5:
żey y wſzego dobrego wiernie y ſzcży
6:
rze życży y winſzuie.
7:
IZ ieſzcże nigdy przedtym/ Wielmożny á
8:
Miłośćiwy Pánie/ nie zdárzyło mi ſię
9:
ták ſnádnie dáć odpowiedzi/ ná W.
10:
M. ſwego M. Páná/ namowy/ ku przy
11:
ſtániu moiemu do nabożeńſtwá Rzymſkiego: áni o
12:
wyznániu wiáry mey Chriſtyáńſkiey: do ktorey ſię
13:
odzywam/ ſpráwy vcżynić:
14:
w cżymem cżęſtokroć
15:
od W.M. był vpominan y námawian: áni zoſobná
16:
o cżytániu piſm ſtárych kośćielnych piſárzow/ ktore
17:
poſpolićie Patreſámi/ názywáią: ktoreś mi też W.
18:
M. pilno zálecał: y do cżytánia ich pobudzał.
19:
Ześ mię
20:
też W.M. dárowánim Wędzidłá I.M.X. Iero-
21:
nimá Powodowſkiego/ Kánoniká Poznáńſkiego/
22:
y záleceniem tych kśiąg iego ná przeſzłym Seymie
23:
Wárſzowſkim/ práwie iákoby ku wſzytkiemu temu
24:
niewolił.
25:
Abych y kśięgi te pilnie cżytał: y o ty wſzyt-
26:
kim ſerio, iáko o rzecży magni momẽti. y pilnie rozmy
27:
ślał y oney iáko wielkiey y poważney/ płocho imo
28:
ſię nie puſzcżał/ áni iey ták odłogiem odbiegał. Otoż


strona: *2v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
iuż teraz nieco ſię vwolniwſzy/
2:
y rzecży tey wſzytkiey
3:
dobrze przypátrzywſzy/ y ná nię ſię iáko ſłuſza rozmy
4:
śliwſzy/ dam W.M. ſwemu M.P. krotką y odpo-
5:
wiedz y ſpráwę. Znam y wyznawam/ pilne y vprzey
6:
me W.M. o mię ſtáránie. Znam y wyznawam/ nie
7:
ládá iákie nápominánie.
8:
Y pewienem tego/ iż tho
9:
wſzytko z miłośći W.M. przećiw mnie y życżliwo-
10:
śći tego cżym ſię ſam W.M. kocháć racżyſz/ po-
11:
chodziło. Ktorąm y przedtym záwżdy/ iáko y teraz/
12:
przećiw ſobie bacżył. Y wymowić nieumiem/ iákom
13:
tego od W.M. wdzięcżen: y iákom W.M. zá to po
14:
winien.
15:
Iakożem ſię ia też propoſſe meo: ilem naprzy
16:
ſtoyniey mogł y vmiał: oto záwżdy chętliwie z ſercá
17:
ſtárał/ iákobyś mię W.M. przećiw ſobie/ tákim być
18:
záwżdy nálaſł/ iákoś ſobie W.M. o mnie otuchę cży
19:
nił. A ieſli w cżym tedy w tym/ nie gnuśnie y nie le-
20:
niwie/
21:
chćiałem to wſzeláką pilnośćią W.M. poká-
22:
záć: co ſię tknie wiáry/ wyznánia/ y nábożeńſtwá/ ták
23:
ſtárego Rzymſkiego/ iáko y tego v świátá wzgár-
24:
dzonego/ ktore ludzie w rzecż tę cále nie wglądáiący/
25:
nowym nazywáią: y ono niewiem iáko ſqualuiąc ták
26:
y owák ſzcżypią: y we złe podeyzrzenie do poſpolſtwá
27:
y do mágiſtratu/ przywodzą.
28:
Do ktoreo / iáko przed
29:
tym/ ták y teraz/ iam ſię też z drugimi/ zá potárgnie-
30:
niem oycá niebieſkieo/ odzywał/ y przy nimem/ iáko
31:
y teraz z łáſki ſtworzyćielá moiego/ ſtátecżnie trwał.
32:
Iednák/ iż mi ſłowá y nápominánia W.M. z pámię
33:
ći nie wychodziły: y kśięgi dárowáne ku temuż po-
34:
budką były:
35:
żebym ſię ieſzcże tym pilniey rzecży tey/ o


strona: *3

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
ktorą nawięcey idzie/ z wzywániem páná Bogá ná
2:
pomoc/ przypátrzył: tedym tego nie zániechał. Nie
3:
tylko w domu ſwym zoſobná/ y rozmyśláć y cżytáć:
4:
y I.M.X.K. Wędzidłu pilnie ſię przypátrowáć:
5:
ſpo
6:
dziewáiąc ſię tego/ iż on po inſzych/ w ták nie máłych
7:
kśięgách/ miał coś nád inſze przynieść/ y pokázáć le-
8:
pſzego y doſkonálſzego: álem też y z inſzymi o tym ro-
9:
zmawiał: wywody y świádectwá/ ktorych X.K. v-
10:
żywa/ vważał: y z piſmy ś. y z Patreſámi też niekto-
11:
rymi I.M. piſánia doświádcżał.
12:
Wſzákoż gdym o-
13:
bacżył/ iż I.M. X.K. to nawięcey przedśię bierze/ y
14:
ná wyſtáwę y obronę tego ſię naśilniey zdobywa: o
15:
cżym ſię/ wedle ſądą I.M. X. Arcybiſkupá/ y I.
16:
M. ſámego właſnych ſłow/ ſkrętnie bádáć nie trze-
17:
bá. Iáko o dwoiákim rodzeniu Páná Chriſtuſo-
18:
wym/
19:
ktore kuſząc ſię niektorzy opiſáć/ prożno (iáko
20:
I.M.X. Arcybiſkup piſze) wodę mierzyli. Tákże o
21:
iedność iſtnośći troiákiey w perſonách/ y o wiárę
22:
Troyce etc. O cżym niemáſz nic wyráznie w piſmie ś.
23:
iáko ſam X.K. wyznawa:
24:
Tedy dopiero/ nie náydu-
25:
iąc w nich tego cżegom ſię nawięcey ſpodziewał: o-
26:
wſzem coś temu przećiwnego: á nie tylko ſłowu Bo
27:
żemu/ tákże wyznániu proſtemu Apoſtolſkiemu/ ále
28:
y inſzym dawnieyſzym patreſom. A nád to ieſzcżem
29:
y to obacżył/
30:
iż X.K. z wielkim gniewem/ z zapálcży-
31:
wośćią/ z vſzcżypkámi/ háńbiąc y lżąc/ z tymi ſię ob-
32:
chodzi/ przećiw ktorym ná imię piſze/ quod virum pi
33:
etatem profitentem (meo quidem iudicio) dedecet; v-
34:
myſłem ſwoy odmienił.
35:
Bo ty kśięgi X.K. nie wa-


strona: *3v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
bią do śiebie cżłeká ſpokoynego: y miłość/ zgodę y po
2:
koy z káżdym záchowáć vśiłuiącego: ále práwie od
3:
śiebie iákoś náporząd gwałtem odpycháią: ſłowy
4:
iákimiś nie bárzo vcżćiwymi/ pobożnymi y ćichymi:
5:
ktorych ſą pełne.
6:
Bo niewiem ábyś y W.M. ſam/
7:
gdyby kiedy cżás był cżytáć ie/ mogł to pochwalić:
8:
gdy kto/ máiąc z kim przą/ á ieſzcże o Bogu y o rze-
9:
cżách/ ku chwale iego y zbáwieniu należących/ tego z
10:
ktorym ma przą/ miáſto duchá ćichego/ iákiego pi-
11:
ſmo ś. w wiernych záleca/ gniewliwie y popędli-
12:
wie/
13:
bez chriſtyáńſkiey miłośći/ ćichośći y ćierpliwo
14:
śći/ beſtyą/ świnią dziką/ kocżkodanem/ morſkim ko-
15:
tem/ niemotą/ mięſzáńcem Szląſkim/ Cżeſkim/ Cy-
16:
gáńſkim/ á inſzych wſzytkich zbiegámi y tułakámi y
17:
niewiedzieć iáko: miáſto zbićia rzecży ieo ſłowem Bo
18:
żym/ przezywa.
19:
A co więtſza/ iż y ſłowo Boże/ ſłody-
20:
cżą y rzeſzotem ſzátáńſkim názywa/ y piaſzcżyſtym
21:
fundámentem/ á to gdyby ſię kto ná nim budowáć
22:
chćiał/ y do niegoby ſię vćiekał/ y gdyby ták mowił
23:
ſcriptum eſt enim, chcąc tym ſpoſobem wſzytkich od
24:
ſłowá Bożeo odwieść:
25:
á do ludzkich wynálaſkow/ y
26:
ſwych kśiąg/ nieopátrzne ludzi przywieść/ y one ták
27:
iáko cżecżotki/ ná tym lepie ſwym/ połowić. W cżym
28:
nie tuſzę/ áby inſzy vcżeni ludzie y bácżni/ I.M. to-
29:
wárzyſze/ mieli to I.M. pochwalić. Ná ktore piſá-
30:
nie/
31:
ácżem y ſam miał był wolą nieco wedle bacżenia
32:
y rozſądku mego odpiſáć/ widząc ták wielkie y zná-
33:
cżne błędy: y iáwne potwarzy niewinnych: ktorych
34:
by ſię ślepy domácáć mogł:
35:
ktorych y pokryć/ iáko in


strona: *4

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
ſzy iego towárzyſze cżynią/ nieumiał. Wſzákże/ iż mi
2:
cżęſto y gospodárſtwo domowe/ y potrzeby przyia-
3:
ćielſkie bywáią ná przekázie/ á k temu nie miałem po
4:
gotowiu/ Patreſow ſtárych/ ták wiele: procż niekto-
5:
rych tylko:
6:
do ktorych cżytania/ cżáſu wielkiego/ y do
7:
brego rozmyſłu potrzebá. Gdyż piſmá ich/ y wykłá-
8:
dy/ máło nie ná wſzytkich mieyſcách/ trudnieyſze y zá
9:
wikłáńſze ſą/ niż ſámo ſłowo Boże ktore oni wykła-
10:
dáią. Przetoż niechcąc przedśię tego odłogiem poło
11:
żyć/ y ták zgołá milcżeniem teo zbyć:
12:
żadney nigdy o
13:
wierze/ y wyznániu/ y nabożeńſtwie ná ktorym prze-
14:
ſtawam ſpráwy W.M. nieucżyniwſzy. Przyłożyłem
15:
ſię do tego pilnymi namowámi ſwymi/ áby ten/ prze
16:
ćiw ktoremu miánowićie I.M.X.K. vrobił Wę-
17:
dzidło ſwe/ ná to odpiſał: á mnie z tey prace oſwobo
18:
dził.
19:
Bo to iemu ſnádniey y przyſtoyniey przyść y ná
20:
leżeć miáło. A otom go zoſobná prośił: áby mię tym
21:
dárował/ coby ná to Wędzidło vrobił/ á mnie záś
22:
tym/ iáko mym właſnym/ wołno było/ wedle woley
23:
y zdánia mego/ ſzáfowáć: y ono iáko ſwe komuby mi
24:
Bog kazał przypiſáć.
25:
Vcżynił on tedy żądániu me-
26:
mu nákrotce doſyć: folguiąc y nakłádowi y cżemu in
27:
ſzemu: iáko to y w piſániu ſwym nie raz wſpomina:
28:
y vſtnie o tym zemną rozmawiał: ſtrzegąc iuſtum de-
29:
corum: y niechcąc ſię wſzytkimi grubymi błędámi bá
30:
wić: ktorych wielkość niezlicżoną w Wędzidle X.K.
31:
pokázuie.
32:
Oprocż tych ktore odpiſuiąc z potrzeby o-
33:
kázowáć muśiał. Aby wżdy znáć/ gdzie prawdá/
34:
gdzie tey też wedle ſłowá Bożego niemáſz. Ia tedy/


strona: *4v

Liſt I.M. Páná Orzechowſkiego/
1:
doſtawſzy iuż tego/ ocom ſię ſtárał: y pilno ſię temu
2:
przypátrzywſzy:
3:
cżytáiąc raz y drugi: gdym to oba-
4:
cżył/ iż ná trzy rzecży głownieyſze/ y ſłowem Bożym
5:
y patreſámi ſtárymi/ (wedle zdánia mego) nie zle
6:
odpowieda: chowáćiem tego długo domá w kąćie
7:
niechciáł: álem to vmyślił pod imieniem W.M. ſwe
8:
go M.P. ná iáśnią wypuśćić:
9:
W.M. to zoſobná
10:
przypiſawſzy. Ták ſobie tuſząc/ y tego ſię ſpodziewá
11:
iąc: iż tho iuż ſtánie zá moię właſną y odpowiedz y
12:
ſpráwę/ ktoram zdawná myślił był kiedykolwiek/ na
13:
ctus oportunitatem loci et temporis, W.M. S.M.P.
14:
vcżynić. A to/ ná one cżęſte namowy y nápominá-
15:
nia W.M. ktorem z pocżątku przepomionął.
16:
A zo-
17:
ſobná/ między inſzymi przycżynámi/ tá iedná nie po-
18:
máłu mię ku przypiſániu tych kśiążek W.M. po-
19:
pchnęłá: żem cżęſto od wielu ludzi ſłychał to twier-
20:
dzących: iákobyś W.M. oto ſtać miał/ y ná to rá-
21:
dzić: áby wolność ſtárodawna Polſka/ wierzenia y
22:
chwalenia Bogá/ wedle dárowánia iego/ byłá záhá
23:
mowána:
24:
y przez gwałthowne iákieś/ do wiáry
25:
Rzymſkiey wſzytkich przyćiſkánie/ odięta. Cżeo Pá-
26:
nie Boże vchoway. Otoż ia będąc tego dobrze świá
27:
dom/ z powieśći wielu zacnych życżliwych W.M.
28:
przyiaćioł: z pewnych niektorych znákow/ á oſobli-
29:
wie ex ſentẽtiis
30:
ktore W.M. iáko zacny Senator y
31:
dobry ſtroż pokoiu poſpolitego/ in cauſa religionis,
32:
w rádzie koronney ferowáć rácżyłeś/ y po więtſzey
33:
cżęśći z vſt W.M. ſámego: iż to nigdy nie było áni
34:
ieſt. Owſzem ſię rzecż temu przećiwna pokázuie.
35:
Nie.


strona: **

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
tylkom tho ludziom tym z głowy wybijał: álem też
2:
tym wydániem pod imieniem W.M. kśiążek tych/
3:
chćiał przed wſzythkim świátem tho oświadcżyć.
4:
Swiádom tego będąc dobrze/ iáko W.M. pilnie y
5:
vprzeymie zábiegáć temu/ wſzelákim ſpoſobem/ ra-
6:
cżyſz: żeby kiedy dla tey rzecży (coby pewnie być mu-
7:
śiáło) do rozruchu iákiego domowego: do niezgod:
8:
y do wylania krwie: w tey ták długo trwáiącey rze-
9:
cży poſpolitey náſzey Polſkiey nie przyſzło.
10:
Pátrzyć
11:
W.M. w to y dobrze to vważác racżyź/ żeby rzecż tá
12:
końcá dobrego nie wzięłá: Y w to nie mniey: miłu-
13:
iąc nas powinowáte ſwe: ktorych W.M. wiele maſz
14:
od nabożeńſtwá Rzymſkiego odłącżonych: żeby przy
15:
ſzło kreẃ z ſwego właſnego ciáłá naprzod/ y kreẃ
16:
bráćiey ſwey/ á potym y inſzych wielu powinowá-
17:
tych wylewáć.
18:
Do cżego y náturá/ y rozum/ ktorym
19:
W.M. Pan Bog opátrzył/ nigdy to wiem W.M.
20:
nie wiedzie. Swiádomeś W.M. teo dobrze/ że z ſtro
21:
ny wiáry byłátá zawſze wolność w Polſzcże: y w in-
22:
ſzych páńſtwách do niey należących: że nie niewolił
23:
ieden drugiego do wiáry ſwey/
24:
mowiąc to z ſtrony
25:
Papieſkiey wiáry/ y z ſtrony też wiáry Greckiey: kto
26:
rey ſię Ruś náſzá trzyma. owſzem káżdy/ ſtoiąc przy
27:
ſwey wierze/ weſelił ſię z wolnośći ſwey od ſław-
28:
ney pámięći Krolow dawnych nádáney. W co iż
29:
wiem że W.M. iáko ſię godzi/ nád inſzych wiele pil
30:
nie wglądáć racżyſz:
31:
rzecż to nie podobna/ ábyś tę da
32:
wną wolność wſzytkim ſłużącą/ chćiał w cżęśći nie-
33:
ktorym wydzieráć: (iáko ſię niektorzy domnima-


strona: **v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
wáiąc/ po ſtronách/ mowią) ábo ná to rádzić/ żeby
2:
im byłá odięta y wydárta.
3:
To tedy ia/ pewnie wie-
4:
dząc/ y tákiemu mnimániu ludzkiemu zabiegáiąc: tą
5:
ſwoią przedmową ku W.M. Pánu ſwev Miłośći-
6:
wemu/ okázuiąc miłość y vprzeymość/ ktorą przeci-
7:
wko W.M. mam/ y tom też okazáć chćiał/ iáko ſię o-
8:
ni ná tym mylą: á ia też iákiegom ieſt w tey mierze o
9:
W.M. wyrozumienia.
10:
A mam też tę w Bogu ná-
11:
dzieię: y ták ſobie o miłośći W.M. przećiw ſobie tu-
12:
ſzę: iż też W.M. to po ſobie/ gdy będzie potrzebá po-
13:
każeſz: á tym chętliwym vmyſłem moim/ obrażáć ſię
14:
nie będzież: áni tym dárem moim pogárdziſz. Gdy-
15:
żem ieſzcże nigdy tego nie doznał:
16:
ábyś W.M. moią
17:
też vprzeymośćią y poſługámi lichymi/ miał przed-
18:
tym kiedy gárdzić. Owſzem/ iákoś W.M. wſzytko z
19:
ochotą y przyiaćielſką vprzeymośćią przyimował:
20:
ták nie wątpię/ iż te kśiążki/ nie tylko z oną ſtárą y zwy
21:
kłą/ ále nád onę więtſzą/ y chęćią y miłośćią przyiąć bę
22:
dzieſz racżył.
23:
Y w tym też nie wątpię: iż iákom ia od
24:
W.M. ſwego M.P. nie z zámárſzcżoną twarzą dá
25:
rowáne Wędzidło przyiąwſzy cżytał/ y rzycżym ſię w
26:
nim zámknioney dobrze y pilno przypátrzył: że też y
27:
W.M. doſtawſzy cżáſu wolnego: iákoż go łácno/
28:
gdy wola W.M. do tego przyſtąpi (by też y komu
29:
przed ſobą cżytáć roſkazawſzy) doſtáć możeſz:
30:
z tá-
31:
kąż też y ochotą y pilnym rozmyſłem: y práwym roz-
32:
ſądkiem: ty o demnie dárowáne kśiążecżki przecży-
33:
taż. Abyś W.M. wedle zdrowey rády/ y dowćipu
34:
y rozſądku wrodzonego/ iáko inſze rzecży rozſądzaſz:


strona: **2

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
y to też rozſądzał.
2:
Ieſli nie dla cżeo inſzego: tedy wżdy
3:
przy namniey dla tego: żebyś W.M. wiedział/ co o
4:
náſzym nabożeńſtwie/ wierze y wyznániu/ nie z cu-
5:
dzey zaocżney/ nie pewney/ powieśći: ále iuż práwie/
6:
iáko z vſt náſzych właſnych/ rozumieć y trzymáć W.
7:
M. będzieſz miał.
8:
Przypátruiąc ſię y temu/ iáko nie
9:
tylko w ſłowo Boże: ktore ſámo trwa ná wieki: ále
10:
y w Pátreſy wgladamy: y o tym też potym rozſądek
11:
dáć/ (ácżći y to iáko y wiárá prawdziwa ieſt oſobli
12:
wym dárem Bożym.) kto właſniey y przyſtoyniey/
13:
ták świádectw piſmá ś. iáko y ſtárych Patreſow
14:
piſm vżywa:
15:
y kto też kov co ſpráwiedliwie/ ábo nie-
16:
ſpráwiedliwie zádáie. Co gdy W.M. będzież racżył
17:
wziąć przedśię: iákoż nie wątpię iż W.M. wezmież:
18:
tedy nie tylko mnie rzecż miłą y wdzięcżną vcżyniż: z
19:
ktorey ia też to poznam/ iż mię W.M. prawdziwie
20:
iáko y przedtym miłuieſz:
21:
ále też y ſámemu ſobie zá
22:
pomocą Bożą iednego wſzechmogącego/ wielki po
23:
żytek vcżyniſz. Acżći ku niemu nie ládá iako W.M.
24:
przyidzieſz. Lecż áż zá pilnym y cżęſtym (wzywáiąc
25:
imienia Páńſkiego) w rzecż tę wglądániem: y w
26:
niey vſtáwicżnym rozmyślániem.
27:
Ták iáko W.
28:
M. pilnie y oſtro w ſpráwy świátá tego prętko ku
29:
kreſowi bieżącego/ á práwie ſię iuż końcżącego/ y w
30:
poſtępki tey náſzey rzecży poſpolitey Polſkiey wglą-
31:
dáiąc/ nie ládá iákie pożytki docżeſne/ iáko ſławę y
32:
zacność odnośiſz. W ktorych trudnoby kto miał W.
33:
M. celowáć.
34:
A co ſię mnie zoſobná dotycże M.P. y tego ku


strona: **2v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
cżemuś mię W.M. cżęſto y pilnie nápominał: tedy
2:
y o tym ták tę krotką W.M. ſpráwę dáię. Naprzod
3:
co ſię tknie cżytánia ſtárych Oycow: tedym iuż tego
4:
potroſze probował.
5:
A coż potym/ gdy ſię w nich te-
6:
go ſmáku doſmákowáć nie mogł/ ktory cżuię w cży-
7:
tániu piſmá świętego? Bo naprzod/ to w nich ieſt:
8:
com też z przodku ſpominał: iż piſmá/ ich y wykłá-
9:
dy/ dáleko trudnieyſze ſą/ niż to ſłowo Boże/ ktore o
10:
ni wykłádáią.
11:
Abowiem/ rzecż proſtą y iáſną przez
12:
ſię/ dziwnymi iákiemiś allegoriámi/ y iákimiś zmy-
13:
ſłámi wymyślonymi/ ktore duchownymi zowią/ ták
14:
wiklą y kręcą/ że ſię y ſámi z niey wykręćić y wywi-
15:
kłáć nie mogą. Lecż nie dziw. Quia oculos habentes,
16:
non vident: et non vident:
17:
quia cum ſapientes et vide-
18:
ri et haberi volebant, ſtulti facti ſunt, iáko Páweł ś. o
19:
tákich z piſm Prorockich do Koryntcżykow piſząc/
20:
iáſnie twierdzi. Ponieważ/ y ćwicżenia ſwego one-
21:
go właſnego pogáńſkiego: (bo máło nie wſzyſcy mię
22:
dzy nimi vcżeńſzy y przednieyſzy pogáńſkimi Filozo-
23:
fámi przedtym byli) zábacżywſzy:
24:
obſcuriores wſzę
25:
dy definitiones ipſo definito kłádli. Druga y tho też
26:
ſmáku y chęći ku cżytániu Patreſow nie cżyni: iż ich
27:
nie tylko ták wiele ieſt: y ták trudnych/ y węzłowá-
28:
tych: ále iż też ták wiele kśiąg rozmáitych nápiſáli/ o
29:
tym y o owym:
30:
że to niepodobna/ ábo ktory z ſá-
31:
mych zakonnikow/ żywąc ſto lat/ mogł wſzytki z pil-
32:
nym vważeniem y rozſądkiem/ porządnie przecży-
33:
táć. A coż ſzláchćić/ máiąc ná ſię inſzych zabáwek wie
34:
le? Trzećia/ żem też to w nich obacżył iż ſię zſobą bár-


strona: **3

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
zo cżęſto nie zgadzáią.
2:
Nie tylko Greccy z Láćińſki-
3:
mi: coby ſie mogło zdáć rzecżą znośnieyſzą: Ale y ſá-
4:
mi Grekowie między ſobą/ y Láćinnicy też tákże mię
5:
dzy ſobą. A nie tylko to: cżemum ſię ia dopiero z tych
6:
kśiążek przypátrzył: y dziwowáć ſię temu tym wię-
7:
cey pocżął: Ale co dáleko gorſza y ſzkodliwſza/
8:
żeby
9:
ſnadź ledwie iednego pokázáć kto mogł/ ktoryby ſię
10:
y z drugim y ſam zſobą zgodził. Iáko ſię toż I.M.X.
11:
Powodowſkiemu/ onych náśládowcy pilnev / przy-
12:
dáło: że ſię też cżęſto y z inſzym y ſam zſobą nie zgadza.
13:
Co mu ſię też ná oko/ y káżdemu/ z Wędzidłá iegoż
14:
pokaże. Nie báwiąc ſię tedy nacżyniem rozeſchłym
15:
przećiekáiącym/ áni ſtudniſkámi tymi/ ktore w ſobie
16:
wody żywey/ iáko Prorok mowi/ zátrzymáć nie
17:
mogą: wolę ná zrzodłách wod żywych/ ſłowá Boże
18:
go/ przeſtáwáć:
19:
y wedle niego/ z ſtráchemy ze drże-
20:
niem/ zbáwienie ſwe ſpráwowáć. Bo mię to ſámo/
21:
będąc prawdziwym y doſkonáłym/ ná ſumnieniu y
22:
vćieſzy y vſpokoi. Cżego piſmá Patreſow nigdy nie
23:
ſpráwuią. Choćiaż też podcżás naydzie ſię w nich y
24:
to co ieſt dobrego: zeznáć to káżdy muśi.
25:
Ale wżdy
26:
głupia ieſt/ wedle ſámychże niektorych Patreſow/
27:
wolęć rácżey z potoká zábłoconego/ od zrzodłá dá-
28:
lekiego/ wody cżerpáć: niż ze zrzodłá ſámego: gdy bli
29:
żey ieſt Y lepiey też/ ná iednym raz od Bogá ſtwo-
30:
rzonym ſłońcu przeſtáwáć: niż ſię onymi báwić/
31:
kto-
32:
re ſię podcżás z wilgotnośći ſubtylnych ná powie-
33:
trzu/ od ſłońcá prawdziwego/ zápaláią y pokázuią.
34:
A co ſię záś tknie wiáry y wyznánia moiego: rad ná


strona: **3v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
proſtym wyznániu Apoſztolſkim przeſtawam.
2:
Bo
3:
choćiaż to dobrze wiem/ iż ſię ludzie vcżeni przedtym
4:
zdawná oto kuśili: iákoby nád nie co lepſzego y do-
5:
ſkonálſzego kiedy wydáli. Wſzákże ſię zá wżdy bárzo
6:
ná tym omyláli. A wyznánie Apoſtolſkie v mnie nie
7:
inſze ieſt/ iedno ktore ſię w ich właſnych piſmiech náy
8:
duie.
9:
Iáko naprzod/ gdy ſię od nich Iezus on poto-
10:
mek Dawidow/ ſyn Bogá żywego namileyſzy/ py-
11:
tał/ mowiąc do nich. Kim mię powiedáią być ludzie
12:
ſyná cżłowiecżego? y powiedzieli mu rozmáite ludz-
13:
kie/ ále káżde niepewne/ áni prawdziwe mnimánie.
14:
Z nowu onych ſámych pyta: á wy kim mię być po-
15:
wedaćie?
16:
Tám dopiero Piotr imieniem wſzytkich/
17:
y krotko y poproſtu/ ále prawdziwie powiedział:
18:
Tyś ieſt Chriſtus ſyn Bogá żywego. Ktore wyzná
19:
nie/ iż támże ſam pan Chriſtus pochwalił/ y wyznał
20:
ie być z obiáwienia oycá niebieſkiego: y to o nim po-
21:
wiedział/ iż go y brany piekielne nie zmogą: przetoż
22:
ſię ia tego trzymam.
23:
Nádto ſię domyśláć więcey nie
24:
chcę: áni ſobie inſzego ſkłádáć będę: áni też od ludzi
25:
zmyślonego y złożonego przyimowáć myślę. Ani ſię
26:
też od tego ſyná cżłowiecżego/ Chriſtuſá Iezuſá ſy-
27:
ná Bogá żywiącego/ do żadnego inſzego odchyłáć/
28:
y do niego przyſtáwáć niechcę.
29:
Owſzem ták ieſzcże z
30:
Apoſtoły do niego mowić będę. A do kogoż od ćiebie
31:
odyidę Pánie? A ty maſz ſłowá żywotá wiecżnego?
32:
Gdyżem to poznał y temu wierzę żeś ty ieſt Chriſtus
33:
on ſyn Bogá żywego etc. A w tym/ vpewniony ie-
34:
ſtem/ z piſm ś.
35:
iż procż tego Iezuſá ſyná Bożego wła


strona: **4

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
ſnego y namileyſzeo / zá mię dla grzechow ná śmierć
2:
wydánego/ y dla vſpráwiedliwienia moiego dniá
3:
trzećiego wzbudzonego: ktorego Bog pánem y Chri
4:
ſtuſem vcżynił: duchem świętym pomázał:
5:
zwierz-
6:
chnośćią ná niebie y ná ziemi darował: cżćią y chwa
7:
łą vkoronował: dziedzicem wſzytkiego y Sędzią ży-
8:
wych y pomárłych poſtánowił: nie máſz żadnego in
9:
ſzego ſyná Bożego właſnego. Przetoż też/ procż te-
10:
go nie znam áni mam żadneo inſzego wybáwićielá
11:
od grzechow y śmierći.
12:
Iż też niemáſz imieniá inſze-
13:
go pod niebem/ ktoreby było podáne między ludzi/
14:
przez ktoreby zbáwieni byli: y ná ktoreby káżde kolá-
15:
no/ y niebieſkich/ y ziemſkich y podziemnych/ vpadáć
16:
muśiáło. Ani ieſt żaden inſzy między ludzmi á Bo-
17:
giem pośrzednik/ procż tego ſámego/ człowieká Ie-
18:
zuſa Chriſtuſá ſyná Bożego/
19:
od Bogá ku temu koń
20:
cowi świátu dánego/ żeby żaden kto weń wierzy nie
21:
zginął/ áleby miał żywot wiecżny. W ktorego iż y ia
22:
z łáſki Bożey wierzę/ przetom też pewien żywotá
23:
wiecżnego/ y korony oney niewiędnącey/ ktorą mi
24:
też odda w on dzień oſtátecżny.
25:
A ieſli idzie o Ceremonie zwierzchne y ćieleſne:
26:
ktorych w Rzymſkim nabożeńſtwie pełno: rozmái-
27:
tych cżáſow od rozmaitych też oſob wymyślone/ y
28:
mocą wielką vprzywileiowáne: ktorym ſię iáko ry-
29:
by y zwierz ponętą/ ocży y ſercá ludzi ćieleſnych też zá
30:
bawiáią: wnęcáią: á potym y śidlą.
31:
Ktorych zgołá
32:
v nas niemáſz: procż niektorych znacżnie w piſmie ś.
33:
nowego Teſtámentu/ záleconych y roſkazánych: Ty


strona: **4v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
mię iuż też do śiebie/ chociaż ſię zdádzą być ozdobne/
2:
vfam pánu Bogu moiemu/ nie zwabią.
3:
Iużem ſię y
4:
tego/ z łáſki Bożey náucżył/ iż Bog ktory ieſt duch/
5:
tákowych chwalcy ſzuka/ kthorzyby go ná káżdym
6:
mieyſcu (choćiaż też to X.K. obraża/ iż nie w kośćie-
7:
le/ ále w dworze nád ſtáwem/ gdzie powieda ſzátan
8:
we trzćinie mieſzka.
9:
Nie pámiętáiąc ná piſmo ś. iż w
10:
ludziách świátá teo y ſynách odpornych on ma ſwo-
11:
ię zwierzchność y mieſzkánie.) w duchu y w praw-
12:
dzie chwalili. Nie w kośćiołách rękomá/ y koſzto-
13:
wnie/ vrobionych: áni z tákimi ápáraty/ y ceremo-
14:
niámi/ iákich pełne ieſt Rzymſkie nabożeńſtwo.
15:
Ze
16:
ich y ſámi pocżtu vcżynić/ et rationem dare nequeunt:
17:
vt ipſimet, fatentur. Przetoż też iuż o nie nic niedbam.
18:
Pámiętáiąc náto: Cżego Páweł ś. vcży: vt noſter
19:
cultus ſitarationalis, et ne praeſiemus nos ſimiles huic ſe-
20:
culo. Choćiaż ći to nabożeńſtwo Rzymſkie/ ieſt ná-
21:
turze ludzkiey ſkáżoney y miłe y wdzięcżne:
22:
y kto go vmie vżyć nie ládá iáko pożytecżne. A zwłaſzcżá/ że
23:
w nim cżłowiek nábroiwſzy ſię roſpuſty tákiey y o-
24:
wákiey/ quauis leui aquę luſtralis aſperſione, może być
25:
wſzytkiego wolen. Bo ták poſpolićie mowią: Aqua
26:
benedicta deleantur noſtra delicta.
27:
Cżym ſię wrotá lu
28:
dziom ćieleſnym do wſzytkiego ſzyroko otwieráią. A
29:
ták M.P. krotko mowiąc/ tę W.M. o ſobie ſprá-
30:
wę dáie/ żem pilnie y ochotnie wglądał w namowy
31:
y nápominánia W.M. z ſtrony przyſtánia do nabo
32:
żeńſtwá Rzymſkiego: y znáć to W.M. z tego moieo
33:
piſánia możeſz: żem ich nie poważał lekce.
34:
O wſzem


strona: *

do I.M.P. Páná Hetmáná y Kánclerzá koronnego.
1:
będąc nimi iáko iednymi pobudkámi wzruſzony/
2:
tym pilniey wglądałem w tę rzecż/ doświadcżáiąc
3:
y ſwego nabożeńſtwá/ y Rzymſkiego/ z modlitwá-
4:
mi. Y widziałem/ żeby mi Rzymſkie do światá/ cum
5:
et ingenii quaedam non deſint dotes, et eſt ſalubre cor-
6:
pus, było ſnádnieyſze:
7:
y ćiáłu moiemu więcey/ niż to
8:
prawdziwe/ pożytecżnieyſze. Ale ná cżás tylko krot-
9:
ko trwáiący. Lecż gdym ſię záś Chriſtuſá páná mo-
10:
iego vſt porádził: ktorym vfam: wolę ſię iuż przy tym
11:
wzgárdzieńſzym báwić: y ná nim cále z ſercá prze-
12:
ſtáć: y zá Chriſtuſem/ wąſką drogą z krzyżem iáko
13:
mogąc/ by też y ná báłuku wlec z wiernymi:
14:
co Bog
15:
dopuśći ćierpiąc: A w tym przedśię vmyſłu ſwego
16:
nie odmieniáć. Niż mieć docżeśny pożytek grzechu.
17:
Vpátruiąc więtſzȳ być pożytkiem vrągánie dla Chri
18:
ſtuſá/ niż ſą wſzytki świátá tego bogáctwá. Co ieſli
19:
ſłuſznie cżynię ábo nie/ będzieſz y ſam W.M. mogł
20:
łácno z tych kśiążek/ przecżytawſzy ie pilno/ wyrozu-
21:
mieć:
22:
y zdánie ſwoie potym powiedzieć. Ia zá chęć/
23:
miłość/ y ſtáránie vprzeyme ktoreś W.M. o mnie
24:
mieć racżył/ ſwemu M.P. wielce dziękuię. Y Páná
25:
bogá proſzę żeby: y W.M. vżycżyć racżył duchá ſwo
26:
iego ś. żebyś też W.M. mogł kiedy pilnie/ cum timo
27:
re Dei, o práwey drodze zbáwienney/ wedle náuki
28:
Chriſtuſowey/ y Apoſztolſkiey/
29:
á nie według náuk
30:
ludzkich y nałogu ſtárego/ pomyślić. Mam w pánu
31:
Bogu moim nádzieię/ żebyś W.M. znácżną odmiá
32:
nę ná ſercu ſwym rychło pocżuł. Cżego W.M. wier
33:
nie życżę. A ż tym W.M. Páná ſwego M. Bogu oy


strona: *v

Liſt I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego/
1:
cu iedynemu wſzech rzecży ſtworzyćielowi/
2:
Bogu y
3:
oycu páná moiego Iezuſá Chriſtuſá oddawam. V
4:
ktorego niemáſz nic niepodobnego.
5:
Dan z Drouſká zamecżku Oycżyſtego: Roku od
6:
národzenia ſyná BOżego Iezuſá Chriſtuſá 1583.
7:
dniá 28. Pázdźierniká.
8:
W.M. mego M. Páná powinny ſługá/
9:
Páweł Orzechowſki/
10:
Podcżáſy Chełmſki.


strona: *2

1:
Iego Mcżi pánu Pá-
2:
włowi Orzechowſkiemu z OrzechowáOrzechowcá
3:
Podcżáſzemu Chełmſkiemu etc. Pánu y dobrodzie-
4:
iowi ſwemu łáſkáwemu/ Marćin Cżechowic
5:
łáſki Bożey/ y wſzego błogoſłáwieńſtwá
6:
duchownego życży.
7:
PVśćiſzwy imo ſię ná ſtronę/ moy łáſkáwy pánie Pod-
8:
cżáſzy/ prawdę świecką: w ktorey ſię ſłuſznie vcżćiwi
9:
ludźie kocháią: á tym przećiwni z nią ſię cżęſto mijá-
10:
ią: y dla niey kochánkow iey nienawidzą. Widze ná
11:
oko/ iż to nigdy nie było: áby prawdá oná zbáwien-
12:
na/ w ſłowie Bożym oznaymiona y zálecona/
13:
nie miáłá mieć ná
14:
odpor przećiwnego ſobie fałſzu/ vſtaw/ y wymyſłow ludzkich.
15:
Ani to było/ żeby y ći/ ktorzyby ſię vcżeſtnikámi ſtáli tey praw-
16:
dy zbáwienney/ mogli być wolnymi nienawiśći/ vrągánia/ po-
17:
twarzy/ krzyżow y prześládowánia. Boć nie dármo y Páweł ś.
18:
Gálátom nápiſał:
19:
Inimicus vester factus ſum, vera vobis dicendo: A
20:
to ieſzcże onych cżáſow to mowił/ gdy ſię kołá vſtaw ludzkich/
21:
ſłowo Boże tłumiących/ nie ták były rozbieżáły. Coż W.M. ro
22:
zumieſz/ żeby to tych cżáſow náſzych iuż vſtáć miáło? Koniecżnie/
23:
gdyby to było/ iużby ſnadź zá tym y świát vſtáć muśiał:
24:
Ktory
25:
záwżdy wierne dla prawdy ma w nienawiśći: y ſrodze ie lży y prze
26:
śláduie. Y Chriſtuſoweby wyroki odmienić ſię muśiáły/ w kto-
27:
rych wſzytko to ieſt wyráżono: że dla niego ktory ieſt prawdą/ y
28:
dla iego Ewánieliey/ mieli być záwżdy vcżniowie iego prześlá
29:
dowáni:
30:
do Stároſt y Krolow wodzeni: y miano wſzytko złe
31:
przećiw nim/ dla iego imienia/ lecż kłamliwie/ mowić. A ći
32:
wſzyſcy/ ktorzy im to wyrządzáć mieli/ tákiego mieli być oſobie/
33:
y otych mordách ſwych mniemánia/ żeby w tym Bogu poſługę
34:
cżynili. Lecż to o nich Chriſtus powiedźiał/ iż to cżynić mieli nie
35:
znáiąc go/ y Bogá oycá iego.
36:
A iż to nie tylko niewątpliwa: ále
37:
też ieſt y nieodmienna: że záwżdy prawdá rodźi nienawiść: nie


strona: *2v

Liſt Marćiná Cżechowicá/ do
1:
tylko to rzecż ſámá wſzytkim inſzym pokázuie/ iż tego przedtym
2:
wierni ná ſobie doznawáli: ále też y ia to teraz dobrze cżuię.
3:
Gdyż
4:
ſtawſzy ſię też prawdy tey zbáwienney vcżeſtnikiem z inſzymi/ toż
5:
też teraz dla niey y z bráćią moią miłą/ co inſzy przedtym odno-
6:
ſzę. A nie dopiero/ ále dawno. Y nie od iednego/ ále od wielu. Z
7:
ktorych oto licżby y I.M.X. Hieronim Powodowſki/ Káno-
8:
nik Poznáńſki/ iuż też przećiw mnie grubo vkowáne/ bo nie po
9:
Chriſtyáńſku/ Wędźidło ſwoie wypuśćił.
10:
O kázuiąc to iáwnie/
11:
(iáko W.M. dobrze bacżyſz) przed świátem y Anioły Bożymi/
12:
zwierzchu/ iákim ieſt przećiwko mnie wewnątrz/ á bez wſzego
13:
ſporu/ ieſzcże więcey przećiwko tey prawdźie/ ktorą ia też nędzni
14:
cżek z drugimi/ z dárowánia Bożego/ y piſząc y vcżąc opowie-
15:
dam.
16:
Ktore Wędźidło/ gdy mi naprzod do ręku podano: Y imię
17:
moie do nieo przykowáne pálcem pokazano: wnet zárázem poy-
18:
źrzawſzy w nie/ y w nim tu y owdźie/ to tákie to owákie rycwer-
19:
ki obacżywſzy: widząc iż nie wedle Bogá y Chriſtuſá ieſt vkowá
20:
ne: y bez nagłowká ábo rácżey głowy Chriſtuſá Páná y wodzy
21:
ſłowá Bożego
22:
(bez cżego oboygá Wędźidło pożytku niecżyni/ y
23:
w gębie ſię nie oſtoi) ná świát wypuſzcżone. Vmyśliłem ie był
24:
zgołá porzućić/ niechcąc nic ná nie odpiſáć. Bom też do tych od
25:
piſow á zwłaſzcżá ná plotki nikcżemne/ baśni y kálumnie ſpro-
26:
ſne nie bárzo ſkory.
27:
Wiedzą to dobrze drudzy/ iáko mię Wálen-
28:
ty Neotebel wyzywa: y iáko to co nigdy nie było przycżyta. Ale
29:
iż ládá co plećie z kwiatkow tych ktorych tám y ſám nie porzą-
30:
dnie názbierał: o wieniec táki iego nic niedbam. Gdyż plećie le-
31:
dá co/ co też nigdy in rerum natura nie było.
32:
A iż mię y to od opi-
33:
ſánia ná nie powśćiągnęło/ iż on ty ſwoie kwiatki ná zwał śnia-
34:
dániem: obiecuiąc mi po nim iákiś gnaćiſty obiad. Przetom też
35:
ſobie ták błáhym śniadániem/ koſztownego tego tám obiádu
36:
kośćiſtego pſowáć niechćiał.
37:
Są y drudzy/ ktorzy też ſwey da-
38:
wney przećiwko mnie zazdrośći/ y nienawiśći iádem piorá ſwe/
39:
prawdy ſię pirwey ſámi poznáney odprzyśiągſzy oboſtrzyli y ie-
40:
den iuż robotę ſwą ná iáśnią pokazał/ á drugi ná toż ſię gotuie/ y
41:
dla tego odiechał/ áby dudum anteea aduerſum me coceptam iniqui
42:
tatem, iam tandem parturiret.
43:
Ktory mnie záwſze iáko brát y powi-
44:
nowáty z wielkiey dobroći ſwoiey nieſzcżyrymi y odmiennymi


strona: *3

I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego.
1:
poſtępkámi ſwoimi kędy mogł ſzcżypał/ choćiaż też cżęſto y z płá
2:
cżem niewiem iákim przepráſzał.
3:
Com iuż ia wſzytko Pánu Bo-
4:
gu oddał/ pátrząc co potym dáley będźie. Bo praeuiſa iacula minus
5:
feriunt. A toli ſię y przećiw tym/ máiąc Chriſtuſá páná y Apoſzto
6:
ły iego po ſobie/ nie ſkwapiam: cżekam ieſzcże co vcżyni/ á co
7:
też mnie pan potym cżynić każe. A tym ſię ćieſzę/ iż mię prawdá
8:
oſwobodźi/ ktorą mam:
9:
y tym też/ iż ták będą Marćinowi nie-
10:
przyiaćiele iego złorzecżyć: y Achitofel podnieśie pewnie piętę
11:
ſwoię przećiw niemu/ y Semei nań z gory ćiſkáć będźie/ poki
12:
mu pan dopuśći: poki ſię też (dali mu to ieſzcże kiedy pan) nie v
13:
zna y nie náwroći:
14:
y poki ſię miáſto złorzecżeńſtwá dobrzemowić
15:
á miáſto potwarzy y wywrácánia ſłow prawdy wyznawáć nie
16:
náucży. Iáko mię tedy z tych niektorych piſánia/ á drugich po-
17:
groſki y potwarzy dotąd nie obruſzyły áni do iákiey złey woley
18:
przećiw nim/ yprętkiego odpiſu nie pobudźiły:
19:
tákby mię y to
20:
Wędźidło chropowáte/ ktore piłek rozmáitych wiele potrzebo
21:
wáło (á to wedle bacżenia ſámychże náwet Kátholiki Rzym-
22:
ſkiey ludźi niektorych bácżnych y rozſądku zdrowego.) namniey
23:
było nie obeſzło: Bom to bacżył/ iż y v ſwych I.M.X.K. ze mnie
24:
tryumfowáć nie mogł:
25:
chybá v tych ktorzy abſque iudicio et dele-
26:
ctu ládá co zá prawdę przyimuią. Lecż gdy potym ieden y drugi
27:
ſolicytowáć pocżął/ á zoſobná y W.M. ſam/ y dla śiebie y dru
28:
gich ábych wżdy co koniecżnie odpiſał/ pilnie mię vpominał: to
29:
żem dopiero w nie wględáć pocżął: tożem też y nie co termino-
30:
wał.
31:
Wſzákżem przedśię y ták nie záraz/ tego co iuż W.M. od
32:
ſyłam y dáruię/ piſáć tym porządkiem pocżął/ áż gdy mię Pan
33:
Bog moy/ zá moim do niego wzdychániem/ do tego ſpoſobił: y
34:
ſam práwie iákom odpiſáć miał drogę pokazał.
35:
Bom iuż też ták
36:
rozumiał/ iż ná odpiſániu páná Ianá Niemoiowſkiego/ miá-
37:
ło być doſyć. Ale iż Bog co inſzego vcżynić potym kazał: y prze
38:
zeń mię też znowu/ y przez W.M. pobudzał: tożem też iuż y ia
39:
pioro do ręki wźiął. Y iákom ſkoro rękę do pápieru przyłożył/
40:
przyſzłymi naprzod ná pámięć ty trzy ſentencie piſmá ś. ktore o-
41:
to ná pierwſzey kárćie położone W.M. bacżyſz: Z ktorych mi ſię
42:
y ten napis kśiążek práwie pokazał: wedle ięzyká Grekiego E-
43:
piſtomium: iákoby kágániec on/ ktory ná gębę y Wędźidłá kłá


strona: *3v

Liſt Marćiná Cżechowicá/ do
dą.
1:
Iákoż temu tego było potrzebá. Aby to Wędźidło/ bez na-
2:
głowká y wodzy vrobione/ okiełznáne tym było. Wſzákże nie ro
3:
zumiey W.M. tego: żeby mi to z iákiego zuchwálſtwá przyſzło:
4:
Bog mi ſam bez mego o tym myślenia/ práwie niewiem iáko
5:
naprzod ie do vſt włozył. Ktory mi zá raz y ſerce tákowe zgoto-
6:
wał:
7:
iż y ſam tego ſobie życżę od niego/ áby kágáńcem tym ſło-
8:
wá iego/ vſtá moie były śćiſkáne/ gdźiebych kędy z gránic ſło-
9:
wá Bożego wyſtępował. A iżby ſię też y I.M. X.K. nie wſty-
10:
dał go przyimowáć/ choćiaż nie przez Logiká wkłádánego/ kie-
11:
dy nie k rzecży/ nie wedle Bogá/ y nie wedle zdrowey wiáry y
12:
náuki/
13:
z ſwym ſię wędźidłem vnośi. Boć to prożno pokrywáć/
14:
żelázem ſię tylko X.K. á ieſzcże onym z gliną pomieſzánym/ we-
15:
dle Dánielá Proroká popiſał/ ktore w ſobie nie ma nic duchá ći-
16:
chego y ćierpliwego Chriſtuſowego: nie ma też nic wárowneo :
17:
procż prágnienia krwie cudzey.
18:
Y to ku temu końcowi/ áby z wy
19:
niſzcżenim prawdy zbáwienney/ błędy Antychriſtá Rzymſkiego/
20:
nie tylko vſpráwiedliwiał/ ále ie ieſzcże tym bárźiey y rozmnażał/
21:
y forytował. Lecż ia/ nic tego nie biorąc przedśię/ iżem ieſt od
22:
Páná moiego ná to poſtánowiony/ żebym prawdźie zbáwien-
23:
ney mnie zwierzoney/ z drugimi świádectwo wydawał.
24:
Choćiaż
25:
ſię bárzo przećiw mnie X.K. śierdźi/ y drapániem nákoniec pá-
26:
znoktámi odpowieda/ by mu tego kápłáńſtwo dopuśćiło: ſkro
27:
mnie to y záwdźięcżne od I.M. przyimuiąc: co też może być na-
28:
ſkromniey w duchu ćichym y vcżćiwym/ pomniąc ná ſwe we-
29:
zwánie y powinowáctwo/ odpowiedam/ prawdę poproſtu mo
30:
wiąc/
31:
á złe też złym bez ogrodkow ábo winnikow názywáiąc:
32:
tákże prawdę prawdą: á nieprawdę nieprawdą. Bo ták duch ś.
33:
mowi iż temu biáda kto złe dobrym/ á dobre złym názywa etc. E
34:
zái. 5 ꝟ 20 (ácżći to teraz ludźie dźiwnie ſzácuią/ y oto ſię gnie-
35:
wáią) iáko W.M. cżytáiąc łácno poznaſz.
36:
Bom ták powinien
37:
cżynić. Abych dáiąc pocżet wiáry y wyznánia moiego/ káżdemu
38:
domágáiącemu ſię tego ode mnie/ z poświącániem Páná Bo-
39:
gá w ſercu mym (iáko 1. Petr. 3. ꝟ 15. cżytamy) to záwſze cżynił.
40:
Pámiętáiąc y ná to/ iż to ieſt wola Boża/ ábym dobrze cżyniąc/
41:
zátłumiał/ (capistrare vertunt Louanien. Vulgata veró obmuteſcere fa
42:
cere. 1. Petr. 2. v 15)
43:
nieumieiętność bezrozumnych ludźi. Ponie-


strona: *4

I.M. Páná Páwłá Orzechowſkiego.
1:
waż/ (iáko drugi Apoſtoł mowi Tit.1. ꝟ 10.) wiele ieſt/ y nie-
2:
poſłuſznych/ y prożnomownych/ y od rozumu odwodzących: kto-
3:
rym trzebá vſtá zámknąć επisouiꝫμ. Co cżyniąc/ nie myślę ni-
4:
gdy złym zá złe oddawáć:
5:
áni páznokćiámi zá páznokćie groźić.
6:
Bo to nie Chriſtiáńſká. Lecż ſolo epistomio Christiano, verbi Dei, v-
7:
tar. Choćiażći y to/ gdy kędy trefi ná ſádno/ obrázáć będźie. Ale
8:
wżdy nie z ſtrony oſoby I.M. ktorą ważę/ y mam w vcżćiwo-
9:
śći: lecż z ſtrony ſproſnych błędow/ ſłowu Bożemu y prawdźie
10:
zbáwienney przećiwnych
11:
wędźidło grube piłuiąc nie ſámę oſobę
12:
lżąc. A cżynię to z tą nádźieią: vfáiąc Pánu Bogu moiemu: ve-
13:
ritatem tanto tempore oppreſsam, et vix iam non extinctam: tot tantis-
14:
que antichristi monasticis phariſaicisque ſigmentis ad ſummum oppletam
15:
et obrutam, aliquando tandem triumphaturam.
16:
Mam iśćie/ moy łá-
17:
ſkáwy Pánie Podcżáſzy tę w Bogu nádźieię/ iż prawdá zátłu-
18:
miona/ kiedyżkolwiek/ á iuż rychło/ ná iáſnią wynidźie: iákoż
19:
iuż v wielu nas wyſzłá: á błędy ſię wſzelákie Antychriſtowſkie pu
20:
káć muſzą. Ktorych iż pełen ieſt I.M. X.K. przetoż ſię też o nie
21:
záſtáwuiąc/
22:
ták ſurowie ná prawdę tę ktorą ma w nienawiśći
23:
puſzcża. Ale nie vpámiętali ſię wcżás/ y tegoz pokáiániem praw
24:
dźiwym nie zániecha: pozna potym/ ále nie wcżás/ z kim tę woy
25:
nę zácżął. Nie o mięć to nędzniká lichego idźie: ieſt ći Pan ná
26:
niebie/
27:
on ktorego też przedtym/ ále z niewiádomośći/ w vcż-
28:
niách iego prześládował Páweł: tenći ſię potym I.M. ozowie:
29:
ále iákom iuż rzekł/ iuż to nie w cżás y nie ku dobremu X.K. bę-
30:
dźie. Cżego I.M. pewnie nie życżę. Więcey życżąc vpámiętá-
31:
nia/ pokaiánia y náwrocenia ſię/ ktore rácż mu dáć pánie y wſzyt
32:
kim inſzym/ tákże też błądzącym.
33:
A iż byś W.M. wiedźiał vmyſł odpiſu moiego: ták nákrot-
34:
ce rácż W.M. wiedźieć iż trzy tylko rzecży głownieyſze biorę
35:
przedśię/ y ony ná troie kśiążek dźielę. W pierwſzych ná wywod
36:
przednieyſzy X.K. odpowiedam: vkázuiąc rzecż przećiwną/
37:
krorą ſię on długo báwi: máiąc ſobie zá to/ iż ſię Krześćiánino-
38:
wi godźi prześládowáć Heretyki.
39:
ktoreo iż ſię ma/ á nas ſobie
40:
zá heretyki pocżyta: przetoż to twierdźi/ że to przećiw nam ſłu-
41:
ſznie cżyni. Ia záś przećiwną z ſłowá Bożego y z ſtárych Patre-
42:
ſow pokázuię: iż nie tylko nie godźi/ ále iż ten żaden nie może być


strona: *4v

Liſt Márćiná Cżechowicá/ do/
1:
Chriſtyáninem/
2:
ábo vcżniem Chriſtuſowym/ ktoryby to lub He
3:
retykom/ lub inſzym ktorym nieprzyiaćiołom cżynił. A pogoto-
4:
wiu/ mniey ſię ieſzcże ten názywáć może Chriſtyáninem/ ktory to
5:
cżyni bráćiey obłądzoney/ y dźiátkom máłym etc. Iáko to nam
6:
cżyni I.M.X.K. zowąc nas y bráćią obłądzoną y dźiatkámi
7:
máłymi.
8:
W wtorych záś kśiążkách/ náukę nie Chriſtyańſką X.
9:
K. o Bogu iedynym/ y o ſynu iego Iezuśie Chriſtuśie (broniąc
10:
ſwey prawdźiwey náuki nieſłuſznie od X.K. zgánioney) odkry-
11:
wám/ y onę piſmy ś. y Pátreſámi zbijam. A potym/ dáiąc o ſo-
12:
bie ſpráwę w cżymem nieſpráwiedliwie obwinion/ fundáment
13:
prawdźiwey wiáry Chriſtyáńſkiey zbáwienney/ przed ocży wyſtá
14:
wiam.
15:
W trzećich záś nákrotce Antychriſtá opiſuię: vkázuiąc
16:
go być w Rzymie: y to wyſtáwiáiąc ná iáſnią/ iż X.K. nie k rze-
17:
cży to cżyni/ że vſpráwiedliwiáiąc Papieżá Rzymſkieo / y káptur
18:
Antychriſtowſki: z niego zyimuiąc/ ná nas iy wewleć vśiłuie.
19:
Rácżże to tedy W.M. iuż ode mnie zá wdźięcżne przyiąć:
20:
zdro-
21:
wym rozſądkiem cżytáć: v śiebie dlugo domá nie chowáć: ná
22:
iáśnią wypuśćić: y komu będźie wola iáko ſwe właſne/ przypi-
23:
ſáć. Ia niedbam/ by tylko ludźie błedy Antychriſtowſkie y ſáme-
24:
go Antychriſtá poználi: od niego co rychley/ wywikławſzy ſię z
25:
pęt iego vćiekli:
26:
do Bogá ſię iedynego/ prawdźiwego wſzech
27:
rzecży ſtworzyćielá náwroćili: Chriſtuſá Iezuſá ſyná iego miłe-
28:
go wybáwićielá prawdźiwego poználi: á ták potym ná nim ſá-
29:
mym przeſtawáiąc/ y przy nim áż do końcá ſtátecżnie ſtoiąc/
30:
Bogu Oycu prze zeń vſtáwicżną cżeść y chwałę w duchu y w
31:
prawdźie oddawáli.
32:
Co Pánie Boże day wſzytkim rychło/ Amen
33:
y Amen.
34:
Z Lubliná Lipcá dniá 30. Roku od národzenia ſyná Bo
35:
żego 1583.


strona: [*5]

1:
Omyłki. Licżbá pierwſza kártę/
2:
wtora wierſz znácży.
3:
Kártá 5.ꝟ 19. cżynię: cżynić. 7. ꝟ 5. żeby: żebym. 12. ꝟ 18. áni: á iż.
4:
14. ꝟ 1. y dárámi. tu miał być period ꝟ 11. ośiedźić: ośiedźiec.
5:
25.
6:
ꝟ 8. potwarza: powtarza. 33. ꝟ 27. piſm: piſmách. 34. ꝟ 35. v-
7:
przedzał: vprzedzáli. 40. ꝟ 10. porządku: z pośrzodku. 41. ꝟ 29.
8:
káp. 23: Can. 23. 44. ꝟ 6. do żony: Do Zeny. 48. ꝟ 24. ná gar-
9:
dło: ná gárdle. 60. ꝟ 11. nád tenże ſam: nád ten: że ſam. 62. ꝟ 17.
10:
opuśćiło ſię ſłowko to/ miał. 68. ꝟ 20. wymawiáiące: wymawiá
11:
iącego.
12:
69. ꝟ 25. mi teo tym: mi tym. 90. ꝟ 12. zámknąć: zám-
13:
knął ꝟ 15. ſacerdoiibus: ſacerdotibus. ꝟ 30. gdy: gdyby. 99. ꝟ 26. cę-
14:
trze: cętce. 104. ꝟ 9. quasdam. quosdam. ꝟ 11. vouis, nouis. 108. ꝟ 8.
15:
y mowię: y mowić. III. ꝟ 6. ták: tákże. 123. ꝟ 12. przez: prze. 127.
16:
ꝟ 27. Bożego co: zmázáć to/ co. 140. ꝟ 33. zátáione: zátáiono.
17:
146. ꝟ 12. bytnośći: bytność.
18:
147. ꝟ 5. nie może: nie mogł. 152.
19:
ꝟ 4. Fortunationum: Fortunatianum ꝟ 7. Origenes: Origenis ꝟ 36. nech:
20:
dech. 157. ꝟ 25. in ſeculum: id est ſeculum ꝟ 26. Christi: quis: Christi.
21:
id est quis. Támże ꝟ 29. wiekách: wiekow. 161. ꝟ 34. nád ktorym:
22:
nád ktorymi. 167. ꝟ 4. odpuſzcżeniem: odpuſzcżeniu.
23:
ꝟ 12. zwycżá
24:
ią: zwycżáiu. ꝟ 15. przyprowádzono: przeprowadzano. 171. ꝟ 3.
25:
4. á ꝟ 21. przyſtoſowáli: przyſtoſowáły. 175. ꝟ 9. y przyſzłey: z
26:
przyſzłey ꝟ 14. prowádząc. tu period. ꝟ 176. ꝟ 3. z nowu go do-
27:
piero: opuśćiło ſię to ſłowo/ dopiero 178. ꝟ 10. tą kokoſzą cżyni
28:
ſámego ſyná: opuśćiło ſię/ ſámego ſyná.
29:
179. ꝟ 7. (:) 180. ꝟ 35.
30:
ſámemu: ſámym. 181. ꝟ 15. áby to: áby kto. 186. ꝟ 9. okazánim:
31:
okazánym. 188. ꝟ 8. piſmu: piſmá. ꝟ 13. fol. 2. Fil. 2. Item ꝟ 23.
32:
wiekuiſtym: wiekuiſtymi. 191. ꝟ 1. Luk. 4. ꝟ 12. ꝟ 21 195. ꝟ 19.
33:
báłwochwálſtwo: báłwochwálcą. 196. ꝟ 24. Syrmenſis: Syrmi-
34:
en. 200. ꝟ 15.mogę y: mogę).
35:
ꝟ 17. y ondźie go wprzod wywyż-
36:
ſzywſzy y: (ondźie go wprzod wywyżſzywſzy) 201. ꝟ 18. poſłuſznỹ:
37:
poſłuſznymi. 203. ꝟ 17. przydáie/ pátrzam. ſłowá tego pátrza-
38:
my nie doſtawa. 207. ꝟ 24. mowić ią: mowić iey. 210. ꝟ 17. y
39:
ná ſię: y ná tym ſię. 213. ꝟ 21. przywlaſzcża á nie: przywłaſzcża. A


strona: [*5v]

1:
nie.
2:
215. ꝟ 31/ ꝟ 13: ꝟ 17. 218. ꝟ 12, (ácż ći y tám nie ieſt): (ácżći y
3:
tám coś ieſt). 221. ꝟ 14. wroćiwſzy: vrozſzy. 231. ꝟ 24. Bogá o:
4:
zmaż to. o 234. ꝟ 18. b.g.h.b/ y h ij. 236. ꝟ 34. z ktorym: z kto-
5:
rymi. 237. ꝟ 19. Iezus był: Iuſtyn był. 239. ꝟ 1. właſnym nazwi
6:
ſkam: właſnymi názwiſkámi. ꝟ 34. zbáwienie: zbáwiennie. 241.
7:
ꝟ 21. ábo: áby.
8:
ꝟ 29. iuż: niż. 242. ꝟ 20. ſam: ſámi. 248. ꝟ 22. po-
9:
nurzáiąc: ponurzáć. 249. ꝟ 1.2. y pánu doſkonáłemu Bog:
10:
y pánu pánow doſkonáłemu Bogu. 250. ꝟ 16. cooptamus: coapta-
11:
mus. 254. ꝟ 35. mowię: mowę. 258. ꝟ 30. przynąca: przynuca.
12:
265. ꝟ 26. zá obłudzemem: zá obłądzeniem. 271. ꝟ 4. kol. 2. ꝟ
13:
39. ꝟ 3. 9. Támże ꝟ 6. Ian 6. Ian. 1. 280. ꝟ 17. tákćiby: iákożby.
14:

15:
21. o inſze: y inſze. 281. ꝟ 35. ktorego: ktore. 292. ꝟ 19. ſądą: ſądu.
16:
299. ꝟ 2. paſć: páść ie. 300. ꝟ 11. odedniu: o dedni. ꝟ 22. gloſa:
17:
gloſsa. ꝟ 25. Betlehem: Betlelechem. 301. ꝟ 3. powſtánia: po-
18:
wſtániu. ꝟ 6. też: toż. ꝟ 14. Iehowách: Iehowáh. ꝟ 36. Sábá-
19:
ot: Szábáot. 302. ná kráiu. Okázuie: okazánie. 305. ꝟ 1. też:
20:
tęż.
21:
312. ꝟ 21. 22. ćiáłem żywiłá: ćiáłem cżyniłá. Támże. y wſzytko
22:
piſmo nic áni: (y wſzytko piſmo) nic etc. 323. ꝟ 16. fol. 3: fiij. ꝟ
23:
36. meretur: mereretur. 328. ꝟ 4. rzecży: rzecż. ꝟ 23 (mowi): (mo-
24:
wię) 148. ꝟ 34. piſze fol. 86. powiedáiąc: piſze fol. 86. vważy:
25:
powiedáiąc. fol. 345. ꝟ 20 ...... 347. ꝟ 19. áni zá-
26:
ras: áni zá nas.
27:
ꝟ 21. nád wſzytkie imię: nád wſzelkie imię. 351.
28:
ꝟ 11. nierządnice: nierządnicże. 353. ꝟ 36. y niż: y iuż.354. ꝟ 14.
29:
y vkázuie tę/ iż to oſtátecż: y okázuie to/ iż tá oſtátecż. 357. ꝟ
30:
27. Intichriſtem. Antichriſtem. 362. ꝟ 19. zákłádáć? zákłádáć
31:
śmie? á ꝟ 24. á więcże: á więdz że. 363. ꝟ 17. obawiáć: obáwáć.
32:
365. ꝟ 19. przypátruiący: przypátruiąc. 373. ꝟ 5. pokaże. poká-
33:
zuie. 374. ꝟ 10. cżłowiek: cżłowiekiem. 375. ꝟ 21. á dzieśięć ſię:
34:
zmázáć ſię. 378. ꝟ 23. Generiuſz: Genſerik. 380. ꝟ 1. pſuią ią: pſu
35:
iąc ią. 383. ꝟ 32. toż: też. 384. ꝟ 4. pokázáć timi: pokázáć/ nie ty-
36:
mi. 387. ꝟ 3. ſkráyne: ſkráynego. 389. ꝟ 34. nae: vae. 401. ꝟ 8. tan-
37:
tam: tantum.
38:
402. ꝟ 12. inſerta ſunt hic quae in margine habentur haec
39:
verba. Tria crimina falsò ſibi aſcripta etc. vſque ad verſum 14. catholi-
40:
cam profitetur. 416. ꝟ 36. náwymſlawſzy: náwymyſlawſzy. 417. ꝟ


strona: [*6]

1:
11. Barus: Barns. 418. ꝟ 36. Fomozego: Formozego. 419. ꝟ 3.13.
2:
Luthprandus: Liuthprandus.
3:
421.ꝟ 27. ſingulare: ſingulari.
4:
423. ꝟ 21. ſługi ſwego: ſługi ſwe. 426. ꝟ 21. on też wycżerp: on
5:
też to wycżer.
6:
Ná Przedmowę 1.
7:
1. Tytuł krzywy. Item Xięzdá: Xiędzá. Item ná 7.
8:
x ꝟ 18. á mnie: áby mnie. Támże ꝟ 24. iuſtum deco-
9:
rum: iuſtum et decorum. xx 2. ꝟ 18. Bożą: Bogá.
10:
Támże b ꝟ 4. gdy: gdym. xx 3. ꝟ 10. wzgardzień-
11:
ſzym: wzgardzeńſzym.
12:
W wtorey Przedmowy w tytule z Orzechowá: z Orzechowcá.


strona: 1

1:
EPISTOMIVM
2:
Ná Wędźidło Iego
3:
Miłośći Xiędzá Hieronimá Powodo-
4:
wſkiego/ Kánoniká Poznańſkiego:
5:
ku
6:
okazániu nieſłuſznego iego poſtępku prze
7:
ćiw niewinnym: y ku zámknieniu vſt/ nieſłu-
8:
ſznie ſię ná prawdę zbáwienną tárgáiących.
9:
1. Piotr. 3. v 15. A 2. v. 15.
10:
Bądźćie záwżdy gotowymi/ ku odpowiedániu/ káżdemu doma
11:
gáiącemu ſię odpowiedźi/ około tey nádzieie/ ktora w was ieſt/
12:
z ćichośćią y z boiáźnią.
13:
Gdyż tá ieſt wola Boża/ ábyśćie dobrze
14:
cżyniąć/ zátłumiáli nieumieiętność bez rozumnych ludźi.
15:
Tit. 1. v. 10. 11.
16:
Wiele ich ieſt y niepoſłuſznych y prożnomownych/ y od rozumu
17:
odwodzących (á nawięcey ktorzy ſą z obrzezánia) ktorym trzebá
18:
vſtá zámknąć/ ktorzy vcżą co nie przyſtoi dla zyſku ſzkárádego.


strona: 2




strona: 3

1:
EPISTOMIVM
2:
Ná Wędźidło Iego
3:
Miłośći Xiędzá Hieronimá Powodo-
4:
wſkiego/ Kánoniká Poznáſkiego: ku
5:
okazániu nieſłuſznego iego poſtępku prze
6:
ćiw niewinnym: y ku zámknieniu vſt/ nieſłu-
7:
ſznie ſię ná prawdę zbáwienną tárgáiących.
8:
Pierwſzych kśiążek Argument.
9:
O nieporządnym y nie Chriſtyáńſkim poſtępku
10:
Xiędzá Kánoniká przećiw nam.
11:
Math. 12. v 55.
12:
Dobry cżłowiek z dobrego ſkárbu ſercá wywodźi dobre rzecży: á
13:
zły cżłowiek ze złego ſkárbu wywodźi złe.
14:
1. Sam. 24. v 14.
15:
Iáko twierdźi ſtára przypowieść: od złośnikow wychodźi złość.
16:
2. Cor. 10. v.3.
17:
Chodząc w ćiele/ nie według ćiáłá walcżymy: bo zbroie walki
18:
náſzey nie ſą ćieleſne/ ále z Bogá mocne/ ku podwroceniu mieyſc
19:
obronnych/ ktorymi rády podwracamy.
20:
KAP.1. Gdyby to przyſzło ná ſyná świátá tego/ ktory
21:
by miał nieco rozſądku ćieleſneo :
Niewiernych ludzi pogáńſkie postępki

22:
iakoż poſpolićie/ według Chri
23:
ſtuſá Páná/ ſynowie wieku tego ſą roſtropnieyſzy w narodźie
24:
ſwym nád ſyny świátłośći: y iáki táki kęs ćwicżenia ſzkolnego


strona: 4

Pierwſze kśiążki Odpowiedzi
1:
w ktorym ſię też bárzo rad świát kocha:
2:
á ważyłby ſię przećiw
3:
niemu iáko Demoſteneſowi ták vſzcżypliwie/ Eſchines iáki/
4:
choćiaż w oſobie Kteżyfontá/ lub piſáć lub mowić: ábo ták o-
5:
tworzyśćie w twarz/ iáko Sáluſtyuſz przećiw Ciceronowi: ták
6:
mniemam/ iż/ choćiaż nie ták vmieiętnie y ozdobnie/ ále ták
7:
po proſtu/ przedśięby ſię tego ważył:
8:
żeby vſzcżypki ſwe odſzcży
9:
páć ſie kuśił. A ieſliby ſowito odſzcżypáć lub iáwnie lub potáie-
10:
mnie nie mogł: tedyby wżdy o tym myślił/ áby wet zá wet oddał.
11:
Iákoż to v świátá/ wedle ćiałá/ zda ſię być rzecż pod cżás nie-
12:
ktorym nie od rzecży: gdźie y mrowká zdraźnioná ná więtſzego
13:
ſię nie rowno nád ſię gniewa y ſzcżypie go:
14:
á krowká też (wedle
15:
przypowieśći) y orłowi dokucża. Ale tákie ſpráwy/ iż też poſpo
16:
lićie dla rzecży ſię źiemſkich/ docżeſnych/ y przemiennych/ y od
17:
ludźi też ćieleſnych/ á pogan więcey niż Chriſtyan zácżynáią:
18:
przetoż ſię też tákże wedle ćiáłá práwie po pogáńſku końcżą.
19:
Bo
20:
z wyzućim ſię ze wſzelákiey ludzkośći/ y wſzem wobec powinney
21:
miłośći.
Wiernym Christiánom inácżey trzebá ſię ſpráwowáć niż niewiernikom.

22:
Ktore záś rzecży nie ták idą/ áni iść máią/ między ty-
23:
mi ktorzy chwalcámi Bożymi być chcą: y ktorzy ſię naświęt-
24:
ſzym imienim Chriſtuſá Páná zákłádáią/ y od niego názywáią.
25:
Ale iż y między tákimi też náyduie się podcżás wiele wyſtępkow:
26:
bo nie wſzyſćy iednáko powinnośći wezwánia ſwoiego vwazá-
27:
ią: á drudzy vwazáć y nieumieią y nie mogą: tedy przedśię w
28:
tey mierze/ ſtárſzy młodſzemu/ zacnieyſzy podleyſzemu/ mędrſzy
29:
głupſzemu folguiąc/ powinien/ zábiegáiąc temu z wſzeláką pil-
30:
nośćią/
31:
iákoby ſię ty kołá gdźie dáleko w gęſty lás nieprzyſtoy
32:
ney niepobożnośći nie zábiegáły.
Y w rzecżách docżeśnych ćieleſnych.

33:
Młodſzy też ſtárſzemu/ podley
34:
ſzy zacnieyſzemu/ głupſzy mędrſzemu winien vſtępowáć: á przed
35:
śię dogádzáć temu/ iákoby zacność iego bylá mu w cále zácho-
36:
wána.
37:
Cżyniąc wſzytko z obu ſtron w przyſtoyney miłośći/ z v-
38:
ſtępowániem ieden drugiemu ſwego właſnego/ wedle potrze-
39:
by: byle niewinność niewinnego (możnali rzećż wedle Bogá)
40:
vkrzywdzenie też krzywdzącego ták znácżne było: żeby ſię y ten
41:
vznał/ y krzywdzenia drugich poprzeſtał: á on też ſwoiey nie-
42:
winnośći świádectwo máiąc/ sſtąd sſię poćieſzyć mogł.
43:
A tho
44:
gdyby ſię co trefiło/ około rzecży temu docżeśnemu żywotowi
45:
ſłużących. Gdźieby záś ſzło o zbáwienie/ o Bogá/ o Chriſtuſá/
y oto co



strona: 5

ná Wędzidło X.K.P.5.
y o to co ku wierze y nabożeńſtwu należy: tám iuż trzebá więt-
1:
ſzey oſtrożnośći y pilnośći.
Y w rzecżach zbáwiennych

2:
Nie tylko z niefolgowániem máię-
3:
tnośći y ſławy/ ále też y zdrowia właſnego: iákoby ſię nic nie
4:
dźiało wedle ćiáłá y rozumu wrodzonego/ y ćwicżenia ſzkolne-
5:
go/ ále też y nikomu k woli: lecż áby wſzytko ſzło wedle ſznuru
6:
ſłowá Bożeo : nie pátrząc nic ná ludzkie żadne nałogi/ vſtáwy/
7:
ſądy y ſzácunki:
8:
ále tylko ná to iákoby Bog y Chriſtus Pan
9:
miał ſwą chwałę: choćiaż z nawiętſzym poháńbieniem twarzy
10:
náſzych. Gdyż w tey mierze zbroie walki náſzey/ iáko mowi Pá-
11:
weł święty/ nie máią być ćieleſne/ ále tylko z Bogá mocne. Nie
12:
ma też być inſzy koniec walki tey vpátrowan/ áni inſze zwyćię-
13:
ſtwo ſzukáne/
14:
tylko áby prawdá gorę miáłá/ á fáłſz wſzeláki że-
15:
by było zwoiowány. Ktorą walkę záleca nam y roſkázuie duch
16:
Boży/ przez Apoſztołá Páwłá: Niechcąc ábyſmy ſpołkowáć
17:
mieli z nieużytecżnymi vcżynkámi ćiemnośći/ owſzem żebyſmy
18:
ie ſtrofowáli. Efe. 5 ꝟ 11.
Káżdemu przystoi słowem Bożym złe gánić á dobre zálecáć.

19:
Ná co ia pámiętáiąc/ y w tym cżęſto rozmyſláiąc: obacży-
20:
łem/ że też to mnie iednemu/ iáko komu inſzemu roſkazano: á
21:
iżem też to powinien był/ cżynić/ niechcąc być w tey mierze prze-
22:
ſtępcą roſkázánia Bożego. Przetoż wźiąłem też to był przedśię/
23:
choćiaż nie bárzo rychło/ bom ſię tey walki trudney obawiał/
24:
ále
25:
áż zá oſobliwą pobudką wnętrzną Bożą/ y zá nápominániem też
26:
niektorych pobożnych y wiernych chriſtyáńſkich ludźi: żem o tym
27:
kśiążki nápiſał/ ktorem Rozmowámi Chriſtyáńſkimi názwał.
28:
Gdźie ſię prawdá z fałſzem/ vſtáwá Boża z ludzką/ mowy Bo-
29:
że z ludzkimi/ tákże y świádectwá ſłowá Bożego z świadectwy/
30:
z mniemániem y rozſądkiem ćieleſnym/ práwie potykáiąc ſię/ ná
31:
plác wywodzą.
Dyálogi z ktorey przycżyny napiſáne y co ſię w nich zámyka.

32:
Aby ći/ ktorzyby od fałſzu/ vſtaw/ mow/ świá-
33:
dectw y mniemánia fałſzywego vwiedźieni y poimáni byli/
34:
przez
35:
prawdę záś zbáwienną/ z onego poimánia y niewoley mogli być
36:
oſwobodzeni/ y ná wolność onę o ktorey Ezáiaſz zdawná proro
37:
kował/ á Chriſtus Pan śiebie tym być opowiedał/ przez ktorego
38:
ſię to ſtáło (Ezái. 61 ꝟ 1. Luk. 4. ꝟ 18.) wyniść. A ták potym/
39:
nie ná ktorym oſobliwym mieyſcu/ ná to vprzywileiowánym/
40:
áni ná ceremoniách zwierzchownych/
41:
iáko przedtym pod zako-
42:
nem bywáło/ ále ná káżdym mieyſcu/ w duchu też y w prawdźie


strona: 6

6 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
páná Bogá chwalili/ y iemu ſámemu cżeść y dźięki oddawáli/
2:
przez Iezuſá Chriſtuſá Páná y wybáwićielá ſwoiego.
Diálogi nie ſą ſpiſáne przećiw żadney zoſobná oſobie.

3:
Y vcżyniłem ia był rzecż tę/ ták w obec (choćiażem z pewny
4:
mi niektorymi oſobámi o tym ſię rozmawiał/ á práwie iákoby
5:
potykał) nikogo nie miánuiąc áni iáſnie y otworzyśćie przećiw
6:
ktorey zoſobná oſobie piſząc/ bo nie iedney oſoby były błędy/ ty
7:
ktore ſię prawdą zbijáły/ ále wielu:
8:
choćiażem to mogł był beśpie
9:
cżnie vcżynić/ máiąc teo pewne y świadectwá y dowody. Y vcży
10:
niłem nie przećiw ktoremu cżłowiekowi Kátoliki Rzymſkiey/
11:
choćiaż ſię błędy kátolickiego tego tám nabożeńſtwá okázowá-
12:
ły y zbijáły/ przeto iż ſtąd tám wſzytki iáko ze źrzodłá iednego/
13:
pewnego/ wypłynęły/ y wſzytkich nas pozárazáły były:
14:
ále wię-
15:
cey przećiw tym/ ktorzy z niey wyſzedſzy/ przędźiwá się iey puśćić
16:
przedśię niechćieli: ábo też drudzy nie mogli/ nieumieli/ nie śmie-
17:
li.
X.K. niesłuſznie się zá dialogi wziął, z táką zápálcżywośćią ćieleſną.

18:
Doſzłá tá rzecż Ieo Mśći X. Powodowſkiego/ Kánoniká
19:
Poznáńſkiego/ ktorego ia pewnie nie znam/
20:
áni tego wiem że-
21:
bych z I.M. kiedy iák żyw mowił. Pánie Boże/ iáko przećiw
22:
mie powſtał/ iáką tráiedyią zácżął/ vbił/ vdrapał/ vſzcżypał/
23:
vpolicżkował/ że y miáry niemáſz: iáko to káżdy pobożny y ſprá-
24:
wiedliwy ſędźia cżytáiąc Iego M. Wędźidło/ obacżyć y zeznáć
25:
może.
26:
Przynioſłoby to v światá (choćiaż z nierownym/ bo on
27:
zacny y poważny Práłat/ á ia lichotá/ on w murzech/ á ia pod
28:
murem/ ná wále/ nád ſtáwem mieſzkánicżko do cżáſu mam/)
29:
gniew/ y nieprzyſtoyne z gniewu myślenie/ o nieſłuſzney náko-
30:
niec pomśćie. Ale iż mnie iuż Pan Bog moy od świátá odtár-
31:
gnąć racżył/ y od ſzkolnego pogáńſkiego ćwicżenia/
32:
á chce tego
33:
po mnie żebym walki tylko iego/ y ſyná też iego miłego Iezuſá
34:
Chriſtuſá pilnował/ y wedle niego ſię rządźił:
Iáko ná ostre piſánie X.K. Marcin odpiſáć chce.

35:
przetoż wyzwány
36:
od I.M.X.K. nie iáko wedle świátá mądry/ iż piſmem X.K.
37:
walcży:
38:
ále iáko proſtak: piſmem też rzecż ſwoię odpráwowáć bę
39:
dę/ ále wżdy gdźie on ludzkimi przećiw mnie idźie/ tám ia poydę
40:
Bożymi. Gdźie też poſtępuie gniewem/ pomſty prágnieniem/
41:
przećiw mnie y bráćiey mey/ ſrogim y nieprzyſtoynym inſtygowá
42:
niem/ y rzecży nieſłuſzney zádawániem/ háńbieniem/ lżeniem/ ſro-
43:
moceniem y vrągániem nieſłuſznym/
44:
to ia z żáłośćią/ tákiego ie
45:
go dálekiego od Chriſtyáńſtwá y duchowieńſtwá odſtąpienia/


strona: 7

Ná Wędzidło X.K.P.7
1:
prawdą y ſzcżyrośćią/ z powinney Chriſtyáńſkiey życżliwośći/ ku
2:
iego pozyſkániu/ zá Bożą pomocą poſtępowáć będę. Tego na-
3:
więcey ſtrzegąc/ iákobych złego nie głaſkał/
4:
áni go dobrym ná-
5:
zywał/ tákże gorzkiego ſłodkim: ábych y X.K. y komu inſzemu/
6:
y ſobie też ſámemu/ winien ná ſądźie Bożym nie zoſtał. Ale żebym
7:
do końcá z nawiętſzym ſwym niebeſpiecżeńſtwem/ prawdźie świę
8:
tey świádectwo wydawał.
9:
A krotko mowiąc/ nie ták do końcá
10:
cále we wſzytkim/ iákoby I.M.X.K. piſmo záſłużyło/ odpo-
11:
wiedáiąc/ ále iáko ſię mnie godźi prawdę mowić/ á rzecż iey prze
12:
ćiwną tłumić.
X.K. ſobie wſzytkiego pozwala przećiw piſmu ś.

13:
Bo ácżkolwiek I.M. beśpiecżnie tego ſobie
14:
pozwaláć wſzytkiego racży: cżego ſobie ludźie inſzy świátá tego
15:
pozwaláią:
16:
á to adductis quibusdam rationibus ſatis frigidis, et Chri
17:
stiano homine indignis: vt tamen est opinio ſuae Romanae catholicae eccle-
18:
ſiae, iustis: quibs ſe ſuaque putat optime stare poſse. Broniąc się y ſzcży
19:
cąc w tey mierze rácyámi/ ktore ſię I.M. y nagruntownieyſze y
20:
naſłuſznieyſze być zdádzą. Iednák ia/ máiąc po ſobie/ z łáſki Bo-
21:
żey/
22:
lepſze/ pewnieyſze/ ważnieyſze/ trwálſze y prawdźiwſze: bo z
23:
ſámego/ ſzcżyrego ſłowá Bożego/ rácye/ przycżyny y ſwiádec-
24:
twá: nie tylko nie chriſtyáńſki poſtępek w tákowey ſpráwie/ ták
25:
oſtry y okrutny/ I.M. zá pomocą Páná Bogá moiego/ ále y
26:
to/ á ieſzcże naprzod przećiw ſobie ſámemu pokażę.
Marćin ſobie tego pozwolić niechce.

27:
Ze ſię mnie
28:
ták/ y z táką krwáwą gorliwośćią/ nie godźi áni przyſtoi/ praw
29:
dy zbáwienney bronić/ y oney pokázowáć: do iákiey iuż I.M.
30:
przyſzło. A nie godźi mi ſię dla ſumnienia dobrego/ y wyroku ſło-
31:
wá Bożego. Abowiem gdybym ſobie tego pozwolić chćiał:
32:
że-
33:
bym ſię iáko nie chriſtyáńſkie/ przećiw I.M. ábo y przećiw ko-
34:
mu inſzemu/ nie z miłośći y życżliwośći powinney chriſtyáńſkiey/
35:
ále z gniewu nieprzyſtoynego/ á pomſty prágnącego/ obchodźić
36:
y ſpráwowáć miał: (ſalua tamen veritate, cuius ſimplex quidem est ſer
37:
mo, vrit tamen non mediocriter eos, qui contrario ſunt animo.)
Oprocż tego że prawdę mowić chce: ktora muśi palić oney ná odpor cżyniącego.

38:
tedybȳ ko
39:
niecżnie ſam przećiw ſobie muśiał dekret duchá bożego ferowáć/
40:
y ſam ſię w tym oſądźić: żem zły y niezbożny y nieſpráwiedliwy:
41:
á więcey pogánin/ ániż Chriſtyánin: Gdybym/ mowię/ tego ſię
42:
ważył/ co mnie nie przyſtoi:
43:
ták wedle Chriſtá Páná/ iáko y wiá
44:
ry moiey weń: oney prawdźiwey od Bogá ſámego wlaney: nie
45:
tey od ludźi podáney y nábytey/ w ktoreiem ſię vrodźił/ y z mło-


strona: 8

8 Pierwſze książki Odpowiedzi.
1:
du też w niey wychowány był.
2:
Iáko Dawid/ gdyby Saulowi
3:
miał był złym zá złe oddawáć: gdy go/ choćiaż niewinneo / prze
4:
śládował: muśiałby był ſamże tym złym zoſtáć/ iákim być Sau
5:
lá/ ſwego głownego nieprzyiaćielá/ duchem Bożym/ opowie-
6:
dźiał/ mowiąc ku niemu: Stára to przypowieść twierdźi: Od
7:
złośnikow wychodźi złość/ 1. Sám. 24. ꝟ 14. S wedle Chriſtu-
8:
ſá Páná/ zalibym też zá cżłeká/
9:
zły ſkarb w ſercu ſwym máiące-
10:
go oſądzony nie był? (Máth. 12. ꝟ 35.) gdybym co złego miał/
11:
I. M. ábo życżyć/ ábo y myślić? á nie rácżey przedśię miłowáć/
12:
prawdę ſzcżyrze mowiąc? Choćiażći to widzę práwie ná oko/ z
13:
piſánia tego X.K. przećiwko mnie/ żem ieſzcże nigdy od moiego
14:
ná świát národzenia/
15:
nie miał ná ſię ſroſzſzego y nięmiłośierniey-
16:
ſzego

17:
nieprzyiaćielá.
Nád X.K. Marćin nie miał nigdy więtſzego nieprzyiaćielá.

18:
Choćiażem ich iuż też po troſze doznawał/
19:
ktorzy mię też tákże/ dla ſámey prawdy nie nawidźieli. Bo o ty
20:
docżeśne światá tego fráſzki/ nigdym ſię z łáſki Bożey z żadnym
21:
nie wádźił:
22:
choćiaż mię też podcżás y ſzkodzono y krzywdzono.
23:
A ták iż przećiw I.M. piſzę/ ieſlibym to cżynił z nienawiśći/ ábo
24:
z gniewu nieprzyſtoynego/ iákoby tylko myſląc wet zá wet od-
25:
dáć: á nie z miłośći/ okázuiąc ſwą y ſwych niewinność: ſtáráiąc
26:
ſię o wyſtáwienie prawdy Bożey ná iáśnią/ ku pozyſkániu I.
27:
M. y kogo drugieo /
28:
muśiałbym ſię pierwey ſam z ſynoſtwá Bo-
29:
żego wyzuć. O ktorym ono ták ſam Meſyaſz ſyn Boży mowi:
Prożno ſięten chłubi z Chriſtyáńſtwá kto nienawidzi blizniego.

30:
Mowię wam/ miłuyćie nieprzyiaćioły wáſze/ błogoſławćie tym
31:
ktorzy was przeklináią/ dobrze cżyńćie tym ktorzy was máią w
32:
nienawiśći/
33:
á modlćie ſię zá tymi ktorzy was draźnią y przeſlá-
34:
duią: (Math.5. ꝟ 44. Luk. 6. ꝟ 27.) iáko ſię to potym niżey
35:
doſtátecżniey pokázowáć będźie. Y prożnobym ſię záiſte chłubić
36:
miał z Chriſtyáńſtwá: y nieſłuſzniebym ſię odzywał do świętey
37:
náuki Apoſtolſkiey: gdybym/ wiedząc to/ iż nie złe zá złe/
38:
ále do-
39:
bre zá złe wierni nieprzyyiaćielom ſwym oddáwáć máią/ (Rzym.
40:
12. ꝟ 14.) ſam przećiw temu co opák cżynić miał. Aleć vfam Pá-
41:
nu Bogu moiemu/ iż mię on ſam tego vchowa. Bo ácż ſobie
42:
świát tego/ bá y ćiáło nieokrocone/ pozwala: iednák iż mnie/ y
43:
z moimi mnogimi/ iuż racżył Pan moy Meſyaſz mnie od Bogá
44:
dány/
45:
od świátá ſobie odłącżyć/ y od pomſty nieſłuſzney ćieleſney
46:
odtárgnąć/ y od gniewu nie Chriſtyáńſkiego/ ktory cżęſto wię-


strona: 9

ná Wędzidło X.K.P.9
1:
cey ſzkodźi gniewliwemu/ ániż onemu ná ktorego ſię on gniewa
2:
vſkromić po cżęśći iákoż przykłádow y świádectw tákich wiele
3:
ieſt w piſmie ś.
4:
gdźie ſię złość ná głowę złego obráca: że ſię zły
5:
miecżem ſwym/ ktory ná kogo inſzego nośił/ przebija: iáko te-
6:
go ſam zły Saul ná ſobie też doznał.
Gniewliwy ſobie więcey niż inſzemu ſzkodzi.

7:
Przetoż/ to mowię/ iż cho-
8:
ćiaż mię wiele złego od I.M.X.K. podkáło:
9:
bo mię práwie iá
10:
ko ná mięśne iatki wydał: iednák wſzytko to nie ieſt v mnie ták
11:
gwałtownie mocną rzecżą: żeby mię zmoc y z vmyſłu moiego
12:
zbić miáło: y od Páná moiego y od mego przećiw niemu powi-
13:
nowáctwá oderwáć: á práwie iakoby z owce wilká/ á z wierne-
14:
go niewiernikiem mśćiwym vcżynić.
15:
Abowiem ia/ ácżkolwiek
16:
I.M. odpiſowáć będę/ dawáiąc o ſobie ſpráwę/ w cżymem nie-
17:
ſłuſznie/ y ſam zoſobná/ y záraz z bráćią moią ieſt vdrápan y v-
18:
ſzcżypan: tákże też vkázuiąc I.M. grube y ſproſne od prawdy
19:
zbáwienney ſłowá Bożego odſtąpienie/ y nie Chriſtyáńſkie áni
20:
też duchowne poſtępki: mowy o Bogu y o Chriſtuśie Iezuśie
21:
niewłaſne:
22:
piſmá ś. złe vżywánie z ſámym ſię ſobą y z inſzymi
23:
nie zgadzánie: Papieżá Rzymſkiego nieſłuſzne vſpráwiedliwiá-
24:
nie: Antychriſtá nieprzyſtoyne/ ná kogo inſzego wkłádánie/ etc.
Ktore obłędliwośći X.K. pokázowáć ſię będą.

25:
gdźie ſię będźie muśiáłá ſzcżyrze po proſtu prawdá mowić:
26:
kto-
27:
ra bárzo rádá ludźi w ocży kole: á zwłaſzcżá gdy przyidźie z potę
28:
żnym tłumieniem/ á práwie iákoby z licowánim błędow: wſzák
29:
że iednák wſzytko to pochodźić będźie/ z ſercá ſpokoynego y ży-
30:
cżliwego Chriſtyáńſkiego: ku temu nawięcey końcowi/ áby pro-
31:
fligatis humanis commentis, et Deo inimicis mendacijs, et ſuperstitioſis
32:
adinuentionibus.
33:
ſalua tandem permaneat verbi Dei et veritas et puri-
34:
tas.
Dla cżego y iákim duchẽ.

35:
Aby mowię prawdá zbáwienna w ſwey ſzcżyrośći zoſtáłá/ o
36:
cżyśćioná y oſwobodzona będąc od zgwąłcżenia y zniewolenia
37:
ſwoiego: Ktora/ ſtárych ieſzcże niektorych ludźi filozowſkimi
38:
wykręty/ podwrocona á potym y przywałoná ieſt:
39:
że iey y ći kto
40:
rzy ſię też rádźi o znáiomośći Bożey z pilnośćią wywiáduią/ oba
41:
cżyć ieſzcże cále iáko przyſtoi do końcá nie mogą. A to dla tego
42:
nawięcey/ że ſię onych filozowſkich regułek y terminow/ práwie
43:
z mlekiem máćierzyńſkim/ ták opili/ że ſię z nich wyſzumáć nie
44:
mogą: choćiaż błędy niektore iuż cżyśćie widzą y po cżęśći ſię ni
45:
mi brzydzą/
46:
á drudzy ſię iuż y zá nie wſtydzą: chociaż ie nie iáko


strona: 10

10. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
ieſzcże omawiáią. Ale ty błędy pokázowáć ſię ná ſwych miey-
2:
ſcách będą. Choćiażby ſię tedy/ iákom iuż rzekł/ y przyoſtrſzym
3:
co mowiło: iáko ſię godźi mowić/
4:
prawdę gwałtem z zniewo-
5:
lenia ná iáśnią dzwigáiąc: iednák tá oſtrość/ nie poydźie ták
6:
dálece przećiw ſámey tylko I.M. oſobie/ (ktorey ia z ſercá ſzcży
7:
rego więcey życżę poznánia prawdy zbáwienney/ niż tych y nád
8:
ty ktore ma ieſzcże nazacnieyſzych/ y tytułow y dochodow) iáko
9:
przećiw ſámym błędom/ ktore ſpolne ſą I.M. z inſzymi nabo-
10:
żeńſtwá Rzymſkiego ludzmi.
11:
Wyiąwſzy/ gdźie iuż rzecż ſámá do
12:
tego przyćiśnie: bo bez tego zá powodem I.M. nie może być
13:
w wielu rzecżách. Nie poydźie też z pokrywką y wymowką: iá-
14:
kiey więc też podcżas niektorzy/ w tákim vkrzewdzeniu y vpo-
15:
licżkowániu/ zwykli vżywáć/ gdy więc záś komu zá to odłáiwá-
16:
ią/ mowiąc: Ey nie mogęć ia być bez tego: tákieć ieſt przyro-
17:
dzenie moie:
18:
nie radćibym też pod cżás ták ſię bárzo gniewał/ y
19:
ták oſtrze nád miárę mowił y piſał: ále coż potym/ gdy ſię zdra
20:
źniony y vkrzywdzony będąc wſtrzymáć y pohámowáć nie mo-
21:
gę. Lecż ia da Pan Bog/ ktoremu vfam/ od tego ſię hámowáć
22:
będę: tylkoż prawdy zbytnim folgowániem nie niewoląć z in-
23:
ſzey ſtrony/ gdy ią z drugiey oſwobodzáć będę. Nie będźie też
24:
to z żądániem pomſty od Bogá/
25:
iáko drudzy cżynią/ gdy ſię
26:
ſámi krzywd ſwoich pomśćić áni mogą áni vmieią: á to wedle
27:
żądośći ſercá ſwoiego: chcąc áby ſię ſam Bog zá nie pomśćił:
28:
iáko to y niektorzy pobożni ſtárego Teſtámentu ludźie dźiáły-
29:
wáli: co iuż w Chriſtuśie Iezuśie mieyſcá nie ma: ále poydźie/
30:
z życżliwośći napráwy/ y z modlitwą y z wzdychániem do Bo-
31:
gá:
32:
áby y I.M. y inſzym z nim/ dał Pan Bog/ z odpuſzcżeniem
33:
grzechow y wyſtępkow ich/ vpámiętánie y záſtárzáłych błędow
34:
Antychriſtowſkich poznánie y odrzucenie. Bo ia to cżyśćie wi-
35:
dzę/ iż ich tám wiele ieſt/ ktorzy z niewiádomośći błądzą: á błę
36:
du tego nie bacżą/ áni do śiebie cżuią/ iákożem ſam tego ná ſo-
37:
bie doznał.
38:
Cżynić tedy y poſtępowáć ták przećiw nieprzyiaćie-
39:
lowi ſwemu będę/ iáko cżynił Stefan pierwſzy męcżennik Chri-
40:
ſtá Páná z nieprzyiaćioły ſwoimi: życżąc im przedśię/ choćiaż z
41:
ſtrofowániem ich złośći/ tego od Bogá/ iáko y Chriſtus Pan/
42:
áby im tego grzechu nie pocżytał/ ále im odpuśćił/
43:
gdyż y ſámi


strona: 11

ná Wędzidło X.K.P.11
1:
niewiedźieli co cżynili/ gdy go y przeſládowáli y potym zámor-
2:
dowáli.
Marćin Bogu porucżywſzy gniew X.K. ktory zna.

3:
KAP.2. Cżuięć ia to bárzo cżyśćie/ iż I.M.X.K. ták ieſt
4:
niechętnego ſercá ku mnie/ y ku bráćiey moiey/ choćiaż tego rzec
5:
nie może/
6:
żeby kiedy odemnie miał być obráżon y znieważon/
7:
ábo nie vcżcżon: bo I.M. nie znam/ á podobno też y on mnie:
8:
żeby nie tylko rad zelżył: w nienawiść do wſzytkich przywiodł: o
9:
gárdło przypráwił/ ále to pánu Bogu moiemu porucżam. Wi-
10:
dźieć to y rozumieć káżdy bácżny może. Boć nie dármo y Trybu-
11:
nał winuie/ że mię przy Lublinie y z moimi ćierpi:
12:
y nie bez zápál-
13:
cżywey pewnie żądośći pomſty vſtáwicżnie ná pány y poſpolſtwo
14:
w káżdym kazániu ſwym wołał: pobudzáiąc nákoniec y K.I.M.
15:
y podżegáiąc przećiw nam: ále też bacżę to cżyśćie/ by to w I.M.
16:
władzy było/ radby mię y do piekłá odeſłał. Boć ſię też nie dár-
17:
mo przez kilká lat/ ná mię gotował/
18:
y ták oſtre wędźidło ná
19:
mię vkował. W ktorym/ y mnie y moie wſzytkie/ nie tylko iákoś
20:
dźiwnie/ bárziey ſnadź niż po Włoſku brámuie/ á choćiaż ſznurku-
21:
ie y háwtuie/ kápturká przykrawa/ y vśilnie ná káptur woła: vty
22:
ſkuiąc/ że ſię w nim/ wedle rzecży poſpolitey poſtánowienia (vt
23:
epipatur, ſed non iuxta Christum) exekucya nie dźieie.
Bo y ná káptur woła.

24:
Co niewiem/
25:
ieſliż wſławionemu Káznodźiei przyſtoi: y ieſli też to wedle zdro
26:
wego rozſądku/ ktorym ſię rzecży poſpolitey ſtrożowie rządzą/
27:
cżyni: ktorych bácżnośći y zdrowemu rozſądkowi ia też to zoſtá-
28:
wuię: ne ſutur vltra crepidam.
Ná rozſądek iy bácżnych ludzi dáie.

29:
Oni to pewnie lepiey wiedzą/ ieſliż
30:
káptur/ ná ludźi ſpokoyne/ ſkromne/ cnoty i pobożnośći pilnuią
31:
ce/ krzywdy z ſwą ſzkodą ćierpiące/ żadnego nie krzywdzące: cho
32:
ćiaż by ſię z drugimi w wierze nie zgadzáli: áleby oprocż tego we
33:
dle świátá vcżćiwie żyli/ y z káżdym ſię o pokoy ſtáráli.
34:
cżym ſię
35:
my z łáſki Bożey chłubimy: poſtánowiony ieſt? Cżyli ná zwayce/
36:
nierządniki/ gwałtowniki/ morderze/ łupieſcże/ ná cudze ſię tár
37:
gáiące etc. choćiażby oni powſzechneo Rzymſkiego kośćiołá wiáry
38:
pilnowáli?
Vkázuiąc ſwe y bráćiey vcżćiwe obcowánie.

39:
Co ſię żywotá náſzeo dotycżeć ieſli go I.M. nie świá
40:
dom/ iákoż/ ia ták tuſzę/ iż nie świádom: (bo by świádom był:
41:
á to by co cżyni cżynił: wierzę żeby to przećiw ſumnieniu ſwemu
42:
cżynił/ y práwieby chcąc ná ſię gniew Boży wzbudzał) otoż ie-
43:
dnák godźiłoby ſię było pierwey od vcżćiwych/
44:
á w prawdźie ſię


strona: 12

12. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi.
1:
wedle miárki ſwey kocháiących/ mieſzcżan Lubelſkich/ przy kto
2:
rych iuż od nie máłego cżáſu mieſzkamy/ o żywoćie náſzym dowie
3:
dźieć/ niż ſię ták to Wędźidło bez głowy Chriſtá páná/ y wodzy
4:
ſłowá Bożego ná świát wypuśćiło.
5:
Niechby był ieden ktory z
6:
ſąśiad vcżćiwych wyſtáwiony/ ktoryby to ſpráwiedliwie rzec
7:
mogł/ y z dobrym ſumnieniem twierdźić/ żeſmy ktoreo podeſzli:
8:
żeſmy oſzukáli: żeſmy zdrádźili y vkrzywdźili? ábo żeſmy nákoniec
9:
tákich między ſobą ćierpieli/ ktorzyby nieſpokoynymi byli: we-
10:
dle náuki chriſtuſowey nie żyli:
11:
ále ſię z drugimi gomonili etc. Nie
12:
trzymam tego o żadnym vcżćiwość y cnotę miłuiącym/ choćiaż
13:
ſię z námi w wierze nie zgadza/ áby to kiedy/ komu k woli/ ábo
14:
zá cżyią namową y napráwą/ przećiw nam mowić miał. Boć y
15:
to nie ládá co/ że y ſam X.K. w przedmowie ſwey/ cżuiącli ſię/
16:
nie cżuiąc li/ lub też tu cżego inſzego w tym/ iáko bacżę/ ſzukáiąc/
17:
nápiſáć racżył.
Iáko y ſam X.K. świádcży iż od żadnego z nas nie był gában.

18:
Ze ſię mu żaden w Lublinie nie ozwał/ choćiaż
19:
nas záwżdy ná ſwych kazániach wyzywał: ná co ſię iuż od kogo
20:
inſzego nieco nápiſáło. Boć koniecżnie z tych X.K. ſłow/ znáć ká
21:
żdy bácżny może/ że od nas nie był turbowan y niepokoion:
22:
á iż ſię
23:
my też w niepokoiu/ w rozruchách y ſzkolnych filozowſkich wal-
24:
kách nie kochamy: ále wezwánia náſzeo vcżćiwie pilnuiemy. Bę
25:
dąc iednák záwżdy gotowi dáć pocżet tey nádzieie ktora w nas
26:
ieſt/ káżdemu o niey ſię pytáiącemu. A dáć że wſzeláką ſkromno-
27:
śćią y vcżćiwośćią w duchu ćichym.
28:
A gdy to ták ieſt/ cżemużby-
29:
ſmy kápturowi/ ná inſtygowánie I.M.X.K. podlec mieli?
Dla wiáry nieſłuſznie X.K. ná káptur woła.

30:
Bo ieſli idźie o wiárę/ tedy dla tey nieſłuſznie X.K. ná káptur
31:
woła. Boby też y to nie było/ iż I.K.M. ſancto, et inuiolabiliter,
32:
etiam á profanis gentibus plerumque ſeruato iureiurando fidem ſuam omni
33:
bus ex aequo interpoſuit, ſe nolle cuiusque fidei imperare: iednákby y to
34:
było zá námi/ iż zá ſławney ſtárych Krolow Polſkich pámięći/
35:
(gdyby ſię iedno kto o tym pilnie ex archiuis regum Poloniae dowie
36:
dźieć chćiał.)
Wolność prożnego wierzenia záwżdy pod Krolmi Polſkimi bywáłá.

37:
ſkoro ſię Ruś y Litwá z inſzymi z koroną ziednocży
38:
ły/ záwżdy wolność tá káżdemu záchowána byłá (choćiaż Rzym
39:
ſkiey wiáry wodzowie záwżdy inſzych w ſák ſwoy wypráwić ſię ku-
40:
śili) ábo być Greckiey/ ábo Rzymſkiey/ ábo też y Ormiáńſkiey
41:
wiáry. Bo y tá wolnośći ſwey pod zwierzchnośćią Krolow Pol
42:
ſkich z dawnych cżáſow vżywáłá/
43:
y po dźiśieyſze cżáſy vżywa: ácż


strona: 13

Ná Wędzidło X.K.P. 13.
1:
kolwiek ſię ty z ſobą nigdy w nabożeńſtwie nie zgadzáły. Y o-
2:
wſzem do dniá dźiśieyſzego/ iáko tá ony/ ták też ony tę zá odſzcże
3:
pieńſtwo y kácerſtwo máią/ y oney ſię ſpráwámi y ceremoniámi
4:
brzydzą. A przedśię pod iedną/ tą docżeśną źiemſką zwierzchno
5:
śćią żywąc/
6:
pokoiu y zgody w rzecżypoſpolitey źiemſkiey między
7:
ſobą nie tárgáią: owſzem ſię ſpolnie z wolnośći ſwych weſelą/ y
8:
z pilnośćią ich przyſtzegáią: káżdy nabożeńſtwá ſwego wedle
9:
wiáry ſwey pilnuiąc.
Rożność wiáry pokoiu w rzecży poſpolitey nie tárga

10:
A nie może ieden ná drugieo kápturá dla ro-
11:
żney wiáry wewłocżyć.
12:
Ani tey ſtárádawna inter diſsidentes in reli
13:
gione confederacyey y poſtánowienia/ á teraz ieſzcże znowu zá-
14:
świeżá odnowioney/ y mądrze y porządnie poprzyśiężoney/ tár
15:
gáć. Gdyż y oni ſtárzy pogánie/ nie tylko ſwym/ ále y poſtron-
16:
nym/ á drudzy ieſzcże y nieprzyiaćiołom ſwym przyśięgę y wiárę
17:
rádźi chowáli:
18:
A cożby iey więcey chowáć nie mieli/ ktorzy ſię dá
19:
leko od ſtárych pogan wiáry odſtrzelili? Iáko ią ono záchował
20:
Iozuaſz y z Izráelcżykámi ſwoimi Sábáonitom/ Pogánom ná
21:
zginienie od Bogá náznácżonym Ioz. 9.
Y pogánie wiárę nieprzyiaćielom chowáią.

22:
Bo to pewna/ iż ktorzy
23:
kolwiek kiedy wiáry drugim nie chowáli/ ktorzy przyſięgę ſwą
24:
y nieprzyiaćiołom łamáli/ záwſze potym rychło ná ſobie znácżną
25:
kaśń Bożą odnośili.
Ládisław wiárę Turkowi złamawſzy márnie zginął.

26:
Cżeo iáſny przykład/ á nie názbyt zwiotſzá-
27:
ły mamy/ w onym zacnym y mężnym Krolu Polſkim y Węgier-
28:
ſkim Ládiſłáwie/
29:
ktory iż Turkowi/ znamowy zápámiętáłeo cżłe
30:
ká Eugeniuſzá (ále podobno więcey imieniem niż w rzecży) Pa-
31:
pieżá Rzymſkieo / przyśięgę ſwą złamał/przetoż też potym rychło
32:
od nieo márnie/ roku 1444. zginął. Ale to opuśćiwſzy podźmy
33:
też y do Zydow/ podźmy y do Tátárow/ zali y tych nie mamy do
34:
ſyć pod tąż zwierzchnośćią korony Polſkiey/
35:
ktorzy też/ ácż ſię z
36:
żadnymi/ wprzod miánowánymi/ w wierze y w nabożeńſtwie nie
37:
zgadzáią/
Nigdy w Polſzcże iednáka wiárá nie byłá.

38:
(bo też to nigdy nie było/ iáko Polſká Kroleſtwem zo
39:
ſtáłá y wiárę Rzymſką przyięłá/ żeby w niey iednoſtáyna y zgo-
40:
dna między wſzytkimi wiárá byłá.)
41:
iednák też przedśię pod ie-
42:
dnym białym orłem y pod iednym zbroynym rycerzem żywiąc/ y
43:
z ſpolnych ſię wolnośći weſeląc/ ſpokoynie wiáry ſwey y nabożeń
44:
ſtwá pilnowáli/ y vżywáli. A nikt nigdy gwałtem od iego wła-
45:
ſney do inſzey niewolon nie był/ y od ſtárey pogáńſkiey/ ktoreyby
46:
ſię ſnadź ieſzcże we Zmodźi
47:
y gdźie indźiey mogły znáki nieiákie po


strona: 14

14. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
kázáć/ ále namową więcey y darámi iáko świádcżą one białe ſu-
2:
knie ktorymi do krztu Litwę wabiono. Teraz oto dopiero/ nie-
3:
ktorych przodkow ábo ſtárſzych wiáry ſwey/ náśláduiąc X.K. tę
4:
wolność nie tylko ſwym ále y opcym narodom ſpołecżną/
5:
ćiáłu
6:
y krwi ſwoiey odiąć/ á práwie gwałtem wydrzeć vśiłuie. A dla
7:
cżegoż? pewnie nie dla cżeo inſzego/ iedno iż ſię Rzymſkich Pa-
8:
pieżow vſtáwy dla ſłowá Bożego y náuki Chriſtuſowey porzući
9:
ły. V ktorego iuż pewnie lepſzy muśi być Zyd (iż ták rzekę wedle
10:
poſpolitey mowy.) y Tátárzyn/ niżeli wierny y pobożny Chriſty-
11:
ánin.
12:
Bo wżdy ći/ ták mniemam od I.M. pokoy ſwoy máią: á
13:
my ſię nieboracżkowie przed I.M. ośiedźieć nie możemy. A ieśli
14:
oto idźie/ że nas X.K. dla vchwały Papieżá Rzymſkiego/ ma v
15:
śiebie zá heretyki: tedy y ták niewiem coby to do tego miáło/ gdyż
16:
wiárá ieſt dar Boży:
W Papieżá Bog nigdi wierzyć nie każał

17:
á gdy też tego Bog nie kazał żebyſmy w
18:
Rzymſkiego kśiędzá Papieżá wierzyli: gdyż przeklęty ieſt kto w
19:
cżłowieká vfa/ á ćiáło ma podporą ábo rámieniem ſwym. Ale
20:
niechby to ták było (co da pan Bog/ ſądząc thę rzecż ſpráwie-
21:
dliwie wedle Ewánieliey/ nie ieſt.) żeſmy wedle Papieżá/ X K.
22:
k woli Heretycy:
23:
iákich on ſobie máło nie bez licżby nácżynił/ z
24:
tych wſzytkich/ ktorzy przed nim/ iáko Pan Chriſtus przed ku-
25:
śićielem/ vpádáć niechcą: á coż?
Gdyby Heretyki ſpráwiedliwie ſądzić miał, tedyby żadnym folgowáć nie miał.

26:
Więc żeby ſię y ták ſędźiemu
27:
ſpráwiedliwemu godźiło/ gdyby Heretyki ſądźić y káráć miał/
28:
iednych zgołá ćierpieć y z nimi przebywáć/ iádáć y pijáć/ od nich
29:
co kupowáć y ſpráwy iákie miewáć/ á może być że y vpominki
30:
bráć/ á drugich nienawidźieć/ przeſládowáć/ y o ich ſię wſzytko
31:
złe ſtáráiąc y krwie ich pragnąc? Nie tuſzę/ żeby táki ſędźia miał
32:
być ſpráwiedliwym?
33:
Bo ieſli idźie o Heretyki y odſzcżepieńce/
34:
ktore ſobie pocżynił z hárdośći ſwey Papież: tedy ia to náyduię
35:
in Elucidario errorum ritus Rutenici. Tract. 1. cap. 1. Iż wedle Rzym
36:
ſkiego kośćiołá dekretu/ á nie wedle też ſłowá Bożego/ między
37:
wſzemi narody/ ktore ſię odſtrzeliły od Rzymſkiego nabożeń-
38:
ſtwá/ (iáko tám ſtoi) niemáſz odſzcżepieńcow
39:
(áleć ia niewiem
40:
kto ſię od koo odſzcżepił? gdyż to pewna iż Greckie zbory y prze
41:
dnieyſze záwżdy y ſtárſze były: y przednieyſze y zacnieyſze Piſárze
42:
miáły.)
Wedle Papieżá Ruś naupornieyſzy odſzcżepieńcy, á wżdy ich ćierpią.

43:
vpornieyſzych nád narod Ruſki:
44:
bo ſię z nimi nie godźi y
45:
małżeńſkiego przyiaćielſtwá ſtánowić/ y nie okrzćiwſzy znowu


strona: 15

ná Wędzidło X.K.P. 15.
1:
przyimowáć etc. A wżdy/ zá ták ſrogim oſądzenim ich/ przedśię
2:
im wolnośći ich nie odeymuie/ áni ná nie kápturá woła/ áni
3:
przed wſzemi ná nie inſtyguie: (boby
4:
też podobno nie bárzo nád
5:
ſobą X.K. przewodźić dáli.)
6:
á przećiw nam wſzytko to cżyni y
7:
Wędźidło kuie więcey ſię vtuláiącym/ y wedle tego dekretu ich
8:
właſnego/ nie ták bárzo winnym: iáko ſię potym y z właſnych
9:
ſłow I.M.X.K. pokaże. Co iáko ſpráwiedliwie y ſłuſznie cżyni/
10:
dźień to on oſtátecżny pokaże/ gdźie to wſzytko ná iáwią przyi-
11:
dźie.
12:
Wſzákże iednák y nam to teraz napirwey/ niż ſię co gło-
13:
wnieyſzego przedśię weźmie/ trzebá w tych pierwſzych kśiążkach
14:
obacżyć/ quo iure, quáue iniuria, cżyni to przećiw nam I.M. cokol
15:
wiek iedno cżyni: ſłuſznieli: nieſłuſznieli przyſtoili to I.M. ábo
16:
nie przyſtoi: y ieſliſmy też do tego I.M. dáli przycżynę ábo nie:
17:
á inſzy niech ſądzą.
18:
KAP.3. Vpátruię to w piſániu I.M. że on ſobie tego/
19:
iákoby rzecży ſłuſzney y przyſtoyney/ wedle mniemánia ſwoiego/
20:
pozwalá: iż też ták teraz kośćioł iego dźiáła: zá ktorym on iáko
21:
zá páwęzą ſtoiąc/ tym śmieley nas lży/ háńbi/ náiezdza/ y iáko
22:
ſam piſze/ ſuperos cum nequeat flectere, piekłem zátrząſnąć obiecu-
23:
ie/
24:
ná kreẃ náſzę inſtyguiąc/ y wſzytkie ſtany przećiw nam pobu
25:
dzáiąc. To ſobie zá ieden fundáment/ tego wſzytkiego poſtęp-
26:
ku ſwoiego przećiw nam biorąc: Iákoby ſię Chriſtiáńſkiemu
27:
cżłowiekowi Heretyki ták przeſládowáć/ wygániáć y mordo-
28:
wáć godźiło.
Argument X.K. ná ktorym záſádził wſzytko ták ostre przećiw nam ſzturmowánie.

29:
A ták też w tę nádzieią/ wedle też kośćiołá ſwoie-
30:
go/ á nie według ſłowá Bożego/ nas ſobie Heretykámi pocży-
31:
niwſzy/ ták Wędźidłem ſwym iáko y ná kazániach/ y w zgro-
32:
mádzeniach wſzytkich przećiw nam pobudza.
33:
Otoż nam tákową I.M. Logikę Papieſką/ nie Chriſtiáń-
34:
ſką/ potrzebá tu będźie wedle ſłowá Bożego/
35:
wedle ſtárych nie-
36:
ktorych w tey mierze pobożnieyſzych oycow/ á potym y z ſámeo
37:
piſánia I.M. roztrząſnąć y rozſądźić. Mniema X.K. iż mu ſię
38:
godźi/ y powinien ieſt/ przeto iż ieſt Krześćiáninem/ heretyki
39:
nie tylko lżyć ále też y przeſládowáć y mordowáć:
Odpowiedź ná árgument.

40:
ábo gdyby
41:
ſam nie mogł dla kápłáńſtwá ſwego ábo duchowieńſtwá/ tego
42:
rękomá ſwymi wykonáć/ tedy to przez inſze cżynić/ onych pobu-
43:
dzáiąc/ y onych w tym rozgrzeſzáiąc: á práwie powroz/ miecż y


strona: 16

16 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
ogień do ręku z przynaglánim oſtrym podawáiąc:
2:
á iáko mowią
3:
cżapkę ná kołek záwieśiwſzy/ to przedśię z śiebie ſkładáiąc. Ale
4:
ſię trzebá bać by w tym coś podobnego nie było onemu ſądowi/
5:
ná ktorym przedśię zdány był Chriſtus Pan ná śmierć/ choćiaż
6:
Xięża mowią/ Nobis non licet interficere quenquam, nam ſię nie go-
7:
dźi nikogo zábijáć: Piłat też ręce vmywa niechcąc być winien
8:
krwie niewinney.
9:
Ia záś dufáiąc Bogu y ſpráwiedliwośći iego/
10:
w nádźieię ſłowá tego świętego to śmiele twierdzę. Iż gdyby X.
11:
K. był Chriſtiáninem duchownym/ áboby przynaymniey wiedźiał
12:
dobrze y rozumiał/ co to ieſt być Chriſtiáninem: tedyby ták ni-
13:
gdy nie dumał/ nie piſał/ áni ſię ták śierdźił/ iáko ſię piſząc y
14:
mowiąc śierdźi.
15:
Ale iż tego niewie áni rozumie: bo to ieſzcże zá-
16:
kryto ieſt przed ocżymá iego: á co więtſza/ iż on więcey Pápieżo
17:
wi Rzymſkiemu z kośćiołem iego vfa/ niżli ſynowi cżłowiecże-
18:
mu Iezuſowi Chriſtuſtuſowi cżcią y chwałą od Bogá vkorono
19:
wánemu/ ſędziemu żywych y vmárłych od Bogá poſtánowione
20:
mu: przetoż nie dźiw iż I.M. do tákiey przychodźi zápálcżywo
21:
śći przećiw nam nędznikom.
22:
Ia bacżąc to/ iż ich wiele ieſt w tym tám nabożeńſtwie I.
23:
M. ktorzy z omamienia ſwych niektorych pryncypałow/ z nie-
24:
wiádomośći to cżynią/ ábo zezwaláią ná to do cżego X.K. onym
25:
ieſt vſtáwicżnym inſtygatorem: á drudzy też to y ſámi zá wiárą
26:
tą nábytą zwierzchowną przećiw nam cżynią: tedy to zá Bożą
27:
pomocą okázowáć tu będę/
28:
w tych pierwſzych kśiążkách: że ten
29:
żaden nie może być prawdźiwym Chriſtyáninem/ ktoryby nie tyl
30:
ko mordował ábo prześládował/ ále też y ten coby iedno z dru-
31:
gimi ná to zezwalał/ nienawidźiał/ lekce ważył/ Racha mowił/
32:
ábo náwet nie miłował: á nie tylko przyiaćielá/ ále też y nieprzy
33:
iaćielá ſwoiego.
Chriſtiáninẽ być nie może kto przeſláduie y morduie.

34:
Ponieważ Chriſtyánin práwy/ rácżey ma ſam
35:
prześládowánie ćierpieć/ y rácżey duſzę ſwą położyć/ niżby ábo
36:
kiedy miał kogo prześládowáć/ ábo mu zdrowie iego odeymo-
37:
wáć: á choćiaż też tylko do odięćia komu inſzemu drogę pokázo
38:
wáć. Bo Chriſtyánin práwy (iákom iuż rzekł) powinien nie tyl-
39:
ko bráćią y bliźnie miłowáć/ ále też y nieprzyiaćioły:
40:
dobrze im
41:
ieſzcże cżyniąc/ á nie zle/ y zá nimi ſię modląc: chceli zoſtáć Chri
42:
ſtyáninem. Bo kto tego nie cżyni (iákoż ich wiele nie cżyni)


strona: 17

ná Wędzidło X.K.P.17.
1:
ſynem Bożym być żadną miárą nie może/ ábo Chriſtiáninem.
2:
Przeto iż tego nie cżyni co iáśnie ſwym cżynić Chriſtus Pan roz-
3:
kazał mowiąc im:
4:
Iać wam powiedam/ miłuyćie nieprzyiaćio
5:
ły wáſze: błogoſławćie ty ktorzy was prześláduią etc. dokłádiąc
6:
tego: ábyśćie byli ſynmi oycá wáſzego ktory ieſt w niebie/ Math.
7:
5. ꝟ 44. Luk. 6. ꝟ.27. Kto tedy miłość ma ku komu/ temu ni
8:
gdy złeo nic cżynić nie będźie/ Rzy. 13. ꝟ 10. á tym ſię też z Bogá
9:
być pokaże.
10:
Kto záś miłośći tey od Bogá rozkazáney nie ma/
11:
ten też y Bogá ſámego miłowáć nie może/ y Bogá w nim nie-
12:
máſz (I. Ian. 4. ꝟ 20) ponieważ Bog ieſt miłość: A kto mieſzka
13:
w miłośći/ w Bogu mieſzka/ á Bog też w nim/ y tákowy ſię z
14:
Bogá národźił/ (támże ꝟ 7.16. etc.) Kto záś nienawidźi brátá
15:
ſwego/ ieſt mężoboycá:
16:
ktory nie może mieć mieſzkáiącego w ſo
17:
bie żywotá wiecżnego: 1. Ian. 3. ꝟ 15. A iż X.K.z wielą pomo-
18:
cnikow ſwych żadney w ſobie miłośći tákiey/ iáką tu duch Bo-
19:
ży záleca/ y rozkáuie nie ma: owſzem ſię ieſzcże vpornie przećiw
20:
niewinnym śierdźi/ ná nie inſtyguie/ vſtáwicżnie vkrzyżuy vkrzy
21:
żuy/ zábiy woła:
22:
przetoż tym ſámym znácżnie to po ſobie po
23:
kázuie/ iáko dáleko ieſt od Chriſtuſá/ od ſynoſtwá Bożego/ y
24:
co zá tym idźie/ mądremu doſyć.
Y złych ludzi wiernemu nie godzi ſię przeſládowáć.

25:
Bo niech by ták było/ (iákoż
26:
przed Bogiem/ ktory wie ſkrytośći ſerc/ nie ieſt.)
27:
żem ia/y z brá
28:
ćią moią/ ieſt Heretykiem/ ieſtem też złym cżłekiem/ ieſtem prze-
29:
ćiwnikiem y nieprzyiaćielem I.M. y niech ieſzcże ſam X.K. zmy
30:
śli ſobie przećiw mnie co chce gorſzego: ázaż by on przedśię/ gdy
31:
by prawdźiwie Chriſtiáninem był duchownym/ pozwolić tego
32:
kiedy ſobie miał/
33:
żeby mię dla tego nienawidźieć/ chćieć drápáć/
34:
ná mię inſtygowáć/ przeſládowáć/ krwie moiey prágnąc miał?
35:
Rzecż tá/ nie tylko v mnie/ ále/ wierzę/ y v káżdego pobożnego
36:
y vcżćiwego Chriſtiániná/ á náwet y pogániná/ ktoryby ie-
37:
dno weyźrzeć chćiał w práwá Chriſtuſowe w nowym przymie-
38:
rzu opiſáne/ ieſt nigdy niepodobna.
Christus y Apostołowie nieprzyiaćioł ſwych nieprzeſládowáli.

39:
Azaż też y ſam Pan Chriſtus
40:
nie miał ná ſię wiele y iáwnych y pokrytych nieprzyiaćioł y prze-
41:
ſládownikow? tákże też y prawdźiwi vcżniowie iego? Ktore-
42:
goż wżdy kiedy z nich (proſzę y dla Páná Bogá niechby y ſam
43:
X.K. w to pilno weyźrzał/ boć idźie o iego zbáwienie.) przeſlá-
44:
dowáli?
45:
ná ktorego kiedy zá to/ lub przed zwierzchnośćią/ lub


strona: 18

18 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
przed pospolſtwem inſtygowáli nierzkąc z potwarzy iákiey/ á-
2:
le y zá naſłuſznieyſzą ktoraby ſię im od nieprzyiaćioł podáłá przy
3:
cżyną. Ktoremu też kiedy y wet zá wet/ y złym zá złe/ mſzcżąc ſię
4:
ſámi śiebie/ oddawáli?
5:
Abo kiedy ſię też od śiebie vcżyć pom-
6:
ſty/ gniewu/ nienawiśći drugich/ potwarzy/ prześłádowánia/
7:
ná kreẃ cudzą inſtygowánia/ roſkázowáli: á nie rádſzey ćichośći/
8:
miłośći/ odpuſzcżánia/ ćierpliwośći y dobrzecżynienia nieprzyia-
9:
ćielom? A kto ták ślepy/ coby tego z piſmá ś. nowego teſtámen
10:
tu nie widźiał?
11:
Mowi Pan ten/ o ktorym zdawná Ezáiaſz 42.
12:
ꝟ 1. 2. 3. prorokował/ iż trzćiny náłomioney złámáć/ lnu kurzą-
13:
cego ſię zgáśić nie miał. Mát. 12. ꝟ 18. Vcżćie ſię odemnie/ iżem
14:
ieſt ćichy/ y pokornego ſercá/ Mát. 11. ꝟ 29. Tenże y zdraycy ſwo
15:
iemu nogi vmywa/ y cáłowáć ſię mu dopuſzcża/ choćiaż to do-
16:
brze o nim iż był zdraycą iego wiedźiał Ian 13. ꝟ 5.
17:
Stára ſię oń
18:
y nápomina go/ y v ſtołu ſwego ćierpi: ſtáta ſię y o Ierozolim-
19:
cżyki/ głowne nieprzyiaćioły ſwe/ chcąc ie iáko kwocżká kurcżę-
20:
tá pod ſkrzydła ſwe zgromádźić. Máth. 23. ꝟ 37.
Christus złe pod cżás gromił ále bez pomsty, ku ich dobremu.

21:
Gromi też ſu-
22:
rowie y Fáryzeuſze mnichy Bogu y ſobie odporne/ y biedę im o-
23:
powieda: wygánia też bicżem łákome kupce z kośćiołá/ y ſtoły
24:
z pieniędzmi ich przewraca: cżyniąc w tym doſyć woli oycá ſwe-
25:
go niebieſkiego/ y piſmo prorockie wypełniáiąc/ Ian. 2. ꝟ 15.
26:
Máth. 21. ꝟ 12. Wſzákże nie z żadney przećiwko nim nienawiśći:
27:
bo y do miáſtá ich przyiezdzáiąc z płácżem záłował zginienia ich/
28:
że poznáć nie chćieli cżáſu náwiedzenia ſwego. Luk. 19. ꝟ 41: ále
29:
y owſzem z wielikiey przećiwko nim y z ſzcżyrey miłośći. Nie áby
30:
zátráćił: bo też nie ná to przyſzedł/ iáko to ſam powiedźiał/ Luk.
31:
19. ꝟ 10. á 9. ꝟ 56. Máth. 18. ꝟ 11. ále áby to záchował co było
32:
zginęło.
33:
Bo ácżkolwiek mogł ſię ſam ſnádnie wſzytkich krzywd
34:
ſwych pomśćić: iednák tego nigdy nie cżynił: owſzem ſię ieſzcże
35:
y zá krzyżownikámi ſwoimi modlił (Luk. 23. v 14.) proſząc áby
36:
im Bog oćiec tego grzechu nie pocżytał: iáko tym ktorzy niewie
37:
dźieli co cżynili/ etc.
Tákże cżynią y Apoſtołowie.

38:
Tákże gdy też poydźiemy y do onych wła-
39:
ſnych y prawdźiwych vcżniow iego: áż ći nas tego tegoż vcżą/ y
40:
toż ſámi po ſobie pokázuią. Iáko to ty ſámy ſłowá Páwłá świę-
41:
tego świádcżą/ gdy mowi: Nie bądźćie nikomu nic winni/ tyl
42:
ko/ ábyśćie iedni drugich miłowáli: (Rzym. 13. ꝟ 8. 10.)
43:
Gdyż


strona: 19

ná Wędzidło X.K.P.19
1:
miłość złego bliźniemu nie wyrządza. Potym też ieſzcże/ wedle
2:
Chriſtuſá mowiąc/ nápomina wſzytkich tymi ſłowy: Nie ſądz-
3:
ćie nic przed cżáſem/ áżby Pan przyſzedł/ ktory oświeći zákryte
4:
ćiemnośći. 1. Kor. 4. ꝟ 5. A potym o ſobie y inſzych wiernych po
5:
wieda/ támże ꝟ 9. mowiąc:
6:
Mniemam iż Bog nas poſlednie
7:
Apoſtoły náznácżył iáko ná śmierć ſkazáne (á ꝟ 12.13.) gdy nas
8:
háńbią/ dobrorzecżemi: gdy nas przeſláduią/ ćierpiemy: gdy
9:
nam złorzecżą/ modlimy ſię: ſtaliſmy ſię iáko plugáſtwá świá-
10:
tá. etc. Lecż o iego dálſzych Chriſtyáńſkich poſtępkách/ może ſo-
11:
bie ktoby o nich niewiedźiał v niegoż cżytáć/ 2. Kor. 6. ꝟ 4. 5. 6.
12:
gdźie y tego potym dokłáda/ do tychże ták mowiąc: Przyimi-
13:
ćież nas: Zadnegoſmyć nie vkrzywdźili: żadnegoſmy nie ſkáźili:
14:
żadnegoſmy z łákomſtwá nie podeſzli. 2. Kor. 7. ꝟ 2. Ale/ długo
15:
ſię rzecżą ták iáſną nie báwiąc/ to mowię: Możeli X.K. po ſobie
16:
z tego wſzytkieo pokázáć to/ coby miał ſpolnego/ wedle tey náu-
17:
ki z Chriſtuſem Pánem y vcżniámi onymi ieo /
18:
ktorzy/ ták iáko v
19:
cżyli/ tákże ſię też y ſpráwowáli: gdyż náuká bez żywego ná ſobie
20:
tychże rzecży pokazánia przykłádu/ á co inſzego ieſt iedno prożny
21:
dzwięk/ ktory z ſtrzaſkiem z ſłowy ſámymi ginie? Ia niewiem/
22:
ktoby mu to/ przypátrzywſzy ſię Wędźidłu ieo / y kazániam ktore
23:
cżęſto inędy cżynią/ przyznáć/
24:
y dobrỹ ſumnieniem podświádcżyć
25:
mogł? wſzákże ieden mniey záwżdy widźi y rozumie/ niż wiele zá-
26:
raz pátrzących y mądrych/ iáko świát ſądźi. Może to być/ że in-
27:
ſzy co inſzego wedle ćiáłá bacżą: ále ia/ mamli prawdę znáć/ we
28:
dle duchá pátrząc ná ty ták iáſne ſłowá Bożego wyroki/ prze-
29:
ćiw nim tego bacżyć nie mogę.
30:
A ieſliby to y inſzy ze mną z tychże
31:
świádectw piſmá ś. vpátrowáli: A iákoż X.K. może ſobie be-
32:
ſpiecżnie dobrze tuſzyć/ y beſpiecżnie twierdźić iż ieſt ſynem oycá
33:
onego ktory ieſt w niebie? (Máth. 5. ꝟ 45.) ktory wywodźi
34:
ſłońce ná złe y ná dobre: y dżdżi ná ſpráwiedliwe y nie ná ſpráwie
35:
dliwe?
36:
gdyż on nie tylko tego nie cżyni/ żeby nieprzyiaćioły ſwe
37:
miłowáć miał (gdyby y to prawdá byłá żeſmy my I.M. nieprzy
38:
iaćiele) ále ſię ieſzcże ná niewinne ták bárzo śierdźi y krwie ich prá
39:
gnie? Abo iáko ſię może beſpiecżnie przed Chriſtuſem/ ktory ieſt
40:
bádácżem ſerc y nerek/ názwáć od imieniá iego Chriſtyáninem?
41:
iáko namiáſtkiem Apoſtolſkim?
42:
gdy wedle tey náuki nie żywie?


strona: 20

20 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
owſzem ſię iey práwie w twarz gwałtem wielkim ſprzećiwia?
2:
Pánie Boże wſzechmogący zmiłuyże ſię nád nim/ otworz ocży v-
3:
myſłu iego/ áby mogł vyźrzeć y poznáć to do śiebie/ iáko ſię ty-
4:
mi ſwoimi poſtępkámi oddalił od ćiebie.
5:
Aby ſię poznawſzy y to
6:
odſtąpienie ſwe od ſyná twego miłego obacżywſzy/ mogł ſię do
7:
ćiebie náwroćić zá twoim potárgnieniem: á ták opuśćiwſzy báł-
8:
wáná páſterzá niemeo / á owce ſyná twego morduiącego/ mogł
9:
ſię pod rząd páſterzá żywego y prawdźiwego od ćiebie poſtáno-
10:
wionego Iezuſá Chriſtuſá vćieć/ y żywotá wiecżnego prze zeń
11:
doſtąpić/ Amen/ Amen.
12:
KAP.4. Niż ſię ieſzcże w teyże rzecży dáley poſtąpi/
13:
po okazániu tego co ſię powiedźiáło nákrotce: iż nigdy wierny
14:
Chriſtyánin/ práwy vcżeń y náſládowcá Chriſtuſow/ ktoryby ie-
15:
dno chćiał być oycá niebieſkiego ſynem/ inſzych prześládowáć/
16:
krwie prágnąc/ w nienawiść przywodźić/ wyganiáć/ złego nic
17:
nie cżynić/
18:
ná nikogo nie kłáść potwarzy/ o nikim zle mowić nie
19:
ma: gdyż ták Chriſtus y vcżniowie ieo nie cżynili/ áni ták cżynić
20:
kazali ábo náucżáli: godźi ſię y tego dołożyć/ y to też pokazáć:
Nie ći ſą Christiány ktorzy przeſláduią, ále ktorzy przeſládowánie ćierpią.

21:
Iż nie ći ſą ſynmi Bożymi Chriſtuśie/ ábo Chriſtyány práwy
22:
mi/ ktorzy inſzych prześláduią y morduią/ ábo złego co wyrzą-
23:
dzáią/ choćiaż by ſobie nie wiedźieć iákie przycżyny morderſtwá
24:
ſwego y prześládowánia zmyśláli/ y onymi złość ſercá ſwego
25:
krwie niewinney prágnącego fárbowáli:
26:
ále ktorzy to od inſzych
27:
ná ſobie odnoſzą. Co ácż iuż z przeſzłych ſłow bácżny cżytelnik wy
28:
rozumieć mogł: wſzákże iż wiele tych ieſt/ ktorzyby ſię podobno
29:
tego przez ſię ſámi domyślili: tedy tym folguiąc/ muſzą ſię
30:
ieſzcże y inſze świádectwá ſłowá Bożego tu przytocżyć. Iáko
31:
to/ gdy ták Chriſtus w napierwſzey náuce ſwey/
32:
ktorą y vcżniom
33:
ſwym y tłumom około śiebie będącym podawał/ powiedźieć ra
34:
cżył: krotkimi ſłowy wſzytek żywot prawdźiwych vcżniow ſwych
35:
ſłowy proſtymi opiſuiąc: ktory nie w bogáctwie/ ále w vboſtwie:
36:
nie w weſelu/ ále w płácżu nie w wrzaſkliwośći/ ále w ćichośći:
37:
nie w náſyceniu ſię ſpráwiedliwośćią/ ále w prágnieniu y łáknie
38:
niu iey. etc. Math. 5 ꝟ 3. ták mowiąc: Iż nie ći ſą ſzcżęśliwi kto-
39:
rzy drugich prześláduią/ onym vrągáią: wſzelákie złe przećiwko
40:
nim mowią: ále ći ktorzy to wſzytko ná ſobie odnoſzą/ dla imie


strona: 21

ná Wędzidło X.K.P.
1:
niá iego. Iáko to ty właſne ſłowá iego świácżą:
2:
gdy ták do
3:
vcżniow ſwych mowi: Sżcżeśliwi będźiećie/ gdy wam vrągáć bę
4:
dą y was prześládowáć/ mowiąc wſzelákie złe przećiwko wam/
5:
kłámáiąc dla mnie/ ráduyćie ſię y weſelćie/ ábowiem zápłátá
6:
wáſzá wielka ieſt w niebie. Math. 5. ꝟ 11. Luk. 6. 20. Ku temuż
7:
też końcowi mowi/wyſyłáiąc od śiebie vcżnie ſwe:
8:
żeby zgroma
9:
dzáli owce zginęłe domu Izráelſkiego/ dawſzy im też moc cudow
10:
cżynienia:
Christus nie posłał vcżniow ſwych áby kogo trapili, ále áby trapienie ćierpieli.

11:
Nie áby nád kim przewodźić mieli/ łżąc go y nań in-
12:
ſtyguiąc/ ábo mu ná gárdło ſtoiąc:
13:
ále áby chore lecżyli: trędowá
14:
te ocżyśćiáli: vmárłe wzbudzáli (nie żywe zábijáli) dyabły wyrzu
15:
cáli: y tho dármo nie zá pieniądze wſzytko dźiáłáli: gothowi bę-
16:
dąc wzgárdę wſzeláką y wygnánie y prześládowánie ná ſobie od
17:
nieść/ od tych/ o ktorych ſię dobre ſtáráli.
18:
Nie mſzcżąc ſię wzgár
19:
dy ſwey y prześládowánia (gdyż ſię to o chriſtuſá ſámeo y też o oy
20:
ieo opiera/ Luk. 10. ꝟ 6. Ian. 13. ꝟ 20. a 15. ꝟ 23.) oprocż oświád
21:
cżániem ſię przećiwko nim przez otrząśnienie prochu z nog ſwo
22:
ich á przeſtrzegánim ſię tákich/ co ich do krolow do ſtároſt y do
23:
rády poćiągáć y powłocżyć mieli:
24:
y do więźienia dawáć bijąc ich:
25:
ále ná to záwżdy pámiętáiąc/ iż ich pan poſłał iáko owce w po-
26:
śrzod wilkow: á nie iáko wilki/ owce niewinne y obrony w ſo-
27:
bie nie máiące drapáć/ łupić/ mordowáć/ pożyráć/ zębámi Lwie
28:
mi/ páznokćiámi Ryśiemi/ pokrywſzy ie nadobnie owcżynką:
29:
ále
30:
ktorzyby ſámi gotowi byli ćierpieć wſzytko złe/ y od ocyow wła
31:
ſnych/ od bráćiey/ od dźiatek/ od domowych y poſtronnych nie
32:
przyiaćioł. Ponieważ im to znácżnie opowiedźiał/ iż dla iego imie
33:
nia mieli być vwſzech w nienawiśći. Co wſzytko y długimi y iáſny
34:
mi ſłowy Máth. ś. opiſał káp. 10.
35:
Co gdyby/
36:
K.X. wźiął przed-
37:
śię/ á chćiałby ſię ſam w ſpráwách y poſtępkach ſwych dobrze
38:
obráchowáć/ y ſpráwiedliwie/ iáko inſzych ſądźi/ oſądźić: nie-
39:
wiem z iákim ſumnieniem/ będąc ták krwie niewinnych owie-
40:
cżek Chriſtuſowych prágnącym/ y ták gorliwie y vśilnie ná nie
41:
inſtyguiącym/
42:
y o nich wſzytko złe mowiącym y onych potępiá
43:
iącym/ nie cżekáiąc ſądu/ ſędźiego ſpráwiedliwego od Bogá ná
44:
to poſtánowionego/ mogłby ábo śmiał by to ſobie przycżytáć:
45:
iż ieſt ſynem Bożym: ktory y złe y dobre ſłońcem ogrzewa y wſzyt
46:
kim dobrze dźiáła:
X.K. niewie iáko ſię śmie zwáć Christiáninem będąc przeſládowcą?

47:
gdyż X.K. wſzytko opák cżyni? Abo żeby był


strona: 22

22 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
vcżniem Chriſtuſowym/ á potomkiem Apoſztolſkim/ gdy też
2:
nie náśláduie owcżych poſtępkow ále w tym przećiwnych/ chcąc
3:
Wędźidłem ſwoim wſzytkich okiełznáć:
4:
ktore ná wiecżne prze-
5:
ćiw ſobie/ przed Bogiem/ przed Chriſtuſem y wſzemi zaſtępy
6:
niebieſkimi y źiemſkimi świádectwo vkował?
Vstáwicżne ſwym przeſládowánie Christus opowiedział.

7:
Nuż ieſzcże y ono
8:
co przy oſtátecżney wiecżerzy ſwey (że inſzych wiele świádectw
9:
niebędę ſpominał)
10:
o tymże vſtáwicżnym przeſládowániu y mor
11:
derſtwie ktoremu podlec mieli vcżniowie iego od niewiernych
12:
niezbożnikow zali ſię też z tym nie ſtoſuie? A co im tám inſzego
13:
opowiedźieć racżył Chriſtus Pan/ ieſliż nie toż? Nie iáſneli ſą
14:
ty ſłowá iego/ ktore ták mowił? Tomći wam opowiedźiał/ á-
15:
byśćie ſię nie gorſzyli:
16:
Wyłącżąc was z zgromádzenia. Y przyi-
17:
dźie tá godźiná/ ze wſzelki ktory was zábijáć będźie/ mniemáć
18:
będźie iż cżyni poſługę Bogu. A vcżynią wam to/ iż nie poználi
19:
oycá áni mnie. Ian 16. ꝟ 1. A iżby im ieſzcże tym więcey ćierpli-
20:
wość w tym wſzytkim zálećił: áżći im y ſam ná ſobie przykład
21:
pokázuie:
22:
obránie ich y od świátá wyłącżenie onym przypominá
23:
iąc/ y záraz im podobienſtwem rodźićielki boleſney ſtan teráźniey
24:
ſzy ich przed ocży wyſtáwuiąc/ á weſelem przyſzłym ku wytrwá-
25:
niu popieráiąc/ ták mowi. Ieśliż mnie prześládowáli/ y was ći
26:
prześládowáć będą? Ieſliż goſpodarzá Belzewulem názywáli/
27:
iákoż dáleko więcey domowniki iego?
28:
A cżemuż pánie? Iż nie
29:
nie ieſt vcżeń nád náucżyćielá/ áni ſługá nád Páná ſwego. Prze-
30:
toż y tego ieſzcże dokłáda/ mowiąc im: Ieſliż was świát nie na-
31:
widźi/ wiećie iżći mnie pierwey niż was nienawidźiał.
Swiát miłuie co ieſt iego.

32:
Gdyby-
33:
śćie byli z świátá/ miłowałćiby świát co ieſt iego:
34:
(iákoby pe-
35:
wnie y Papież nas miłował gdybyſmy też byli z papieſtwá iego/
36:
bá y X.K. by miłował y zá brátá miłego ważył iáko ſam wſpo-
37:
mina fiij.) Lecż iż świátá nie ieſteśćie/ bom ia was obrał z świá
38:
tá/ przetoż was śwát nienawidźi Máth. 10. ꝟ 24. Ian 15. ꝟ 18.
39:
A świát ten/ przecżby ták vcżniow Chriſtuſowych nienawidźiał
40:
y dla cżegoby im to wyrządzał/ y tego on dołożyć nie omieſzkał:
41:
owſzem támże záraz tego dokłáda mowiąc: A to wſzytko vcży-
42:
nią wam dla imieniá mego/ iż nie znáią onego ktory mię poſłał.
43:
ꝟ 20. A trochę potym niżey iákoby iuż rzecż tę zámykáiąc/
44:
y
45:
teráźnieyſzy ſtan ich/ y on też przyſzły onym opowiedáiąc: żadney


strona: 23

ná Wędzidło X.K.P.23.
1:
im otuchy nie cżyni tu w tym wieku ſzcżęśćia iákiego ćieleſnego/
Zadney otuchy ſzcżęśćia tutecżneo nie cżynił ſwym Christus.
Iáko Papież ſwoim cżyni.

2:
áni pánowánia ná Papieſtwie/ ábo Kárdynalſtwie/ ná Arcybi-
3:
ſkupſtwie ábo Biſkupſtwie: ná Sufrágáńſtwie ábo Oficyál-
4:
ſtwie: ná Opáctwie ábo infułáctwie: ná Kánonictwie ábo Dźie
5:
kańſtwie: ná Proboſtwie ábo Plebáńſtwie: áni ná żadnym prze
6:
łożeńſtwie od Antychriſtá wymyſlonym y dźiwnymi ſztukámi
7:
chytrze vbogáconym/ ku pánowániu nád cudzą wiárą/ á podbi
8:
iánim ſobie pod nogi owiecżek Chriſtuſowych/
9:
iáko dźień dźi-
10:
śieyſzy pokázuie: ále im znácżnie nędzę/ płácż/ śćiſk/ ſmutek/ wy
11:
gnánie/ pzeſládowánie/ nienawiść wſzech/ y mordowánie/ przed
12:
ocży kłádźie/ mowiąc im: Amen ámen mowię wam/ iż wy (nota
13:
wy vcżniowie moi/ co X.K. z iego wſzytkimi nie dolega) płákáć
14:
y łkáć będźiećie/ á świát ſię będźie weſelił: á wy ſię ſmęćić będźie
15:
ćie.
16:
Wſzákże ſmętek wáſz wynidźie wam ku rádośći. Niewiáſtá
17:
gdy rodźi/ ſmętek ma/ iż przyſzłá godźiná iey: lecż gdy porodźi
18:
dźiećiątko/ iuż dáley nie pámięta vćiśnienia/ iż ſię národźił cżło-
19:
wiek ná świát. A wykłádáiąc im záraz tę rodźićielkę/ onych ku
20:
niey ſtoſuie/ ták rzecż ſwą końcżąc. Przetoż y wy/ terazći ſmutek
21:
maćie:
22:
lecż záśię oglądam was/ á będźie ſię rádowáło ſerce wá-
23:
ſze/ (to ogłądánie nie tuſzę áby iż iuż przyſzło mieli Papieżowie
24:
twierdźić/ laetãtur tamen etiam cum malè fecerint, i niechcą nic złeo z
25:
ſwoią kátoliką ćierpieć) á weſela wáſzego/ ábo rádośći żaden
26:
od was nie odeymie. Ian. 16. ꝟ 20.
27:
A toć to ieſt oná wąſka dro
28:
gá/ y fortá ćiáſna/ do żywotá prowádząca: á coż gdy ich máło
29:
ieſt ktorzy ią náyduią Máth. 7. ꝟ 14.
Wąska drogá y ćiáſna fortá do żywotá, xięza ſię nią nie wćiſną.

30:
A w Papieſtwie ich nie
31:
máło ktorzy drogą ſwoią bárzo przeſtronną idą: ktorzyby ſię ża-
32:
dną miárą z więtſzymi gárbámi niż Wielbłądowie pewnie nie
33:
wćiſnęli.
34:
Lecż przedśię/ ktoby teraz z opuſzcżeniem ſzyrokiey y
35:
przeſtronney/ tey wąſkiey przez Chriſtuſá Páná záleconey nie ſzu
36:
kał/ y w niey/ nálazſzy ią/ nie chodźił: prożnoby ſobie tuſzył żeby
37:
do żywotá wiecżneo wniść miał: gdyż do niego potrzebá wniść
38:
przez wiele kłopotow y vćiſkow: (Dźie. 14. ꝟ 22.) nie ktoreby
39:
cżłowiek komu inſzemu zádawał/
40:
ále ktoreby od inſzego zádáne
41:
ná ſobie nośił. Bo ktoć chce pobożnie żyć w Chriſtuśie/ muśić
42:
przeſládowánie ćierpieć. 2. Tim. 3. ꝟ 12. A nie ma też ſługá Chri
43:
ſtuſow byc walecżny/ (iákoby ſię przeſládowcom ſwym/ y inſzym


strona: 24

Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
krzyżom odśiekáiąc y odgryzáiąc.)
2:
ále vkłádny przećiwko wſzyt
3:
kim: ſpoſobnym też ku náucżániu/ (nie ku oſkarzániu/ ábo inſty-
4:
gowániu/ gdyż to ſztuká iedná ieſt onego wężá ſtárego. Obiá.
5:
12. ꝟ 10.) y złych znoſzeniu: (nie mordowániu) w ćichośći zno-
6:
ſząc tych ktorzyby ſię ſprzećiwiáli (2. Tim. 2 ꝟ 24.) ktoryby rá-
7:
cżey ſam krzywdy ćierpiał/ y ſzkodę podeymował/
8:
niżby ią inſzev
9:
cżynić miał. 1. Kor. 6. ꝟ 7.
Y przed Christuſem záwżdy wierni wiele złego ćierpieli.

10:
Co iż záwżdy przedtym ći wſzyſcy/ kto
11:
rzy ſzcżyrze w Bogá vwierzyli/ y nań ſię cále ſpuśćili/ ocżekawá
12:
iąc obietnice iego/ cżyniáli/ y ták ſię wiárą ćieſząc/ y nádźieią/
13:
wiele złeo ćierpieli:
14:
ono nie tylko ſam Pan Chriſtus o tym znáć
15:
dał. Wſpomináiąc Proroki/ ktorym tákże cżynili źiemkowie
16:
ich: (Máth. 5. ꝟ 12.) ále też y Piſarz liſtu do Hebreow káp. II.
17:
to wſzytko ſłowy obfitymi iáko ná regeſtrze wypiſał: iáko ſię y
18:
w cżym káżdy wierny przećiw Bogu záchował.
19:
A coż gdy iuż w
20:
ſpráwy y poſtępki tych weyźrzymy/ ktorzy ſię Iezuſá Meſyaſzá
21:
ſyná namileyſzego Bożego docżekáli: weń/ onego poznawſzy/
22:
vwierzyli/ y cále ſię nań ſpuśćili: tożći dopiero morze wſzego
23:
złego ná ſobie odnośili: iáko to dźieie Apoſtolſkie y liſty też ich
24:
świádcżą.
Iáko ſię wierni wyćiskách rządzili.

25:
Z ktorych to káżdy łácno obacżyć może/ iáko ſię wier
26:
ni w onych śćiſkách rządźili/ y pozna/ iż ći nie złorzecżyli/ nie v-
27:
rągáli/ áni ſię ſámi mśćili/ áni od Bogá pomſty żądáli: będąc
28:
raz z tego ſtrofowáni. Luk. 9. ꝟ 55. ále co cżynili? Atoli gdy im
29:
mowić dopuſzcżono:
30:
choćiaż iuż dekret przećiw nim vcżyniwſzy
31:
y ſrodze áby w imię Iezuſowo nie mowili zákazáwſzy: ſkromnie
32:
odpowiedáli: Iż winnieyſzy byli racżey ſłucháć Bogá niżli ludźi:
33:
á iż tego zamilcżeć nie mogli co widźieli y ſłyſzeli. Dźie. 4. ꝟ 19.
34:
A gdy ich/ przedśię zágroźiwſzy im/ wypuſzcżono
35:
tedy oni y ták przyſzedſzy do ſwych/ nie ták bárzo lámentowáli/ áby ſię vſkar
36:
záli/ iáko ſię ſpolnie z nimi/ opowiedźiawſzy im to/ Pánu Bogu
37:
modlili/ áby weyźrzawſzy ná pogroſki ich/ onym to przedśię dał/
38:
żeby ſłowo iego beſpiecżnie mowili/ y cudá przez święte imię Ie
39:
zuſá ſyná iego y známioná cżynili.
40:
Támże ꝟ 24. 30. A gdy ich po
41:
tym y do więźienia dano/ y záś vbiwſzy puſzcżono: áżći z weſelem
42:
odchodźili/ iż zá godne pocżytani byli/ ktorzy to dla imieniá Ie
43:
zuſowego ćierpieli. Dźie. 5. ꝟ 41. A iż też to nie ći tylko ſámi kto
44:
rzy Apoſtołmi byli/ ná ſobie odnośili: ále zgołá y inſzy wſzyſcy


strona: 25

ná Wędzidło X.K.P.25
1:
ktorzy iedno ſzcżyrze w Chriſtuſá Iezuſá vwierzyli:
2:
to ácż ſię y z
3:
świádectw wyżſzey iuż przywiedźionych pokázuie: wſzákże ſię to
4:
y sſtąd co przydam pokaże: á to z ſłow Páwłá ś. ktorych piſząc
5:
do Teſzálonitcżykow vżywa mowiąc k nim:
Nie tylko Apostołowie krzyżom podlegli, ále y inſzy wierni słucháce ich.

6:
Wy bráćia ſtáli-
7:
śćie ſię náſládowcámi náſzymi y páńſkimi/ przyiąwſzy mowę (Bo
8:
żą) w wielkim vćiſku/ z weſelem duchá ś. żeśćie też zoſtáli wzor
9:
mi wſzytkim wierzącym w Mácedoniey y w Acháiey. 1. Teſz. 1.
10:
ꝟ 6. A potym káp. 2. ꝟ 14. toż powtarza mowiąc też: Wy brá-
11:
ćia ſtáliśćie ſię náſládowcámi zborow Bożych/
12:
ktore ſą w Iud-
13:
ſkiey źiemi w Chriſtuśie Iezuśie: żeśćie y wy vćierpieli od ſwych
14:
przyrodnych/ iáko y my od Zydow. A do Filippencżykow mowi
15:
káp. 1. ꝟ 29. Wam dano ieſt w ſpráwie Chriſtuſowey/ nie tylko
16:
żebyśćie weń wierzyli: ále żebyśćie też y dla niego ćierpieli. A Pi
17:
ſarz liſtu do Hebreow 10. ꝟ 32. ták też mowi do wiernych.
18:
Przy
19:
pomnićie ſobie dni pierwſze/ w ktorych/ będąc oświeceni/ podię
20:
liśćie wielkie boiowánie trapienia: cżęśćią gdy y lekkośćiámi y
21:
vćiſki byliśćie wyſtáwieni ná podźiw: cżęśćią też/ gdyśćie ſię ſtá
22:
li towárzyſmi tych z ktorymi ſię tákże obchodzono. Abowieme-
23:
śćie y z więźienia meo zemną vtrapieni byli/ y rozchwycenie má
24:
iętnośći wáſzych przyięliśćie z weſelem:
25:
wiedząc iż v śiebie ma-
26:
ćie máiętność w niebie lepſzą y trwáiácą. Stoymyż tu trochę/ á
27:
w tym ſię z ſobą poráchuymy: ábo rádſzey daymy ſię komu pobo
28:
żnemu ſłowem Bożym poráchowáć y rozeznác: Kto tu ieſt bliż
29:
ſzy Bogá/ kto Chriſtuſá/ kto Chriſtiáńſtwá/ y zboru Apoſtol-
30:
ſkiego?
Probá kto iest Christianinem, morderzli, cżyli mord ćierpiący?

31:
Tenli co prześláduie/ inſtyguie/ krwie prágnie bliźnieo /
32:
ná nię goni/ lży/ hańbi/ nienawidźi? Cżyli ktory nie życżąc niko-
33:
mu nic złego/ pobożnośći ſwey pilnuiąc/ woli to ſam od inſzego
34:
ćierpieć/ niż kogo tym okłádáć y w to złe wdáwáć?
35:
Nuż ieſzcże
36:
kto między námi táki ieſt co to wſzytko cżyni/ práwie iákoby iuż
37:
ná kátá wołáiąc/ powroz/ miecż/ ogień/ do ręku podawaiąc/
38:
cżego ſię ſámemu cżynić nie godźi etc. A kto też ten ieſt/ ktory to
39:
ná ſobie z Chriſtuſem/ Apoſtoły/ y z innymi wiernymi odnośi?
Kto morduie á kto mord ćierpi.

40:
Kśiędzáli Kánoniká ſtroná/ náſzáli? Iegoli głowá z cżłonká-
41:
mi/ káżdego kto do nog ieo vpádáć nie chce (owſzem iego ſprze
42:
cżánie ſię Bogu i Chriſtuſowi pokázuie.) heretykuiąc/ káceru-
43:
iąc/ Lutrámi/ Nowokrzcżeńcámi/ świniámi/ dźikimi/ beſtyámi/


strona: 26

26 Pierwſze kśiążki Odpowiedźi/
1:
potworámi y niewiedźieć cżym názywáiąc: á nád to/ kogo iáko
2:
lew źwierzę może poimáć morduiąc/ piekąc/ ſmáżąc/ paląc/ śći
3:
náiąc/ wieſzáiąc/ y niewiedźieć iáko ſię paſtwiąc? Cżyli głowá
4:
náſzá ſyn Bogá żyweo Iezus Chriſtus/
5:
ktory to wſzytko w ſwych
6:
wiernych od báłwáná páſterzá niemego/ od naiemniká owce
7:
łupiąceo / y od zołdakow iego ćierpi? Niechcę tu teraz inſzych zbo
8:
row/ ludźi niektorych gorących w zápálcżywośći ich/ przećiw
9:
niektorym też Rzymſkiey Kátoliki/ ktorym ſobie nie dáią gráć
10:
ná gębie/ y kołow ćioſáć ná ſzyiách/
11:
raz ſię z iárzmá Antychriſto
12:
wego wymknąwſzy/ omawiáć: bo káżdy brzemiącżko ſwe ponie
13:
śie/ y káżdy da zá ſię licżbę Bogu/ z głupiey ſwey zápálcżywośći
14:
y niećierpliwey powinnośći: ktorąś my też y my przedtym z głup
15:
ſtwá po ſobie w cżęśći pokázowáli/ niż Pan dodał więtſzeo świá
16:
tłá y vmieiętnośći:
17:
Ale to tylko o zborecżkách náſzych powiem:
18:
iż zá pomocą Páná Bogá náſzego/ á z dárowánia świetego ie-
19:
go/ nie może to być pokazano/ po poſtánowieniu y zámknieniu
20:
rządu y kárnośći między námi/ ábyſmy ſię z kim wádźili: ábyſmy
21:
kogo przeſlád[ow]áli: ábyſmy komu ná gárdło ſtali/ przećiw ko-
22:
mu inſtygowa[li]: poſpolſtwo y zwierzchność przećiw kov wzru-
23:
ſzáli:
24:
kogo lżyli/ háńbili/ ſromoćili/ y z kim ſię/ choćiażby y o chwa
25:
łę Bożą ſzło/ bo ſię on ſam cżáſu ſwego krzywdy ſwey pomśći/
26:
drápáć mieli. Abo náwet żebyſmy y tákich między ſobą ćierpieli/
27:
ktorzyby ſię ták ſpráwowáć chćieli: gdyż ſię ták głowá náſzá P.
28:
Chriſtus
29:
(żeby ſię nienawiśćią/ morderſtwem y háńbą miał zel
30:
żywośći ſwey y Bogá oycá ſwoiego mśćić) nigdy nie ſpráwo-
31:
wał/ ábo żeby y tákie przy ſobie chowáć y do tákich ſię też znáć
32:
miał: dla cżeo y my do tákich znáć ſię niechcemy ktorzyby z krzy
33:
żem ſwym zá Pánem ſwym chodźić niechćieli/ áleby ſię woleli z
34:
inſzymi wádźić y ſámi ſię krzywd ſwoich mśćić.
Piſmá náſze ku pożyskániu ludzi błądzących nie ku zháńbieniu ich ſą vcżynione.

35:
Nie tuſzę tedy á
36:
by nam tym mogł kto ocży zápluſnąć/ żeſmy mśćiwemi/ záwi-
37:
ſnymi/ przeſládowcami/ y krwie cudzey prágnącemi/ etc. Nie tu
38:
ſzę áby to o nas z dobrym ſumnieniem kto powiedźieć/ y teo ſprá
39:
wiedliwie dowieść mogł.
40:
Bo ieſliſmy też kiedy co przećiw kov
41:
piſáli/ tedy nie względem pomſty iákiey/ áni względem paſtwie
42:
nia ſię nád nim: ále więcey względem okazánia błędow ludzkich
43:
ſłowem Bożym/ á wyſtáwienim prawdy zbáwienney ná iáśnią.


strona: 27

ná Wędzidło X.K.P.27
1:
Iáko ſię to y teraz/ da Pan Bog/ nie ku ktoremu inſzemu koń-
2:
cowi/ y kthorym inſzym vmyſłem cżyni: iedno ábo ſię ći ktorzy
3:
co złego y nieprzyſtoynego cżynią/ y ktorzy z niewiádomośći błą
4:
dzą obácżyć y vpámiętáć mogli. A ſwowolnie y vpornie z wiádo
5:
mośći błędy záráźliwe forytuiący/
6:
áby ſię wżdy kiedykolwiek/
7:
będąc od świátłośći iáſney ſłowá Bożego ſtrofowáni/ záwſty-
8:
dáć vporu ſwoiego przed Bogiem mogli/ y zle cżynić drugim
9:
przeſtáli. A ieſliby to/ byłá wola Boża/ żeby racżey z Chriſtuſem
10:
y owiecżkámi złe tu ćierpieli/ niżby komu inſzemu co złeo myſlić
11:
y wyrządzáć mieli.
Iż nie mogą być pokázáni żadni potomkowie Apostolſcy prawdziwi, ktorzy by byli morderzmi.

12:
KAP.5. A iżby X.K. nie mniemał/ żeby ſię mogli ná-
13:
leść potomkowie ktorzy wierni Apoſztolſcy/ ſzcżyrzy y prawdźi-
14:
wi Chriſtyánie/ ktorzyby nie vtrácáiąc Chriſtyáńſtwá ſwoiego
15:
y ſynoſtwá Bożego/
16:
mogli inſzych/ wedle fántázyey ſwey/ procż
17:
otworzyſtego ſłowá Bożeo / pierwey z Heretykowawſzy potym
18:
prześládowáć/ wyganiáć/ ſpotwarzáć/ do Krolow y poſpol-
19:
ſtwá obnośić/ ná gárdło ich inſtygowáć y foldrowáć/ (cżym
20:
śmierdźi Kátoliká Rzymſka przed máieſtátem páná zaſtępow/
21:
y przed Báránem Bożym.)
22:
tedy nam y to ieſzcże trzebá tu będźie
23:
ludźiom przed ocży wyſtáwić/ nie z ſámego tylko ſłowá Bożego
24:
ktore ſię w tym/ áni myli áni mieni/ ále też nákoniec y z niekto-
25:
rych ſtárſzych/ pobożnieyſzych y bácżnieyſzych Rzymſkiey Kátoli-
26:
ki filarow: áby y ſwych właſnych budownikow świádectwy te-
27:
ráznieyſza Kátoliká pokonána y zrániona/
28:
kiedykolwiek tyráń-
29:
ſtwo ſwoie/ y opilſtwo krwią niewinną/ obacżyć mogłá/ y zło-
30:
śći ſwych poprzeſtáć. Mowię tedy znowu/ iż wiernemu y praw-
31:
dźiwemu Chriſtyáninowi/ chceli do końcá w cáłośći Chriſtyáń
32:
ſtwo ſwe záchowáć/ nie godźi ſię nigdy/ áni dla ſwey właſney
33:
prywaty/ z gniewu y z nienawśći:
34:
áni też dla poſpolitey ſtárſzych
35:
vchwały: áni drugiemu k woli: áni ieſzcże pod płaſzcżykiem chwa
36:
ły Bożey/ ktorą ſię niektorzy pokrywáią/ żeby ſię dla niey go-
37:
towi byli z drugimi drapáć/ by kápłáńſtwo dopuſzcżáło: ktore
38:
ſobie więcey ważą niż Bogá y ſłowo iego/ ktore tego zákázuie:
39:
ále pewnie nie dla Bogá y ſłowá ieo / lecż więcey dla prebendy/
40:
buły/ y tłuſtey polewki/ ktorą ſię prożnuiąc tucżą: áni zgołá dla
41:
żadney rzecży procż iáſneo y oſobliweo roſkazánia ſłowá Bożeo /


strona: 28

28. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi.
1:
nikogo prześládowáć ábo przećiw niemu ná kreẃ iego y zelży-
2:
wość fołdrowáć.
3:
Nie godźi ſię mowię náwet y gwałtownie há
4:
mowáć/ ábo też záś ná ſwą wiárę/ ktora ieſt dárem Bożym/ á
5:
nie ludzkim/ kogo drugiego náćiągáć.
Do wiáry nikt nie ma być niewolon

6:
A ieśli kogo inſzego/ co
7:
by Chriſtuſá páná nie znał/ áni wyznawał: tedy pogotowiu te-
8:
go/ ktoryby ſię do niego odzywał y Pánem ſwym onego wyzna
9:
wał/ y onego też wzywał.
10:
Gdyż nie ieſt dobrze cudzego ſługę
11:
ſądźić: ktory Pánu ſwemu ſtoi ábo też vpada Rzym.14. ꝟ 4/
12:
choćiażby też z drugimi nie we wſzytkim ſię zgadzał/ ábo z nimi
13:
w iedney gromadce zárowno prácował. Co ſię sſtąd iáſnie po-
14:
kázuie. Iż y ſam Pan Chriſtus vcżniow ſwych poſtępku/ choćiaż
15:
nie był z przeſládowániem/
16:
nie był z inſtygowániem ná kreẃ/ nie
17:
był z pomſty śierdźiwey/ nie pochwalił: iż zákazáli iednemu Dya
18:
bły wyrzucáć imieniem chriſtuſowym/ przeto iż z nimi zá nim nie
19:
chodźił. (Bo też to coś było fáryzáyſkiego y kśiężey oney/ kto-
20:
rzy y Páná ſámego chcąc odſtrychnąć od náucżánia ſłowá Bo-
21:
żego/ mowili mu/
22:
powiedz nam cżyią to mocą cżyniſz? á ktoć
23:
dał tę władzą? Math. 21. ꝟ 23. Iáko teraz poſpolićie nam
24:
mowią kśięża Kátoliki Rzymſkiey) owſzem ſtrofuiąc ie z tego/
25:
rzekł im: Nie hámuyćie go: ábowiem żaden nie ieſt/ ktoryby cży
26:
nił cudá przez imię moie/ żeby mnie miał złorzecżyć. Bo ktoć
27:
nie ieſt przećiw nam zá námić ieſt.
28:
Már. 9. ꝟ 38. Ieſliż tedy y
29:
w ták máłey rzecży/ vcżąc záwżdy ſwych ćichośći y ćierpliwo-
30:
śći/ nie dopuſzcżał im nád inſzymi zwierzchnośći ſobie przywła-
31:
ſzcżáć: coż rzecżemy żeby im drugich prześládowáć/ powtarzáć/
32:
oſkarżáć/ mordowáć/ przezywáć/ z ludźi beſtye dźiáłáć etc. dopu
33:
ſzcżáć miał?
Christus nie kazał vcżniõ ſwymnieprzyiaćioł ſwych bić, ále ſię ich kazał strzedz.

34:
A zażby im dáleko więcey nie dopuśćił był nád Fá
35:
ryzeuſzmi y Sádukieuſzámi/ głownymi ſwymi nieprzyiaćioły/
36:
przewodzenia/ pomſty/ y iáką znácżną cudową plagą pokará-
37:
nia/ ábo y nád onym zdraycą ſwym Iudaſzem?
38:
A wżdy im y te-
39:
go nie dopuśćił: oprocż nád duchámi złymi/ żeby ie z ludźi wyga
40:
niáli: á nie ludźi mordowáli. Doſyć ná tym máiąc/ niektorym
41:
tylko Iudaſzá zdraycę y złodźieiá pokázáć/ z przeſtrzegánim go/
42:
ku iego dobremu/ gdyby ſię chćiał był vznáć/ y z opowiedzie-
43:
niem przyſzłey biády/ ieſliby w ſwey złośći zginął.
44:
Doſyć też y ná
45:
tym máiąc z ſtrony Fáryzeuſzow/ Sádukeuſzow/ y inſzych obłę-


strona: 29

ná Wędzidło X.K.P.29.
1:
dliwych náucżyćielow Kátholiki Zydowſkiey/ (ná ktorey miey
2:
ſce Papieſka náſtąpiłá: iáko to káżdy bácżny z iey właſnych przy
3:
miotow poznáć może.) gdy im to roſkazał áby ſię ich ſtrzegli: ták
4:
ku nim mowiąc.
5:
Strzeżćie ſię ludźi/ boć was podádzą do rády/
6:
y w ſwych zgromádzeniach bicżowáć was będą etc. Máth. 10. ꝟ
7:
17. Mar. 15. ꝟ 9. Y záś/ Strzeżćie ſię kwáſu Fáryzáyſkiego? to
8:
ieſt y obłudy y náuki ich. Máth. 16. ꝟ 6. Luk. 12. ꝟ 1. A nád to te
9:
ſzcże mowi: Zániecháyćie ich/ wodzowieć ſą ślepi ślepych/ Máth
10:
15. ꝟ 14.
11:
A ieſtże tu ktore ſłowko/ ktorymby im thego pozwo-
12:
lił/ cżego ſobie X.K. z ſwoią Kátholiką pozwala y cżyni/ chcąc
13:
ſię przedśię mieć Chriſtyáninem/ á ieſzcże z drugimi namiáſt-
14:
kiem Apoſtolſkiem? By namniey.
Papież ſwych rozgrzeſza ná mordy

15:
Omyli ſię ná tym káżdy kto
16:
ſię tego waży
17:
y tego ſobie w nádźieię rozgrzeſzenia Papieżowe-
18:
go pozwala/ y ſobie ſię ſam w tym podoba. Nie záſtąpi go pe-
19:
wnie Papież áni obroni w dźień on przed ſędźią żywych y vmár-
20:
łych. To iuż ták z iedney ſtrony pokazawſzy/ że ſię wiernev nie go
21:
dźi żadnego prześládowáć etc.
22:
oto tęż rzecż ieſzcże y z drugiey ſtro
23:
ny pokázuię. Iż pan Chriſtus nie każe nigdy nikomu złym zá złe
24:
oddawáć: ále rácżey bijcemu w lice/ drugiey ſtrony nádſtáwić:
25:
ſuknią biorącemu/ y płaſzcżá pozwolić/ ná milę niewolącemu/
26:
y dwie z nim iść:
Christuſowe y Apostolskie przećiw grzeſzącym postępki.

27:
Złev ſię nieſprzećiwiáiąc/ Math. 5. ꝟ39. Nád
28:
to ieſzcże y ſtąd/ gdy grzeſzącego nie każe prześládowáć/ áni mor
29:
dowáć/ iáko y ſam to po ſobie przećiw cudzołożnicy oney/ do
30:
niego przywiedźioney pokazał Ian 8. ꝟ 1. ále każe nápomináć: iá
31:
ko ſam támże y indźiey vcżynił/ y iáko potym tymi ſłowy vcżnie
32:
ſwe náucżył: mowiąc:
33:
Ieſliby zgrzeſzył brát twoy przećiw tobie/
34:
nápomniż go ſam á ſam: ieśliby ćię nie vſłuchał/ wezmiże dwu
35:
ábo trzech/ á potym powiedz Zborowi: ieśli y ták nie vſłucha/
36:
miey go zá pogániná etc. Mat.18. Gdźie też nie każe/ áni prześlá
37:
dowáć dla tego/ áni poſpolſtwá y zwierzchnośći przećiw niemu
38:
podſzcżuwáć:
39:
nie każe potwarzáć ábo złorzecżyć/ ále go tylko
40:
mieć zá inſzego pogániná. Y to przedśię ták/ iáko z liſtu Páwłá
41:
ś. 1. Kor. 5. ꝟ.1. obacżyć możemy/ z onego wyłącżenia Korynt-
42:
cżyká wſzetecżnego/ iż ieſliby ſię potym vpámiętał y vkáiał/ żeby
43:
go záś gotowi byli przyiąć zá brátá:
44:
(do cżego wſzytkiego/ iuż
45:
drogi nie będźie/ gdy go zámorduieſz). Iákoż koniecżnie/ ku te-


strona: 30

Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
muż końcowi/ śćiągáiące ſię náuki podawa Apoſztoł: gdy ono
2:
ták mowi o bluźnierzcy Alexándrze y Hymeneuſzu/ ktore też od
3:
dał ſzátánowi:
4:
(á nie pomordował/ áni prześládował/ áni prze-
5:
zywał/ z gniewu nieprzyſtoynie.) nie ku ktoremu inſzemu końco-
6:
wi/ tylko żeby ſię náucżyli nie złorzecżyć/ ábo nie bluźnić/ 1. Tim.
7:
1. ꝟ 20. Skąd znáć/ że y to/ lub wyłącżenie ze Zboru/ lub cżárto
8:
wi oddánie/ lub też zá pogániná pocżytánie/ nie ma ſię dźiać od
9:
wiernych/
10:
w imię Páná Iezuſowe zgromádzonych/ (bo tu poie
11:
dynkowe śierdźiwe mieyſcá nie ma.) ku temu końcowi/ iákoby
12:
życżąc grzeſznikowi odpornemu y niepoſłuſznemu/ zátrácenia
13:
ták ćieleſnego/ iáko y duſznego. (Bo grzeſzniká/ ſkoroby záchwy
14:
cony był od grzechu/ winni ſą inſzy duchowni/ to ieſt/ więcey ſię
15:
wedle duchá Bożego rządzący/
16:
á nie ći co ſię dla kápłáńſtwá
17:
duchownymi zową/ nápráwowáć w duchu ćichośći. Gál. 6. ꝟ 1.)
18:
ále rácżey náwrocenia y vpámiętánia: á to po onym oddániu ná
19:
trapienie ćiáłá iego ſzátánowi. Iákoż y tego duch Boży dołożyć
20:
nie zániechał/ gdy tego przez Apoſztołá dokłáda/ mowiąc.
21:
Ze-
22:
by duch záchowány był w dźień Páná Iezuſow. 1. Kor. 5 ꝟ 5.
23:
Tákże ieſzcże y ná drugim mieyſcu tegoż vcżąc mowi: Opowie-
24:
damy wam bráćia w imię Páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá/ áby-
25:
śćie ſię ſchraniáli od káżdego brátá/ nieporządnie chodzącego:
26:
á nie według podánia/ ktore od nas przyiął. 2. Teſz. 3. ꝟ 6.
27:
Gdźie
28:
też oto/ nie każeć prześládowáć/ ſzcżypáć/ drapáć/ inſtygowáć/
29:
zábijáć: ále ſię tylko ſchraniáć/ ábo odłącżáć. Nie każe też w
30:
nienawiśći mieć/ ábo go do zwierzchnośći y poſpolſtwá obno-
31:
śić: ále tylko z nim ſię nie mieſzáć. Y to ieſzcże nie ku temu końco
32:
wi.
33:
żebyś ſię miał wyzuć przećw niemu z miłośći/ życżąc mu zgi-
34:
nienia/ ále áby ſię záwſtydał/ y mogł być potym vlecżony. Boć
35:
nie bez przycżyny y tego dokłáda. A nie pocżytayćie go/ mowiąc
36:
zá nieprzyiaćielá/ ále nápominayćie iáko brátá. 2. Teſz. 3. ꝟ 14.
37:
A o Hymeneuſzu y Fileśie/ nie ládá o iákich Heretykách y odſzcże-
38:
pieńcách w wykrętácżách mowiąc/
39:
y ich iádowićie záráźliwą/ iá-
40:
ko ieſt gángrená/ náukę wſpomináiąc: przedśię im nie każe zło-
41:
rzecżyć/ przezywáć/ przeſládowáć/ ná nie inſtygowáć/ ábo ſtoł-
42:
ká do Máiſtratu y ludu przyſtáwiáć/ ábo ſię też z nimi drapáć:
43:
ále to tylko o nich rádźi/ iż ktoby ſię od nich/
44:
á pewnie y od zárá-


strona: 31

ná Wędzidło X.K.P.31
1:
źliwey náuki ich ocżyśćił: że ten będźie nacżyniem poświęconym
2:
y pánu vżytecżnym. 2. Tim. 2. ꝟ 17.21. A do Titá piſząc/ tákże
3:
mowi: Cżłowieká heretyká/ po iednym y drugim nápominániu
4:
ſchrániay ſię (Tit. 3. ꝟ 10.) .... enim est certis cauſis vel ratio-
5:
nibus redditis aliquid auerſari.
6:
Toć tedy nie każe też mordowáć/ drá
7:
páć/ ſzczypáć/ nienawidźieć/ przeſládowáć etc. ále ſię tylko ſchrá
8:
niáć.
Mordow Papieskich żadẽ słowem Bożym nie obroni.

9:
Y pewienem tego/ iż nie tylko X.K. ále kto inſzy ieſzcże w
10:
tym biegleyſzy/ choćiażby ſię niewiem iáko ná to náſádźił/ procż
11:
gwałtu/ wrzaſku/ wykrętow/
12:
vporu ktory wſzytko wyſzpoćić
13:
y wywroćić może: á zwłaſzcżá/ nie z vpornymi/ oprocż też od An
14:
tychriſtá vkowánych praw Extráwágántow/ głoz/ decreta-
15:
łow y Inclementyn y Innocentego dekretow/ nigdy tego ſło-
16:
wem Bożym nie dowiedźie/ áni obroni: chcąc wyſtáwić rzecż
17:
ſwoię tey przećiwną/ a iuż wiecżneo ogniá/ ktory poźrzeć
18:
ma/ iáko piſmo mowi/ przećiwniki/ dymem páchnącą/
19:
Bogu y
20:
Chriſtuſowi y wybránym iego bárzo przemierzłą.
21:
Lecż tuſzę/ iż by podobno I.M.X.K. mogł ſię przećiw mnie
22:
oborzyć ku obronieniu poſtępku ſwego/ Chriſtuſowi y náuce ieo
23:
y Apoſtolſkiey przećiwnego/ piſmem onym ſtárego przymierza.
24:
5. Moy. 13.
25:
Gdźie Moiżeſz proroká y śniárzá/ á nád to y brátá
26:
namileyſzego/ ktoryby iedno od Bogá iedynego Izráelſkiego/
27:
do obcych Bogow odwieść drugiego vśiłował/ roſkázuie ká-
28:
mionowáć bez wſzelákiey folgi y miłośierdźia/
Odpowiedz ná świádectwá stárego przymierza.

29:
Y mogłby ſnadź
30:
ták przećiw mnie/ y tym ktore ſię przytocżyły świádectwam/
31:
mowić: Iż ieſli ſię to tám godźiło/ y owſzem to rzecż powinna
32:
byłá/ bo to Bog ſam chćiał mieć: áby koniecżnie káżdy taki zá-
33:
mordowány był: á cżemuby to y teraz nie miáło być?
34:
Ná co ácż
35:
gotowa ieſt y obfita y gruntowna/ y z ſámych X.K. oycow/ od-
36:
powiedź: wſzákże ia długą się tu báwić nie będę: ale to ták tyl-
37:
ko ſłowy krotkimi odpráwię/ żeby ſię cżás rzecżam inſzym nie tra
38:
wił. Naprzod to tedy mowię/ iż kto ſię bez iáſnych świádectw
39:
y roſkazánia nowego przymierza/
40:
máiąc ſię zá Chriſtyániná/ ku
41:
obronie ábo podporze dumki ſwey/ ná ſtárego teſtámentu mán-
42:
daty y vſtáwy chwyta/ ten ſię Apoſtołom y Chriſtuſowi ſprzeći-
43:
wiáiąc/ ábo znácżnie nie o Bogu y łáſce iego nie trzyma/ ábo iey
44:
nie vważa/ ábo ieſzcże y ſam co cżyni nie zgołá nie rozumie.
45:
Bo


strona: 32

32. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
pewnie niewie co zá rożnicá ieſt między ſtárym á nowym przemie
2:
rzem: między zakonem á łáſką: między ćieniem á ćiáłem: mię-
3:
dzy Moiżeſzem á Chriſtuſem: tákże między Chriſtyáninem a Zy
4:
dowinem: między dźiedźicem pod opiekuny poſtanowionym/ á
5:
tym ktoryby iuż z opieki wyſzedł/ etc.
6:
A nie tylko to/ ále y tego
7:
rozumieć y tym ſię ćieſzyć nie może/ co to ieſt przyſtęp mieć przez
8:
Chriſtuſá Iezuſá do Bogá oycá: y co ieſt miłość Boża w Iezu-
9:
śie Chriſtuśie pokazána: co wybáwienie z przekłęctwá zakon-
10:
nego: y co zá rożnicá ták między docżeſnymi ćieleſnymi kaźniá-
11:
mi zakonnymi/
12:
á kaźniámi Ewánielitſkimi duchownymi wie-
13:
cżnymi: iáko też y między obietnicámi y nagrodámi ták onego/
14:
iáko y tego przymierza: tákże między figurámi y rzecżámi figu-
15:
rowánemi. A też niewiem iáko ſię około zakonu z Ambrozym
16:
zgodźi. Ktory co o ſtárym teſtámenćie piſze/ względem Ewán-
17:
ieliey (że inſzych wſpomináć nie będę)
18:
niech ſobie kto chce cżyta
19:
komentarz iego ad Gal. 1. Tom. 5. fol. 329. Tákże C. 23. Q 4. Ca.
20:
Haec autem.
Zakon Moiżeſzow y wiernych Christyan mieyſcá nie ma.

21:
Azaż nie znácżnie duch nowego przymierza mowi/ iż wſzyſcy
22:
prorocy y zakon áż do Ianá prorokowáli/ á od tąd opowieda
23:
ſię kroleſtwo Boże?
24:
Máth. 11. ꝟ 13. Luk. 16. ꝟ 16. Azaż też nie ſá
25:
mym tylko Izráelcżykom zakon był dány? 5. Moi. 4. ꝟ 7. Pſal
26:
147. ꝟ 20? Azaż iáko Páweł ś. mowi (Rzym. 3. ꝟ 19.) nie ma-
27:
my ieſzcże tego wiedźieć y rozumieć/ iż cokolwiek zakon mowi/
28:
do tychći mowi ktorzy ſą pod zakonem? Przetoż długo tego nie
29:
roztrząſáiąc/ co ſię nákrotce wyrzekło:
30:
áni wywodząc figur za
31:
konnych/ y okázowániem rzecży figurowánych/ iáko ſię ony ćie-
32:
leſne rzecży w duchownych pokazáły y wykonáły: to tylko ieſzcże
33:
przydam. Iż ktoby ſię w tey mierze zakonem ſzcżyćić chćiał: ten
34:
áboby muśiał tego dowieść/ y to iáśnie pokázáć/ iż ieſt wedle ćiá
35:
łá Zydem/ z rodu Zydowſkiego:
36:
ábo iż ſię przez obrzeſkę ćieleſną
37:
żydowinem ſtał: á tákby ſię dopiero mogł zakonem ſzcżyćić. Lecż
38:
y ták niewiem coby ſpráwił: gdyżby mu y to nic nie pomogło.
39:
ponieważ y ſámi Zydowie praw ſwych zakonnych/ vżywáć teraz
40:
nie mogą/ będąc od Bogá y roſproſzeni y opuſzcżeni/ vtráćiwſzy
41:
piecżęći przymierza ſwoiego: choćiaż ſię y ſámi w tym nie cżuią.
42:
Nie bacżąc teo / iż Bog koniec zakonowi vcżyniwſzy/ w lepſzych


strona: 33

ná Wędzidło X.K.P.33
1:
obietnicách przymierze nowe záłożył Heb. 8. ꝟ 6. Dla teo iż ono
2:
ſtáre przymierze było y niemocne y niepożytecżne (Heb. 7. ꝟ 18.)
3:
Bo gdyby ono tákie było/ żeby w nim nie było co gánić/ nie ſzu-
4:
kanoby było inſzemu mieyſcá. Heb. 8. ꝟ 7.
5:
gdyż zakon on tylkoż zá-
6:
ſádzony był w pokármách y nápoiách/ y rozlicżnych kąpielách/
7:
y vſpráwiedliwiániách ćiáłá: ktore były poſtánowione áż do cżá-
8:
ſu napráwy Heb. 9. ꝟ 10. Zácżymby to iść muśiáło/ żeby temu
9:
przyſzło Chriſtuſá odſtápić/ y Chriſtiáńſtwá ſię wyrzeć ktoryby
10:
ſię imo Chriſtuſá chćiał práwy Moiżeſzowſkimi rządźić:
11:
y było
12:
by to co Ambrozy mowi/ że táki zle tozumie Chriſtuſá/ ktory
13:
wierząc w Chriſtuſá/ przyſtrzega zakonnych vcżynkow. In prae-
14:
fatione ad Gal. Tom. 5. fol. 326. Gdyż to nie może być żeby kto tym
15:
dwiemá pánom/ iednemu w niewolą/ á drugiemu ná wolność
16:
wiodącev / Moiżeſzowi á Chriſtuſowi vſłuſzyć mogł:
17:
iáko o tym
18:
pełno w nowym Teſtámenćie świádectw.
Od praw ziẽskich podobienstwo.

19:
Bo iáko ſię trudno
20:
práwem y ſtátutem Polſkim/ pod Ceſárzem bronić: ábo też Ce
21:
ſárſkim ſtátutem pod Krolem Pánem náſzym/ przećiw práwam
22:
koronnym: tákże trudno y niepodobno Moiżeſzowſkimi/ pod
23:
Chriſtuſem y Ewánielią.
24:
Ale/ niż rzecż tę ſámego Chriſtuſá Pá-
25:
ná dekretem zámknę/ to ieſzcże przydawam. Naprzod/ iż rzecż
26:
o ktorey Moiżeſz piſze/ ták dáleka ieſt od rzecży tey/ o ktorą mię
27:
dzy mną/ á X.K. idźie/ iáko dáleko ieſt niebo od źiemie.
Wykład Moiżeſzowych słow o fałſzywym proroku. 5. Moi. 13.

28:
Bo tám
29:
zgołá kazń oná/ vcżyniona byłá nie przećiw tákiemu Heretyko-
30:
wi/ ktoryby ſobie ſam wedle zdánia ſwego co z piſmá ś. polubił
31:
y obrał/ y w cżymby ſię z inſzymi z ſtrony wyrozumienia piſmá nie
32:
zgadzał: ſtoiąc przedśię przy Bogu iedynym ſtátecżnie/ y przy
33:
inſzych práwách/ y piſmách zakonnych/ wedle wyrozumienia ſweo
34:
ále tylko ná tákiego y przećiw tákiemu nápiſana y roſkazana
35:
byłá/ ktoryby nie tylko ſam cále ná wſzem od iednego żywego
36:
Bogá Izráelſkieo odſtąpił/ ále też y inſzych ku temuż náwodźił/
37:
á ktore inſze Bogi zálecał.
Prawo Moiżeſzowskie wſzytkich by paponow wygłádziło.

38:
Potym y to też przydáć mogę/ iż ie-
39:
ſliby práwo to Moiżeſzowſkie teraz mieyſce miáło: á przyſzłoby
40:
ſię nam tym práwem iego ſądźić: á byliby ná to ſędźiowie ſprá-
41:
wiedliwi wyſádzeni/ ktorzyby rzecż thę ſpráwidliwie rozſtrzy-
42:
gnąć mieli: nie oglądáiąc ſię ná żadną ſtronę/ áni folguiąc ko-
43:
mu: ále tylko wedle ſłowá Bożego ſądząc:
44:
pewienem tego przed


strona: 34

34 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
Pánem Bogiem/ y przed ſędźiem żywych y vmárłych/ żeby w
2:
tey controwerſyey o Bogá iedyneo y ſámego Izráelſkiego/ przy
3:
ktorym my z łáſki iego ſtoimy/ byłáby náſzá wygrána: á imby
4:
poginąć przyſzło.
5:
Gdyż my nie inſzego ktorego Bogá mamy y
6:
wyznawamy/ y ſámym y prawdźiwym być Bogiem wierzymy/
7:
iedno ktory lud Izráelſki wywiodł z Egiptu: ktory zakon dał
8:
y proroki: ktory Meſyaſzá obiecał/ y iuż go też wedle obietnic
9:
ſwoich dał: ktory ieſt y Bogiem y oycem tegoż Meſyaſzá Páná
10:
Iezuſá Chriſtuſá/ á on záś ieſt ſynem iego namileyſzym.
11:
A tego
12:
záś znáć niechcemy/ áni znamy/ ktoreo ſobie ludźie z iedney iſtno
13:
śći á ze trzech perſon zmyſláią etc. Bo też tákiego nigdy zakon
14:
nie opiſał/ áni tákiego ludźiom chwalić y weń wierzyć kazał. A-
15:
le o tym w wtorych kśiążkach będźie. A iżem ſię w rzecży tey/ o
16:
koło praw zakonnych/
17:
ná Chriſtuſá Páná dekret odezwał/ ku
18:
zámknieniu iey: otoż iuż ták mowię:
Ná Christuſowym wyroku káżdy ma przestáć kto niechce Moiżeſzá znim porownáć.

19:
Iż ktoby po onych ták iá-
20:
ſnych y doſtátecżnych świádectwách przedtym położonych/ z
21:
nowego náſzego przymierza/ niechćiał Chriſtuſowi Pánu náſz-
22:
tych
Moiżeſzá wyſtáwiáć:
23:
ániby Chriſtuſem Pánem iedynym
24:
nam od Bogá dánym náucżyćielem (Máth. 23. ꝟ 10.) gárdźić
25:
chćiał/ ániby chćiał przećiw onemu dekretowi Bożemu/ Meſy-
26:
aſzowi świádectwo wydawáiącemu/ Ten ieſt ſyn moy namiley-
27:
ſzy/ tego ſłuchayćie/ (Máth. 17. ꝟ 5.) wierzgáć: ten koniecżnie/
28:
niechceli z łáſki Bożey y Chriſtuſowey wypáść/ będźie muśiał ná
29:
onym wyroku ieo przeſtáć.
30:
Ktory pod podobieńſtwem pſzenice
31:
ná rolą wśianey/ á kąkolu potym w nocy przez złośniká przy-
32:
śianym vcżynił: mowiąc: dopuśććie oboygu rość áż do żniwá (á
33:
mowił to przećiw tym ktorzyby chćieli przed cżáſem kąkol z po
34:
śrzod pſzenice wyrwáć. Máth. 13.) ábyśćie ſnadź wyrywáiąc ką
35:
kol/ ſpołu z nim nie wyrwáli pſzenice. Oto gdy żniwo przyidźie
36:
poſłę ia Anioły/
37:
ktorzy kąkol wybiorą y popalą: á pſzenicę do
38:
gumná ſchowáią. Co pewnie nie dla cżego inſzego powiedźieć
39:
y roſkázáć racżył/ iedno/ ábyſmy ſobie tego my ludzmi będąc/ nie
40:
pozwaláli/ cżego on nam áni zlećił/ áni pozwolił. A iemu też te-
41:
go/ y Aniołom iego ktore obiecał poſłáć/ nie odeymowáli/ y cżá
42:
ſu onego nie wyprzedzáli.
43:
w tym co on ſobie y Aniołom y cżáſowi
44:
onemu oſtátecżnemu záchował.
Káp/



strona: 35

ná Wędzidło X.K.P.35
Wykład podobieństwá pſzenice y kąkolu z okazánim tego z oycow iż ſię Christiáninowi dla wiáry nie godzi ni kogo przesládowáć.
1:
KAP.6. Ale iż to wiem/ iż też ma ſzátan ſwoie dźieći (iá-
2:
ko też Bog ma ſwoie)
3:
ktore ſię iáko y on więcey w kłamſtwie
4:
y mężoboyſtwie/ (iákoż to o nim ſam pan Chriſtus/ iż táki ieſt po
5:
wiedźiał Ian. 8.) á niż w miłośći y zgodźie pobożney wedle ſło-
6:
wá Bożego kocháią etc. ktore też to wſzytko cokolwiek ieſt prze
7:
ćiw nim powiedźiano w nowym przymierzu/ gwałtownie wy-
8:
kręćić chcą:
9:
áby tylko doſyć żądoſtkom ſerduſzká ſwoieo w świe-
10:
ćie ſię tym kocháiącego doſyć cżynili/ á dumę ſwą wynioſłą y ná
11:
dętość hárdą ná wierzchu poſtáwili: á ták inſzych niebácżnych/
12:
á drugich lękliwych proſtacżkow ſobie práwie zniewolili: á bá-
13:
cżnych y mężnie ſię ſłowá Ewánieliey mocy Bożey zbáwienney
14:
trzymáiących wynioſłośćią ſwą zátłumili y wygłádźili:
15:
przetoż
16:
mi ſię zdáło zá rzecż ſłuſzną y przyſtoyną rzecż tę tym więcey obiá
17:
śnić/ á kąkolu tego y pſzenice podobieńſtwá/ z niektorych Ká-
18:
tholiki nákoniec Rzymſkiey piſárzow dawnieyſzych wyrozumie-
19:
nie pokazáć: á to przećiw wykrętom poślednieyſzych Zofiſtow:
20:
więcey Pogáńſkich regułek/ á niż iáſnych świádectw ſłowá Bo
21:
żego pilnuiących y vżywáiących.
22:
A potym y tego też nimi do-
23:
wieść/ com iuż przedtym ſłowem Bożym pokazał/ to ieſt/ iż ſię
24:
żadnemu nigdy prawdźiwemu Chriſtyáninowi/ nie godźi dla ro
25:
żney wiáry nikogo trápić/ prześládowáć/ mordowáć. A I.M.
26:
X.K. niech ćierpliwie ſłucha.
W ſpráwie zbáwienney ná piſmá oycow nie pátrzą wierni.

27:
A vcżynię to/ piſárzow ſtárych
28:
Kátholiki Rzymſkiey/ przytocżenie/ nie w ten ſpoſob/ żebym/
29:
ábo iáſnym wyrokom duchá ś. Bożego nie vfał/ ábo ſię też ieſzcże
30:
ná oyce Pápieſkie w ſpráwie zbáwienney oględáć miał: ábo ie
31:
też z ſłowem Bożym porownáć chćiał: ále w ten/ áby ſię ći záw
32:
ſtydźili/ á potym záś obacżyli y vpámiętáli/
33:
ktorzy tym oycom/
34:
więcey niż ſłowu Bożemu wierzą: y nimi ſię w káżdey y nagor-
35:
ſzey ſpráwie ſwey/ iáko Adam z Ewą w ſproſny y wſtyd przyno-
36:
ſzący nágośći iáko winnikámi zákłádáią y pokrywáią: gdy ie y
37:
filarmi kośćiołá ſwoiego ſtánowią. Ná to żadney bacżnośći y
38:
względu nie máiąc/ iż y oni ludźmi byli/ á iż ſię nie tylko náſpoł
39:
z drugimi nie zgadzáli/ ále też y ſámi z ſobą.
40:
Bo iednego z nich/
41:
co wiele piſał nie pokaże/ ktoryby ſobie ſámev w wielu rzecżách
42:
ná odpor nie był. Iákoż to y ſam X.K. wybornie bacży/ bo tev nie
43:
bez przycżyny/ ále dáremnie/ bo błąd nie może być iedno błędem


strona: 36

36 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
názwan/ zábiega g. iiij:
Bo ſię Oycowie nie zgadzáią y z drugimi y z ſobą

2:
ále przedśię tą łátą dźiury tey nie záła-
3:
ta. Gdyż oni mili pátruſowie: nie tylko ták między ſobą ſą nie
4:
zgodni: ále ſię áni z tą teráznieyſzą Rzymſką Kátoliką zgodzą
5:
bárzo w wielu rzecżách/ iáko by ſię to łácno pokazáło/ gdyby to
6:
teráźnieyſze było przedśię wźięćie náſze. Wſzákże ſię y to w tey
7:
rzecży nákrotce námieni:
8:
Choćiaż ći ſię z nich Rzymiánie prze
9:
chwaláią y nimi rzecży ſwe/ ále niewiem by ſzcżyrze we wſzytkim/
10:
łátáią: Bez wſtydu to onich twierdząc/ że ni w cżym nie błądźi
11:
li/ że ſię nie omyláli: (zábácżywſzy kśiąg Auguſtinowych w kto-
12:
rych wiele błędow ſwych odwołał/ ktore potym poznał etc.) że
13:
ſię z ſobą zgadzáli/ że iednáką záwżdy naukę podawáli/ ktorą
14:
raz od Apoſztołow przez ręce wźięli.
15:
Co iáko ſię z prawdą zgo-
16:
dźi/ ia bacżyć/ widząc co inſzego/ nie mogę. Iákoż y ślepy/ tyl-
17:
ko pilnie mácáiąc/ domácáć by ſię tego mogł. Gdyż o to y w tey
18:
ſámey ſpráwie około prześládowánia y mordowánia dla wiáry/
19:
choćiaż y heretykow/ to ſię zá pomocą Bożą iáśnie pokazáć mo
20:
że/ iż teraźnieyſza Rzymſkich Kátolikow ſrożſza y iádowitſza niż
21:
Káimowá ſpráwá/
22:
około morderſtwá y tyrańſtwá zniepohámowáneo
23:
/ nie tylko z Bogá y Chriſtuſá Páná z Apoſtoły iego/ ále
24:
y z onych ſtárych pátreſow náuki nie ieſt choćiażći to/ niewiem
25:
iáko I.M.K.X. śmie piſáć. f.iiij/ żeby ſię záwżdy wſzyſcy Pa-
26:
pieżowie mieli zgadzáć y w iednym záwżdy wyznániu trwáć.
27:
Ale
28:
iż to nie było (bo inſzych wiele pobożnieyſzych ná pocżątku gdy ie
29:
ſzcże proſtymi Biſkupy bywáli mordowano dla wiáry/ á ći iuż te
30:
raz ſámi morduią.) sſtąd też to obacżono być może/ co ſię terá-
31:
źnieyſzey rzecży dotycże/ tákże y inſzych ktore ſię potym przypo-
32:
mináć będą. Bo wżdy w onych ſtárſzych byłá więtſza boiaźń Bo
33:
ża.
34:
(choćiaż drudzy z proſtośći ſercá/ nie cżuiąc ſię/ Antychryſto-
35:
wi drogę w wielu rzecżách ſłáli) niż teraz w tych teraźnieyſzych
36:
tatuśiach pokazánaby być mogłá/ choćiaż ſię tym śmiele chłu-
37:
bią iż iedni ſą Wikárijmi ábo Namiáſtkámi Chriſtuſowymi/ á
38:
drudzy iż ſą ſukceſormi y potomkámi Apoſztolſkimi. Zowią ſię
39:
Chriſtyány: A ty pánie Chriſte lepiey wieſz ſąli twoimi.
40:
Máią
41:
ſię zá chwalce Boże: ále ty Boże wieſz iáko ćię chwalą y iáko ſię
42:
o chwałę twoię więcey niż o ſwe dochody ſtáráią. Chwalą ćię
43:
to prawdą vſty/ y boią ſię ćiebie/ iáko ſą od ludźi wyucżeni/ ále


strona: 37

ná Wędzidło X.K.P.37
1:
to dáremnie cżynią/ chwały thy tákowey nie przyimuieſz. Eza.
2:
29. ꝟ 13. Math. 15. ꝟ 8.9. gdyż nie cżynią woley twoiey/
3:
owſzem
4:
ſię iey vpornie ſprzećiwiáią. Smiele ſobie ſąd twoy pocżytá-
5:
ią: śmiele inſzych nád ſłowo twe heretykuią/ á z heretykowa-
6:
wſzy prześláduią/ áno ſámi od ćiebie y od ſyná twoiego miłego
7:
więtſzymi Heretykámi ſą. A iż tak ieſt/ co mowię/ ono o tym
8:
ták cżyśćie ieden z ſtárych nápiſał/ Chriſoſtom tom. 2. Col. 870. in.
9:
Cap. 7. Math. Hom. 19. ná ty Chriſtuſowe ſłowá.
10:
Z owocow ich
11:
poznáćie ie.
Chrizostom vcży skąd poznáć Christiániná.

12:
Owoc cżłowiecży/ ieſt wyznánie wiáry iego/ y vcżyn
13:
ki obcowánia iego. Ieśli tedy vyźrzyſz cżleká Chriſtyáńſkiego/
14:
przypátrz że ſię nátychmiaſt/ ieſli wyznánie iego zgadza ſię z pi
15:
ſmy/ tedyć ieſt práwym Chriſtyáninem. A ieſliż nie ieſt iáko Chri
16:
ſtus roſkazał fałſzerzem ieſt.
17:
Abowiem y Ian/ gdy liſt piſał o
18:
Heretykach/ nie rzekłći Ieſliby kto do was przyſzedł/ nie má-
19:
iąc imieniá Chriſtuſowego/ tego áni pozdrawiayćie: ále ieſliby
20:
kto tey náuki nie przynioſł. Okazánie Chriſtyáńſtwá nie do imie
21:
niá Chriſtuſowego przytocżył/ ále do wyznánia. Iż nie ſámo
22:
Chriſtuſowego imię/ Chriſtyániná cżyni/ ále też y prawdá Chriſtu
23:
ſowá.
24:
Przeto/ iż ich wiele pod imieniem Chriſtuſowym chodźi/
25:
ále máło w prawdźie. Ktemu obacżay. Zali kiedy wilká owcá
26:
prześláduie? by namniey: ále wilk owcę.
Owcá nigdy wilká nie przeſláduie.

27:
Boć też tákże y Kain
28:
Abelá prześládował/ á nie Abel Kainá. Tákże Izmáel prześlá-
29:
dował Izááká/ á nie Izáák Izmáelá. Także Ezausz Iákobá:
30:
nie Iákob Ezáuſzá.
31:
Zydowie Chriſtuſá: nie Chriſtus żydy. Here
32:
tycy iáko teraz Kátholiká Rzymska Chriſtyany: nie Chriſtyánie He-
33:
retyki. Z owocow tedy ich poznaćie ie. Ieſliby kto nákrył wilká
34:
owcżą ſkorą/ á iákoż wilká poznaſz/ ieſli nie ábo z głoſu/ ábo z po
35:
ſtępku? Owcá/ ſchyliwſzy ſię ná doł/ wrzeſzcży: á wilk w zgorę
36:
ku niebu łeb podniożſzy ná powietrze też dopiero wyie. Kto wilk, á kto owcá, iáko poznáć.

37:
Kto te-
38:
dy wedle Bogá głos wypuſzcża/ owcą ieſt pokory y wyznánia:
39:
kto záś práwie w breẃ prawdźie ſzkárádźie bluźnierſtwámi prze
40:
ćiw Bogu wyie: wilkiem ieſt. Iáko o tákich mowi prorok: (Pſal
41:
73.) Mowili niepráwość ná wyſokośći: położyli áż ná niebie v-
42:
ſtá ſwe.
43:
Owcá ie źiołká/ wilk ſię w mięśie kocha. Ktorego te-
44:
dy vyźrzyſz zbieráiącego z łąk piſmá ś. toć nie z dekretow, nie z pátre
45:
ſow, nie z papieſkich Státutow. Ziołká kwitnące ſpráwiedliwośći/


strona: 38

38 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
owcą ieſt/ ktorego záś obacżyſz kocháiącego ſię we krwi prze-
2:
śládowánia/ wilk ći to ieſt etc.
3:
A iżby ſię kto niechćiał poſtawką
4:
zwierzchowneo nabożeńſtwá y zmyśloney zwierzchniey ſprawie
5:
dliwośći/ iáko nierządnicá wiankiem y bramecżką/ zá czyſtą pá
6:
nienkę vdáć/ ku oſzukániu drugiego/ pátrzmy ieſzcże y ná to/ co
7:
tenże przedtym: Hom. 4. in Cap. 3. Math. col. 771. ná ty ſłowá: Iá-
8:
ko Gołębicę/ powiedźiał/ ták piſząc.
Szátáńſcy nabożnicy podobni Christuſowym.

9:
Dla tych duch ś. przyiął
10:
poſtáwę gołębice/ iż oná nád inſze rzecży żywiące miłośći przy-
11:
ſtrzega. Abowiem wſzytkie ſpoſoby ſpráwiedliwośći/ ktore má
12:
ią ſłudzy Boży w prawdźie/ mogą też mieć y ſłudzy diabelſcy w
13:
podobieńſtwie. Boć też ma dyabeł ćiche y pokorne: ma cżyſte/
14:
y iáłmużniki y poſtow pilnuiące/ y wſzeláką poſtáwę dobrego/
15:
ktorą ſtworzył Bog ku záchowániu ludzkiemu.
16:
Ktorą poſtáwę
17:
wprowádźił też y dyabeł ku źwiedźieniu: áby było pomieſzánie/
18:
między prawdźiwym dobrym/ á dobrym zmyślonym: áby ták lu
19:
dźie prośći/ ktorzy oſtrożnie wyrozumieć nie mogą rożnice mię-
20:
dzy dobrym prawdźiwym/ á dobrem zmyślonym/ gdy dobrych
21:
mężow Bożych ſzukáią/ nápádli ná zwodniki dyabelſkie. Bo tyl
22:
ko ſámey miłośći duchá ś. duch niecżyſty náśládowáć nie może.
23:
Przetoż náyduie ſię w zwodźiećielách wſzeláká poſtáwá ſpráwie-
24:
dliwośći: lecż ſámá wdźięcżność prawdźiwey miłośći/ náleść
25:
ſię nie może/ oprocż w ſámych ſługach Bożych etc. Ale y z tym te
26:
raz ná ſtronę: podźmy do kąkolow y pſzenice: áby ſię rzecż tá ob
27:
iáśniła.
Chrizozto. wykład kąkolu.

28:
Chrizoſtom o nich ták piſze/ po wielu inſzych ſłow (in
29:
cap. 13. Mat. hom. 47. col. 402.) ták mowiąc.
30:
Chceſzże tedy/ ábyſmy
31:
poſzedſzy wybráli ie (mowią to vcżniowie) Lecż Pan Bog tego
32:
broni/ áby ſnadź weſpołek z kąkolem/ trawy pſzenicżney nie wyr
33:
wáli. Co (dla tego) powiedźiał/ áby walek y krwie wylania zá
34:
bronił. Abowiem/ gdyby mieli być mordowáni heretycy/ tedy-
35:
by ſię ná świát/ bez rakoſzu y przymierza/ walká wprowádźiłá.
36:
Dla dwu tedy przycżyn/ tego zábronił. Naprzod: iż kąkol máło
37:
może zbożu záſzkodźić. Potym/ iż ieśliby ſię nie dáli vlecżyć/ tedy
38:
nie mogą vyść onego oſtátecżnego karánia. Aták ieſli chcećie
39:
áby karáni byli (heretycy) żeby to przedśię zbożu nie ſzkodźiło/
40:
tedy wam potrzebá do tego cżáſu ſłuſznego ocżekáwáć. A to záś
41:
co ieſt iż z nimi zá raz wyrwiećie zboże?
42:
Abo to/ iż ieſli ſię prze


strona: 39

ná Wędzidło X.K.P.39.
1:
ćiw nim do zbroie rzućićie/ koniecżnie do tego przyidźie/ iż here-
2:
tyki morduiąc/ wiele świętych z nimi wyginie: Abo to/ iż z one-
3:
go kákolu/ wiele ich náwroćiwſzy ſię odmienić ſię mogą/ w pſze
4:
nicżny ſtan. Ieſliż tedy vprzedzáiąc (cżás on) wyrywáć będźiećie:
5:
poginą ony zbożá/ ktoreby wyroſły z przemienionego kąkolu.
6:
A
7:
rzekſzy to wedle pobożnośći Chrizoſtom/ wnet też záś z ćieleſne
8:
go rozumu ſwoieo y to przydáie/ z brzegu wylewáiąc po cżęśći/
9:
ácż ieſzcże nie ták grubie ſobie ſię ſam ſprzecżáiąc/ iáko cżynią te-
10:
raz Antychriſtiani/ gdy tego dokłáda mowiąc: wſzákoż nie zá
11:
kázuie rozſpráſzáć buntow heretyckich/ vſtá záwieráiąc/ mowie-
12:
nia wolność odćináć: (cżego Chriſtus vcżniom ſwym zákazał
13:
Luk. 9. ꝟ 5.)
14:
ále zákazuie zábijáć y mordowáć. toć piſze Chrizo-
15:
ſtom. A Theofilakt záś/ ná tyż ſłowá fol. 41. piſząc/ ták też mo
16:
wi. Heretyctwá ſą kąkole/ ábo złe myśli.
Theofilakt.

17:
A ktoż ie śieie? Dya-
18:
beł. A ludźie ſpiący co? ſą ći ktorzy prze gnuſność ſwoię/ plác dá
19:
li heretykom/ ábo złym myſłam.
20:
A ludźie ſą Anieli/ ktorzy ſię
21:
gniewáią o to/ iż ſą heretyctwá/ ábo złość w duſzy: y chcą wyr
22:
wáć y wyćiąć z tego żywotá heretyki/ y myślące rzecży złe. Lecż
23:
Bog nie dopuſzcża/ wyniſzcżáć przez walkę heretykow ále Papież
24:
drugi Bog ziemski wyniſzcżyć ie vśiłuie, ná złość prawdziwemu nie
25:
bieskiemu áby záraz nie vćierpieli/ y wyniſzcżeni nie byli y ſprawie-
26:
dliwi.
27:
A niżey potym ná drugiey ſtronie teyże kárty/ ták piſze. Po
28:
wiedźiawſzy iż to podobieńſtwo kąkolu rozumie ſię o heretykach
29:
ktorym dopuſzcża być Pan między pſzenicą/ áż do żniwá/ to ieſt/
30:
áż do ſkońcżenia świátá/ mowiąc. Gdybyſmy wyćináli y zábijáli
31:
heretyki/ byłyby ſedycye ábo rozruchy/ w ktorychby ſnadź y wier
32:
nych wiele wyginęło.
33:
Gdyż y Páweł/ y on rozboynik ktory z Chri
34:
stuſem záwieſzony był mielić przedtym ſobie kąkole niż vwie-
35:
rzyli: y dla tego ná on cżás wyćięte nie były/ dla pożytku ktory
36:
ſię potym pokazał: bo potym pożytek Bogu przynośili. Toż też
37:
mowi ná ty ſłowá Hieronim tom. 9. fol. 41. D.
Hieronim.

38:
Przeſtawſzy ná tym
39:
co nam ſam Pan wyłożył/to ćżego zamilcżał/ á ku wyrozumie-
40:
niu náſzemu zoſtáwił/ krotko nam trzebá przebieżeć. Przez ludźi
41:
ſpiące rozumiey náucżyćiele zborowe: przez ſługi goſpodárſkie/
42:
nie inſzego kogo ſobie ſtanoẃ procż Aniołow/ ktorzy ná káżdy
43:
dźień widzą oblicże oycowſkie.
44:
A dyabłá dla tego nieprzyiaćie-


strona: 40

40 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
lem opuſzcżam tu trochę, wiedz być názwánego iż przyśiadł kąko-
2:
lu: to ieſt/ náuk heretyckich. A co mowi/ áby ſnadź zbieráiąc
3:
kąkole/ nie wykorzeniliśćie z nimi pſzenice. Zoſtáwiony ieſt plác
4:
pokáiániu.
5:
Y mamy sſtąd nápominánie/ ábyſmy nie rychło od-
6:
ćináli brátá etc. A potym tego dokłáda. Ono też co wnet przydá
7:
ie: dopuśććie oboygu rość/ áż do żniwá: Zda ſię być ná odpor o-
8:
nemu roſkazániu: Odeymićie złośniká z pośrzodku śiebie. Bo
9:
nie mamy towárzyſzyć z tymi/ co názywáiąc ſię bráćią/ ſą cudzo-
10:
łozniki y wſzetecżniki.
11:
Bo ieſlić ſię zákázuie wykorzenienie/ á
12:
ćierpliwość ma być áż do żniwá chowána/ iákoż z pośrzodku nas
13:
mogą być niektorzy wyrzuceni? Między pſzenicą á kąkolem/
14:
gdy ſą trawą/ á ieſzcże zdbłá nie wypuſzcżą/ máłá ieſt rożnicá.
15:
Przetoż nápomina Pan/ áby poki co ieſt wątpliwego/ nie byli-
16:
ſmy ſkorymi w cżynieniu dekretu:
17:
ále żebyſmy kres Bogu ſędźie
18:
mu záchowáli. Aby on gdy przyidźie ſądny dźień/ niedomniema
19:
wány wyſtępek/ ále znácżną winę z świętych zgromádzenia wy-
20:
rzućił. Ale mi ſię zda iż ieſzcże ſzyrzey y doſtátecżniey rzecż tę roz-
21:
biera Auguſtyn. Lib. Quaest. ex. Mat. Qu. II. Tom. 4. Col. 364: cho-
22:
ćiażći ſię też/ wedle zwycżáiu ſwego wierći ná tę y ná owę ſtronę:
23:
wſzákże wżdy to mowi.
24:
Iż to nie idźie/ áby heretyk ábo odſzcże-
25:
pieniec/ (ktore przez kąkol rozumie) miał być ćieleſnie (corpora-
26:
liter) wyłącżon. A potym col. 366. tego dokłáda. Iż máią być
27:
znoſzone nie tylko kąkole/ áż do żniwá/ ktore rozśiewcá błę-
28:
dow ſzátan wprowádźił/ ále też y plewy/ áż do wywiania.
Augustyn ále ſam z ſobą nizgodny.

29:
Tak-
30:
że piſze/ De verbis Domini, in Euang. ſecundum Math. Serm.18.Tom.
31:
10. col. 86. y indźiey. Ale iż on po ſwemu/ iáko mirus artifex, co
32:
ná iednym mieyſcu zbuduie/ to záś ſamże ná drugim rozwáli/
33:
ſam ſię z ſobą nie zgadzáiąc: iáko to y ſam wyznawa/ lib. 1. Epist.
34:
epist. 47. tom. 2. col. 174. iż ták pierwey rozumiał/ że żáden do ie
35:
dnośći Chriſtuſowey nie ma być przymuſzan/
36:
á iż ſłowy poſtępo
37:
wáć trzebá/ á gadániem ábo rozmową walcżyć/ ábyſmy niemie-
38:
li zmyślonych Kátolikow/ ktoreſmy ználi być iáwnymi Herety-
39:
kámi: przetoż go też zániechawſzy/ ktory wedle onego pogáni-
40:
ná/ z niſkim ſię nie zgodźi/ gdy ſię ſam y z ſobą nie zgadza/ cho-
41:
ćiaż to wiem że wiele oſobliwych y z ſłowem Bożym zgodnych/
42:
y z inſzymi ná wielu mieyſcách nápiſał/
43:
gdy nie miał kogo ná od


strona: 41

ná Wędzidło X.K.P. 41.
1:
por. Weźmiemy przedśię inſzych/ nieco w tey mierze ſtátecżniey-
2:
ſzych. Y to náſtronę odłożywſzy/ co contra Creſcouium Gram. lib.
3:
3. cap. 50. Tom. 7. col. 271. mowi: Ze ſię to żadnemu dobremu w
4:
powſzechnym Zborze ále nie w Kátholice Rzymskiey teráznieyſzey nie
5:
podoba/ áby ſię przećiw kov / choćiaż y Heretykowi/ áż do śmier
6:
ći ſrożyć miano.
7:
Tákże y to on też piſze do Donatá Stároſty Afry
8:
ki/ żeby Donatyſty hámował/ nie mordował epist. 127. Piſze te-
9:
dy ták ná inſzym mieyſcu Hieronim (in cap. 4. Gal. Tom. 9. fol. 186.
10:
B.)
Hieronim.

11:
Iáko tedy ná on cżás ſtárſzy brát Izmáel/ iáko to teraz Kátho-
12:
liká Rzymska stárſzość ſobie przywłaſzcżáiąc prześladowała Izááká/
13:
máłeo ieſzcże oſęſká/
14:
przywłaſzcżáiąc ſobie y obrzeſkę/ y pierwo-
15:
roctwo: tákże y teraz/ Izráel wedle ćiáłá mnieyſzego brátá/ mo
16:
wiąc ták słowy krotkimi to ieſt/ Chriſtyány z pogánow prześládu-
17:
ie. Tákżke y dźiśia ći/ ktorzy máłymi ſą w Chriſtuśie/ bacżyć trze
18:
bá co mowi, w Christuśie, nie w ſzkolney Rzymſkiey Kátholiki logice
19:
á ży
20:
ią ćieleſnie bacżyć y to, kto teraz ćieleſnie żyie prześláduią tych/ kto-
21:
rzy národzeni ſą z wody y z duchá: á powſtawſzy z Chriſtuſem/ teo
22:
ſzukáią co ieſt wzgorę/ nie co ná dole. Niechże cżynią co racżą:
23:
niech prześláduią z Izmáelem Izááká: będąc wyrzuceni precż
24:
z Egiptcżyánką mátką niewolną: áni wezmą dźiedźictwa: kto-
25:
rego ten ſam doſtąpi/ co ſię wedle obietnice vrodźił.
Tu bácż, iako ſię księza mogą zwáć duchownymi, będąc morderzmi ták iáſnymi.

26:
Aleć y to
27:
nadobnie: że ten co ſię národźił wedle ćiáłá/prześláduie ducho-
28:
wnego. Abowiem duchowny nigdy nie prześláduie ćieleſnego/
29:
ále mu odpuſzcża iáko chłopaſowi brátu: wie że ſię może z cżá-
30:
ſem pomnożyć.
31:
A choćiażby też obacżył ſyná Egiptcżyánki gnie
32:
waiącego ſię/ iednák wſpomina ná iednego oycá/ ktory y Sło-
33:
niá ſtworzył y Komorá. A w wielkim też domu/ nie tylko ſą zło
34:
te y śrebrne nacżynia/ ále też y drzewiáne y ſkorupiáne. Toż ſię
35:
też náyduie/ Cap. 23. Q. 4. Cap. Quiſecundum carnem.
36:
Gdźie też to
37:
pokázuie/ iż złych znośić potzrebá/ á nie odrzucáć: przez ſłowne
38:
ſtrofowánie/ nie przez ćieleſne wyganiánie. Bo iáko támże/ z
39:
Grzegorzá piſze. Cap. Haec. autem. Ieſliż wy dobrzy ieſteśćie/ poki
40:
tu w tym żywoćie ieſteśćie/ ſkromnie znośćie złe. Bo ktoćkol-
41:
wiek nie znośi złych/ on ći ſam ſobie/ ſwą niećierpliwośćią/
42:
świádkiem ieſt tego/ iż nie ieſt dobrym.
Zły iest, kto złych ćierpieć nie może.

43:
Bo nie chce być Abelem
44:
káżdy ten/ ktorego złość Káinowſka nie ćwicży. Tákże w prze-


strona: 42

42.Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
przeszłymcan. Quantus stoi: Iáko wielka nádętość/ iáko wielkie
2:
zápámięthánie pokory y vkłádnośći/ y iáko wielka butliwość
3:
krnąbrnośći/
4:
żeby kto ták ſobie tuſzył/ iż to vcżynić może/ cżego y
5:
Apoſtołom Pan cżynić nie dopuſzcżał/ iákoby mogł kąkol od
6:
pſzenice wyplewić etc. A ieſliby ſzło o złe naucżyćiele/ ktorzyby by
7:
li iáko zli wodzowie/ tedy y tych Hieronim/ mowiąc wedle Chri
8:
ſtuſá/ zábijáć nie każe: ále ich tylko iáko wodzow ślepych zánie-
9:
cháć. Libro 2. in Math. 15. Tom. 9. fol. 46.
10:
Tákże fol. 256. D. Y ad
11:
Tit. 3. A Tom. 2.fol. 306. C.D. tego vcży ábyſmy ſię ich wyſtrze
12:
gáli/ á nie oſkarzáli ich/ heretyctwo ich śiekierą piſmá ś. odći-
13:
náiąc. Támże Tom. fol. 5. gdźie piſze przećiw Helwidianom.
14:
Ale iż tego więcey ieſt v nieo / niżby ſię tu wpiſáć miáło/ przetoż
15:
tám cżytelniká odſyłam.
16:
Gdyż y wedle Chrizoſtomá mowiąc:
17:
Pogánom to/ nie Chriſtyánom przyſtoi mordowáć y przeſládo-
18:
wáć: tákże wedle ſłowa Bożego/ niewiernym Zydom: gdyż to
19:
ći poſpolićie záwżdy wiernym chwalcom Bożym cżyniáli: co też
20:
y teraz ći cżynią ktorzy w ich ſtrzemioná wſtąpiwſzy/ ich ſię przy
21:
kłádem rządzą/ á nie Chriſuſowym y Apoſtolſkim.
22:
Bo ći nigdy
23:
tego nie cżynili co cżyni Antychriſt z ſwoimi inquiſitormi y z in-
24:
ſzymi inſtygátory/ ktorzy vſtáwicżnie fołdruią y v Máiſtratu y
25:
v poſpolſtwá ná kreẃ wiernych chwaley Bożych. Co ſię nawię
26:
cey po inſzych zácżęło od ſrogiego ſzkodniká Papieżá Innocen-
27:
cyuſá trzećiego ktory co zacż był świadcżą Hiſtoricy (á ten był
28:
roku 1215.) áleć y iego decretales epistolae.
29:
liſty ktore piſał y práwá
30:
morderſkie/ gorſze niż Tátárſkie/ ktore około mordowánia tych
31:
ktorych z heretykował/ poſtánowił/ ſą iáſnym licem ná iego An
32:
tychriſtoſtwo/ ktore znácżnie w tym iáko y w inſzych ſpráwach/
33:
przećiw Filipowi Ceſárzowi/ ná ktorego Otoná wſádźił. A iá
34:
ko ſię potym y z Otonem obſzedł/ pokazał. Oſobliwy Wikáryi
35:
Chrſtuſow/ y potomek Apoſtolſki: Innocentius trzeći ná heretyki práwá vcżynił nie Christuſowskie.

36:
oſobliwa głowá ćiáłá po-
37:
wſzechnego kośćiołá: oſobliwy páſterz owiecżek Chriſtuſowych.
Złośći tego Innocentego.

38:
Bo cowżdy przed nim niektorzy (oprocż niektorych praw Ceſár
39:
ſkich vprzedzáiących) klątwą y wygnániem y pieniedzmi herety
40:
ki/ przećiw Chriſtuſowey náuce karáli:
41:
tedy then nie tylko ſá-
42:
mych heretykow/ ále y tych coby im kiedy co dobrego vcżynili/
43:
ábo ie do śiebie przyimowáli/ práwy ſwoimi/ karać ná gárdle


strona: 43

ná Wędźidło X.K.P. 43
1:
roſkazał/ Nie pámiętáiąc áni dbáiąc ná on wyrok Boży/ Biádá
2:
wam ktorzy ſtánowićie y piſzećie práwá y vſtáwy niezbożne/ ku
3:
vćiśnieniu nędznikow w ſpráwie ich. Eza. 10. ꝟ 1.
4:
Ani pámiętá-
5:
iąc áni dbáiąc ná Chriſtuſowe ſłowá ktorymi powiedźiał/ iż to
6:
ſą błogoſłáwieni/ ktorzy pokoy cżynią Mat. 5. ꝟ 9. gdyż on był
7:
przycżyną wielu walek y ſrogiego krwie wylania/ ktory też ná-
8:
wet y kośći Almeryká vcżonego cżłeká/ oſądźiwſzy go zá herety
9:
ká/ w Paryzu ſpalić roſkazał.
Vide Domini cum Sotum cui ideo combustũ refert, quod imagines é templis eijciendas cenſuit.

10:
Co to zá tátuś naświętſzy/ ktory
11:
nieznoſną złość ſwą y nád kośćiámi vmárłego cżłeká pokázo-
12:
zował
. A wſzák ſtrách y mowić. A więcże ten mogł co dobrego
13:
poſtánowić? A więcże go lepiey ſłucháć/ y wedle dekretow iego
14:
tyráńſkich ſię rządźić/ á niż wedle Chriſtuſá Páná ćichego/ po-
15:
kornego/ y pilnie iedney owce zginęłey ſzukáiącego?
16:
Aleć ná nic
17:
v Kátholikow Rzymſkich ták ſam Chriſtus Pan/ iáko y to co
18:
co cżynić roſkazał: wolą ná tych ſwoich krwią ſię ludzką pá-
19:
ſtwiących páſterzách przeſtáwáć: y wolą to z nimi cżynić/ co tyl
20:
ko ſámi niewierni y niezbożni pogánie cżyniáli/ tákże y Bogu
21:
obmierzli Zydowie.
Y błędu Christiánin nie ma gwałtem borzyć. Chrizostom.

22:
Bo gdyćby wżdy Chriſtuſá y náukę iego w
23:
iákiey wadze mieli/ pewniećby tego nigdy co cżynią nie cżynili.
24:
Pámiętálićby wżdy ná to że ſię Chriſtyaninowi nie godźi/ y błę-
25:
du nagrubſzego gwałtem podwrácáć/ ále tylko nápominániem
26:
roſtropnym y pobożnym/ thakże y przez ćichość ku zbáwieniu
27:
przywodźić. Iáko ono y Chrizoſtom náſláduiąc náuki ſłowá Bo
28:
żego rádźi/ piſząc contra gentes tom. 5. fol. 1038. A.
29:
Bo ktoć ieſt
30:
Chriſtiáninem/ tenći ſię ſtára o to iákoby przećiw káżdemu mi-
31:
łość záchował: przekładáiąc ią ſobie nád cudow cżynienie. Prze
32:
toż też práwym będąc Chriſtyáninem/ nie pátrzy ná ſáme tylko
33:
przyiaćioły/ ktoreby miał: áni zá bráćią wedle ſpolney wiáry:
34:
ále też ſobie y heretyki/ y pogány/ y żydy dla ſpolnego przyrodze
35:
nia (iż też oni tegoż Bogá ſą ſtworzenim) zá bráćią pocżytáć:
36:
á bacżąc w nich błąd/ lutośćiwym ieſt przećiwko nim/ y truchle
37:
ie dla nich/ y łzy wylewa. Boć nie w tym podobni Bogu będźie
38:
my/gdybybyſmy cudá y znáki cżynili: ále gdy nieprzyiáćioły mi
39:
łowáć będźiemy. Iáko tenże Chrizoſtom piſze Heb. 2. Hom. 4. in
40:
Moralitom. 4. col. 1685. Ku cżemu może ſię też przydáć y Morale 1.
41:
Heb. 1. Hom. 1.
42:
Bo ieſliby też to prawdá byłá/ żeby ſię heretyk


strona: 44

44 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
ktory iáwny pokazał/ ktoryby pozyſkan być nie mogł: tedy przed
2:
śię y tákiego zabijáć nie da: ále ſię go tylko radźi wyſtrzegáć:
3:
prożnego o nim ſtáránia zániechawſzy: In cap. 3. Tit. Hom. 6. fol.
4:
1635.
Iustyn.

5:
Iáko y Iustinus: nie do bićiać/ mordow/ prześládowánia
6:
przećiwnikow/ wiernych nápomina/ ále ku záchowániu poko-
7:
iu. O cżym nie máło nápiſał do Zeny y Serená.
Ireneuſz.

8:
Aleć y Ireneuſz
9:
ſtáry Doktor/ ktory wiele przećiw Heretykom piſał/ nigdźiey
10:
ich mordowáć y prześládowáć nie rádźił/ tylko ſię ich ſtrzedz á
11:
zá nie ſię modlić kazał:
12:
iáko ſię y ſam zá nimi modlił: áby w do-
13:
łe
nie trwáli/ ktory ſobie ſámi wykopáli/ mowiąc: Oto ſię zá
14:
nimi modlimy: z więtſzym vżytkiem ich miłuiąc/ niż ſię oni ſámi
15:
miłuią/ wedle mniemánia ſwoiego. Lib. 3. cap. 46. o tym ſobie
16:
kto chce cżytáć może. Co ſię też ieſzcże náyduie y v Chrizoſtomá
17:
Tom. 4. fol. 1466.
Lew I. Papież

18:
Y v Lwá pierwſzego Papieżá: ktory ich też
19:
nie każał mordowáć/ iáko inſzy/ ále ie oznáymiáć/ á przećiw nim
20:
zbroią wiáry walcżyć/ modląc ſię zá nimi. Serm. 4. de collectis. Et
21:
ſerm. 5. de Ieiunio. Et. 4. de ſolennitate Epiph. Et. ſerm 18. de Paſsione do
22:
mini, ták mowi: Wyſtrzegayćie ſię wywodow ludzkiey náuki:
23:
á
24:
ſtrzeżśćie ſię iáżcżorcżych heretyckich rozmow/ nie mieyćie z ni-
25:
mi nic ſpolnego etc. A tego przedśię nie rzekł/co po nim nie ry-
26:
chło nápiſał/ on nocentiſsimus Innocentius trzeći/ przeſláduyćie/ ná
27:
nie przed Krolmi y poſpolſtwem inſtyguyćie/ bijćie/ morduyćie/
28:
ná káptur wołayćie/ tribunały wzruſzayćie:
29:
iáko teraz cżynią
30:
drudzy: A przedſię ſię zá duchowne chcą mieć Chriſtyány. Aleć
31:
y ze Mſzałá ná wet/ ktory ſobie zá święty máią/ iż brzuchy ich
32:
dobrze zaduſznym chlebem tucży/ może toż być pokazano/ z
33:
Wielkopiątkowſkiey Mſzey/ że ſię zá heretyki ſtárzy modlili/ á
34:
nie mordowáli ich:
Mſzały Papieskie modlitwę máią zá Heretykami.

35:
boć toż co w pierwſzym zborze pobożni cżyni-
36:
li/ to też oni/ do inſzych niezbożnych wymyſłow y błędow/ kto-
37:
rych tám pełno/ y rzecży dobrych niektorych trochę przemieſzáli:
38:
y cżynią tę modlitwę raz w rok w kośćiele zá nimi: á potym ie
39:
cáły rok przeſláduią y ná nie inſtyguią/ y ná Bogá też potym/
40:
chodząc po vlicach/ y pod cżás po polu/ wſzyſcy głoſem wielkim
41:
wołáią.
42:
Contere domine fortitudinem inimicorum eccleſiae tuae etc.
Papieżnicy przećiw Chriſtuſowi modlą ſię przećiw nieprzyiaćielom.

43:
Ze
44:
trzy Pánie moc nieprzyiaćioł kośćiołá twoiego. Antychriſtyány
45:
ſię y w tym pokázuiąc: Bo co Chriſtus kazał ſię zá nimi modlić/


strona: 45

ná Wędzidło X.K.P. 45.
1:
to oni przećiwko nim.
2:
Co im kazał dobrze cżynić y błogoſłáwić
3:
im: to oni złorzecżą y wygłádzenia od Bogá proſzą. Iáko y zá
4:
Zydy mowią kollektę/ ále nie mowią ná nię Amen. A wżdy ſię
5:
zá vcżnie Chriſtuſowe vprzedzáć chcą: A wżdy to mowić śmie-
6:
ią/ iż tę náukę/ y tę wiárę y to wyznánie y te podánia od ſtárſzych
7:
przodkow ſwych przez ápoſtoły podáne wźięli.
8:
Ano gdyby ſię o
9:
nym ſtárzeyſzym przypátrzyć dobrze chćieli/ (opuśćiwſzy pogáń-
10:
ſkie/ y tyráńſkie práwá y vſtáwy ktorych ſámi ſobie niektorzy
11:
Chriſtuſowi przećiwnicy: zmocniwſzy ſię przeciw zwierzchnośći
12:
ſwey właſney świeckiey/ od Boga ſámeo poſtánowioney y w no-
13:
wym Teſtámenćie znácżnie wſzem wierzącym w Chriſtuſá zále-
14:
coney:
15:
Opuśćiwſzy mowię/ zwłaſzcżá ony ktore ſą de ſumma Tri
16:
nit. Item Codic. lib. 1. tit. de Heret. Także Innocentii. 3. y inſze przećiw
17:
Bogu/ y pierwſzym pobożnieyſzym Oycom w wnieśione.) rácżey
18:
by ſię tego wſtydáli/ niż tego vpornie dla vtráty prebend y do-
19:
chodow ſwych bronili.
Podobieńſtwo.

20:
Y rácżeyby z Tertulianem mowili:
21:
iż iáko
22:
nie ieſt w náſzey mocy febry oddalić od cżłowieká gdy nim trzę-
23:
śie/ choćiaż ią dobrze iż febrá ieſt widźimy y znamy/ y ná nię ſię
24:
wzdrygamy: ták pogotowiu nie ieſt w mocy náſzey odiąć here-
25:
tyctwá/ gdy w mocy cżłowiecżey nie ieſt/ áby ie mogł pohámo-
26:
wáć (De praeſcript.aduerſus haereſes fol. 95.) Bá y to nie ládá co po
27:
znáć gdźie y w kim ieſt/ ia to śmiele mowię.
28:
Bo wżdy febrę y wi
29:
dzę y cżuię gdy ieſt: á w tym ſię nie omylę: álebych ſię ná here-
30:
tyctwie mogł omylić/ niedoświádcżywſzy wprzod ſłowem Bo
31:
żym porządnie: ále ták tylko z podeyźrzenia/ z nienawiśći/ ná
32:
ſtárſzych ſię niektorych tylko dekretá y vchwałę y zwycżay ſpu-
33:
ſzcżáiąc/ Ale choćiażbych też nie omylnie poznał Heretyká: nu-
34:
żeż/ w mocyli to moiey náwroćić go?
35:
ábo w mocyli też to moiey/
36:
zábieżeć temu żeby heretyctwá nie były? By namniey. Azaż y te-
37:
go znácżnie duch Boży nie powiedźiał? Y to/ iż tego potrzebá
38:
ieſt/ dla doświádcżenia y okazánia wiernych/ żeby heretyctwá
39:
były miedzy nimi? (1. Kor. II. ꝟ 19.) nie oznaymił?
Piſmo ś. mowi iż muſzą być heretyctwá, á Papież opák.

40:
Ktorychby
41:
Kátoliká Rzymſka mieć niechćiáłá: iż to oná podobno doſko-
42:
nálſza ieſt/ niż był Chriſtus: iż ieſt świętſza (bo ma ſanctiſsimus
43:
ſeruum ſerurorum Dei, qui nulli vnquam ſeruit, omnes autem in ſeruitu-
44:
tem ſuam redigit, et ad oſculapedum cogit.)
45:
ktore záwżdy
46:
przy ſobie heretyki/ iáko pſzcżołki trędy miewáią. Ale ponieważ
47:
y około iáwnych heretyctw/ á nie tylko około domniemánych/
48:
ſą tákie Boże wyroki/ y tákie też ſtárſzych wielu pobożnieyſzych
49:
Oycow z Chriſtuſem y Apoſtoły iego zgodne ſentencye y náuki:
50:
iż heretycy nie máią być mordowáni.
51:
Azaż to/ non est extremae
52:
dementiae, nie ieſt znácżne y głupſtwo y vpor chćieć tho przedśię
53:
wyglozowáć y ná ſwym vpornie/ gwałtem przewiodſzy/ poſtá-
54:
nowić? Ano gdyby ſię rzecż tá miáłá ſpráwiedliwie ſądźić: oka
55:
záliby ſię/ mam zá to/ wiele Káinow co Abele morduią: wie-
56:
le Izmáelow co z Izáákow ſzydzą: y Ezáuſzow co Iákobom od-
57:
powiedáią.
58:
Gdyż wżdy to iáwna kto tu ieſt przeſládowcą/ mor
59:
derzem/ á kto vlegáć y vtuláć ſię do cżáſu pod ſtrażą bożą muśi.
60:
A Boże day to áby ſię wżdy kiedyżkolwiek tey krwie ludzkiey
61:
prágnące pijawki vznáć mogły/ y mordow ſwych/ y nie Chri-
62:
ſtyáńſkich poſtępkow poprzeſtáć/ niż on dźień oſtátecżny przyi-
63:
dźie/ ktory poźrze przećiwniki:
64:
gdźie nie tylko będźie wſtyd więt
65:
ſzy/ ále też po tych wcżáśiech/ doſtátkach y weſelách/ płácż y
66:
zgrzytánie zębow/ w onych zewnętrznych ćiemnośćiách/ gdźie
67:
iuż chrobak ich nie zdechnie y ogień nie zágáśnie. Pánie Boże
68:
zmiłuy ſię nád nimi/ day im wcżás znácżne pokáiánie/ áby z świá
69:
tem złym potępieni nie byli/ Amen.
70:
KAP. 7. To tym obycżáiem/ nákrotce/ námieniwſzy wię
71:
cey/ niż rzecż całą porządnie/ z doſtátecżnieyſzym ieſzcże rzecży
72:
tey opiſániem/ dla proſtſzych/ przed ocży wyſtáwiwſzy/ iákoby
73:
byłá potrzebá. Niż ſię ieſzcże/ á thesi ad hypotheſim, iáko mowią lo
74:
gicy: to ieſt/ od mowy powſzechney wobec o wſzytkich/ do mo-
75:
wy y rzecży oſobney z ſtrony I.M. X.K. ktory mię w to wdał/
76:
że mu o ſobie z okazániem prawdy y fałſzu ſpráwę dáć muſzę/ przy
77:
ſtąpi:
Przykłády ktorymi mordow ſwych y przeſládowánia nie christyáńſkiego bronią Papieżowie.

78:
nie godźi ſię mym zdániem/ te też milcżeniem opuśćić:
79:
co więc też poſpolićie niektorzy przedśię biorą: á to/ chcąc iá-
80:
ko mogą pokryć/ ábo więcey pofárbowáć ſzkárádą ſproſność/
81:
y
82:
nie náſyconą chćiwość prágnienia krwie cudzey/ áby tylko tych
83:
nie ſtáło/ ktorzyby ich ſtrofowáli/ y od złego dobr Bożych vży-
84:
wánia odwodźili. Ktorzy/ gdy ich kto z ich prześládowánia y
85:
mordow nápomina/ áby ich przeſtáli: ták ſię więc zwykli oma-


strona: 47

ná Wédzidło X.K.P. 47
1:
wiáć.
2:
Nie idźieć nam o naſzę prywatę: nie o nienawiść: nie o
3:
gniew/ ktorybyſmy w ſobie mieli przećiw komu nieſłuſznie cho-
4:
wáć: (iáko máło nie tákże mowi X.K. omawiáiąc ſię w tym iż
5:
mię beſtyą názywa f.iij.) áni idźie o zwyćięſtwo/ y przewiedźie-
6:
nie nád kim: ále tylko o ſámę chwałę Bożą/ ktorey powinniſmy
7:
przyſtrzegáć: niechcemyli ſię pokázáć wyrodkámi/ onych pier-
8:
wſzych prawdźiwych chwalcy Bożych:
9:
y niedbáłymi w powołá-
10:
niu náſzym. W ktorey pokázowali ſię oni cżuynymi y gorącymi:
11:
záſtáwuiąc ſię potężnie o chwałę Bożą: że y ſobie ſámi y ſwoim
12:
powinowátym nie folgowáli. A ták y my ich náśláduiąc/ nie
13:
tylko prześláduiemy/ ále y ná gárdło wydáć gotowi ieſteſmy.
14:
Bo ieſli ſię to w onych Bogu podobáło: á w nas cżemuby ſię mu
15:
też podobáć nie miáło?
Finees.

16:
A zaż kto zgánić może/ poſtępek on Fine
17:
ſá Kápłáná Bożego? (4. Moi. 25 ꝟ 13.) Ktory ono zápaliwſzy
18:
ſię przećiw bráćiey ſwey/ dla wſzetecżeńſtwá ich/ ktorym Bogá
19:
ku gniewu wzruſzyli/ ręką ſwą/ przebił wſzetecżniká y wſzetecżni
20:
cę iego. Zá co/ nie tylko ſtrofowány od Bogá nie był/ ále ieſzcże
21:
tym/ nie tylko gniew boży vſkromił y plagę od ludu oddalił/
22:
ále
23:
też ſobie wiecżne przymierze z Bogiem ziednał.
Eliasz.

24:
Tákże Eliaſz/
25:
zali yeż z zápálcżywey miłośći Bożey/ broniąc chwały iego/ nie
26:
pomordował kilká ſet prorokow záráz/ bez wſzego miłośier-
27:
dźiá? (1. Krol. 18 ꝟ 40.) Abo y onych dwu pięćdźieśiątnikow y
28:
z ludem ich/ ſpuśćiwſzy ná nie ogień z niebá? (2. Krol. 1. ꝟ 10.)
Christus.

29:
Abo y ſam Pan Chriſtus/ zali też z zapalc żywey tákże miłośći
30:
ku domu Bożemu/ w ktorym ſię kupiectwá tocżyły/ vcżyniwſzy
31:
ſobie bicż z powrozow/ nie wykołátał/ y ſtołow ich nie przewra
32:
cał y pieniędzy nie roſypał? (Ian. 2. ꝟ 15. Mat. 21. ꝟ 12.)
Piotr.

33:
Zali y
34:
Piotr ś. nie zábił dla kłamſtwá y obłudy Anániaſzá z Záfirą żo-
35:
ną iego? (Dźie. 5. ꝟ 1.)
Páweł.

36:
Zali y Páweł Arcybiſkupá Anániaſzá nie
37:
zgromił y potynkowáną śćiáną nie názwał? (Dźie. 23. ꝟ 3.) Ale
38:
y inſzych tákich przykłádow wiele ieſt w piśmie ś. ktore przygá-
39:
ny nie máią: przetoż nie wiem ktoby y to co my cżynimy mogł też
40:
nam zgánić? gdyż cżynimy trzymáiąc ſię przykłádu ich.
Odpowiedz ná przykłády przywiedzione.

41:
Ty/ y tym podobne ſłowá mowią/ y tákimi ſię przykłády zá-
42:
kłádáią/ ći wſzyſcy Rzymſkiey Kátholiki wychowáńcy/ ktorzy
43:
ſię/ we krwie wylániu niewinnych/ pod pokrywką zmyślonego


strona: 48

48 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
zwierzchniego nabożeńſtwá dla ſwych pożytkow/ kocháią:
2:
ále
3:
przedśię tym wſzytkim/ przed ſtolicą ſędźiego ſpráwiedliwego/
4:
poſtępku ſwego nie chriſtyáńſkiego nie zátynkyią: Ani ogniá nie
5:
gáſnącego zágáſzą: áni chrobaká niezdycháiąceo vmorzą Mar.
6:
9. ꝟ 44. Iużem przedtym powiedźiał/ iż ſtárego teſtámentu/ nie
7:
tylko tákie oſobliwe niektorych przykłády/ ále y miánowite po-
8:
wſzechne roſkazánie/ iuż teraz w nowym przymierzu plácu nie-
9:
ma.
10:
Nie tylko dla tych przycżyn/ ktore ſię przedtym námieni-
11:
ły: ále/ iż iuż nam inſze lepſze y doſkonálſze náuki y práwá nád one
12:
Moiżeſzowſkie/ Chriſtus pan od Bogá przynioſł: y inſze też przy
13:
kłády nam po ſobie zoſtáwił y ony zálećił. Cienie ony zakonne
14:
odłożywſzy/ á ſam obraz rzecży wyſtáwiwſzy. To ieſt ſpráwy y po
15:
ſtępki niektore ćieleſne/ w duchowne odmieniwſzy:
16:
Iáko to y
17:
Grzegorz Papież bacżył y pięknie o tym (iáko ſtoi. C.22. Q. 4.c.
18:
Haec antem) nápiſał:
Grzegorz Papież zá nas odpowiedział

19:
ták że iuż zdawná on ſam ná to wſzytko od-
20:
powiedźiał/ y z ſtrony prześládowánia heretykow/ ná ktore nie
21:
rádźił/ y z ſtrony też odmiány ćieleſnych ſpraw zakonnych w du
22:
chowne.
23:
Iáko y Cypryan mowi: Iż pod zakonem poki było ćiele
24:
ſwe obrzezowánie/ poty miecżem zábijano: lecż teraz gdy ſię w
25:
wiernych ſługách Bożych duchownych zácżęłá obrzeſká: ducho-
26:
wnym miecżem pyſzni y potwarliwi bywáią zábijáni Epist. lib. 1.
27:
Epist. II. fol. 27. Bo to pewna z náuki y ſpraw Chriſtuſowych iż
28:
on kaźń oſtátecżną ogniá wiecżneo / opowiedał wſzędy/
29:
zá ty wy
30:
wyſtępki/ zá ktore pod zakonem ná gárdle kárano. Tákże iáko
31:
ondźie trędowátego cżłeká/ gdy iuż zá ſtárániem ofiárownikow
32:
nie mogł być vlecżony/ od domu y od towárzyſtwá ſpolnego
33:
ſwych ſąśiad odłącżano/ nie zábijáiąc go/ áni prześláduiąc/ ále
34:
ná ſtronie żywnośćią opátruiąc/ iákoby inſzych trądem ſwym zá
35:
ráźić nie mogł: 3. Moi. II. ꝟ 1.
36:
(iákoż pięknie Pagninus in ſua Iza-
37:
go. lib. 9. Cap. 27. rzecż tę wywodźi/ choćiaż też ſrogi Papiſtá.)
38:
Tymże ſpoſobem pod nowym teſtámentem nie zábijáć ábo prze-
39:
śládowáć Heretykow/ iákoby trędem duchownym záráżonych
40:
ludźi/ kazano/ ále tylko ze zboru wyłęcżyć/ ábo ſzátánowi oddáć
41:
y ſtrzec ſię zá pogánina mieć: iáko ſię iuż to przedtym pokázowáło.
42:
Co gdy to weźmie przedśię/ mam zá to iż ſię namniey nie
43:
zgodźi z przykłády od przećiwnikow wnieśionymi. A co ſię tknie


strona: 49

ná Wędzidło X.K.P. 49.
1:
Eliaſzá: kto nim nie ieſt/ iáko y Fineeſem/ duchá iego od Bo-
2:
gá ie máiąc: niechby ſię ſam nim nie cżynił/ áni ſobie duchá ie-
3:
go przycżytáł:
4:
by ſnadź miáſto niego duchá Saulowego u Achá
5:
bowego ku wygłádzeniu ofiárownikow y prorokow Bożych nie
6:
doſtał/ ná ſwe wiecżne złe/ iáko y oni Ale/ ázaż znácżnie ſwym
7:
vcżniom Chriſtus Pan ſpráwy Eliaſzowey/ á z nią inſzych nie
8:
zgánił y im iey zábronił/ mowiąc im: gdy go w pomśćie náślá-
9:
dowáć chćieli: niewiećie ktorego duchá ieſteśćie.
10:
Gdyż ſyn cżło-
11:
wiecży nie przyſzedł duſz tráćić/ ále záchowáć. Bo y ſáma zápál-
12:
cżywość ku Bogu/ ktorą niektorzy po ſobie pokázowáli: bez o
13:
ſobliwego dáru y wzbudzenia duchá Bożego/ przyiemna nigdy
14:
Bogu nie byłá. A krotko mowiąc gdy ieſt bez vmieiętnośći/ ábo
15:
wiádomośći woley Bożey: więcey hańby niż pochwalenia ieſt
16:
godna.
Zápalcżywość bez vmieiętnośći ſzkodliwa.

17:
Mielić ią też y Zydowie/ iáko Paweł świádcży Rzy.10.
18:
ꝟ 2: miałći ią y ſam ku Bogu: że y Chriſtuſá w cżłonkách ieo prze
19:
śládował zápálcżywie: y był potwarcą/ bluźniercą y prześládo
20:
wnikiem/ iáko ſam wyznawa. 1. Tim. 1. ꝟ 13: á coż potym gdy
21:
nie z duchá Bożego/ áni z vmieiętnośći: cżym ſobie y z inſzymi
22:
więcey gniew Boży/ á niż łáſkę iednał.
23:
Pzetoż od Chriſtuſá ſtro
24:
fowány y od przedśię wźięćia ſwego odtárgniony: nie tylko ſi[ę]
25:
potym nie ſprzećiwia/ ále ieſzcże zá to dźiękuie/ y dobrowolnie
26:
ſam wſzytko to y z rádośćią ćierpi/ co przedtym inſzym wyrzą-
27:
dźił. Iáko między inſzymi ſam wſpominá 2. Kor. 11.y 12: y dla te
28:
go też potym inſzych wſzytkich ku tákoweyże ćierpliwośći y
29:
znoſzeniu krzyżow wſzędy nápomina.
30:
Ktoreo by pewnie ſtopámi
31:
chodźili ći wſzyſcy/ co ſię namiáſtkámi iego y Piotrowemi/ kto
32:
ry tákże wiele ćierpiał y do ćierpienia inſzych nápominał/ nie-
33:
wiem iáką niewſtydliwą twarzą názywáią: gdyby to rzecż praw
34:
dźiwa/ á nie máſzkárá mięſopuſtna byłá/ co ſobie y nie k rzecży y
35:
nieſłuſznie przycżytáią.
36:
Ale iáko Lwá znáć z páznokći á wilka też
37:
z zębow/ choćiażby ſię owcżynkámi pokryli: ták y tá ſámá ſprá-
38:
wá świádcży o tych cżyimi ſą námiáſtkámi/ bá y dziatkámi. A iż
39:
nic ſpolnego z tymi Apoſtoły nie máią.
Chriſtuſowe z kośćiołá kupcow wybićie

40:
Chriſtuſowe wybićie kup
41:
cow z kośćiołá/ było wedle woley Bożey:
42:
miał zá ſobą o tym
43:
proroctwo/ iż to vcżynić miał: przetoż też to wykonał. Ktore-
44:
go iż Rzymſcy duchownicy nie máią: prożno ten przykład iego


strona: 50

50 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
zá ſobą ćiągną. Gdyż y tego nie pokażą/ żeby im ták cżynić Chri
2:
ſtus roſkazał: ábo że ták kiedy Apoſtołowie cżynili.
3:
Acżkolwiek
4:
ći y to inſza/ kupce/ iákich ieſt pełen kośćioł Rzymſki z kośćiołá
5:
Bożego wygnáć: á inſza cżłeká przeſládowáć y mordowáć. Ale
6:
gdyby ſię y teraz ći kupcowie z domu Bożego/ przez mężá ktoreo
7:
oſobliwie od Bogá wzbudzonego/ wygániáć mieli/ máłoby ich
8:
koniecżnie z Rzymſkiey kátoliki zoſtało.
9:
Ponieważ ći wſzyſcy/
10:
nie ná cżym inſzym procż kupiectwá/ á ieſzcże duſz ludźi pomár-
11:
łych/ y żywych też wielu/ záśiedli/ y dobrze brzuchy ſwe opátrzy-
12:
li/ ſzukáiąc pilno y záwżdy docżeſnych pożytkow grzechu/ y ſkár
13:
biąc ſobie gniew ná dźień gniewu/ y ſpráwiedliwego ſądu Boże
14:
go:
Rzymska kátoliká ná tym kupiectwie záśiádłá.

15:
tákże to cżyśćie o nich może być mowiono: co o bogacżach
16:
cżáſu ſwego nápiſał Iákub święty: Nużeż teraz bogacże/ płácż-
17:
ćie nárzekáiąc nád nędzámi wáſzymi nádchodzącemi. Bogác-
18:
two wáſze zágniło/ á ſzáty wáſze molom ſię pokármem ſtały.
19:
Złoto wáſze y śrebro wáſze pordzewiáło: á rdzá ich będźie wam
20:
ná świádectwo.
21:
A trochę niżey: Roſkoſzowáliśćie ná źiemi/ y
22:
buiáliśćie: odchowáliśćie/ ábo wytucżyliśćie ſercá wáſze/ iáko
23:
w dźień zábijánia ofiar. Potępiliśćie/ zámordowáliśćie ſpráwie
24:
dliwego/ nie ſprzećiwiáiącego ſię wam. Iák. 5. ꝟ 1. Ktore ſłowá
25:
y rzecż ſámá/ á komu inſzemu cżáſow tych właſniey ſłużyć iáko
26:
kśiężey Papieſkiey może?
27:
Niechby tę rzecż y nawiętſzy proſtacż-
28:
kowie pobożni ſądźili. Gdyż oni/ iáko bezdenkowie/ nie mogąc
29:
być nigdy náſyceni/ ani ieſzcże przeſtáć mogą ná tym/ co przod-
30:
kowie ich/ omamiwſzy guſłámi ſwoimi wiele proſtych y ſzcżyrych
31:
ludźi/z nich wyduśili/ oto ieſzcże co rok przycżyniáią y rolą do
32:
roley/ wieś do wśi przydawáią/
33:
y pierwey ſię záwżdy/ o wioſki
34:
o folwárki/ o dwory/ kámienice/ ſády/ ogrody ſtáráią: niż o na
35:
práwę w błędźiech ták grubych: choćiaż ſię poſtáwką zwierzcho
36:
wną pod imienim też świętym Iezuſowym/ zá tákie vprzedáć
37:
chcą przed ludzmi w tey mierze ſpiącymi około zbáwienia ſwoie-
38:
go/ iákoby ſzukáć mieli chwały Bożey. Aleć ie Bog iuż wrychle
39:
odkryie: y znácżnie cżáry ich/ iáko Iáneſá y Iámreſá świátu po
40:
każe.
41:
Nie cżynił ći ták nigdy Chriſtus/ áni tak cżynić roſkazał:
42:
nie cżynili Apoſtołowie y długo po nich inſzy pobożni y ſzcżyrzy
43:
Chriſtyánie: poki Antychriſt gory nie wynioſł. Ale gdy ſię wzgo


strona: 51

ná Wędzidło X.K.P.51
rę wybił/ y ſobie wiele zacnych Kśiążąt/ Pánow/ Ceſárzow pod
1:
bił y práwie zniewolił/ toż dopiero tym śmieley do tego ſię rzu-
2:
ćił/ y toż teraz cżyni.
3:
Ale ſię wrácam do tego/ od cżegom trochę
4:
z potrzeby odſzedł. Rzekłem/ iż zapalcżywa miłość Chriſtuſowá
5:
domu Bożego/żadnemu Papieſkiemu Kápłáńcowi nie ſłuży/ y
6:
prożno ſię nią kthory pokrywáć ma: bowiem tego/ y żadnemu
7:
Chriſtus nie roſkazał: otoż to ieſzcże do tego przykłádam.
Papieżowie nie to cżynią co chriſtus roskazał, ále cżego zákazał.

8:
Iż to
9:
ſą oſobliwi namieſtnicy y náſládowcy Chriſtuſowi/ ktorzy tego
10:
co im Chriſtus roſkazał cżynić niechcą: á cżego im iáſnie zákazał/
11:
(pátrząc tylko ná oſobliwy ktory iego poſtępek bez rozſądku)
12:
zá to ſię y vpornie y gwałtownie chwytáią/ y to ſobie nieſpráwie
13:
dliwie przywłaſzcżáią. Chriſtus ſię każe w ćichośći y ćierpliwo-
14:
śći naſládowáć: (Máth. II. ꝟ 29.)
15:
każe przez ćierpliwość duſzę
16:
ſwą záchowáć (Luk. 21. ꝟ 19.) każe nogi drugim vmywáć:
17:
(Ian 13. ꝟ 14.) á oni miáſto ćierpienia trapią inſzych: miáſto v-
18:
myćia nog: miáſto modlitwi y ſkromnego znoſzenia/ tych co od
19:
nich dla báłwochwálſtwá y nierządu ſproſnego odſtępuią/ nie
20:
tylko przeſláduią/ ále też y żywotá pozbáwić vśiłuią.
Chriſtus y vcżniow od śiebie odbiegáiących nie fukał, áni hamował.

21:
Chriſtus
22:
Pan nie bije áni oſkárża nikoo : áni nákoniec vcżniow ſwych wła
23:
ſnych/ ná náuce ſię iego gorſzących y od nieo odſtępuiących (Ian
24:
6. ꝟ 66.) fuka ábo záklina: Nie mśći ſię áni nád onymi co nań
25:
przed Piłatem wołáią vkrzyżuy/ zátráć tego á wypuść nam Bá
26:
rábaſzá (Mát. 27. ꝟ 22. Luk. 23. ꝟ 18.34.)
27:
A ći mili námiáſtko
28:
wie/ to wſzytko y ieſzcże więcey z oną kśiężą żydowſką/ z Biſku-
29:
py y Mnichámi Fáryzeuſzmi y Sáduceuſzmi/ dźiáłáią.
Piotr nie bił Anániaſzá.

30:
Piotr też
31:
krotko mowiąc/ nie bił też Anániaſzá y Záfiry/ ále ie Bog ſam
32:
zábił/ dla ich obłudy/ choćiaż ſię to ſtáło przez iego vſługowá-
33:
nie.
34:
Ktorego niech mogąli náſláduią/y tymże to ktorym on du
35:
chem cżynią: á kto im o to co rzecże? Ale inſzym duchem y ſpoſo
36:
bem gdy co vcżynią niewiem kto im to pochwali. Páweł też pe-
37:
wnie duchem Bożym wzrzuſzony/ więcey opowieda co złego o-
38:
nego Biſkupá potkáć miáło/ niżby mu teo z pomſty życżyć miał/
39:
iáko go y ſtárzy pátreſowie wykłádáią.
40:
Lecż teráźnieyſzy Kátoli
41:
kowie: y w to/ nie máiąc też tegoż duchá/ nie potrefią/ by nábár-
42:
źiey chćieli/pátrząc priwat ſwoich/ y wedle ćiáłá żywąc: áleć y
43:
Páweł/ nie roſkazał teo żadnemu nigdy/ żeby ták kogo ſurowie


strona: 52

Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
gromić miał y to mu opowiedáć/
1:
nierzkąc żeby przeſládowáć á-
2:
ábo
mordowáć/ miał kiedy drugich náucżáć. Niechże tedy prze
3:
ſtáną xięża Papieſcy tymi przykłády mordow ſwych tyrańſkich
4:
bronić/ gdyż im ták wiele ſłużą iako Kocżkodanom ſpráwy ludz
5:
kie/ ktorych pod cżás náſláduią. Bo im to nie idźie.
6:
KAP.8. Teraz iuż I.M.X.K. cżás też ieſt przyſtą
7:
pić/ y to okazáć y tego dowieść/
8:
iż to I.M. z iego wlaſnego po
9:
ſtępku z ſámego Wędźidła ſłuſznie może być przycżytano co ſię
10:
tu wobec o ſpráwie Antichriſtowſkiey mowiło/ w ktorym ſię z
11:
Chriſtuſem/ z Apoſtoły y z pierwſzemi Chriſtyány nie zgadza: á
12:
náwet z pobożnieyſymi patreſámi.
Zoſobná przystąpieni do X.K. rzecży gdzie nas y w cżym niesłuſznie ſzácuie.

13:
Ktore ma zá filary Kátho
14:
liki ſwoiey Rzymſkiey/ y ktorymi ſię w ſwym Wędźidle ſzcżyći:
15:
Bo też bez nich iáko ná wodę bez wioſłá/ y ſtąpić z mieyſcá nie
16:
może: choćiaż ſię y w tym z wielą ich nie zgadza: iáko ſię to po-
17:
tym pokaże. Anoby przyſtało/ ábo ie we wſzytkim/ opuśćić/ á ſá
18:
mego iedynego miſtrzá Chriſtuſá Iezuſá náſládowáć:
19:
ábo też/
20:
ieſliż to prawdá iż nie błądźili/ á iż też ſą filarmi kośćielnymi/ ná
21:
ſládowáć ich cále y z nimi to gánić co oni gánili/ y chwalić y cży-
22:
nić/ co oni chwalili y cżynili. Ale iż w nich wiele niezgody/ cżego
23:
y ſam X.K. záprzeć nie może/ wiele obłędliwośći/ cżeo w ſłowie
24:
Bożym niemáſz/ rácżey iuż było rzecż tę ſámym ſłowem Bożym
25:
odpráwowáć.
26:
Ale iż iuż factum illius infectum fieri nequit: co ſię ſtá
27:
ło y wyrzekło wroćić ſię nie może: bo z długim przez kilká lat ro-
28:
zmyſlániem wędźidło ſię to kowáło: nielza tedy iedno iuż też ták
29:
ná nie iáko ſię pocżęło odpowiedáć/ y twárdym klinem ſłowá
30:
Bożego y iego właſnymi principały/ y właſnymi ſłowy ieo / klin
31:
przez I.M. wbity wybijáć.
32:
Niewiem ktoby miał być/ ták bárzo ná rozſądku pokará-
33:
ny od Bogá/ ktoryby ſię iedno rzezwie przypátrzył Wędźidłu I.
34:
M. á choćiaż ſámym tylko Przedmowam: żeby tego wyznáć nie
35:
muśiał: iż to wſzytko poſzło z nie Chriſtyáńſkiey miłośći: ále z iá-
36:
kieieś ſurowey á dźiwney nienawiśći. Nie poſzło z duchá ſkro-
37:
mnego y ćierpliwego Chriſtuſowego/
38:
ále z burzliwego niećier-
39:
pliwego y zápálcżywą pomſtą páłáiącego Antichryſtowſkiego:
40:
á iż ſię też wſzytko śćiąga/ nie do cżego inſzego/ iedno do zwá-
41:
dy/ do roſtyrku/ do prześládowánia y krwie cudzey nieugáſzo-


strona: 53

ná Wędzidło X.K.P.53
nego prágnienia.
Y pogánin z Ewánieliey może X.K. oſądzićiż nie iest Christiáninẽ.
1:
Niewiem też/ áby ieden ten mogł być nále-
2:
źiony: choćiaż y pogánin: ktoryby iedno był rozſądku zdrowego/
3:
y miłośnikiem ſpráwiedliwośći/ á przytymby świádom był po-
4:
ſtępkow praw iákich poſpolitych/
5:
á niebyłby pierwey od iedney
6:
ſtrony nábektány/ ábo dárámi zniewolony/ ktoryby tego wy-
7:
znáć nie muśiał/ iż ten áni ieſt/ áni może być Chriſtyáninem:
8:
ktory máiąc ſię zá Chriſtyániná y do Chriſtuſowey ſię náuki od-
9:
zywáiąc/ á przedśię wedle Chriſtuſá nie żywie: owſzem wſzytko
10:
w breẃ práwam/ náukam/ vſtáwam y przykłádom Chriſtuſo-
11:
wym powſzechnym y zoſobná záleconym cżyni?
12:
Bo gdyby ad pra-
13:
xim przyſzło: żeby ták kto rzecż tę przed nim poſtáwił/ proſząc
14:
od niego dekretu przećiw drugiemu/ mowiąc ták. Ten cżłowiek
15:
ma ſię zá Chriſtyániná: á Chriſtuſá nie náśláduie. Abowiem cże
16:
go Chriſtus zakazał/ nákoniec y ſłowá iákieo przykrego bliźnie-
17:
mu mowić ábo go iáko nieprzyſtoynie názywáć: tho on nie tyl-
18:
ko beſtyią/ dźiką świnią y gorzey názywa:
19:
ále też nań/ wſzędy
20:
inſtyguie/ Máiſtrat y przednieyſzy/ y od niego poſtáwiony po
21:
dleyſzy/ á nád to y wſzytko poſpolſtwo pobudza/ áby ábo zámor
22:
dowány był ábo wygnány etc. cżego Chriſtus áni cżynił/ áni cży-
23:
nić kazał: owſzem zá ſámo Ráchá ſłowo przykre y nieucżćiwe
24:
kaźń náznácżył etc.
Iż to cżyni cżego Christus cżynić zákazał.

25:
A zażby/ weyźrzawſzy záraz w te ták iáſne y
26:
niewątpliwe ſłowá Chriſtuſowe/ tego nie oſądźił/ że ten Chri-
27:
ſtyáninem áni ieſt/ áni być może poki tego nie przeſtánie á we-
28:
dle Chriſtuſá żyć nic pocżnie? Ponieważ y ſam Chriſtus to zná-
29:
cżnie powiedźiał iż nie ten ieſt vcżniem iego/ á ni ten wnidźie
30:
do kroleſtwá niebieſkiego/ ktory go pánem názywa: ále ktory
31:
cżyni wolą oycá iego niebieſkiego.
32:
A to wſzytko zali ſię w X.K. nie náyduie: okażę to naprzod
33:
iż náyduie: á potym tego dowiodę iż to wſzytko nieſłuſznie/ bez
34:
winnośći náſzey nam cżyni: á to nie tylko ſłowem Bożym y ſámą
35:
rzecżą/ ále y iego właſnymi ſłowy pokażę.
1. Bestyą zowie cżłowieká.

36:
Puśćiwſzy imo ſię to I.M. nie Chriſtyáńſkie/ mnie ſáme-
37:
go/ więcey podobno niż o tyśiąc rázow Beſtyią názywánie/
38:
kto
39:
rą práwie nápełnił Wędźidło ſwoie (choćiaż ſię w tym omawia/
40:
ſed veror ne Crocodili ſint lachrymae) wiedząc to y cżuiąc pewnie/
41:
żem też wżdy y ia ieſt cżłowiek (choćiaż nędzá y chudźiná licha)


strona: 54

54. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
ná kſztałt y wyobráżenie Boże ſtworzony/ á nie cżwornoga nie-
2:
ma beſtya dźika:
3:
á iż też kęs mowić mogę: chybá by tego niewie
4:
dźiał/ iákoż ſię ſłuſznie o tym pierwey dowiedźieć miał: áby ták
5:
od ſtárſzego oycá ſwego/ y iednego też filará wiáry ſwey Rzym-
6:
ſkiey/ oſądzony nie był: A zwłaſzcżá od Chriſoſtomá. Boć on
7:
y kto beſtyią ieſt/ y kto więcey beſtiy w ſobie ma/ y kto nie ieſt
8:
Chriſtyáninem/ choćiaż ſię nim názywa/ bárzo cżyśćie opiſał
9:
ſuper Mat. 1. Hom. 4. Tom. 2. col. 43 y 44.
10:
Iáko y Bázylius in Exa
11:
mere Hom. 10. fol. 55. ktorzy X.K. zá mię przećiw niemu odpo-
12:
wiedáią. Bo choćiaż bym też ia beſtyą będąc niemą y głupią/ iá
13:
ko to beſtyam nie dźiw/ iż beſtyie ſą/ I.M. w cżym ſzkodźił/ á
14:
on ieſt nie tylko Logikiem cżłowiekiem mądrym/ ále ktemu du
15:
chownym: tedyby y ták w tym ſobie nie mądrze y niepobożnie
16:
pocżął:
17:
y ná mię ſię ták tárgáiąc: nie ná mięby ſię/ ále ná Bogá
18:
ſámego tárgał/ iáko ſądźi iego Bazyliuſz. Contra Iraſcentes fol. 187.
19:
Oto/ mowię powtore/ puśćiwszy I.M. beſtyą ná ſtronę/ ná in-
20:
ſze fárbicżki/ ktorymi ſobie mnie y bráćią moię fárbuie odpowie
21:
dáć y ſpráwę też o ſobie dawáć będę.
2. Zádáie nam Bogá bluźnieie, vtáiemne ſproſnośći płodzenie.

22:
Naprzod tedy ná to odpowiedam/ co nam wobec wſzyt-
23:
kim zádáie. W przedmowie do K.I.M. Zebyſmy bluźnier-
24:
ſtwá przećiw Bogu/ y rzecżam ś. pod płaſzcżykiem iákiegoś
25:
zmyśloneo (iáko ſtoi b iij.) pobożeńſtwá/ potáiemne wſzelákie ſpro
26:
ſnośći wykonywáiąc/ y przećiw zwierzchnośći świeckiey co nie
27:
przyſtoynego cżynić y wykonywáć mieli.
28:
Acż to wſzytko/ Bog
29:
ſam lepiey wie (calumnijs viro pietatem profitenti indignis farcinatum
30:
est) ſą rzecży ná nas nieſłuſznie zmyślone: mowię thák gorzkie
31:
gorzkiem názywáiąc/ dlá prawdy ktora po proſtu od proſtaká
32:
głupiego mowiona bywa. Wſzákże iednák y o tych táką nákrot
33:
ce ſpráwę dáię.
34:
Naprzod co ſię tknie bluźnierſtw: tych nigdy
35:
X.K. od nas nie ſłyſzał/ ktoremuby pewnie przyſtało rzecży tyl-
36:
ko prawdźiwe mowić: ktorychby ſam ocżywiśćie doznał/ y ſam
37:
w vſzy ſwe ſłyſzał/y ktorychby też prawdźiwie y ſpráwiedliwie/
38:
bez wykrętu y nieſłuſznego rzecży niepewnych przycżytania nie-
39:
winnym dowieść mogł.
40:
A nie thych ktorych y przed BOgiem
41:
naprzod/ potym y przed ludźmi bácżnymi nigdy nie dowiedźie.
42:
Ktorych iż Bog ſam/ y ſędźia od niego żywych y vmárłych po-


strona: 55

ná Wędźidło X.K.P.55
1:
ſtánowiony/ napewnieyſzym ieſt świádkiem: bo on wie co ſię w
2:
kogo wlewa/ y co kto potáiemnie broi:
3:
tedy rzecż thę/ w kto-
4:
rey ſąd cżłowiek żaden nie potrefi/ iemu śmiele oddawamy/ y
5:
ná iego ſię dekret ſpuſzcżamy. Co to potym/ cżego teraz ludźie
6:
znáć ábo y wyznáć niechcą/ pokaże: kto ieſt iego chwalcą: kto
7:
też bluźniercą: kto potáiemnie złośći broi/ a kto też w niewinno
8:
śći ſwey od tákich potwarzy ſtoi.
3. Przećiw zwierzchnośći powstánie

9:
Około zwierzchnośći zaś świe
10:
ckiey/ o ktorey y piſmo I.K.M. poſłał/ co nam też zádáie w
11:
Przedmowie/ iáko fol. 174. y 175. y indźiey: y to też nieſłuſznie y nie
12:
wedle Bogá cżyni. A cżyni/ ábo z nie vmieiętnośći y niewiádo-
13:
mośći rzecży: ábo cżyni/ chcąc y inácżey prawdę znáiąc/ przećiw
14:
ſwemu właſnemu ſumieniu.
15:
Iż cżyni z nieumieiętnośći: tego
16:
sſtąd dochodzę: że ábo tych kśiążek ſam pierwey nie przecżełł/
17:
ábo cżytáiąc nie pilnie/ onych nie zrozumiał. Bo gdźieby to obo-
18:
ie pierwey był vcżynił: nie wierzę/ áby ie był śmiał Pánu ták mą
19:
dremu/ y rozſądkiem rzecży vważáiącego/ iáko ieſt K.I.M.
20:
tym vmyſłem y ku temu końcowi ony dárowáć/ y to o nas co cży
21:
ni/ mowić y piſáć.
22:
Bo záś temu wierzę iż gdyby ie I.K.M.
23:
przecżytáć miał/ będąc Pánem w ſpráwiedliwośći ſię kocháią
24:
cym/ rzecż by w nich przećiwną foldrowániu X.K. obacżył Gdyż
25:
z nich tego żaden pobożny ſędźia nie rzecze/ żeby ſię thám co w
26:
nich ad ſeditionem do rozruchu y buntow w rzecży poſpolitey śćią
27:
gáć miálo/ á nie rácżey ku wſzelákiemu Chriſtyáńſkiemu wſzel-
28:
kiey zwierzchnośći źiemſkiey poddáńſtwie:
29:
według tego iáko ſło
30:
wo Boże vcży: ktorym ſię ſámym z łáſki Bożey rządźimy. Cho-
31:
ćiaż ſię my ſámi w to co nam nie ſłuży nie wdawamy/ y bráćiey
32:
ſię ſwoiey wdáwáć nie rádźimy. Ná to ſámo tylko wzgląd má
33:
iąc: żeſmy winnieyſzy więcey ſłucháć Bogá niż ludźi. Ze to cżyni
34:
przećiw ſumnieniu z wiádomośći/ to mię do teo / ábych ták mnie
35:
mał/ przywodźi.
36:
Iż ieſli z moich piſm ktorych inſzych/ iáko z
37:
Trzech dni rozmowy/ Item z Rozſądku/ tego co o zwierzchno
38:
śći trzymamy y vcżymy/ y iáko po Bogu y Chriſtuśie onę wa-
39:
żymy y Bogu ſię zá nią modlimy/ obacżyć nie mogł I.M.X.
40:
K. ábo też ſcriptow tych nie cżytał: tedy iednák to v mnie niepo
41:
dobna/ áby z tych ſámych Diálogow/ ná ktore ták długi cżás
42:
Wędźidło ſwe kował/ tego obacżyć y wyrozumieć nie miał
43:
(gdy


strona: 56

56 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
by tylko prawdę wyznáć chćiał ták z Rozmowy 12. iáko też ex
2:
Appendice fol. A.A. w ktorym to naydźie w ty ſłowá. Neque est
3:
yt quis nos calumnietur, tanquam omnia, ista in cum finem a nobis dican-
4:
tur, vt iugum magistratus ciuilis e ceruicibus nostris excutiamus, et c.
5:
Wſzákże/ ieſliż z Trzech dni Rozmowy (choćiażći nie ták ſzcży-
6:
rze wydrukowána ieſt we wſzytkim iákom ia ią ſpiſał.) dowie-
7:
dźieć ſię I.M. o tym chce/naydźie to wſzytko nákrotce co my o
8:
Zwierzchnośći trzymamy: y to też kto nią gárdźi y nád nię ſię
9:
wynośi (choćiażći iuż y náſz fałſzywy brát odprzyśiągſzy ſię praw
10:
dy y w tym iuż mnie z inſzymi potwarza/ y ſłowá moie wyſzpacża
11:
ktory da zá to Bogu licżbę.)
12:
Tákże ieſzcże/ kto ieſt Nowokrz
13:
ceńcem. Aleć y bez piſmá/ nálázłoby ſię y poſtronnych wiele/
14:
ktorzy pod cżás do zborow náſzych náglądáią: ktorzyby nam w
15:
tym świádectwo dáli/ iáko o zwierzchnośći vcżymy y iáko ſię
16:
zá nią Bogu modlimy. Ale to y pioſnecżki niektore náſze/ w Ká
17:
techiſmiech náſzych/ od nas ſpiſane/ y w dźień on oſtátecżny ná
18:
koniec/ nam w thym świádectwo wydádzą.
19:
A biádá tym bę-
20:
dźie ieſli ſię w cżás nie vpámiętáią: ktorzy ten káptur ſwoy wła
21:
ſny/ chcąc iy z śiebie złożyć/ przed zwierzchnośćią y poſpolſtwe
22:
ná nas nieſpráwiedliwie wewłocżą. Dobrzeby było/ gdyby w tey
23:
mierze z oká ſwego tram ſwoy ſobie wyięli.
4. Bogá inſzego zmyſlánie.

24:
O Bogu tu/ ktoregobyſmy ſobie/ iákiegoś inſzego/ tákże o
25:
wierze/ y świętym ponurzeniu/ ktore nie k rzecży krztem zowią/
26:
żebyſmy ie ſobie przećiw náuce Apoſtolſkiey zmyſláć mieli/ mo-
27:
wić nic niechce. Przeto/ iż ſię w wtorych kśiążkach o Bogu mo
28:
wić będźie. Acż ſię y po wydániu Diálogow/ w Rozſądku/ w Re
29:
ſpomśie y w Zwierśćiadlku o tym doſyć z ſłowá Bożego mowi-
30:
ło/
31:
co też nam y przed Bogiem y wiernymi záwżdy będźie prze-
32:
ćiw vſzcżypkom X.K. y inſzych świádectwom. Tákże y o wierze
33:
weń mowić tu nam nie trzebá:
5. Wiáry nowey zmyſlánie.

34:
Bo ſię tá ſámá z okazania Bo
35:
gá iednego prawdźiwego/ bez oſobliwych y długich ſzkolnych
36:
wywodow pokaże.
37:
Ktorą kto też y ſobie dobrą od Boga dá-
38:
rowáną/ ábo złą od ludźi podáną ma/ ſam też Bog nalepiey
39:
widźi. Choćiaż ią też y prawdźiwi chwalcy Boży/ á wierni vcż-
40:
niowie Chriſtuſowi poznawáią w drugich/ á to z owocow y po
41:
ſtępkow ich. Gdyż wiárá ſámá/ dobrali w kim ieſt/ dobro też pe


strona: 57

ná Wędzidło X.K.P.57.
1:
wnie/ wedle náuki Chriſtuſowey/ owoce z śiebie wypuśći:
2:
á to
3:
bez potwarzánia inſzych/ bez ſwarow/ bez gniewu/ nienawiśći/
4:
prześládowánia/ y ná kreẃ niewinną foldrowánia/ y nieſpráwie
5:
dliwego do zwierzchnośći y poſpolſtwá obnoſzenia: Ieſzcże z od
6:
ſtánim od złego/ ták nabożeńſtwá/ od ludźi wymyślonego/ ná
7:
ſrogim y wierutnym pogáńſkim báłwochwálſtwie záſádzoneo /
8:
iáko też y od żywotá nierządnego/ y plugáwego: á przyſtániem
9:
ku dobremu/ wedle Bogá y Chriſtuſá.
10:
Bo gdźieć będźie zła y
11:
bezbożna wiárá/ tedyć też pewnie nigdy z śiebie owocow do-
12:
brych nie wypuśći. A gdźie też dobra y z Bogá będźie/ koniecż-
13:
nie złych nie wyda.
6. Krztu nie Apostolskiego vżywánie.

14:
O krzćie też tu zgołá piſáć niechcę/ máiąc iuż ná iáſną
15:
kálumnią/ gotową zdawná y ná nowokrcżeńſtwo odpowiedź/
16:
ták w Trzech dni rozmowie Polſkiey/ iáko y in Erroribus paedoba-
17:
ptisticis, Latina lingua conſcriptis. Tám sſtąd káżdy pozna/ przy
18:
kim prawdá/ á przy kim fałſz: kto też ſam ieſt nowokrzcżeńcem
19:
á kto nie. Bo ieſli idźie o dźiatki máłe/ iż my ich nie cżáruiemy/
20:
iáko prośiąt/ ná Wielką noc piecżonych: dźiwno mi temu że ſię
21:
y w tym X.K. nie cżuiąc/ nas przedśię winuie.
22:
Gdyż to z inſzy-
23:
mi ſtárſzymi ſwoimi ſam (w przedmowie b.) wyznawa/ iż krztu
24:
dźiećinnego w piſmie świętym wyráżonego nie máſz (o ktorym
25:
nápiſániu I.M. będźie ſię mogło co w wtorych kśiążkach przy
26:
pomionąc/ teraz z tym ná ſtronę) ſkąd y ſam X.K. y kto inſzy
27:
zdrowſzego rozſądku (bo impedit ira virum ne poſsit cernere verum)
28:
niech to vważa y rozſądza:
29:
ieſli tákowa inſtygácya/ y foldrowá
30:
nie/ przed K.I.M. y poſpolſtwem wſzędźie/ przyſtáłá tákiey
31:
oſobie/ ktora ſię y z Chriſtyáńſtwá y z duchownego kápłáńſtwá
32:
niewiem iákieo / chłubi. Y to niech vważa ieſliż to iemu zoſobná
33:
nie ſłuży co ſię wprzod o wſzech wobec mowiło?
7. Zádáie z cudzich zieḿ do Polski zbieżenie.

34:
KAP. 9. W teyże Przedmowie X.K. zádáie nam to: zo-
35:
wiąc nas iákimiś wygnáńcámi/ ludźmi lekkimi/ márnymi y ni-
36:
kcżemnymi: żebyſmy ſię tu do Polſki/ z inſzych kráiow/ zbieżeć
37:
mieli etc. Co iáko też przyſtoynie y dobrze mowi/ inſzy ſądźić bę-
38:
dą. Wſzákże y ia z rzecży dotkliwey mogę też to ſądźić: że y to cży
39:
ni y nie wedle Bogá/ y chriſtuſá Páná/ y nie wedle też ſłowá ieo.
40:
Zaż nie Páńſká ieſt wſzytká źiemiá? Pſál. 24. ꝟ 1. á 1. Kor. 10. ꝟ


strona: 58

58 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
25. Zaż Bog będąc iey pánem nie dał iey ſynom ludzkim? Pſál.
2:
115. ꝟ 15. Zaż ieſzcże nie on ſam rozdźielił iey/ y nie zámierzył/ we-
3:
dle roſpráwionych cżáſow/ gránic iey/ áby ludźie ná niey mieſzká
4:
li/ (Dźie. 17.ꝟ 26.) wedle vdźielenia iey od Bogá káżdemu
5:
zoſobná?
6:
Przetoż mi ſię zda: iż y w tym X.K. nie wedle Bogá
7:
poſtępuie: gdy ták cudzoźiemſtwem y powłacżánim ſię po świe
8:
ćie drugim/ pánuiąc ſám w murzech Poznáńſkich/nie dźiedźi-
9:
cżnych z rodu/ ná Tumie/ śmiele bez boiáźni Bożey vrąga. Bo
10:
to może być/ iż ſię w tym vpornie Bogu ſprzećiwia:
11:
Abowiem/
12:
ieſliby to wola boża bylá/ żeby on wedle niedośćigłey rády ſwey
13:
kogo z źiemie iego ruſzył (iáko to o Abráhámie y iego potom-
14:
ſtwie cżytamy) á mieſzkánie mu gdźie indźiey náznácżył. Boć to
15:
pewnie w ręku iego ieſt. A Xiądzby to Kánonik ná ſwoy ſzácunk
16:
wźiął: y tymby onemu przychodniowi vrągał: ázaż tu z Bogiem
17:
walki nie zácżnie?
18:
gdy nie tylko przymawia/ ále y zwierzchność
19:
ku ſprzećiwiániu ſię też Bogu pobudza/ przećiw tym inſtyguiąc
20:
ktorzy z woley Bożey ſkąd inąd przyſzedſzy/ przedśię nicżyiego
21:
gwałtem nie wydźieráią áni gwałcą/ ále vtuláiąc ſię żywnośći
22:
ſwey pobożney z chwałą Bożą nábywáią. Zali tákim vrągánim
23:
y ſwoią inſtygácyą Chriſtuſowi y Apoſtołom nie vrąga/ y w
24:
ſwey miárce przećiw niemu nie inſtyguie?
25:
Chriſtus ſam był v
26:
ſwych iáko cudzoźiemiec: y przeżywáli go też Biſkupowie/ Xię
27:
ża y Mniſzy Gálileycżykiem y Sámárytánem: Apoſtołowie od
28:
nieo wyſłáni/ nie mieſzkáli ná Biſkupſtwách/ Opáctwách/ Ká-
29:
noniach/ Plebániach etc. ále ſię po rozmáitych kráinách tułáli:
30:
á więtże im to co przed Bogiem y pobożnymi ſzkodźiło?
31:
Azáż/
32:
kto nimi gárdźił/ Chriſtuſem y Bogiem nie gárdźił? á kto też
33:
przyimował/ Chriſtuſá y Bogá nie przyimował? Ale niechby
34:
ták było/ iż też w Polſzcże ſą niektorzy/ o ktorych ia máło wiem/
35:
cudzoźiemcy/ á ćiby nie byli Bożymi y Chriſtuſowemi w ſpráwie
36:
zbáwienney poſlańcámi: Zali y ták wolno będźie X.K. wedle
37:
iego kápłáńſtwá ná tákie foldrowáć y o ich ſię wygnánię y prze
38:
ſládowánie ſtáráć.
39:
Zali y tym nie ieſt páńſka źiemiá? zali mu to
40:
nie wolno przenieść cżłowieká kędy chce? zaż on tego w mocy
41:
nie ma/ y nie on ſam ſtop cżłowiecżych licży y kres mu mieſzká-
42:
iná
ná źiemi zámierza? Zali ſlońcem ſwym złym y dobrym nie


strona: 59

ná Wędźidło X.K.P.59.
1:
świeći/ dżdżu nie ſpuſzcża ná ſpráwiedliwe y nie náſpráwiedli-
2:
we
?
3:
A możeli w tym záhámowáć rámię Boże? A cżyli ſię y to
4:
ták ſucho zmiele temu/ coby y Káiná brátoboycę/ tułaiącego
5:
ſię dla grzechu po świećie/ zámordował? iż tułakiem y wygnáń
6:
cem dla krwie niewinney zoſtał? Zali tákiemu nie ieſt od Bogá
7:
śiedḿkroć więtſze karánie náznácżone/ niż Káinowi ſámemu?
8:
Aboć podobno nie ten teraz ieſt Bog co ná on cżás był? ábo iuż
9:
ſądy ieo y dekretá zwiotſzáły?
10:
Omyli ſię ná tym bárzo káżdy ten/
11:
ktory w tę nádźieię inſzych przeſláduie/ onym vrąga y o gárdło
12:
przyprawuie. Muśi podobno X.K. y ná to nie pámiętáć: iż Bog
13:
zoſobná tho też między inſzymi roſkazánie dał/ (ktore potym
14:
Chriſtus Pan obiáśnił y inſze nowego przymierza piſmo.) żeby
15:
Izráelcżycy/ pámiętáiąc ná to/ iż też ſámi tułaki y przychodniá
16:
mi w cudzey źiemi byli/ gośćie y przychodnie przymowáli:
17:
przy-
18:
krośći im nie wyrządzáli: (2. Moi. 23. ꝟ 9.) gdy ie ſam Bog
19:
przyimuie/ miłuie/ żywnośćią y odźieniem opátruie/ y ſwym ie
20:
miłowáć każe. 5. Moi. 10. ꝟ 18. Abo y ná ono co (z Ezá.58.) po
21:
śćie śpiewa cum videris nudum operi eum, et c. gdźie Bog gośćie
22:
y nędzne tułaki każe przyimowáć/ odźiewáć y żywić nie gárdząc
23:
ćiáłem ſwym?
24:
Muśi podobno complety ſwe poſtne niedbále
25:
odpráwowáć: ábo ták dumáć/ żeby cudzoźiemći nie byli ćiáłem
26:
iego? Muśiał podobno I.M. z inſzego oycá powſtáć niż inſzy
27:
wſzyſcy przez Noeo z Adámá. Abo y onego nie cżytał/ iż zá przyię
28:
ćie y nie przyięćie gośći Chriſtus nagrodę y kazń náznácżył Mát
29:
25. ꝟ 35?
30:
A ieſliż oto y ći ktorzyby tułakow ábo gośći (ále nie
31:
tych coby záś oddáć mogli Máth. 5. ꝟ 45.) nie przyimowáli
32:
odnioſą ſwoie káránie: coż rzecżemy o tych/ ktorzy ieſzcże y nie
33:
z ſwego właſnego wygániáią: inſzych ku wygániániu podżegá-
34:
ią Dźiwna to v mnie/ żeby kiedy o tym/ káznodźieią będąc/ v-
35:
cżyć też miał?
36:
A to niepodobna żeby cudzoźiemcá przychodniá
37:
do ſwey kánoniey przyimował. Bo gdyć kędy dáleko ná ſtronie
38:
mieſzkáiących ćierpieć nie może: á iákoby ie v śiebie ćierpiał?
39:
Bo choćiażby ſię tym z tego wyſliznąć chćiał/ że on bráćią ſwą/
40:
iednego nabożeńſtwá tułaki przyimuie y ony miłuie: ále to tyl-
41:
ko o roznowiernikách mowi/
42:
y ná ty foldruie/ iáko ná heretyki
43:
y odſzcżepieńce: Tedy y to I.M. przed Bogiem y Chriſtuſem


strona: 60

60 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
wedle ſłowá Bożego nie poydźie: Potępi go Ráháb wſzetecżni
2:
cá Ierichońſka/ co nieprzyiaćioł ſwych ſzpiegi przyięłá y przecho
3:
wáłá.
4:
Iozu. 2. ꝟ 1. Heb. 11. ꝟ 31. Iak. 2. ꝟ 25. Abo y ná to nie ba-
5:
cży/ iż nie tylko przyiaćioły y bráćią/ áni teyże wiáry/ ále też y
6:
nieprzyiaćioły/ ktorzy pewnie nie mogą być dobrey wiáry y tey-
7:
że/ y Bog ſam/ y Chriſtus potym/ miłowáć y dobrze im cżynić
8:
kazał: iáko ſię iuż nie raz pokázowáło?
9:
Azaż ſię X.K. z Xiędzem
10:
onym y Lewitą Zydowſkim (Luk. 10. ꝟ 30.) godźi w drodze
11:
zránionego cźłeká opuśćić? á nie rácżey z Sámáritanem ſtárá-
12:
nie o nim mieć? A ieſli o tym wie y to pámięta/ á tego przedśię
13:
nie cżyni: á coż sſtąd zá pożytek weźmie inſzy/ nád ten: że ſam z
14:
vſt ſwych oſądzony będzie? Sługo złośćiwy (mowi Pan Chri-
15:
ſtus Math. 25. ꝟ 26. Luk. 19. ꝟ 22.) wiedźiałeś etc.
16:
Y záś. Sługá
17:
wiedząc wolą páná ſwego/ á nie cżyni ſrodze karan będźie etc.
18:
Luk. 12. ꝟ 47.
19:
Nie pámięta ieſzcże y ná to/ że tu napoſpolićiey tułakámi/
20:
przychodniámi y pielgrzymy názywa piſmo święte wierne y ſzcży
21:
re chwalce Boże. A oni ſię zá to nie wſtydáią: owſzem to z poćie
22:
chą ſercá ſwego przed Bogiem wyznawáią (1. Moi. 47. ꝟ 9.
23:
1. Kron. 29. ꝟ 15. Pſal. 39. ꝟ 13. Hebr. 11. ꝟ 13.)
24:
Bo by to miał ná
25:
bácżnośći/ niewiem áby tym komu vrągáć mogł. A dokogoż
26:
też ono liſt ſwoy powſzechny Piotr ś.nápiſał (1. Petr. 1. ꝟ 1.) mo-
27:
wiąc tułakom ábo przychodniom roſproſzonym po Pońćie/ Gá
28:
láciey/ Kápádocyey/ Azyiey y Bityniey? ábo kogo nápomina
29:
káp. 2. ꝟ 11. mowiąc: Proſzę bráćia iáko przychodniow y pielgrzy
30:
mow etc.
31:
Zali nie wiernych tám y ſám ſię tułáiących ná świećie/
32:
dla ocżyzny zgotowáney w niebie/ Efe. 2. ꝟ 19. Pewnieć ſię nie-
33:
wierni rzadko tułáią. Aktoincertis magis vagatur ſedibus, tuła ſięnie
34:
máiąc nigdźiey tu miáſtá pewnego ku mieſzkániu/ łáknąc y prá-
35:
gnąc/ y nágość cżęſto ćierpiąc/ ieſli nie ſłudzy Chriſtuſowi: iáko
36:
Páweł ś. o nich y o ſobie mowi. 1. Kor. 4. ꝟ 11?
37:
Pewnieć gdźie
38:
Chriſtus ſyn cżłowiecży nie ma gdźie głowy przykłonić/ máią
39:
chytrzy liſowie iámy ſwe/ y ſzcżebiotliwi wroblowie gniazdá ſwe.
40:
Mat. 8. ꝟ 20. Pewnie/ gdźie wiernemu nie wolno kupić y prze
41:
dáć/ przeto iż Beſtyey oney cechy ná cżele ſwym nie nośi: (Obiá.
42:
13. ꝟ 15.) to báłwochwálſtwem ſwym Bogá bluźniącym/ wſzyt


strona: 61

ná Wędzidło X.K.P.61
1:
ko wolno.
2:
Pewnieć ſię nie tułáią: pewnieć páłace ſwe roſkoſzne
3:
máią. Onym wſzytko wolno/ y vſpráwiedliwić daſzli co: y potę
4:
pić nie daſzli nic. Wolno im prześládowáć/ wyganiáć/ oſkar-
5:
żáć y ná kreẃ niewinną foldrowáć: choćiażby ſámi y niewierny
6:
mi y wſzetecżnymi y cudzołożnikámi byli. A kto ich przećiw prá
7:
wom ich przekonáć y oſądźić może/ ktore ták ſámi ſobie vkowá
8:
li/
9:
iákoby onym ſámym nikt nigdy ſzkodźić/ ále co ſzkodźić/ praw
10:
dy mowić/ ſtrofowáć/ grzechu pokazáć nie mogł. Bo ná prze-
11:
dnieyſzego Biſkupá nie może nikt ſkárżyć/ áż zá 72. świádkow/
12:
á zá máło co mniey inſzych. 2. Quae. 4. C. Praeſul non damnatur A 2.
13:
Quae. 7. C.Non est á plebe. A teraz puśćiwſzy to ná ſtronę/ iż ládá
14:
popu opiłego y wſzetecżnego y zwaycę Láik ſądźić nie może/
15:
wi
16:
dźimy do cżego przyſzło/ iż Papieżá/ choćiażby był nagorſzy y nie
17:
zlicżone tłumy ludźi ná zátrácenie wiodł/ áni Koncylium/ áni ża
18:
den ſądźić nie ma. Dist. 40. C. Si Papa.C. 9. Qu. 3. C. Neme. onym
19:
ſię tu tedy wſzytko zeydźie/ co ſię Chriſtuſowi y Apoſztołom nie
20:
zeſzło: A wżdyſmy (mowią) duchowni: á wżdy Chriſtuſowi wiká
21:
ryowie/ á Apoſztolſcy potomkowie.
22:
Ale puśćiwſzy to ná ſtronę
23:
co ſię z ſtrony Bogá Chriſtuſá y świádectw ſłowá Bożego mo-
24:
wiło: puśćmy tę rzecż ná bácżnych/ vcżćiwych y ſpokoynych lu-
25:
dźi rozſądek: Przyſtoili to X.K. tym komu vrągáć/ iż do Pol-
26:
ſki ieſt przychodniem/ (choćiaż ia we Zborze náſzym nie wiele tá
27:
kich znam/ procż kilku zdawná iuż tu wmieſzkáłych ſtátecżnych
28:
y cnotliwych ludźi)
29:
przyſtoili nákoniec y przećiw złym/ ieſliby
30:
kędy ktorzy byli/ do ktorych nam nic/ inſtygowáć? gdyż y I.
31:
M. práwá tego kśiędzu zákázuią. Decret. lib. 3. Rubr. Ne clerici
32:
vel monachi. A iákoż przyſtoi ábo ſię godźi ſądu tákiego powo-
33:
dem y przycżyną duchowney oſobie być? Aleć mię to ćieſzy przed
34:
Pánem Bogiem/ że w Zborecżku náſzym żadnego niecnoty y zło
35:
cżyńce nie pokaże X.K.
36:
Gdyż między ſobą nie karnych/ ábo łá-
37:
komcy/ ábo zwaycy/ ábo vpornych w iákiey złośći/ etc. nie ćier-
38:
pimy/ ále ie z pośrzod śiebie wyłącżamy. A co ſię tknie inſzych iż
39:
ich záwżdy zdawná wiele w Polſzcże z obcych narodow bywáło/
40:
y ieſt/ ktorzy ſię tu rozrodźili/ y ſą ludźmi zacnymi: á ták z Mo-
41:
ſkwy iáko y z Tátar: ták z Niemiec iáko y z Włoch/ á co mnie y
42:
I.M. do tego:
43:
gdy to rzecży poſpolitey nie ſzkodźi: y oná tego


strona: 62

62. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
zdawná ćierpi/ dáiąc zdawná wſzelákich narodow vcżćiwym y
2:
zacnych fámiliey ludźiom/ y śiebie plác y mieyſce. Tym mnie
3:
Polakowi z dźiádow/ y bráćiey mey/ namniey vrągáć nie było
4:
potrzebá: gdy niecnoty ná ocży iáwney ſpráwiedliwie zádáć y o-
5:
ney dowieść nie może.
6:
A zaż od tego nie ieſt zwierzchność? ázaż
7:
nie ma za ſwych praw y inſtygatorow/ ktorzy tego winni doglę-
8:
dáć y tákie gdyby ſię gdźie ználeźli karáć. Aleć by podobno y dla
9:
niecnoty zbiegłemu/ byle Papieżá głową ſwą wyznawał/ dał
10:
ſię ſpokoynie K.X. w Polſzcże wyleżeć/ y do śiebie by go/ iáko
11:
mniſzy cżynią przyiął: A tego ktory cnotliwie żywie/ iż ná iedy-
12:
ney głowie Chriſtuśie Iezuśie przeſtawa/ wytrwáć nie może.
13:
Ták też rownie Chriſtus cżynił: ták y Apoſztołowie: práwieć ſto
14:
pámi iego y ich X.K. poſtępuie. Ano gdźie podźieie/ recte iudica-
15:
te filij hominum: Sądźćie ſpráwiedliwie ſynowie ludzcy. Abo y o-
16:
no/ że wſzyſcy/ przed iednym od Bogá poſtánowionym ſędźiem/
17:
ſtánąć mamy y zá ſię káżdy dáć licżbę Bogu. Y to/ że káżdy brze
18:
mię ſwe ponieśie.
19:
By to X.K. ná bácżnośći to/ miał/ pewnie by ſię mu-
20:
śiał od wielu rzecży/ ktorych nátkał w ſwoie Wędźidło/ á do-
21:
wieść ich prawdą nie może/ pohámowáć. Aleć ták muśi być: ták
22:
ći zdawná tá Antychriſtowſka niwá rodźi. Muśić záwżdy Chri-
23:
ſtus pan/ od naśienia iey/ w cżłonkách ſwoich ćierpieć. Muśi/ y
24:
vcżnie ná zbáwienney náuce iego gorſzące ſię/
25:
y Iudaſze obłu-
26:
dne/ y Száwły też docżáſu nie z wiádomośći grzeſzące/ przy boku
27:
ſwym znośić: poki cżás od Bogá oycá zámierzony nie przyidźie.
28:
Ale przedśię ná ſwe złe gorſzą ſię vcżniowie ćieleſni: y Iudaſzo-
29:
wi zdraycy biádá/ choćiaż ſyn cżłowiecży ná śmierć idźie iáko mu
30:
náznácżono. Saulowi tylko z niewiádomośći grzeſzącemu/ á
31:
Chriſtuſá ſłucháiącemu dobra zoſtáłá otuchá:
32:
Bo tego z inſzy-
33:
mi wiernymi/ Koroná niewiędnąca ocżekawa. Dobrze y z dru-
34:
gimi będźie ktorzy vpátruiąc w Chriſtuśie Iezuśie ſłowá żywo-
35:
wiecżneo / onego ſię przedśię trzymáią (po zgorſzeniu y odſtą-
36:
pieniu drugich) y ná káżdy dźień noſząc krzyż ſwoy/ ſámych ſię
37:
śiebie záprzawſzy chodzą zá Pánem ſwym.
38:
Ktorychby lepiey by
39:
ło X.K. náśládowáć/ y do pocżtu ſię ich gárnąc/ by ſię też w
40:
owcżych y koziech ſkorách przyſzło po ſkáłách y ſámách tłuc: bo tá
41:
kich świát nie ieſt godźien (Heb. II. ꝟ 27.) niżli tych wcżáſow y po


strona: 63

ná Wędzidło X.K.P.63
1:
żytkow grzechu z inſzymi ſpokoynie vżywáć/ ná niewinnych kreẃ
2:
inſtyguiąc/ y ony prześláduiąc.
3:
Boć wżdy Lázárzowi teraz tu
4:
od Bogacżá wzgárdzonemu/ łono Abráhámowe ieſt ná goto-
5:
wáne: Ale gdźie przyidźie ná Bogácżow/ wcżáſu vżywáiącego
6:
y przećiw Lázárzowi niemiłośiernego/ konieć pátrzyć: bacżyć
7:
to możemy iż mu y kropie wody/ w ogniu vpálonemu/ ná ięzyk
8:
nie dádzą? Pánie Boże day káżdemu rychłe y nieobłudne poká-
9:
iánie y náwrocenie ſię do ćiebie. Amen.
10:
KAP.10. Máło ieſzcże ná tym máiąc I.M.X.K. przy-
11:
dáie k temu y nád to co więcey wedle vpodobánia ſwego ducho
12:
wnego/ y wſzech nas wobec y mnie zoſobná krzcżąc y brámuiąc.
8. Mieſzáńcem Sląskim z Cżeskim zowie.

13:
Iáko to gdy mię zowie mieſzáńcem/ Tokarzem/ Klechą Anty
14:
chriſtowſkim/ Sląſką beſtyą/ Cżeſkim y Cygáńſkim mieſzáń-
15:
cem etc.
16:
Nie tylko w przedmowách ſwych: ále też y w kazániach/
17:
ná kárćie 34.35.163.167.180. etc. y indźiey wſzędźie/ ták y owák
18:
názywáiąc: żeby tych ſámych Krześćiáńſtwá I.M. pewnych pie
19:
cżęći mogł kilká árkuſzy zebráć. Co wſzytko Chriſtyáninowi nie-
20:
przyſtoi bo ieſt przećiw Chriſtuſowemu zákazániu/ iáko ſię y
21:
przy tym pokázowáło: ktory ráchá bliźniemu mowić zákazał.
22:
Ale to wſzytko nic ſercá moiego niefráſuie (y nie ták tego dla ſá
23:
mego śiebie piſzę/ iáko dla I.M. ſámego/ y dla drugich/ áby
24:
z owocow vcżnie Chriſtuſowe/ y wilki vcżnie iego kąſáiące po-
25:
ználi) áni ſumnienia przed Pánem Bogiem trwoży: Owſzem mię
26:
weſeli y ćieſzy: przeto/ iż mi to wſzytko nieſłuſznie przycżyta/ á
27:
rzecży ſwey/ ſłowo Boże/ ná odpor ma.
28:
Bo mowiąc/ iákoby ſię
29:
X.K. zdáło: żeby mi mogł co z tych tytułow ſpráwiedliwie zá-
30:
dáć: á zażby mnie y to co ku wierze y cnoćie ſzkodźić miáło? gdy
31:
mi tego nie dowiedźie/ żebych był złocżyńcą iákim/ báłwochwál
32:
cą/ zdraycą/ niecnotą/ złodźieiem/ pijánicą/ wſzetecżnikiem/
33:
ſprośnikiem/ cudzołoznikiem/ krzywoprzyśięſcą etc.
34:
Bo być mie
35:
ſzáńcem z Cżechá/ z Slężaká/ á choćiaż y z Cygáná/ ábo y Tátá-
36:
rzyná/ á być przedśię cnotliwym/ pobożnym/ y wiernym: á co to
37:
komu ſzkodźić może. Boć nie tylko Auguſtyn on ſławny kościo
38:
łá Rzymſkiego oćiec mieſzańcem był/ z oycá pogániná á mátki
39:
Chriſtyánki: y Ewáryſtus Papież pewnie będąc Grekiem/ á z
40:
oycá Zydá imieniem Iudá vrodzony/
41:
iáko piſze Platina ále y Ty-


strona: 64

64 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
motheuſz wierny pomocnik y vcżeń Páwłá ś. z Greká y z Zydo-
2:
wki (Dźie. 16. ꝟ 3.) y Boos przodek Chriſtuſá Iezuſá/ z Sálmo-
3:
ná Zydá á Rácháwy pogánki: tákże záś. Obed z Booſá á Ruty
4:
Moáwitki/ iáko cżytamy Math. 1. ꝟ 4.5.
5:
Acż to wſzytko mnie
6:
ſię nic nie dotycże/ ponieważ nie tylko z oycá y z mátki/ ále y z
7:
dźiádow y bábek ieſtẽ práwy y wielki Polánin. Wſzákże niewiem
8:
co to miáło pomoc do kazániá X.K. choćiażebym też był sſkąd
9:
inąd vrodzony? Y radbym teo / żeby ſię w tym X.K. pocżuć mogł/
10:
co mu sſtąd zá korzyść przyidźie? Ia nie bacżę? niewiem iáko in-
11:
ſzy.
12:
Bo ták tuſzę iż to obacżą/ iż nie ſámi Polacy ludźie/ ále też y
13:
bráćia náſzy Cżechowie/ y Slężacy ſaśiedźi/ y Cygáni y inſzy z Oy
14:
cá Adámá Boże ſtworzenie.
9. Tokárſrwẽ vrąga.

15:
Co mię też Tokarzem názywa/ y ná
16:
tym mi krzywdę cżyni: bom tego názwiſká niegodźien: żem ſię
17:
rzemięſłá tego oſobliwego y miſternego (w ktorym ſię zdáwná
18:
wiele zacnych ludźi kocháło) nie náucżył.
19:
Bo mię rodźicy z mło-
20:
du niechćieli mieć rzemięśnikiem: á zwłaſzcżá mátká: ále rácżey
21:
kśiędzem: cżego iż mię Pan Bog vchowáć wżdy racżył/ iż mię
22:
ſzátánowi ſrogiemu z páſzcżeki wyrwał/ od ſproſnego pogáńſkie-
23:
go Antychriſtowſkiego báłwochwálſtwá odtárgnąwſzy/ iemu
24:
zá to niech będźie wiecżna cżeść y chwałá.
25:
Ze tedy rzemięſłá te-
26:
go nieumiem/ tego mi żal/ y wſtyd mię tego/ żem ſię go/ iuż w
27:
Lublinie będąc/ nie náucżył/ gdyż mi ſię miſtrz trefiał/ ktory mi
28:
ie pokázáć vśiłował/ y nacżynia nádał. Ktore gdybym vmiał/
29:
namnieyby mi to wſtydu nie przynośiło: owſzemby mi mogło
30:
być pożytecżne/ Iáko y Páwłowi ś. pożytecżne było podcżás na-
31:
miotow robienie/ y Piotrowi z inſzymi rybictwo.
32:
Bo ieſliby mnie
33:
tokárſtwo gdybym ie vmiał ſzkodźić co miáło/ do Bogá y po-
34:
bożnośći: tedyby y wſzytkim inſzym y to/ y inſze káżde rzemięſło
35:
ſzkodźić też muśiáło. Ale iáko inſzym/ gdy káżdy ſwego pobo-
36:
żnie pilnuie/ ſzkodźić rzemięſło nie może: tedy niewiem cżemuby
37:
y mnie ſzkodźić miáło.
38:
Boię ſię tedy/ áby tákie w tey mierze vrą
39:
gánie/ nie było z pocżtu onego żydowſkiego/ gdy też ná wzgár-
40:
dę Páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá/ nie tylko ſynem ćieśielſkim/
41:
ále y ćieślą názywáli pyſzni y nádęći ludźie. Mar. 6. ꝟ 3. Nie mo
42:
że tedy wedle Bogá y Ewánieliey ſzkodźić żadnemu rzemięſło/
43:
gdy ie y vmie y onego gdy trzebá vżywa.
44:
Owſzem mym zdánim


strona: 65

ná Wędzidło X.K.P.65.
1:
to więcey ſzkodźić może/ gdy by ſię kto zá tákiego vdawał/ iż do
2:
cechu rzemięſłá ktoreo należy/ y znák ná ſobie rzemięſłá ktorego
3:
nośi: á rzemięſłá oneo nieumie/ áni go robi. Iáko ono o iákichśći
4:
Iezuitách mnichach/ piſze Eraſmus in annot. noui testamenti. Mar. 6.
5:
Ktorzy rozumieią (ze złego wyrozumienia y nieumieiętnośći)
6:
żeby Iozef małżonek mátki páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá/ miał
7:
być kowalem/ á nie ćieślą: á iż też y Pan náſz tegoż był rzemięſłá:
8:
przetoż oni to też ſobie rzemięſło polubiwſzy mniemáli żeby w
9:
tym żywot Iezuſow nálepiey wyráźili/ gdyby go w tym rzemię
10:
ſle náſládowáli:
11:
ále nie w tym/ żeby rzemięſło to robili: bo to ná
12:
tátuśie ćięſzká/ ále tylko/ żeby młot ná kápicy wſzyty nośili.
13:
Tego niewiem ieſli to ciż oycowie tych też ſpłodźili/ ktorzy ſię y
14:
v nas poiáwili: ieśliż też do inſzeo y cechu y ſeminiſty należą (ná
15:
cżym mi nic/ otym ſię máło pytam: Y Boże day bym otym áni
16:
wiedźiał.)
17:
To tylko wiem/ iż gdyby ták ći/ o ktorych ſię rzekło/
18:
iáko y inſzy/ w żywocie y w náuce cále y prawdźiwie chriſtá páná
19:
(cżego nie tuſzę) náśládowáli: bez młotá tego ná ſuknie wyſzyte
20:
go/ iáko y inſzych cech/ iákie vdrugich widamy: tedyby im ko-
21:
walſtwo/ ćieśielſtwo/ tákże y żadne inſze vcżćiwe rzemięſło/ nic
22:
nie ſzkodźiło.
23:
Boby lepiey ſwych właſnych rąk prace/ y cżołá ſwo
24:
iego potu pożywáć: niż ſię ná záduſzny chleb: chytrze z nieopá-
25:
trznych ludźi vduſzony ſpuśćiwſzy: pod pokrywką zmyślonego
26:
nabożeńſtwá y długich modlitew (iáko o Fáryzeuſzách Chriſtus
27:
Pan mowił) wdowie/ śieroćie y inſze domy wyżyráć:
28:
A przez to
29:
wiele dobrych y cnotliwych/ ále nieopátrznych proſtakow po-
30:
tomſtwo ku nędzy przywodźić: ábo ku zgwałceniu przykazánia
31:
Bożego/ nákłádániem ná kośćioły: iáko żydom Chriſtus powie
32:
dźiał. Mat. 15. ꝟ 5. iż ták Fáryzeuſzowie cżyniáli/ wiodąc ie ſwo
33:
ią ſkárbnicą kośćielną do zgwałcenia przykazánia Bożego.
34:
Ale
35:
iż wżdy I.M. Tokarzem mię zowie/ niechże mego rzemięſłá/
36:
ma ten kubek ſobie. Z ktorego błędow ſwoich nápijáć ſię może.
37:
Owa mu y doprawdy Pan Bog dopomoże.
10. Klechą Antychristowskim názywa.

38:
A co ſię tknie Klechy Antichriſtowſkieo / ktory mię też (iá-
39:
ko zwykły dźieći w piaſku igráiąc iedny drugim cżynić.) przezy-
40:
wa K.X.
41:
do tego ſię znam po cżęśći/ iżem mu też z dźiećińſtwá
42:
potroſze ſłużył w tey mierze: Bom też to co teraz klechowie cży-


strona: 66

66 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
nią y dzwonikowie/ ia z drugimi przedtym cżyniał: gdym mu też
2:
do iego niekrwáwey ofiáry (ále niewiem iáko nie krwáwa:
3:
gdyż
4:
báią drudzy/ żeby kreẃ ćiekłá z oſtyiey/ kiedy ią ſnadź żydowie
5:
ſkłoli?) ony chleby w kleſzcżách rozpalonych tworzył/ ktore po-
6:
ſpolićie opłátkámi zową. Y nie przę tego/ żem to lepiey rzemię-
7:
ſło/ młodym będąc/ vmiał/ niżeli tokárſtwo: nie tylko w żele-
8:
źiech vtworzyć ále też y chędogo oſtrzyc. Alem iuż teraz z łáſki
9:
Páná Bogá moiego tym nie ieſt:
10:
zá co też Pánu Bogu dźięku-
11:
ię: ktory/ oderwawſzy mię od ſłużby Antychriſtowey/ oddał
12:
mię zá ſługę Chriſtuſowi Iezuſowi ſynowi ſwoiemu namileyſze-
13:
mu/ ábych ná nim y ná iedyney iego krwáwey ofierze/ przeſtał/ y
14:
przez nię zgłádzenie wſzytkich grzechow ſwych vpátrował. Iuż
15:
mi tedy Klechowſtwem Antychryſtowſkim I.M.X.K. może
16:
nie vrągáć.
17:
Bo ſię y teraz tego ſpowiedam żem to zle cżynił/ cho
18:
ćiażem z niewiádomośći cżynił. Zal mi tego: y do śmierći żało-
19:
wáć będę: á do tego ſię nigdy da Pan Bog nie wrocę. Pánie
20:
Boże day y X.K. vpámiętánie.
II. Nieumieiątność głębokiey łáćiny Dionizego Teologiey zádawa.

21:
Ale ták tuſzę/ iż mię podobno dla tego X.K. Klechą tym
22:
názwał:
23:
iżem ſię nie náucżył (iáko piſze kár.12.) iego Theologi-
24:
ey węzłowátey łáćiny: ktorą I.M. nie z Chriſtuſá Páná vſt/
25:
áni z Apoſtolſkiey náuki wycżerpnął: ále iáko wyznawa/ z Dyo-
26:
niżego Areopágity. Tedy y to prawdá: znam ſię też do tego/
27:
żem ſię iey nie náucżył/ áni iey vmiem. Swiádomem iey potro-
28:
ſze/ wiem też kęs o niey: ále iey niechcę: namniey mi ſię nie podo
29:
ba: nic mi po niey:
30:
bo też oná nie ma nic w ſobie Apoſtolſkiego:
31:
nic Chriſtuſowego. Nie paráli ſię oni táką głęboką łáćiną. Y
32:
vfam Bogu moiemu iż mię bez niey do końcá/ przy proſtych/
33:
ſzcżyrych y zbáwiennych iedynego miſtrzá moiego Iezuſá Chri-
34:
ſtuſá powieśćiách/ chowáć będźie racżył. Ná ktorego proſtey łá
35:
ćinie y Theologiey/ iáko powolna owiecżká ná głośie páſterzá
36:
ſwoiego/ ia też przeſtawáć chcę.
37:
Pánie Boże day to/ áby y X.K.
38:
ná niey też ſámey przeſtáwáć mogł. Aleć mi temu przedśię dźiw-
39:
no/ iż X.K. będąc alumnus, tey ták głębokiey łáćiny kochánkiem
40:
y węzłowátey Theologiey profeſsorem, ſam ſię w podleyſzych rze-
41:
cżách nie obacżył: bo mnie z Grámmátyki ſtrofuiąc (w prawdźie
42:
iuż zwiotſzáłeogrammatyka) ná kárćie 34. z tych ſłowek αλτop:


strona: 67

ná Wędzidło X.K.P.67
1:
ſam ex infinitiuo cżyni imperfectum.
2:
Strofuie mię iż niewiem/ że
3:
Grekowie nie máią Ablatiuum: ále miáſto nieo vżywáią Accuſa-
4:
tiuum. De Ablatiuo/ wżdy/ kęſem wiedźiał/ iż go nie máią: álem
5:
ták rozumiał/ iż miáſto nieo poſpolićie kłádą Genitiuũ: á nie Accu
6:
ſatiuum iáko X.K. piſze/ oprocż tego/ gdy abſolute ponitur, co iuż
7:
názywáią Atticiſmum. Aleć y tego niewiem coby zá ſpráwę miá-
8:
ło ſłowko to εiσ, będąc praepoſicyą, cum Ablatiuo:
9:
gdyż praepoſitio
10:
est pars indeclinabilis per ſe, y máłoby co znácżyć mogłá/ gdyby do
11:
ktorego inſzeo przyłożona nie byłá. Bo ácż ma ſłowká niektore/
12:
ktore ſię y z tym y z owym kázuſem zgodźić mogą: wſzákże εiσ tyl
13:
ko cum Accuſatiuo ſpołkuie. Choćiaż ie ná Láćinę przekłádáiąc/
14:
cżáſem in, ábo ad, ob, per, propter, przekłádáć potrzebá. Chybáby
15:
głębiey w rzecż tę X.K. pátrzał.
16:
Iákoż zda mi ſię pátrzą/ gdy
17:
ex infinitiuo, imperfectum cżyni. Ato tam/ gdźie (fol. 525.) dowo
18:
dźi rożney bytnośći Abráhámowey od Chriſtuſowey. Vkázuiąc
19:
to iż Chriſtuſowi ſłuży praeſens tempus, cżás ninieyſzy: á Abráhámo
20:
wi imperfectum, nie doſkonáły: ábo iáko támże wykłáda/ nieuſtá
21:
wicżny á przemijáiący.
22:
A to sſtąd/ iż ták Chriſtus wedle łáćiny
23:
rzekł Antequam Abraham fieret ego ſum Ian. 8. Ano y wedle Láćiny
24:
fieret może być ták praeſens, ninieyſzy: iáko y imperfectum nie dokoń
25:
cżony/ iáko Grammátycy vcżą. Y wedle Grecżyzny/ więcey prae-
26:
ſens e Infinitiui (boć wżdy to naprzod po Grecku piſano) ...
27:
niżeli imperfectum.
28:
Iáko też ieſt Ian. 13. ꝟ 19. ..... pier-
29:
wey iuż ſię ſtánie: y Rzym. 7. ꝟ 4. ...., ábyśćie ſię
30:
wy ſtáli: Cżemu gdyby ſię był pierwey dobrze X.K. przypátrzył/
31:
vmieiąc po Grecku (w Przedmowie h) nie trzebá ſię było w ták
32:
głęboką Theologią wdawáć/ ktora tu nic I.M. pomoc nie
33:
może: bo namniey rzecży ſwey nią nie dowiedźie/ iż mu tá Gram-
34:
matyká drogę zámiotáłá.
35:
Boby mym zdánim/ mowiąc o Bogu/
36:
właśniey infinitiuum tempus, cżás nieſkońcżony Bogu ſłużyć mogł
37:
niż ábo praeſens ábo ktory inſzy. Choćiaż niewiem cżemu ſtárzy nie
38:
ktorzy praeſens, cżás ninieyſzy ſobie nád inſzy vlubili: dla nie wła-
39:
ſnego też przełożenia textu Hebreyſkiego ſum cui ſum, ieſtem kto
40:
rym ieſt: y záś/ cui est miſit me, 2. Moi. 3. ꝟ 14. ktory ieſt poſłał
41:
mię.
42:
Gdyż nie ták w Hebreyſkim ſtoi: Bo też oni cżáſu niniey-
43:
ſzego/ praeſens, nie máią: przetoż też tám ták ſtoi. Będę ktory bę


strona: 68

68 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
dę: á nie ieſtem ktorym ieſt etc. Dla cżego mędrſzy regułkę tę wy-
2:
náleźli/ iż cżas przyſzły zámyka w ſobie/ y ninieyſzy y przeſzły y
3:
przyſzły cżás.
4:
Ale y to dáremna filozofia. Gdyż Bog ieſt nieſkoń
5:
cżony: bo pocżątku y końcá nie ma: cżáſowi nie podległ żadne-
6:
mu/ bo był przed cżáſem: ktory potym ieſt dla nas ludźi poſtáno
7:
wiony/ ktorym iednym ſłużył przeſzły: ſłuży nam teraz ninieyſzy:
8:
ſłużyć będźie drugim po nas przyſzły. A Bogu ſámemu infinitum
9:
tempus, nieſkońcżony cżás właſnie należy.
10:
Y ważnieyby było infini
11:
tiuum nieſkońcżony mowię cżás dáć boſtwu (gdyby iy mogł był
12:
kędy X.K. náleść) ktorego dowieść chćiał/ niż iy Abráhámo-
13:
wi iuż przeſzłemu muśieć przyznáć: á Bogá przy cżáſie nieuſtáwi-
14:
cżnym á przemijáiącym zoſtáwić: Aleć ták muśi być/ gdy kto pu
15:
śćiwſzy ſzcżyrą proſtość iáſnego textu/ á głośno brzmiącego ſło-
16:
wá Bożego mowę/ woli ſię zá wiſze omylne filozowſkie/ ná ſwe
17:
złe chwytáć.
18:
Co mi też zádáie y ſtrofuie zádáiąc mi nie prawdę
19:
(fol. 405.) żeby nie miało być miáſtecżko ono do ktorego Lot z
20:
Sodomy vćiekł Zoár ábo Zohár názwáne/ ále Segor.
O Zoar y Segor.

21:
Wiem
22:
to iż ták w łáćinie ſtoi/ ále w Hebreyſkim nie ták/ ále iákom ia
23:
włożył .... Gene.19. ꝟ 22. O cżym gdy ſię Zydá ktorego porá-
24:
dźi tedy ieſzcże ták tho ſłowo wymawiáiącego vſłyſzy Dzohár ábo
25:
Cohár/ á nie Segor.
26:
Ale iż podobno cżego inſzego głęboka łáći-
27:
ná Dionizego X.K. vcży: á coż ia cżynić mam/ gdym ſię iey nie
28:
náucżył/ áni ſię iey iuż dali Bog vcżyć będę: choćiażby mię X.K.
29:
dla niey y tyśiąckroć klechą názywáć chćiał: wolno to I.M. y
30:
cżyśćie ſię zeydźie kiedym ia iuż tylko onego pierwſzego Antychri
31:
ſtowſkiego klechoſtwá z łáſki Bożey wolen.
32:
A ieſliby mię też dla
33:
tego Klechą názywał/ iákoż cżyni fol. 57.
12. Zádáie nieumieiętność y nie rozumienie wćielenia.

34:
Iż poiąć nie mogę bo
35:
ſtwá Páná Chriſtuſowego/ iákie on bez ſłowa Bożego ſzcżyrego
36:
y iaſnego opiſuie: á poiąć go dla tego nie mogę/ iż Wćielenia ie-
37:
go nie rozumiem: y onego nie przyznawam.
38:
Tedy ia y to do śie
39:
bie znam/ y tego ſię/ bez káiánia ſpowiedam: iż go dla tego nie
40:
wyznawam/ że go nie rozumiem. A nie rozumiem/ iż mię tego
41:
Bog y Chriſtus pan w ſłowie ſwym nie náucżył: y Apoſtołowie
42:
nic o nim nie piſáli: á ia ſię nád to nic domyſláć/ by y ánioł z nie
43:
bá mowił/ nie śmiem/ áni mogę: wyiąwſzybych z drugimi wię-
44:
cey ſię ludziom podobáć niż Bogu/
45:
á z nimi też záraz przeklec-


strona: 69

ná Wędzidło X.K.P.69
1:
twem zoſtáć/ chćiał. Bo to wiem że ſię wierny tym wiátrom ná
2:
uk poſtronnych nie ma dáć vwodźić: choćiaż przez wywodną
3:
ludzką powieść podánym. Efes. 4. ꝟ 14. Heb. 13. ꝟ 9. Kol. 2.
4:
ꝟ 4. Ponieważ też wiárá y zbáwienie/nie záwiſły ná wymowie o
5:
kazáłey ludzkiey mądrośći y vmieiętnośći omylney:
6:
áni ná iákiey
7:
głębokiey łáćinie: ábo iáko Apoſtoł mowi (1. Kor.2. ꝟ 1.2.3.)
8:
w przynucáiących ludzkiey mądrośći ſłowiech: ále w okázániu
9:
duchá y mocy. Nie w mocy mowię cżłowiecżey ćieleſney: ále w
10:
mocy bożey. Gdyż tá Xiążętom świátá teo / y mądrym y rozum-
11:
nym nie bywa obiáwioná/ ále tylko málucżkim y podłym.
12:
Iáko
13:
ono y ſam pan Chriſtus/ dźiękuiąc Bogu oycu ſwemu/ twierdźi:
14:
iż on thy rzecży zákrył przed mądrymi y rozumnymi: á obiáwił ie
15:
málucżkim Math. 11. ꝟ 25. Z ktorymi ia też proſtak nieumieiąc
16:
głębokiey łáćiny wolę przeſtáwáć/ gdyż tym dano wiedźieć táie
17:
mnice kroleſtwá niebieſkiego: niż z onymi do ktorych ſię przez
18:
przypowieśći mowi: á dla cżego ták? dokłádáć támże Ewánie
19:
liſtá Máth. 13. ꝟ 13. etc.
20:
Otoż ácżkolwiek ſię temu X.K. dźiwuie
21:
y ná to vtyſkuie (fol. 59. ) Iż mam o tym wielkie gromády kśiąg
22:
dawnych Concilia y Doktorow/ w ktorych powieda náukę tę
23:
być zdawná opiſáną: że ia przedſię ná niey nie przeſtawam. Y
24:
choćiaż mi to potym (fol. 94.95.96 et c.) ſamże z Bernatá wy
25:
wodźi: vkázuiąc/ iż iáka ieſt troiákość perſon w iednośći Bo-
26:
ſtwá/ á iedność w iſtnośći:
27:
żeby też tákaż miáłá być/ á iákaś dźi
28:
wna troiákość w iſtnośćiach á w perſonie (przedśię) iedność/ z
29:
ſtrony wćielenia pańſkieo : iednák mi tego w tym bez ſłowá Boże-
30:
go nie doſyć cżyni: áni mię zbuduie: áni ná tę głęboką łáćinę ná-
31:
mowi: y prożny ſobie w tym kłopot y fráſunek zádáie.
X.K. wywodzi dwie Troycy.

32:
Wolę ia/
33:
głupim będąc Biernatem/ y w tym klechą zoſtáć: bo zgołá nie
34:
wiem áni rozumiem/ co to wżdy zacż ieſt tá dwoiſta troyca/ kto
35:
ra to/ ieſt iedna z nich w iednym boſtwie: ktora záśiádłá w tro-
36:
iákośći perſon á w iednośći iſtnośći: á druga záś w troiákośći
37:
iſtnośći/ á w iednośći perſony.
38:
Bo ia ieſzcże trzećią widzę/ w Di
39:
urnále in festo ſanctae Trinitatis w Himnie/ Gdźie nieſkońcżona moc
40:
w troiákiey ſubſtáncyey mieſzka. In triplici ſubstantia virtus manens
41:
intermina. Przecżedłem kilká kroć ſtáry teſtáment/ á nowy kilká
42:
dźieśiąt porządnie/ á przedśiem nigdźiey y tych dwu troyc/ y tey


strona: 70

70. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
iednośći iſtnośći/ y iednośći perſony:
2:
y tey też troiákośći iſtno-
3:
śći/ y troiákośći perſon náleść y vpátrzyć nie mogł: nie tylko z
4:
ſtrony Boſtwá ábo Bogá/ ále też áni z ſtrony wćielenia. Ani te
5:
go náwet/ iáko oná pierwſza przenaświętſza troycá/ wyſtáwiła
6:
tę drugą troycę. Bo zgołá niewiem wedle ſłowá Bożego co to
7:
zá dwie troycy.
8:
A zwłaſzcża żem też to y w Agendźie nálaſł/ przy
9:
cżárowániu ábo záklinániu ſoli: iż też tám Bogá ſwego proſzą/
10:
w imię ś. troyce/ y w imię też Páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá/ áby
11:
ſię ſtałá zbáwiennym ſákrámentem/ dla wygnánia nieprzyiaćie
12:
lá: mowiąc po Láćinie. Exorciſo te creatura ſalis, et c. y przydáią
13:
támże.
14:
Proinde rogamus te domine Deus noster, vt haec creatura ſalis in
15:
nomine ſanctae trinitatis efficiatur ſalutare ſacramentum. A potym do-
16:
kłádáią: In nomine Domini nostri Ieſu Chriſti et c. Et in festo Trinitatis
17:
hoc ipſum ſit in oratione illa Omnipotens ſempiterne Deus, qui dedisti fa-
18:
mulis tuis in confeſsione verae fidei aeternae trinitatis gloriam agnoſcere,
19:
et c. et concludunt per Christum.
20:
Tákżem nálaſł y we Mſzale
21:
w proźie o trzech nieiákich Krolách/ o Chriſtuśie ty ſłowá Tri-
22:
um regum trinum munus, Christus homo Deus vmus, trinum in ſubstantia
23:
Deus trinus in perſonis, adoratur tribus domis, vnus in eſsontia. gdźie ſię
24:
w cżęśći zda zgadzáć z I.M.X.K. zowiąc Chriſtuſá troiſtego
25:
w ſubſtáncyey.
26:
Ale potym by namniey/ gdyż o tymże mowiąc/
27:
do ktorego ći trzey krolowie dáry przynieſli. Zowie záś troiſtym
28:
w perſonách/ á w iſtnośći iedynym. Więc ſię ia z tey głębokiey
29:
Theologiey wyplatáć nie mogę. Nie wſpomináiąc ná ten cżás
30:
inſzych lábirintow. Ponieważ tego wſzytkiego nie vcżył on iedy-
31:
ny miſtrz moy/ od Bogá mnie z inſzymi wiernymi dány/ ktoreo
32:
ſłucháć kazał.
33:
Wiem to iż o tym ieſt wiele kśiąg/ y iá ich też ſam
34:
mam potroſze/ y będę mogł z nich o tym nie co potym pokázáć:
35:
ále coż mnie proſtemu Kleſze po tym wſzytkim co duchá mego
36:
nie tucży/ y ſumnienia nie vſpakaia? Wole w thym głupſtwie
37:
ſwym/ z dobrze vſpokoionym ſumnienim/ ná ſámym ſłowie Bo-
38:
żym przeſtáć: niż ná tych wſzytkich Conciliách y Doktorách:
39:
kto
40:
rzy káłuże błotá nákłádli/ odrzućiwſzy ſtrumienie wod żywych:
41:
Bo gdyćby to co Doktorowie y Concilia twierdzą/ było rzecżą
42:
ku zbáwieniu potrzebną/ (iáko pewnie wedle zdánia X.K. mu-
43:
śi być potrzebną: boć by on ták wielkich kśiąg przez kilká lat


strona: 71

ná Wędzidło X.K.P.71.
1:
nie ſpiſawał.)
2:
á Apoſztołowie z Chriſtuſem pánem o tym nic nie
3:
vcżyli/ á oni wierni Chriſtyánie pierwſzy o tym áni pomyśláli/
4:
(boć też to wiádoma kiedy y kędy y przez kogo co naprzod vko-
5:
wano.) áni o tey potrzebney rzecży/ ktorą X.K. forytuie wiedźie
6:
li/ áni ták wierzyli: tedyby to inácżey nie mogło być/ iedno/ iż ie
7:
ſli my nie wierząc iey iáko y oni.
8:
nie będąc od Chriſtuſá y Apo-
9:
ſztołow wyucżeni iáko y oni/ mielibyſmy dla tego wedle ſądu lu-
10:
dźi záwiedźionych/ być potępieni:
X.K. potępia wſzytki Zbory Apostolskie, w tym w cżym nas potępia.

11:
tedyć by y oni wſzyſcy co bez te
12:
go pomárli zá Apoſztołow y po nich/ potępieni by też być muśie
13:
li.
14:
Ale ieſli to onym ktorzy wierzyli w Iezuſá Chriſtuſá ſyná Bo
15:
żego/ bez tych wynalaſkow/ potępienia nie przynośiło/ owſzem
16:
zbáwienie: Bo kto wierzy w ſyná Bożego/ iedynego prawdźi-
17:
wego/ cżłowieká pośrzedniká ſwego/ ma żywot wiecżny: tedy
18:
y nam nikt zbáwienia tego nie odeymie/ áni ná nas potępienia
19:
wewlecże. Bog známi kto przećiwko nam?
20:
Ale y imo to wſzyt-
21:
ko/ ázaż y ſam X.K. y I.M.X. Arcybiſkup nam w tey mierze
22:
ábſolucyey y świádectwá nie dáią. Gániąc I.M.X. Arcybiſkup
23:
w przedmowie ſwey/ dworne więcey á niż potrzebne o rzecżách
24:
tákowych bádánie etc. A X.K. fol. 58. ták mowiąc z iedneo podá-
25:
nia: Nie godźi ſię ſkrętnie bádáć/ o táiemnicách Boſkich. Nale
26:
ży nam wiedźieć/ iż Pan Chriſtus ieſt národzony:
27:
ále nie godźi ſię
28:
tego ſkrętnie rozbieráć/ iáko ieſt národzony/ gdyż tego (iáko on
29:
mowi) dochodźić rzecż boiaźliwa ieſt etc. A iż tá rzecż ſtráſzliwa
30:
ieſt/ gdyby ſię o niey kto bádáć śmiał/ przetoż ia X.K. w tym
31:
też vſłucham/ y bádáć ſię o niey nie będę: choćiażby mię/ przećiw
32:
ſobie záś mowiąc/ y tyśiąc rázow klechą dla teo názywáć chćiał.
33:
Bo to cżyśćie widzę iż wſzytká náuká X.K. Filozofią pachnie y
34:
Logiką/ ktorey nie vcży ſłowo Boże. A filozofia wedle Tertu-
35:
lianá/ de praeſcriptionibus aduerſus haeret. fol. 97. y wedle Ieronimá
36:
Aduerſus Pelagium ad Cteſiphont. Tom. 2. fol. 251. heretyctwo rodźi/
37:
y zdrową zborową náukę plugáwi/ przetoż ia przed nią vćiekam
38:
oney ſię wyrzekam/ á ná ſámym proſtym/ ſzcżyrym y prawdźi-
39:
wym ſłowie Bożym przeſtawam/
40:
woląc być v X.K. Klechą niż
41:
v Chriſtuſá Filozofem/ á z Filozofiey/ z drugimi heretykiem.
42:
KAP.11. Inſze tákie y owákie przymowki/ ſzácunki/ v-
43:
ſzcżypki/ drapánia/ przezwiſká/ káptury/ ktorych pełne ieſt Wę


strona: 72

72 Pierwſze kśiążki Odpwiedzi/
1:
dźidło X.K. gdy y mnie zoſobná/
2:
y bráćią też záraz moię/ ludźi
3:
w żadnych niecnotach nigdy nie doświádcżonych/ ludźi y ſzláche
4:
tnych y wedle świátá zdawná znácżnych/ názywa świniámi le-
5:
śnymi g. iiij. Hydrami/ piekielnymi potwarcámi etc. puſzcżam
6:
imo ſię: iáko rzecży niegodne/ zá ktorebym ſię bráć miał/ y kár
7:
ty nimi plugáwić.
8:
Nie áby mię to fráſowáło/ ábo myśl złą cży-
9:
niło: ále y owſzem dla tego/ iż to ſą poćiechy y klenoty ták moie/
10:
iáko y tych ktorych to zemną náſpoł dla páná moiego y prawdy
11:
nam obiáwioney potyka. Bo/ á iákoby mię to ſmęćić miáło te-
12:
raz o cżym zdawnám wiedźiał z ſłowá Bożego/ z opowiedzenia
13:
ſyná Bożego/ iż mię to z inſzymi wiernymi potykáć/ od ludźi
14:
świátá teo / miáło?
15:
iákom to y przedtym wſpominał. Máiąc to
16:
ná pilnym záwżdy bacżeniu/ co Zbáwićiel moy powiedźiał/ iż ſłu
17:
dzy nád Páná/ vcżniowie nád náucżyćielá/ domownicy nád go-
18:
ſpodarzá nie mieli być ſzcżęśliwſzy. Pámiętam to/ iż też ták y o-
19:
wák/ kśięża/ Fáryzeuſzowie y inſzy/ názywáli Páná moiego Ie-
20:
zuſá Chriſtuſá/ cżęśćią Belzewulem/ cżęśćią Sámárytanem/
21:
cżęśćią pijánicą y obżercą etc.
22:
á coż zá dźiw że nas ták y owák/ na
23:
miáſtkowie ich/ teraz też dla Páná/ miſtrzá y goſpodarzá náſze
24:
go názywáią? Nic to tedy v mnie: puſzcżam to imo ſię: á co inſze
25:
go/ o co więcey idźie/ przypomináć będę.
13. Zádáie mi to że odeymuię Pánu Chriſtuſowi to cżym iest.

26:
Iáko to naprzod/ gdy
27:
mi to przycżyta niewiem z iákim ſumnieniem y boiáźnią Bożą/
28:
żebym ná tym więtſzą cżęść piſmá y mowy záſádźił/ ábych Pánu
29:
Chriſtuſowi odiął to cżym ieſt: á w pocżet ſwoy iego policżywſzy:
30:
(iáko piſze fol. f.iij. w przedmowie) piſmo ś. opákował/ y zgołá
31:
wyniſzcżył. Co ſię tknie wiáry: ktorą X.K. ſwoią/ z ſpołnabożni-
32:
kámi ſwymi názywa/ żebym ią ia niſzcżyć miał/ ták mową iáko
33:
y piſmem: tego ſię ia nie przę:
34:
Bo y w tym teraznieyſzym piſániu
35:
moim (záchowawſzy káżdey y napodleyſzey oſobie vcżćiwość: y
36:
máiąc o káżdym z niewiádomośći błądzącym dobrą otuchę) nie
37:
coć ſię inſzego zámyka: tylko to áby ſię przez nie záwiedzenie y o-
38:
błądzenie od drogi zbáwienney/ przez chytrość ſzátáńſką/ á ſprá
39:
wę nacżynia iego/ ludźiom nie cżuiącym ſię w tym/ pokázowá-
40:
ło.
41:
A to z gánieniem y hydzeniem złey Antychriſtowſkiey náu-
42:
ki/ á z zálecániem y ná iáśnią wyſtáwiániem Chriſtuſowey do-
43:
brey y prawdźiwey: áby ſię wżdy/choć nie wſzyſcy/ bo theż nie


strona: 73

ná Wędzidło X.K.P.73
1:
wſzytkich ieſt wiárá/ (2. Teſz.3. ꝟ 2.) iednák wżdy niektorzy oba
2:
cżyć/ á tákby y iárzmo Antychriſtowſkie z kárkow ſwoich zrzu-
3:
ćić mogli:
4:
(ktory prawdźiwą wiárę/ á wiárę onę Bożą/ kto-
5:
rey ſię Chriſtus pan trzymáć kazał Mar. 11. ꝟ 22. zopákował/
6:
wynicował/ zgwałćił/ y w niwecż obroćił) á ták by ſię w drogę
7:
nową y świeżą/ zá wodzem y hetmánem wiáry prawdźiwey pę-
8:
dem wielkim puśćili/ y nia do oſtátecżnego wytchnienia bieże
9:
li.
10:
Bo iż tą drogą ieſt ſam pan Chriſtus/ przetoż żaden/ zá inſzą
11:
ſię chwytáiąc/ przyść do oycá nie może. Cżego ia nie tylko wſzyt-
12:
kim inſzym/ ále też y ſámemu X.K. wiernie życżę. Pánie Boże
13:
wſzechmogący rácż go ſam ná teyże drodze poſtáwić y nią go do
14:
śiebie prowádźić. Amen.
15:
To tedy ia dobrowolnie ná ſię wyznawáiąc: tego záś wy-
16:
znáć niechcę áni przećiw Bogu/ ktory wſzytko wie y zna/ áni
17:
przećiw ſumnieniu y prawdźie nie mogę: bobym kłámáć muśiał
18:
y lżyć imię Boże: Zeby to ábo w mowie ábo w piśmie moim kę-
19:
dy było: (procż ludzkich potwarzy/ ktorzy ſię Bogá nie boiąc
20:
mowy y piſmá ludźi niewinnych wywracáią.) nierzkąc po więt-
21:
ſzey częśći/ ále y w ſłowku:
22:
á náwet (mowię przed Bogiem mo
23:
im y przed ſędźią żywych y pomárłych Iezuſem Chriſtuſem kto-
24:
ry ſądźić ma ſkrytośći ſerc) y w pomyśleniu/ iżebym ia kiedy i kę
25:
dy to/ pánu moiemu/ mnie od Bogá dánemu/ Iezuſowi Chri-
26:
ſtuſowi ſynowi namileyſzemu Bożemu/ odeymowáć miał/ cżym
27:
on ieſt od Bogá: ábo żebym go w pocżet ſwoy kładł: ábo też y pi-
28:
ſmo ś. opákował y wyniſzcżał.
29:
O piśmie ś. mowić ſię w wto-
30:
rych kśiążkach będźie/ tu tego zániecham: lecż tu ná to krotko
31:
powiem co ſię tknie páná moiego Iezuſá Chriſtuſá: áby to było
32:
y X.K. y wſzem inſzym onym wiecżnym świádectwem. Ze mię
33:
pan Bog nie pokarał (to w głos wyznawam) táką ślepotą/ y
34:
táką bezbożnośćią:
35:
żebyż piorem y gębą tárgáć ſię miał nieprzy
36:
ſtoynie y nieucżćiwie/ ná Páná y odkupićielá moiego: ná Zbáwi
37:
ćielá y żywot moy: ná ſędźiego moiego y obrońcę: ná wodzá mo
38:
iego y drogę do Bogá oycá iedyną moię: nád to ná małżonká
39:
moiego iedynego mnie od Bogá dánego/ y ná głowę y Bogá
40:
moiego etc. Ktorego mnie on ſam iedyny Bog wſzechmogący
41:
wſzech rzecży ſtworzyćiel/ wedle obietnic ſwoich dał:
42:
onego mi


strona: 74

74 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
ſam z niebá zálećił: dáiąc mu w tym świádectwo iż ieſt ſynem ie-
2:
go namileyſzym/ ná ktorym on ſam przeſtawa: ktorego mi też
3:
ſłucháć kazał: á mnie też napodleyſzą między inſzymi owiecżkę
4:
ſwoię/ iemu iáko wiernemu y prawdźiwemu páſterzowi do ręku
5:
oddał:
6:
dawſzy mu wſzytkę moc y zwierzchność/ nie tylko ná de-
7:
mną/ ále y nád wſzytkimi rzecżámi od śiebie ſtworzonymi. Kto
8:
remu ia też cále wierzę y nádźieię w nim pokłádam/ że mię nikt
9:
z rąk iego nie wydrze/ á iż mię też on w dźień oſtátecżny wzbudźi/
10:
y da żywot wiecżny: włożywſzy koronę onę nigdy niewiędnącą
11:
ná głowę moię.
Kto y napodleyſzym cżłekiem nie gárdzi áni go lekce waży, będąc wiernym pewnie Chriſtuſem nie pogárdzi.

12:
Bo ieſlim z łáſki Bożey wedle świátá y ćiáłá od
13:
rodźicow y vcżćiwych vcżyćielow y inſzych powinowátych/ bę-
14:
dąc wychowány/ vmiał po cżęśći káżdemu vcżćiwość iemu nale
15:
żącą oddáwáć: ſtátecżność y wiárę onym przyſtoyną y mnie ná
16:
leżącą chowáć:
17:
choćiaż tymże krewkośćiam podległym/ ktore
18:
y mnie obſtąpiły: ieſlim ieſzcże ćichość y ſkromność przećiw ká-
19:
żdemu záchowywał/ nikiem nie gárdząc/ áni ſię nád inſze wyno
20:
ſząc: á cożby zá ſzáleńſtwo/ ábo co zá nádętość/ miáłá mnie nę-
21:
dzniká/ mnie lichotę/ mnie proch y błoto/ ku temu przywieść/
22:
żebym przećiw ták wielkiemu y ták dobrotliwemu pánu miał v-
23:
ſtá ſwe y pioro wſzetecżnie roſpuſzcżáć?
24:
ábo go lekce ważyć/ ábo
25:
w pocżet ſwoy onego położywſzy onego z ſobą rownáć. Wol-
26:
noć tho lice X.K. ná mię tu przed ludźmi/ ktorzy ſercá nie ſą
27:
świádomi/ wewlec: (choćiażby wolno nie było by był Chriſtyá
28:
ninem á ktemu duchownym/ bo by mu to/ tego nie dopuśćiło.)
29:
ále gdy przyidźie rzecż tá do ſędźiego ſpráwiedliwego/ nie wedle
30:
widzenia ocżu y ludzkiey inſtygácyey ſądzącego:
31:
tám ſię poka-
32:
że kto praw/ kto nie praw. A ia vfáiąc mu y ſwey niewinnośći/
33:
w tákim oſocżeniu/ ná ſąd ſię iego zdawam/ y z rádośćią ſercá
34:
mego onego ocżekawam mowiąc. Przydź Pánie Iezu Chriſte/
35:
á przydź rychło. Acżkolwiek y to mię ćieſzy/ iż y tu ná świećie ma
36:
Bog ſwoie/ ktorzy ſpráwiedliwie/ wedle ſłowá Bożego ſądzą/
37:
á tego mi z mowy moiey y z piſmá nie zádáią.
38:
Nie komuć to go
39:
rzey będźie iedno temu kto ták śmiele ſługę cudzego ſądźi y po-
40:
tępia/ ktory Pánu ſwemu ſtoi y vpada Rzym. 14. ꝟ 4. ieſliby ſię
41:
táki w cżás nie vpámiętał y tego nie poprzeſtał. Iáko tedy to
42:
nie ieſt áni z łáſki bożey było we mnie: ták ſię też y to nigdy praw


strona: 75

ná Wędzidło X.K.P.75.
1:
dźiwie nie pokaże:
14. Zebym Iezuſá Chriſtuſá cżynić miał mieſzáńcem, ábo ze dwu sklionym.

2:
żebym też ia Iezuſá Chriſtuſá cżłowieká po-
3:
śrzedniká moiego do Bogá/ miał kiedy cżynić mieſzáńcem/ abo
4:
ze dwu ſklionym iáko mi to zádáie fol. 11.12.13. etc. ſłow żadnych
5:
moich właſnych prawdźiwych nie położywſzy/ áni vkazawſzy.
6:
I-
7:
tem żebym będąc drzewiánym Theologiem/ z iedney ſtrony roz
8:
więzowáć miał oſobę Chriſtuſowę/ á z drugieybych miał mie-
9:
ſzáć boſtwo z cżłowiecżeńſtwem:
15. Zem nie włożył słow tych w Testámenćie nowym Kto rozwięzuie Iezuſá.

10:
tákże ſię y o to gniewa y przy-
11:
mawia (fol. 56.) żem tych ſłow w przekłádźie noweo Teſtámen
12:
tu 1.Iohan. 4. nie włożył.
13:
Wſzelki duch ktory rozwięzuie Iezu-
14:
ſá/ z Bogá nie ieſt. Ná co naprzod krotko powiedam. Zem tych
15:
ſłow dla tego nie włożył/ żem ich w texćie żadnym Greckim nie
16:
widźiał: gdyżem Grecki wźiął ku przekłádániu á nie Láćińſki.
17:
W cżym ieſlibym winę popadł/ y był winien gniewu X.K. te-
18:
dyćby ſię przyſtoyniey X.K. gniewáć miał ná ſwe właſne Theo
19:
logi Sorbiniſty y Lowánieńſkie cenſory
20:
ktorzy nie tylko w tex
21:
ćie tego nie włożyli/ ále y ná kráiu o tym zmienki żadney nie vcży
22:
nili/ ſłowo od ſłowá z Greckiego ná Láćinę tłumácżąc. Y gdyby
23:
mi ſię to było godźiło vcżynić/ bárzobym temu był rad. Boćby
24:
to nie przećiwko mnie y moiey bráćiey było: ále przećiw X.K. y
25:
iego towárzyſtwu.
26:
Abowiem tym ſámym świádectwem/ mo-
27:
głoby ſię to pokázáć iż Papieżnicy wſzyſcy ſą Antychriſtámi y ſą
28:
nie z Bogá: gdyż oni á nie kto inſzy Iezuſá rozwięzuią. Bo raz
29:
go ſobie duchem/ ániołem/ Bogiem bez ćiáłá ſtánowią/ á drugi
30:
raz go ćiáłem przyobłocżą/ wćieláią y Boſtwo z cżłowiecżeń-
31:
ſtwem złącżáią: á złącżywſzy go ták w iednę oſobę raz z Bogá y
32:
z cżłowieká/ y niewiedźieć z cżego trzećiego:
33:
Bo mowią z Ber-
34:
nárdá/ iż ſą trzy iſtnośći w iedney oſobie (o cżym ſie przedtym tro
35:
chę námieniło) ácżći go potym rozwięzuią/ gdy to wſzędy twier-
36:
dzą/ iż gdy przyſzło do śmierći/ tedy ſámo cżłowiecżeńſtwo ćier-
37:
piáło/ boláło/ vmárło/ y wzbudzone było/ y do niebá ieſt wźięte/
38:
á boſtwo teo nic nieućierpiało. Bo ná Bogá nic tego przypáść
39:
nie może:
40:
on nie ćierpi nic: nie boleie: nie ſmęći ſię: nie vmiera:
41:
wzbudzon być od vmárłych nie może: do niebá go bráć abo mu
42:
tám wſtępowáć nie trzebá/ ponieważ z niego (choćiaż y per com
43:
municationem idiomatum) nigdy niesſtępuie. A tegoć pełne ſą xięgi
44:
Papieſkie: tá ieſt ich powſzechna náuká: oni tedy ſą Antichriſti/


strona: 76

76 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
oni nie ſą z Bogá: Bo oni ſwym właſnym piſmem/ náukámi y
2:
świádectwy Iezuſá Páná rozwięzuią/ y oni go ſámi/ á nie my
3:
mieſzamy. O cżym mogłoby ſię tu nieco z Ireneuſzá pokázáć/ lib.
4:
3.cap.18. fol. 176. ále ſię to indźiey/ będźieli potrzebá/ potym po-
5:
każe. Potym znowu do pierwſzey ſię rzecży wracáiąc ták mowię/
6:
że ſię to prawdą pokázáć nie może/ żebym ia kędy Iezuſá Chri-
7:
ſtuſá mieſzáńcem/ ábo ze dwu ſklionym etc. názywáć ábo cżynić
8:
miał:
9:
gdyż ia zgołá o tákim nic niewiem/ áni tákiego znam ſy-
10:
ná Bożego Iezuſá Chriſtuſá. Bo wedle piſmá ś. o iedynym tyl-
11:
ko prawdźiwym nie pomieſzánym wiem Meſyaſzu cżłowieku ſy-
12:
nu Dawidowym y Abráhámowym (Mát. 1 ꝟ 1.) ktory też ſam
13:
á nie inſzy z nim/ w nim/ przy nim/ po nim ábo przed nim/ ieſt ie-
14:
dynym/ właſnym y namileyſzym ſynem Bogá żyweo :
15:
ktory też
16:
ieſt pánem moim y Bogiem moim: bo to śmiele/ ſzcżyrze y praw
17:
dźiwie zThomaſzem wyznawam. Tegom tedy iáko mi I.M.
18:
X.K. zádáie áni mowił/ áni piſał/ o tym iedynym y namileyſzym
19:
ſynu Bożym: álem to mowił/ mowię y okázuię piſmy ś. iż ich
20:
wiele ieſt co ſię krześćiány zową: á tego iedynego ſyná Bożego
21:
Potomká Dawidowego opuśćiwſzy/
22:
inſzego ſobie zmieſzánego
23:
ábo ze dwu w iedno ſklijonego/ ná ſwe złe zmyśláią.
Eraſmus Rot. ktorego Papież zwał ſynem ſwym, co o ſzkolnych mowách piſał Papieskich.

24:
Ná co wo-
25:
łał y vtyſkował on zacny mąż Eraſmus. Roter. (In. 1. Tim. 1. piſząc
26:
ánnotácyie.) Ktorego Leẃ 10. Papież zwał ſynem ſwym vmiło
27:
wánym y do niego o iego ánnotácyach iáko do ſyná liſt piſał:
28:
Ro
29:
ku 1518. die 10 Septembris Epiſcopatus ſui anno 6. ſub annulo piſca-
30:
toris. A ná tym ſię mylić nie mogł/ bo ieſt bez nágány/ y wſzytek
31:
świát ſtrofowáć go nie może: wedle zdánia Kátholiki Rzym-
32:
ſkiey: chybáby kto mowić chćiał iż głowá kościołá powſzechne-
33:
go Rzymſkiego błądźi. Co tedy Eraſmus iáko ſyn od Papieżá
34:
vmiłowány vcżynił/ wſzytko to dobrze:
35:
ktoż przećiw niemu/
36:
gdy Papież po nim/ iáko po vmiłowánym ſynu? Wołał tedy ná
37:
zápámiętáłe ludźi Eraſmus (á ia też ſłowy iego z nim cżemubym
38:
nie miał?) odwodząc ie od tákich grubych mow/ iákich pełne ſą
39:
áż do obmierzienia/ ſzkoły Papieſkie/ ták o Bogu ſámym/ iáko y
40:
o Iezuśie Chriſtuśie.
41:
Y zgániwſzy nikcżemne y ſproſne mowy y
42:
diſputácye o Bogu/ gáni też y vkázuie obmierzłe y obrzydłe mo-
43:
wy o Chriſtuśie/ y ták ie ſtrofuie. Iuż przez ták wiele lat w ſzko


strona: 77

ná Wędzidło X.K.P.77
1:
łách łápácżkámi nárábiáiąc/ mácamy tego/ ktorymby ſpoſo-
2:
bem mowić o Chriſtuśie.
3:
Ieſliż propozycya tá/ ieſt prawdźiwa:
4:
Chriſtus był od wieku. Ieſliż o nim może być dobrze mowiono:
5:
iż ieſt z oboiey nátury ábo ze dwu nátur złożony? cżyli ieſt zlany
6:
ábo ſpławiony/ cżyli zmieſzány/ cżyli ſklijony/ cżyli dopełniony/
7:
cżyli zlitowány/ cżyli złącżony? Zadne ſię z tych nie podoba (mo
8:
wienie) tylkoż ſię podoba/ ziednocżony:
9:
Nowe ſłowo: ktore/
10:
niewiem coby mogło mniey známionowáć/ niż známionuie to/
11:
do cżego go/ wynáleźionego/ vżywáią. Ktemu gdybyś ſię py-
12:
tał/ mogłoliby ták być pobożnie mowiono: Iż ſię náturá cżło-
13:
wiecża ziednocżyłá z Boſką/ wyznawáią iż może być pobożnie
14:
mowiono. A gdy záś zopytaſz możeli być pobożnie mowiono/ iż
15:
Boſka ziednocżyłá ſię z ludzką: áż ći záś wątpią etc.
16:
A niżey po-
17:
tym przydáie Eraſmus. Bádamy ſię o tym cżego wiedźieć nie
18:
możemy/ y cżego nam wiedźieć nie roſkazano: á o to nic niedba-
19:
my w cżymby nam nawięcey trzebá rozmyśláć/ to Eraſmus.
Marćin ſproſne mowy Papieſkie gáni iáko y drudzy cżynią y cżynili.

20:
Otoż
21:
y ia/ tymże kſztałtem y ku temuż końcowi/ vżywam mowy y pi-
22:
ſánia mego/
23:
ábym od tych chropowátych/ y chroſtáwych wrzo-
24:
dow/ ſproſnych/ obmierzłych/ nie wycudzonych/ głupich/ ni-
25:
kcżemnych/ iádowitych/ záráźliwych/ niezbożnych y duſzy ſzko-
26:
dliwych gadek y mow ludźi záwiedźione odwiodł. Otoż to nie
27:
ieſt/ áni było co mnie X.K. zádáie/ żebym ia tákiego wyznawał/
28:
iákiego nieſpráwiedliwie ná mię wewlec chce:
29:
ále to/ żebym po-
30:
kazał iż ták nie ieſt wedle ſłowá Bożeo : vćináiąc plácu mowam
31:
y gadkam bluźnierſkim niepobożnym/ á plácu przycżyniáiąc do
32:
pilnego y trzeźwiego wedle ſłowá Bożego/ o Bogu y o ſynu ie-
33:
go Iezuśie Chriſtuśie rozmyſlánia/ rozmawiánia/ y wierzenia.
34:
Otoż niewiem przyſtałoli to duchowney oſobie/ przyśięgámi
35:
obowięzáney/ ná prawdę/ ſłowá moie wywrácáć/ ſzpoćić/ nico-
36:
wáć:
37:
á mnie do Zwierzchnośći y poſpolſtwá nieſłuſznie áni praw
38:
dźiwie odnośić: y przeciw mnie inſtygowáć? Obacż tu káżdy cże
39:
go ſię po tákich ſpodźiewáć trzebá/ y iáko im w inſzych rzecżách
40:
wierzyć. Ktorzy nie tylko ſwą właſną winę y trućiznę ſzkodli-
41:
wą ná kogo inſzego kłádą: ále też y to co nie ieſt áni było ná cżło
42:
wieká wewlec bez wſtydu vśiłuią.
43:
A wżdyſmy Chriſtiánie: á
44:
wżdy namiaſtkowie Apoſtolſcy: á wżdy duchowni. O Pánie Bo


strona: 78

87 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
że zmiłuy ſię á day w błędźie tákim vpámiętánie: y odpuść z nie
2:
wiádomośći grzeſzącym: boć nieboracżkowie ſlepi nie wiedzą
3:
co cżynią. Amen.
16. Zebym ś. niebieskie báłwánámi zwáć miał.

4:
KAP. 12. Zádáie mi też X.K. y to (fol. e.ij.) żebym świę
5:
te Boże/ w niebie kroluiące z Bogiem/ názywáć miał báłwáná
6:
mi Antichriſtowſkimi etc. Ale y to okázáć ſię nie może/ żebym
7:
ia ludźiom świętym w práwey wierze pomárłym: ábo y duchom
8:
onym świętym niebieſkim ná máieſtat Boży záwżdy patrzącym
9:
y z Bogiem kroluiącym przymawiáć/ y ony báłwánámi názy-
10:
wáć miał.
11:
Nie pokaże tego nigdy/ o świętych duchách niebie-
12:
ſkich z Bogiem kroluiących/ ábym kiedy co zle mowić y piſáć
13:
miał. O vmárłych też ludźiách co mowić nieprzyſtoynie nie zwy
14:
kłem/ y nie moy to ſąd/ o nich co ſtánowić nieſłuſznie. Ieſt ná
15:
to od Bogá poſtánowiony mąż (Dźie 17. ꝟ 13) ktoremu ſąd ten
16:
oddány y zlecony ieſt:
17:
iáko to y ſam o ſobie powiedźieć racżył:
18:
Ian. 5. ꝟ 22. 27. W tom ſię ia tedy nigdy nie wtrącał: áni
19:
wtrącáć chcę. Chćiażbym też tho mogł beśpiecżnie mowić/
20:
co przede mną Hieronim powiedźiał. Quod etiam qui hominibus
21:
ſancti videntur, Dei ſcientiae atque notitiae nequaquam ſancti ſint (aduer
22:
ſus Pelagium ad Cteſiphontem tom. 2.F.251.)
23:
Aleć to y Chriſtuſowe-
24:
mi vſty może być mowiono iż to co v ludźi ieſt wyſokiego/ obrzy-
25:
dłośćią ieſt przed Bogiem. Luk. 16. ꝟ 15. A tym śmieley y be-
26:
śpiecżniey o tychbym to mowić mogł/ ktorych Papieże święty-
27:
mi/ á nie Bog/ nie Chriſtus/ nie ſłowo Boże/ nie wiárá też ży-
28:
wa y prawdźiwa/ nie rychło po śmierći ich świętymi ná dźiáłá-
29:
li:
30:
iż ći ácżkolwiek ſię ludźiom zdáli y zdádzą być świętymi: y za
31:
cnymi/ wſzákże ſię ich przed Bogiem ná tym wiele omyli: á wżdy
32:
y tego hárdźie y śmiele nie mowię: Bogu ten ſąd y ſędźiemu od
33:
niego poſtánowionemu záchowywáiąc. Chybá/ to mowię/ gdźie
34:
bym wiedźiał doſtátecżnie/ iż ktory vmárł nie wierząc w Iezuſá
35:
Chriſtuſá:
36:
ábo choćiażby wrzkomo wierzył/ á vmárłby nie odpu
37:
śćiwſzy bliźniemu ſwoiemu z ſercá wyſtępkow iego: tám bym to
38:
śmiele mowić mogł/ iż ieſt potępion: choćiażby go y prze śmier
39:
ći y po śmierći nie tylko kśiądz ktory/ ále y wſzyſcy Papieżowie
40:
ábſolwowali/ rozgrzeſzáli zá pieniądze (bo tám dármo co wźiąć
41:
nie pomyślay) rozwiązánego kánonizowáli
42:
y zá świętego chwa


strona: 79

ná Wędzidło X.K.P.79
1:
lić kazáli. Y tobych tego ſam z śiebie nie cżynił: ánibym tego v-
2:
ſty ſwemi mowił: ále vſty y ſłowy tegoż ſędźiego od Bogá poſtá
3:
nowionego: ktory o oboie powiedźiał. Iż kto nie wierzy w ſyná
4:
Bożego/ iuż ieſt potępiony Ian 3. ꝟ 18.
5:
Tákże/ Ieſli nie odpu-
6:
śćićie ludźiom ich wyſtępkow/ tedy y oćiec wáſz nie odpuśći wá
7:
ſzych wyſtępkow. Tákżebym to mogł mowić o báłwochwal-
8:
cách o wſzetecżnikách/ o cudzołożnikách/ o pijánicách/ potwar-
9:
cách/ łákomcach/ y inſzych tákowych: przeto iż tákowi nie mo-
10:
gą mieć dźiedźictwá w niebie. 1. Kor. 6. ꝟ 9. Efe. 5. ꝟ 5. Gal. 5.
11:
ꝟ 21. etc.
12:
Swiętych tedy prawdźiwych/ ktorych imioná nápiſáne
13:
ſą w niebie/ (Luk. 10. ꝟ 20. Obiá. 3. ꝟ 5. á 13. ꝟ 8. á 17. ꝟ 8. á 21.
14:
ꝟ 27) ktore Chriſtus krwią ſwoią odkupił y ktorzy weń praw-
15:
dźiwie wierzyli y ktorzy teraz wierzą/ báłwánámi Antichriſto-
16:
wemi nie názywałem. Bo y Antichriſt báłwan y báłwochwálcá
17:
z ſwoimi báłwány y báłwochwálcámi nie máią co cżynić/ w nie-
18:
bie:
19:
nie máſz ich tám/ áni będą. Bo ſię Bog nimi brzydźi/ y miey
20:
ſce im w śiárcżyſtym Ieźierze nágotował.
21:
A cożem ia wżdy tákiego mowił y piſał/ co to X.K. wyſzpa-
22:
ca y wywracá? Atom mowił y mowię/ przećiw ludźiom záráżo
23:
nym trućizną Antichryſtowſką/ ktorzy chwyćiwſzy ſię zá błędy
24:
Pogáńſkie/ ktore iuż byłá Ewánielia po więtſzey cżęśći ná świe
25:
ćie wygłádźiłá:
26:
znowu ſobie/ nie tylko złotych/ śrebrnych/ mie-
27:
dźiánych y drzewiánych/ tákże y woſkowych y chlebowych báł-
28:
wánow nárobili/ ktorym ſámemu Bogu pocżćiwość/ cżeść y
29:
chwałę należącą oddawaią y wyrządzáią/ przed nimi klękáiąc/
30:
ony cáłuiąc/ ná rękach/ ná ſzyi/ á drudzy v páſow noſząc/ y w
31:
nich nádźieię wybáwienia od rozmáitych złych przygod/ nagłey
32:
śmierći/
33:
y od ſzátáná/ ktory przedśię y przy ſámym Iezuśie Chri
34:
ſtuśie w złego Iudaſzá wſzedł/ pokłádáią: ále też y z ludźi pomár
35:
łych: á nie tylko z wiernych y pobożnych/ ktorzy wedle Bogá y
36:
Chriſtuſá żyli/ y z ktorych mnodzy ſłowá Bożego po ſobie máią
37:
świádectwo: ále też y z inſzych niewiedźieć iákich: o ktorych nie
38:
ieſt teraz cżás mowić.
39:
A toli ſię będą mogli niektorzy Sanctiſsi-
40:
mi, pokazáć/ to ieſt/ Papieżowie Rzymſcy ktore zá naświętſze
41:
máią/ y onych Bogámi názywáią: y to iż błądźić nie mogą/ bez
42:
wſtydu ludzkiego y boiáźni Bożey twierdzą: á wżdy choćiaż


strona: 80

80. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
wedle ſłowá Bożego wydźiedźicżeni ſą z kroleſtwá Bożeo świę
2:
tymi ſą:
3:
y ich vchwały niezbożne w więtſzey ſą wadze niż vchwa
4:
ły Boże y práwá Chriſtuſowe. Azaż to nie on ſtáry błąd pogáń-
5:
ſki Rzymſki kogo chćieć po śmierći w pocżet Bogow/ á tu w po
6:
cżet świętych położyć/ dźień ku święceniu w rok oddáć: y onego
7:
choćiaż vmárłego y zgniłego wzywáć? Boby y to prawdá byłá/
8:
iż ći ktorych wiele Papieżowie ná kánonizowáli/ y iáko prośiąt
9:
y koźląt y iáiec etc. ná Wielkę noc náświęćili/
10:
wedle Bogá też
11:
świętymi byli: żeby ie bog znał y do nich ſię przyznawał: ázaż by
12:
to przedśię nie było przećiw Bogu/ przećiw Chriſtuſowi/ prze-
13:
ćiw ſłowu Bożemu y ſtárym pobożnieyſzym Pátreſom/ ktorzy y
14:
Pánny świętey Máryey mátki Iezuſá Páná po śmierći chwále-
15:
nie y wzywánie gánili
16:
(videndus Epiphanius lib. 3. contra Antidico.
17:
marianitas, et contra Colliridianos Haeret. Chriſostomus, Hieronymus,
18:
Augustinus, Gregorius Nazian. Ambroſius, et vix non omnes alij ſa-
19:
nioris iudicij et c.) Ale iżem nie vmyślił y o tym teraz piſáć: prze-
20:
to y to opuſzcżam. Przetoż/ krotko mowiąc/ iż tego Bog ni-
21:
gdźiey/ nie roſkazał/ Chriſtus/ tego nie vcżył/ Apoſztołowie nie
22:
cżynili/
23:
co ſię teraz w Rzymſkiey Kátholice dźieie/ ia to śmiele
24:
gánię y to báłwochwálſtwem Bogu obmierzłym zowę. Bo ieſli
25:
to X.K. śmie báłwochwálſtwem y błędem/ ábo y przekłęctwem
26:
názywáć/ iż my cżłowieká Iezuſá Chriſtuſá ſyná Bożeo namiley
27:
ſzego od Bogá záleconeo (wyiąwſzyby y tego przeć chćiał/ iż Ie
28:
zus/ Chriſtus cżłowiekiem ieſt.) nie tylko chwalimy/ weń wierzy
29:
my/
30:
ále też y z wiáry iáko Iednacżá/ Przycżyńcę y Pośrzedniká
31:
wzywamy w potrzebách ſwoich (iáko nas w tym gáni g ij.)
X.K. nam gáni wzywánie Iezuſá ſyná Bożego á ſam ludzi pomárłe chwali.

32:
A-
33:
zaż my nie dáleko więcey możemy tego o ich báłwánách y báł-
34:
wochwálſtwie iáwnym mowić/ y iáko złeo gánić.
35:
Boć ſię wżdy
36:
zá to my y przed Bogiem y przed ludźmi nie záwſtydźimy: gdyż
37:
rzecż świętą y powinną wedle woley Bożey/ w ſłowie Bożym
38:
záleconą cżynimy: (iáko ſię w Dyálogách nákrotce pokazáło/ á
39:
teraz gdyby potrzebá byłá mogłoby ſię ſzyrzey y doſtátecżniey ie-
40:
ſzcże pokazáć.)
41:
A oni/ iż iáwnie ná odpor Bogu cżynią/ będą ſię
42:
muśieli w ſwoim wiecżnym złym tego w dźień oſtátecżny wſty-
43:
dźić: bo tám tá fárbicżká/ ktorą ſię thu przed ludźmi rumienią
44:
ſpełznie/ y ſzyki ſię pomieſzáią. A choćiażby ſię niewiem iáką wi-


strona: 81

ná Wędzidło X.K.P.81.
1:
cią z tego y ſam X.K. wykręćić chćiał/ iákoby to w Rzymſkiey
2:
Kátholice nie było:
3:
nigdy temu doſyć nie vcżyni/ by też nád ty
4:
kazánia ſwoie chćiał ſtokroć ieſzcże więtſze inſze nápiſáć. Chybá-
5:
by pierwey wygłádźił wſzytki Mſzały/ Grádały/ Antyfonarze/
6:
Wiátyki/ Kurſy/ Dyurnały/ Ortuluſy/ Diſcypuły/ Vade mecum,
7:
Dormiſekury/ Olkoty/ Brykoty/ Pomeryuſze/ Bárálety/ y inſze
8:
ktorych ieſt pełno/ á ſnadź y bez licżby.
9:
W ktorym ieſt łáſztem/
10:
iáko ſię y o co do kogo z vmárłych vćiekáć/ y co o ktorych wy-
11:
myſłách trzymáć y w iákiey ie świętobliwośći chowáć. A puśći-
12:
wſzy inſze ná ſtronę co po śmierći rozmáitymi cżłonkámi ludzki-
13:
mi/ ſámi ſię nie záchowawſzy według Rzymſkiey wiáry władáią/
14:
do ktorych ſię chwały y ſłużby z pobutką cżáſow ſwych zbiegáią:
15:
ázaż tego też ládá drzewiánev krzyżowi ná káżdy Wielki piątek
16:
nie cżynią/ wołáiąc podniowſzy po trzykroć w śrzod kośćiołá
17:
on ſwoy krzyż. Ecce lignũ crucis in quo pependit ſalus mundi, venite ado-
18:
remus. To ieſt/ oto drewno krzyżowe ná ktorym wiśiáło zbáwie-
19:
nie świátá/ podźćie/ kłániaymy ſię/ ábo (wedle ich przekłádá-
20:
nia) chwalmy ie:
21:
Vide iáko támże modlitwá trochę przedtym o-
22:
ſobno do krzyżá ieſt vcżyniona táka/ iáko do rzecży żywey y rozu
23:
mney etc. W ktorych ſłowách iáki fałſz y iákie báłwochwálſtwo/
24:
nie trudno bacżyć. Bo y nie to drewno/ choćiaż mowią iż to: y nie
25:
ná tym zbáwićieł wiśiał/ choćiaż mowią iż ná tym:
26:
y to chwa-
27:
lić wolą niż zbáwićielá/ y do tego ſię zwoływáią/ przed nim/ á
28:
przy tym y przed iáycámi záraz/ ktorymi go poſpolićie niewiáſt-
29:
ki y chłopkowie okłádáią/ vpadáią ná koláná y gdźie ſię komu
30:
doſtánie cáłuią. A nie tylkoć przy iuż záſtárzáłych błędźiech vpor
31:
nie ośleṕ práwie ſtoią:
32:
ále ſobie ieſzcże y nowych co rok przycży-
33:
niáiąc/ iedni becżkámi paćiorki z Rzymá y z inſzymi iákimiś reli-
34:
quiámi wozą/ drudzy ágnuſy/ ſerduſzká/ noſzenia/ tria grana pán-
35:
nam y pánám na ſzyiách y v ręku záwieſzáią: á drudzy wierſze
36:
zmárłemu Hozyuſzowi piſzą/ onego vmárłego iákoby Bogiem
37:
miał być wzywáią/
38:
Polſkę w opiekę (choćiaż nie był z rodu Po-
39:
lak) iáko oycżyznę zlecáią/ y wiele tych rzecży od vmárłego że-
40:
brzą: ktorych y żywy nie miał/ że ſtrách y mowić. Vide Odam lugu
41:
brem de eius obitu Craco. impreſ. in officina Lazari 1580.
Loiká X.K. około wzywánia Chriſtuſá

42:
A iż mi ſię
43:
zda/ że ták I.M.X.K. przećiw mnie logikuie Nie godźi ſię


strona: 82

82. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
wzywáć iedno Bogá: á iż wy Chriſtuſá wzywácie: tedy go Bo
2:
giem wyznáwáć muśićie: choćiaż go cżłowiekiẽ tylko mieć chce
3:
ćie.
Cnotá to, nie występek gánić złe słowẽ Bożym.

4:
Ná co krotko mowię: Iż ieſli to prawdá iż ten káżdy kogo
5:
ludźie w potrzebách ſwych wzywáią z potrzeby ieſt ábo ma być
6:
BOgiem: tedy y tho z potrzeby zá tym poydźie/ iż ponieważ w
7:
Rzymſkiey Kátholice nie tylko Hozyuſzá ále wiele inſzych tákich
8:
y owákich pomárłych y drzewá krzyżowego wzywáią (á ieſzcże
9:
ſámi/ iż pomárli y zgnili/ lice ná ſię/ chowáiąc kośći ich/ przed
10:
świátem wyſtáwiáią.) że też ći wſzyſcy Bogámi ich ſą.
11:
Coż tu
12:
tych BOgow będźie? Pewnie y ſtárzy Rzymiánie nie mieli ich
13:
ták wiele. Lecż my wiemy z łáſki Bożey iż dobrze Iezuſá Chriſtu
14:
ſá ſyná Bożeo wzywamy/ y dobrze z Thomaſzem Bogiem ſwym
15:
od Bogá oycá y iego/ y náſzego/ nam dánym wyznawamy. O
16:
ni nie tuſzę by nam Bogow ſwych y wzywánia ich obronić mo-
17:
gli/ gdyż ſprzećiwiáiąc ſię Bogu báłwochwálſtwo ſwoie pło-
18:
dzą.
19:
A ták/ to wſzytko muśi ſię ná plácu oſtáć com ia nákrotce
20:
o tym ich ſproſnym báłwochwálſtwie powiedźiał. Bo to wſzyt-
21:
ko expreſse, zrzetelnie ná oko z ich właſnych xiąg pokázáć mogę:
22:
bo tego v mnie nie trochá.
O ś. Marćinie ſpráwá.

23:
Y o Marćiná ſię X.K. gniewáć/ y
24:
mnie Kocżkodanem y morſkim kotem Marćinkiem po żakow
25:
ſką/ ábo po dźiećińſku/ názywáć niewiem ieſli przyſtało:
26:
iż mię
27:
Marćinem y dźiećińſtwie (wſzákże bez bierzmowánia wżdy
28:
chwałá Pánu Bogu) názwano: tákże też y z ſtrony onego pá-
29:
miątki godnego Marćiná ś. (o cżym piſze f. ij.) ktoremu ſámiż
30:
w ſwych Kronikach świádectwo dáią/ iż on zoſtawſzy z pogáń
31:
ſkiego żołnierzá Chriſtiáninem/ iuż więcey/ wzywány ná woynę/
32:
walcżyć niechćiał/ mowiąc ták:
33:
Zoſtałem Chriſtiáninem wal-
34:
cżyć mi ſię nie godźi etc. Abowiem ia przećiw niemu/ iáko y prze-
35:
ćiw inſzym/ kthorym co nieprzyiaćiele BOży y ich też ſámych
36:
nieſłuſznie przycżytáią po śmierći ich/ nic da Pan BOg nie
37:
mowię: bo tho wiem iż odpocżywaią w prochu źiemię y w
38:
ręku BOżych/ máiąc też żywot ſwoy z Chriſtuſem/ ktorzy w
39:
wierze práwey pomárli/
40:
záchowány w Bogu/ do dniá onego
41:
kiedy przez Iezuſá Chriſtuſá/ żywot ſwoy/ wzbudzeni będą.
42:
tákich ia thedy áni gánię/ áni im nigdy przymawiam. Ale gá-
43:
nię y przymawiam tym wſzytkim co przećiw woley Bożey y ich/


strona: 83

ná Wędzidło X.K.P.83
1:
po śmierći ich/ kiedy iuż z świętym Pátryárchą Dawidem
2:
(iá-
3:
ko to o nim piſmo ś. twierdźi Dźie. 13. ꝟ 36.) ſkáżenie vználi/ o-
4:
nych dopiero ná niewiedźieć iákie vrzędy ſtáwiáią/ onym niewie
5:
dźieć co przycżytáią/ y od nich niewiedźieć cżego żebrzą:
Nie pomárli ſię gánią, ále żywi, ktorzy pomárłych niepokoią y co ieſt Bożego onym przypiſuią.

6:
Nie pá
7:
miętáiąc ná piſmo ś. ktore mowi: Nie będą ćię Pánie chwalić
8:
vmárli Pſal. 115. ꝟ 17. Ezá. 38. ꝟ y ná onę modlitwę ludu Izrá-
9:
elſkiego. Niewieć o nas Abráhám/ nie znać nas Izráel: tyś Ie
10:
howo Oycem náſzym/ tyś wybáwićielem náſzym etc. Ezá. 63. ꝟ
11:
16. Ani ná ſwoie requiem, ná wilie/ ná kanon mſzey gdźie o vmár
12:
łych mowią requieſcant in pace.
13:
Niech w pokoiu odpocżywáią: Y
14:
záś w Kanonie. Memento etiam domine et c. Pámiętay też Pánie
15:
ná ſługi y ſłużebnice twoie: ktorzy nas vprzedźili z znákiem wiá-
16:
ry toć pewnie y Márya mátká Páńſka y Piotr y Páweł y inſzy wſzyſcy ś.
17:
y śpią we śnie ſpokoynym: onym pánie y wſzem w chriſtuśie od-
18:
pocżywáiącỹ
19:
znáć stąd iż gdy tę ſztucżkę kanonu kowano, ieſzcże duſze
20:
nie tułáły ſię po świećie, y cżyśću ieſzcże dla nich nie było, á nád to vmár
21:
łych nie wzywano: tylkoż ſię zá nie pocżynano modlić, co teraz wſzytko
22:
opák: á wżdy wedle X.K. záwżdy iednáka iest y byłá wiárá Rzymſka.
23:
prośimy pozwol mieyſcá ochłodzenia świátłośći y pokoiu/ przez
24:
tegoż Chriſtuſá páná náſzego Amen.
25:
Choćiaż tedy y ſámi ták o
26:
vmárłych mowią iż śpią ſnem pokoiu/ y niepotrzebnie ſię zá ni-
27:
mi modlą/ dáiąc im świádectwo iż mieli pewny znák wiáry: á
28:
wierny potępion być nie może/ bo przeſzedł od śmierći do żywo-
29:
tá: iednák iż wſzytko przećiw Bogu cżynią: tedy y ſámi to záś
30:
w niwecż obrácáią (immemores dicti, mendacem oportere eſse memo-
31:
rem)
32:
Bo nie tylko Marćina tkáią do młyná: áby w dźień ſwoy
33:
młynárzom robić nie dał: ále im pálce y cewy łámał/ ieſliby ſię
34:
robić od godźiny do godźiny ważyli (bom vmyſlnie/ po nápiſá-
35:
niu Wędźidła X.K. chodźił ſam do młyná z Pánem Ianem Ol
36:
bieckiem y otom ſię pytał:
Nie zgadzáią ſię Papieżnicy o ſwych pomárłych ś.

37:
y ták młynarz zeznał że to y od oycá
38:
ſwego młynárzá ſłychał/ iż ſię im kołá łamáły kiedy ſię dniá tego
39:
robić ważyli etc.) ále też o ocży do Otyliey/ o zęby do Apoloniey/
40:
o náukę do Kátárzyny/ o káduk do Walenteo / o ogień do Wá-
41:
wrzyńcá wſzyſcy ſię vćiekaią: y wſzyſcy więc cáłymi gębámi/ w
42:
ſwoie krzyżowe dni/ do kośćielſká przychodząc ktorego/
43:
ábo ſię
44:
z oney przechadzki do ſwego wrácáiąc ná święte vmárłe wołá-


strona: 84

84. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
ią. Surgite ſancti de manſionibus vestris, powſtańćie święći z mie-
2:
ſzkánia wáſzego/ mieyſcá poświęććie/ ludowi błogoſławćie/ á
3:
nas grzeſzne ludźie w pokoiu záchowayćie etc.
4:
Ktoż ie/ śpiące
5:
ſnem ſpokoynym/ niepokoi ieſli nie ći ktorzy o ich ſnie mowią?
6:
Ktoż ich więcey lży/ iedno ći ktorzy to ná nie wkładáią co ieſt
7:
Bożego etc. Iż tedy to wſzytko ná dawno pomárłe wkłádáią/
8:
y od nich tego w cżym ſámi ſobie nie pomogli proſzą/ o ktorych
9:
twierdzą iż ſpią y odpocżywáią:
10:
á iákoż tego nie gánić y przećiw
11:
temu nie piſáć/ błąd błędem/ fałſz fałſzem/ gorzkie gorzkim/
12:
ſłodkie ſłodkim muśi przedśię zoſtáć. Bo to wzywánie y proſze-
13:
nie vmárłych o ocży/ o zęby y inſze: ták rownie ieſt ważne y ták
14:
też prawdźiwe w ſobie ſkutki ma/ iáko y ono/ co w Agendach y
15:
we Mſzałách o wodźie y o ſoli/ twierdzą.
16:
Iż ten coby ſię nią o-
17:
mył ſanitatem ſimul et aeternam vitam mereatur, miałby ſobie záſłu-
18:
żyć y zdrowie y żywot wiecżny. Abo żeby y popioł był zbáwiennym
19:
lekárſtwem: ſalutare remedium: A iżby ći wſzyſcy/ ktorzyby ſię im
20:
poſypáli (pro redemtione peccatorum ſuorum corporis ſanitatem et ani-
21:
mae tutelam percipiant) ná grzechow ſwych odkupienie/ wźięliby
22:
záraz zdrowie ćieleſne/ y opiekę duſze.
23:
Iákoby popioł duſze mogł
24:
ſtrzedz/ będąc opiekunem iey. O moie miłe nabożeńſtwo: o rati-
25:
tionabile obſequium: o prawdo nieprawdźiwa co wſzytko dobre ni
26:
cuieſz etc.
27:
Nie lżę ia tedy áni háńbię świętych pomárłych: ále ſtrofu-
28:
ię z głupſtwá y obmierzłego báłwochwálſtwá żywych/ co tákie-
29:
mu báłámuctwu wierzą:
30:
á nád to ieſzcże/ y to gánię iż co ſámego
31:
Bogá ieſt/y onemu to ſámemu należy/ oni komu inſzemu przy-
32:
właſzcżáią: ktorzy też ieſzcże y z tego Chriſtuſá złupiwſzy co iemu
33:
ſámemu Bog oćiec iego dał/ inſzym to przypiſuią: á iákoby gwał
34:
tem (choćiaż to ſłowy chytrymi pokrywáią) w pocżet nie tylko
35:
ludźi zmárłych/ ále też y inſzych rzecży niemych/
36:
iáko ſoli/ wody/
37:
woſku/ popiołu/ wierzbiny y inſzych chwaſtow kłádą: gdy to co
38:
iego ieſt/ y iemu ſłuży tym rzecżam odáią y od nich y z nich ſobie
39:
tego ſzukáią. A drudzy go máło nie podleyſzym niż onego pogá-
40:
niná bękártá ſławnego Romuluſá/ pierwſzeo Rzymá budowni-
41:
niká
y zakłádácżá/ cżynią: cżyniąc między nimi porownánie.
42:
Iá-
43:
ko káżdy z Piotrá Roſſettá mnichá bezbożnego y niewſtydliweo


strona: 85

ná wędzidło X.K.P.85.
1:
orácyey De laudibus Romanae vrbis, łácno obacżyć może. A ták
2:
gdyby ſię X.K. z ſwoimi obcechwałobożniki pocżuł: mogłby y
3:
to obacżyć/ (Christo tanem duce) iż to/ co mnie z ſtrony Bogá y
4:
Chriſtuſá zádał/ iemu więcey ſłuży niż mnie/
5:
tákże/ iż też y z ſtro
6:
ny pomárłych ś. więcey on ſam tego winien/ co mnie zádáie/ bo
7:
to on ſam cżyni/ niżby mnie tym ſłuſznie/ prawdźiwie y ſpráwiedli
8:
wie ocży zápluſnąć y to mi zádáć y dowieść mogł. Abowiem ia/
9:
okrzcżony będąc záraz po vrodzeniu we cżwartek przed Marći-
10:
nem. 1532. ſkorom ku rozumowi przychodźić y rozſądkowi zdro
11:
wſzemu pocżął:
12:
zárázem ſię o tym bádał/ iákie też było to moie
13:
kzcżenie/ y cżym mię/ ábo bez mey wiádomośći y zezwolenia
14:
gwałtem/ y cżárowano y niewolono: y cżytałem Báięndę we-
15:
dle ktorey mię guſlono y ſzmárowano: oto między wielą nikcże-
16:
mnych sproſnośći/ nálazłem to/ com vważał być rzecżą ſłuſzną
17:
(Bo nie máſz tego błędu ná świećie ktoryby nie był cżym też do-
18:
brym przyfárbowány/ áby go prośći nie poználi: iáko y trućizná
19:
nie bywáć bez przyſmákow) ktora ſię też ſercá mego chwyćiłá/
20:
y pilnowałem iey y pilnowáć dali Bog do końcá będę. Ktorą
21:
mi ták krzćićiel/ iáko y inſzym roſkázował mowiąc:
Przy krzćie dziećinnym każą przed báłwány vciekáć.

22:
Ingreſsus Eccle
23:
ſiam Dei, euſiſse te laqueos mortis laetus agnoſce, horreſce idola, reſpue ſy
24:
mulacra. Cole Deum patrem omnipotentem, et Ieſum Chrisſum filium e-
25:
ius. To ieſt/ wſzedſzy do Zboru Bożego iákoby rzekł nie do kośćiołá
26:
rękomá vrobionego przyznay to z weſelem żeś vſzedł śideł śmierći
27:
iákoż tego nie kośćioł, ále gromádá wiernych śrzodkiem wybránemu Boże
28:
mu bywa.
29:
Stráchayże ſię báłwánow: pogardz obrázámi: cżći Bo
30:
gá oycá wſzechmogąceo/ y Iezuſá Chriſtuſá ſyná ieo. Otożem ſię
31:
y o zborze prawdźiwym pocżął wywiádowáć/ y nálazłem ia z łá
32:
ſki Bożey: y báłwány ſię wſzelákimi y ſtrugánymi y málowány-
33:
mi brzydzę/ iáko obrzydliwośćią Bożą. Y ná iednym Bogu oy-
34:
cu wſzechmogącym/ y ná ſynu iego iedynym Iezuśie Chriſtuśie
35:
przeſtawam.
36:
O troycy/ o perſonách/ o iſtnośći y podſtáćiach/ nic
37:
niewiem/ bo mi tego ná on cżás krzćićiel nie zlecał. Iż też ſło-
38:
wo Boże tego nie roſkázuie: bo tego w nim niemáſz/ iáko y ſam
39:
X.K. wyznawa y inſzy iego ſpolni Antichriſtowi z nim bálwie-
40:
rze/ ktorzy ránę iego lecżą: á przedśię iey nie vlecżą.
41:
Ia tedy v-
42:
ważáiąc ono ſwoie/ choćiaż procż tego/ we wſzytkim bezbożne


strona: 86

86. Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
przy cżárowániu/ obowiązánie/ onego przyſtrzegam. Ale X.K.
2:
niewiem iáko w nie wgląda/ y z iáką ie śmiáłośćią prowádźi?
Papieżnicy wedle krztu ſwego nie żywą.

3:
Gdy przed báłwány klękáiąc/ ony noſząc y cáłuiąc/ ſam ieſzcże
4:
przećiw ſobie dekret duchá Bożego obwoływa mowiąc. Niech
5:
im podobni będą ći co ie dźiáłáią y co w nich vfáią: Iakoż Bog
6:
nie od tego: ſłucha ich w tym/ y odiął im ſmyſł/ że w tey ſpráwie
7:
ślepymi/ głuchymi/ niememi ſą: á bacżyć ſię co cżynią nie mo-
8:
gą.
9:
Cżegom ia iuż z łáſki Bożey wolen: máiąc y Moiżeſzowę y
10:
Chriſtuſowę o tym náukę/ że ſámego iedynego Iehowę/ Bo-
11:
gá Izráelſkiego/ Bogá y oycá Páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá
12:
winienem chwalić y onemu ſámemu ſłużyć/ co y cżynię w duchu
13:
y w prawdźie przez iedynego pośrzedniká moiego Iezuſá Chri-
14:
ſtuſá: á daley procż ſłowá Bożego nic.
15:
Y owſzem ile kroć przy-
16:
pátruię ſię dźiwnemu záwiedźieniu ludzkiemu/ chwałę ſtworzy-
17:
ćielowę ná ſtworzenie bezbożnie wkłádáiącemu: z wielką tego/
18:
iáko przyſtoi/ żáłośćią vżywam/ y śmiele to przećiw wſzemu Pa
19:
pieſtwu teraz theż mowię co dawno przedtym przećiw pogań-
20:
ſtwu głupiemu Lactantius nápiſał. lib. 2. cap. 1. aduerſus gentes, de o
21:
rigine erroris w ty ſłowá.
Láctáncyus gániąc pogáńskie báłwochwálstwo, zgánił wſzytko Papieskie nabożeństwo.

22:
Zaiſte/ iáko przyſtoi/ cżęſtokroć myśląc/
23:
o tym co ieſt między wſzemi rzecżámi naprzednieyſzego/ dźiwuię
24:
ſię nie pomáłu/ iż w ták wielkie zápámiętánie przyſzedł onego ie-
25:
dynego ſámeo Bogá máieſtat/ ktory zátrzymawa y rządźi wſzyt
26:
ko/
27:
że ten ktoryby ſam miał być cżcżony/ ten nawięcey bywa zá-
28:
niedbawány: á iż też ludźie ku tákowey przywiedźieni ſą ſlepoćie/
29:
że vmárłe przekłádáią nád żywego y prawdźiwego Bogá: á iż
30:
też źiemſkie y w źiemi pogrzebione nád onego wyſtáwiáią ktory
31:
tey źiemie był fundatorem. Wſzákże/ mogłáby ſię nieiáka fol-
32:
gá/ tey niezbożnośći ludzkiey/ pozwolić/ ieſliby koniecżnie z nie-
33:
wiádomośći imięnia Bożego błąd ten przyſzedł.
34:
Lecż ponieważ
35:
chwalce tych bożkow/ tákich być bacżymy/ ktorzy cżęſto Bogá
36:
nawyżſzego y wyznawáią y opowiedáią: dźiwna to iákiego ſię
37:
oni ſpodźiewáć niezbożnośći ſwey odpuſzcżenia mogą? ktorzy
38:
nie przyznawáią chwały temu/ o ktorym/ nieſłuſzna ieſt/ żeby
39:
cżłowiek miał niewiedźieć. Abowiem/ gdy ábo przyśięgáią/ ábo
40:
ſobie cżego winſzuią/
41:
ábo dźięki cżynią/ nie Iowiſzáć ábo wielko
42:
śći Bożkow/ ale Bogá miánuią: Acżći iuż Papiestwo y one stare


strona: 87

ná Wędzidło X.K.P.87.
1:
pogany w tym przebráło wſpomináiąc wſzytkie święte y Máryą przy Bo
2:
gu gdy przyśięgę cżynią gdźie ſię práwie prawdą záprzymuſzeniem
3:
przyrodzenia/ z wnętrznośći ſerdecżnych ná iáśnią wyrywa:
4:
cże
5:
go iednák nie cżyniąć też w ſzcżęśliwym rzecży powodzeniu. Bo
6:
nawięcey ná ten cżás z pámięći ludzkiey wypada/ gdyby/ vżywá
7:
iąc dobrodźieyſtw iego/ mieliby vcżćiwość wyrządzáć Bogu
8:
ktory im w tym folguie. Ale gdy potrzebá gwałtowna przyći-
9:
śnie: toż ná Bogá wſpomináią:
10:
Iáko/ gdy ſtrách woienny zá-
11:
ſzumi/ gdy gwałt chorob powietrza morowego przylęże/ gdy
12:
długo trwáiąca ſuchość zbożu odwilżáiącey ich żywnośći nie v-
13:
życży/ gdy gwałtowne burze/ gdy grády przypádną: tedy ſię ná
14:
ten cżás do Bogá vćiekáią/ od Bogá rátunku żądáią/ Bogá
15:
áby dopomogł wzywáią etc.
16:
A potym támże przydáie y to: Lecż
17:
iáko on ſtrách ominie/ á niebeśpiecżeńſtwá odſtąpią: tedy záś
18:
do ſwych bożkow kośćieliſk z ochotą ſię zbiegáią/ onym ofiáry
19:
oddawáią/ y wieńce ná nie kłádą. A Bogu ktorego w potrzebie
20:
wzywáli y ſłowkiem nie dźiękuią etc. Y dáley támże tę ślepotę
21:
Pogańſką opiſuiąc/ práwie żywymi farbámi wſzytko teráźniey-
22:
ſze Papieſkie nabożeńſtwo máluie/
23:
w ktorym to nie może być/
24:
áby tego Bogá/ ktory nawięcey ku chwale ſwey cżłowieká/ ku
25:
niebu podnieśionego wzgorę/ ſtworzył/ ći prawdźiwie chwalić
26:
iáko przyſtoi mogli/ ktorzy drzewo/ kámienie/ miedź/ śrebro y
27:
złoto w tákiey vcżćiwośći máią/ że im to co Bożego ieſt/ cáłu-
28:
iąc ie y przed nimi klękáiąc/ przywłaſzcżáią.
29:
Gdy ocży ſwe z wyſo
30:
ká ſpuśćiwſzy/ á w głębokość ie źiemſką wlepiwſzy/ do rzecży ſię
31:
w źiemi będących y z źiemie pochodzących/ chwaląc ręku ſwych
32:
robotę/ ták chćiwie przywięzuią. Co wſzytko żeby w papieſtwie
33:
nie było/ chybá bezwſtydliwy tożby ſię tego przeć/ y o to ſię zá-
34:
ſtáwiáć ważył.
35:
Bo to iáwna iż od rzemięśniká vrobiony obraz/
36:
ſkoro do kośćielſká ſwego/ ábo rádniey báłwochwálniey/ wnio
37:
ſą/ wnet zábacżywſzy rzemięśniká/ choćiaż on ieſt cżłowiek ży-
38:
wy y rozumny/ onę niemą twarz od niego ſtworzoną/ nádeń prze
39:
kłádáią y Bogu náleżącą chwałę wyrządzáią. Ale iżby długo by
40:
ło wſzytkiego tego co on nápiſał w káp. 2. y potym/ dotykáć tyl
41:
ko/ á nie ſłowo od ſłowá piſáć:
42:
á vmyſł moy ieſt krotko ſię odprá
43:
wowáć we wſzytkim/ przeto rádzę/ áby káżdy z pilnośćią/ może


strona: 88

88 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
li kśiąg Láktáncyuſowych doſtáć/ o tym ſobie ſzyrzey v nieo cży-
2:
tał/ á z niego tego dochodźił/ iż w Papieſtwie po wygłádzeniu
3:
Chriſtyáńſkiego nabożeńſtwá/
4:
prawdźiwego znowu ono ſtáre
5:
Pogáńſkie/ á ieſzcże z przepłodkiem obfitym wprowádzono/ tyl
6:
koż to iż ie Chriſtyáńſtwem przypſtrzono dixi.
7:
KAP.13. Te y tym podobne rzecży/ ktorymi mię lży nie-
8:
ſłuſznie/ y ktore mi też nieſpráwiedliwie przycżytá/ y w ohydę do
9:
wſzech przywieść chce/ iuż teraz ná zad odrzućiwſzy/
10:
po krotkim
11:
ná niektore z nich odpowiedźieniu y pokazániu też ták piſmá ś.
12:
iáko y Doktorow ſtárych świádectw/ iż to wſzytko nie Chriſti-
13:
áńſkie X.K. cżyni: gniewáiąc ſię o to nabárzey/ iżem ich ſproſno-
14:
śći ludowi poſpolitev odkrył/ iáko ſamże ſpomina (a. iij.) á iżem
15:
też Papieżá Rzymſkieo Antichryſtem názwał/ iż nim ieſt:
16:
oto ie-
17:
ſzcże náwet/ iákoby zámknienie cżyniąc tych pierwſzych kśiążek/
18:
to z ieo właſnych ſłow pokażę/ iż to wſzytko cżyniąc z táką zápál
19:
cżywośćią/ nieſłuſznie y nieſpráwiedliwie cżyni
Okazánie iż X.K. cokolwiek zápálcżywie cżyni, bez náſzey winnośći cżyni, w ktorey nam ſam świádectwo dáie.

20:
Abowiem/ wedle
21:
właſnych vſt I.M. wyſtępek moy (ieſliby ktory wedle ſłowá
22:
Bożego porządnie y prawdźiwie mogł być pokazány.) nie może
23:
być ták wielki y ták zły/ dla ktoregoby ſię X.K. ták bárzo prze-
24:
ćiw mnie śierdźić miał/ á zátym ſię y tego dopuſzcżáć co żádnemu
25:
práwemu chriſtyáninowi duchownemu nie przyſtoi.
26:
Gdyż tego/
27:
co I.M. cżyni/ żaden nigdy z wiernych prawdźiwie/ á nie z má-
28:
lowánych názwiſkiem wiary y krześćiáńſtwá/ nie cżynił. Gdyż o
29:
ni rychley záwżdy ćierpieli háńbę ſwą y krwie wylanie/ niżby ko-
30:
go inſzego háńbić/ ábo kreẃ iego wylewáć/ ábo nań y ná wy-
31:
gnánie iego fołdrowáć mieli. A przetoż to y powtore mowię/ iż
32:
moy wyſtępek nie mogłby nigdy być táki/ by iy y naprawdźi-
33:
wiey we mnie vpátrował/
34:
żeby do tego miał przychodźić X.K.
35:
do cżego przyſzedł/ chcąc być duchownym: choćiażbym ia też ná
36:
koniec y w iákiey niezbożnośći mogł być przekonány: co ſię da
37:
Pan Bog nigdy nie naydźie.
Więcey ma pátrzyć christiánin ná ſwą powinność, niżeli ná cudzą złość.

38:
Boby w tey mierze przyſtáło ná to
39:
mieć bácżność więcey co Chriſtyáninowi duchownemu ſłuży: á
40:
niż ná to co kto zle y nieſłuſznie cżyni. Acoż ieſzcże rzecżemy? gdyż
41:
to znácżna ieſt/ iż nie złą ále dobrą/ nie wyſtępek ale porządny
42:
poſtępek wźiął ná zęby/ y on chce wynicowawſzy w złe mniemá-
43:
nie y nienawiść wſzytkich przywieść.
44:
Gdyż/ wedle Bogá mo-


strona: 89

ná Wędzidło X.K.P.89
1:
wiąc/ nigdy to wyſtępkiem y złym nazwáno być nie może/ co ſię
2:
wedle ſłowá Bożego dowodnie gáni y ſtrofuie. Ponieważ wier
3:
nemu żadnev nie przyſtoi brátáć ſię ze złymi vcżynkámi ćiemno-
4:
śći/ owſzem ieſt powinien (Efe. 5. ꝟ 11.) ony ſtrofowáć: złe złym/
5:
gorzkie gorzkim/ á dobre też y ſłodkie dobrym
6:
(iáko ſię y przed-
7:
tym z Ezáiaſzá mowiło) y ſłodkiem názywáiąc: Bo biádá temu
8:
ktoby to opákował. Ná com ia w piśmiech ſwych naprzedniey
9:
ſze záwżdy bacżenie miał/ áby wſzytko ſzło wedle ſłowá Bożego.
10:
Ale to puśćiwſzy ná ſtronę/ oto iuż to com wźiął przedśię nákrot
11:
ce pokażę:
12:
iż wyſtępki moie/ wedle inſtygácyey przećiw mnie X.
13:
K. nie były tákowe/ żeby dla nich miał ſię ták bárzo X.K. śier-
14:
dźić/ y ták przećiw mnie zápálcżywie (bo áż do krwie wylania/
15:
by mogło być) powſtáwáć: cżeo oto ták z ſłow właſnych I.M.
16:
dowodzę.
1. Rożne wyrozumienie piſmá, nie ma ludzi ku pomśćie przywodźić.

17:
Naprzod tedy to mowię: Iż ponieważ między námi
18:
nie idźie o piſmo ś. (iáko piſze g iiij.) ále tylko o iego wyrozumie
19:
nie. W cżym nam oto dobrowolnie to przyznawa/ iż ſię piſmem
20:
ś. iákoż ták ieſt/ y rządźimy y ſzcżyćimy/ y nim też błędy ludzkie
21:
odkrywamy y ſtrofuiemy: Tedy za tákowym rzecży też wyzná-
22:
niem/ cokolwiek X.K. przećiw nam cżyni/ nieſłuſznie cżyni/
23:
nas
24:
ták do wſzech hydząc y wſzech przećiw nam pobudzáiąc/ á wię-
25:
cey podobno niż kániá dżdżu krwie náſzey pragnąc: Bo gdy ſię
26:
wżdy y ſam wrzkomo też do piſmá ś. odżywa: á nam ie też że mu
27:
wierzymy y ná nim ſię buduiemy przyznawa/ choćiaż ie on iná-
28:
cżey rozumieć chce niż ie my rozumiemy:
29:
(iáko to y około wyro-
30:
zumienia ſtátutow niektorych y praw/ ktore wſzyſcy zá prawdźi
31:
we y dobre máią między ludzmi w rzecżách źiemſkich bywa.) te-
32:
dy wżdy godźiło ſię było inſzym ſpoſobem z námi/ około wyrozu-
33:
mienia iego obchodźić/ ániż ſię obſzedł: y o iego ſię właſne wyro-
34:
zumienie pierwey porządnie rozeprzeć niż ſię zá tákową przećiw
35:
nam inſtygácyą vchwyćił.
36:
Lecż nie z oycow/ ktorzy/ ludzmi też
37:
będąc iáko y my/ w wielu ſię cżęſto potykáli/ omyláli y potym
38:
ſwe piſmá odmieniáli á drudzy y odwoływáli: ále z ſámego ſło-
39:
wá Bożego. Gdźie ſię ſtárego teſtámentu figury/ nowym teſtá
40:
mentem/ á Chriſtuſowe ſłowá Apoſtolſkimi/ tákże iedny miey-
41:
ſcá drugim wykłádáią/ á zwłaſzcżá trudne łatwieyſzymi y otwo
42:
rzyſtymi.
43:
A iż ták á nie inácżey przyſtało było X.K. cżynić/ oto y


strona: 90

90 Pierwſze kśiążki Odpwiedzi/
1:
tego iego właſnymi vſty dowodzę.
X.K. chce ábyſmy ſię z Papieżem o Antichristostwo rozpárli á ſam ſię z námi przed nie rozpárł.

2:
Gdy nas winuie w tym/ iż
3:
Papieżá Antychriſtem zowiemy:
4:
tedy tego dokłáda że to nieſłu-
5:
ſznie dla tego cżynimy/ żeſmy ſię z nim o to pierwey nieroſpárli f
6:
iij. Tu ácżći niewiem coby zá roſpráwá owcam z wilkiem/ bez-
7:
broynym z obrzymem vzbroionym zewſząd/ proſtakom podłym
8:
z wykrętácżem miſternym/ mogłá być náleźiona: iednák/ by to
9:
mogło być/ á chćiałby ſię on w to wdáć nie zdrádliwie/ iáko Hu-
10:
ſowi vcżynił
11:
y zezwoliłby o tym z námi mowić iáwnie/ y ćierli-
12:
wie nas też ſłucháć/ poddáiąc ſię ná rozſądek ſpráwiedliwie we-
13:
dle Bogá ſądzących/ rádźibyſmy y to vcżynili. Ale iż on ſam do
14:
śiebie/ y do ſwych Kortyzánow drogę dekretámi ſwoimi y mor-
15:
derſtwy zamknął niechcąc być od nikogo ſtrofowan/ vcżon y
16:
ſądzon: gdyż go y Koncilium ſądźić nie może.
17:
2. Quae. 7. Non est á
18:
plebe. Et in ſequen. Item. Dist. 96. C. Satis euidenter. Et 11. Quae. 1. Sa-
19:
cerdotibus. Bo go y Krol y Ceſarz ſądźić też nie może/ ták ſię wy-
20:
nioſło to Bożyſzcże źiemſkie. 9. Quae. 3. Nemo. Et in ſequentib. Tedy
21:
iuż winá tá o nie rozpárćiu ſię náſzym z Papieżem/ nie ná nas ále
22:
ná nim zoſtáwa:
23:
tákże y ná tych ktorzy mu teo ćierpią/ y ktorzy
24:
go w tym vſpráwiedliwiáią. A iż Papież nie po tev z ktorymby-
25:
ſmy ſię my rozpieráli: bo to wielikáiá Derewniá/ iáko Ruś mowi:
26:
trudny nam nędznikom do rozmow z nim przyſtęp: ktoreo nog
27:
nie káżdemu ſię zeydźie cáłowáć: á też niewiem áby on nas ſam
28:
miał w tym ſtrofowáć:
29:
tedy wżdy I.M.X.K. ſámemu to pier
30:
wey przyſtáło było z námi do ktorych mu łácnieyſzy przyſtęp/ v-
31:
cżynić/ gdy to zá potrzebną z ſtrony Papieżá vpátruie: niż ſię
32:
ták przećiw nam w zápálcżywey popędliwośći puśćił: y niż ták
33:
krwawie przećiw nam y przed K.I.M. y przed Tribunałem
34:
(iáko ieſt c ij.) y gdźie indziey wrzaſkliwie inſtygowáć pocżął.
35:
Bo ieſliſmy ſię my powinni byli pierwey z Papieżem o Antychri-
36:
ſtá/ niżeſmy go nim názwáli rozeprzeć: tedy dáleko więcey/ gdyby
37:
ná Bogá y Chriſtuſá y miłość Chriſtiáńſką pámiętał X.K. po-
38:
winnieyſzy był z námi ſię wprzod w duchu ćichym rozeprzeć niż
39:
to przećiw nam złe vrobione/ vpiłowáne y vhartowáne wędźi-
40:
dła vkował/ y nas ták nieſłuſznie oſocżył.
41:
Bo ktoć ná kogo iá-
42:
kie práwá ſtáwić chce/ tedyć im y ſam ma podleć. A nie ták iá-
43:
ko cżyni X.K. nas chcąc przywrzeć z ſwoim ſię wywárćiem/ tak


strona: 91

ná Wędzidło X.K.P.91
1:
w tym co nam o Papieżá zádáie: iáko y w tym że nas chcąc v-
2:
cżyć/ ſam ſię iáko piſze g 1. od chłopá głupieo vcżyć niechce.
Kśięża Papieſcy Chriſtuſowi służyć nie mogą, y dworu y kośćielnych plotek pilnuiąc.

3:
Lecż
4:
ták mniemam że też to podobno dla tego cżyni iż mu inſze wiel-
5:
kie świátá tego zabawki báwić ſię tym nie dopuſzcżáią/ iáko y
6:
inſzym mnogim toż też ná ſię przyimuiącym.
7:
A mowię to z ſłow
8:
Grzegorzá Náziáńſkiego ktorych X.K. ná początku przedmo-
9:
wy ſwey do iij. vżywa: że też w to trudno by miał z inſzymi potre-
10:
fić: poki ſię et ad forum et ad chorum, iáko mowią/ chce przygo
11:
dźić. Gdyż wedle Chriſtuſá Páná żaden dwiemá pánom ſłużyć
12:
nie może: ábo gdy więcey ſłucha Papieżá niż Chriſtuſá. Bo gdźie
13:
to ieſt tám nie może być dobrze.
14:
A iż ſię to nawięcey w Xiężey Pa
15:
pieſkiey náyduie/ tedy też mogłoby ſię to z Hiláriuſzowych ſłow
16:
pokázáć. Ktorych támże X.K. d iiij vżywa: iż zá tákimi ſprá-
17:
wámi nie máſz więtſzych ſłowá Bożego gwałtownikow nád nie.
18:
Ale ſię ia tym báwić niechcę/ doſyć ná tym iż ponieważ ſię to po
19:
kazáło/ że nam X.K. tego zádáć nie może/ ábyſmy piſmu ś. nie
20:
wierzyli:
21:
owſzem wyznawa iż nie o nie/ ále o wyrozumienie iego
22:
idźie: ktore też między námi łekſze cżyni: á piſmá ś. wyrozumie-
23:
nie ieſt dárem Bożym: przetoż/ choćiażby ie on lepiey (cżemu ia
24:
nie wierzę) niż my rozumiał: tedyby nie tylko o właſne iego wy-
25:
rozumienie z námi ſię pierwey powinien był rozpieráć/ w duchu
26:
ćichośći/ iáko ſłowo Boże vcży:
27:
ále też nas ieſzcże y od inſzych
28:
bronić/ ná nas ſię nieſłuſznie tárgáiących. Lecż iż to nam z ſtrony
29:
ſłowá Bożego przyznawſzy/ ták ſię nam ſtał nieprzyiaćielem/ y
30:
ták nas nieprzyiaćielſkie przeſláduie: tedy nie tylko po ſobie
31:
pokázuie iż ſpráwy iego nie ſą Chriſtiáńſkie: ále iż też nas bez ná-
32:
ſzey winnośći przeſláduie y wſzech przećiw nam pobudza.
1. Iż potrzebá iest áby były heretictwá, tedy temu morderstwem żaden żeby nie były nie zábieży.

33:
Potym
34:
to mowię y vkázuię/ iż to nieſłuſznie X.K. przećiw nam vcżynił:
35:
ponieważ to y ſam (fol. 8.) wyznawa wedle piſmá ś. że heretyc
36:
twá ſą potrzebne: Bo wedle piſmá ś. muſzą być y zgorſzenia y
37:
heretyctwá.
38:
Otoż/ choćiażby to było/ co nie ieſt/ żeby przy nas
39:
były/ á nie rácżey przy Papieſtwie: á przećiw muſowi (contra o-
40:
portet verbi Dei, nullum videtur poſse remedium dari.) ábo potrzebie/
41:
ktorą ſłowo Boże opowiáda/ niewiem áby kto mogł lekárſtwo
42:
wynáleść/ ktorymby tá potrzebá mogłá być w niwecż obroco-
43:
na:
44:
choćiaż to pewna/ iż temu biádá w kim tá potrzebá/ ábo


strona: 92

92 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
to oportet, pokázuie: iednák to pewna/ że X.K. ták ſię temu opor
2:
tet vpornie/ á nie wedle ſłowá Bożeo zoſtáwuiąc/ y nas ták pze
3:
ſláduiąc
/ nie tylko to nieſłuſznie cżyni/ ále ſię też znácżnie y Bogu ſprzećiwia.
4:
Bo iż to iednak z piſmá ś. wźiął X.K. tedy ſię
5:
wżdy potrzebá było tegoż piſmá dołożyć co ono z heretyctwem
6:
y z heretykámi cżynić każe: á nalazłby iż nie ták iáko I.M. vcży
7:
nił: iáko ſię iuż to przedtym pokázowáło. Owa y ſtąd znáć káż-
8:
dy pobożny może iż nas to od I.M. nieſłuſznie y nieſpráwiedli-
9:
wie potkáło.
3. X.K. o nas świádcży iż nie iesteſmy nieprzyiaćioły Bogu y im, á wżdy nas przeſláduie.

10:
Trzećia/ wyznawa też to X.K. ná kárćie c.w. Przed
11:
mowie. Iż my nie ieſteſmy ták wielkimi nieprzyiaćioły Bogu
12:
y onym też/ iáko ſobie ſámym. A gdy to zna y wyznawa: wiel-
13:
kim to ieſzcże piſmem y przećiw ſobie pewnie/ ná wiecżne przed
14:
Bogiem świádectwo/ náſzey niewinnośći) piſząc: iżeſmy my nie
15:
ſą nieprzyiaćioły áni ſzkodnikámi ich tákże y Bożymi:
16:
á możeż
17:
to kto X.K. pochwalić/ iż nas ták nędznikow ſobie/ á nie ko-
18:
mu z nich ábo Bogu/ ſzkodzących/ do wſzech w ohydę y niena-
19:
wiść áż ná śmierć przywodźi? Bo ieſli to nam niewinnym cżyni:
20:
cożby ten kov inſzemu vcżynił? Nie tuſzę áby w nim mogło mieć
21:
roſkazánie Chriſtuſowe/ miłuyćie nieprzyiaćioły wáſze miey-
22:
ſce: áby y iego o tym náuká ktorą w ſwym Kátechizmie włożył.
4. X.K. dzieći máłe przeſláduie.

23:
Cżwarta/ Názywa y wyznawa nas być paruulos, et plagas no-
24:
stras paruulorum, f. ij. to ieſt/ malucżkimi dźiatkámi/ y rány náſze
25:
być ránámi dźiećinnymi/ wedle Epifániuſzá. A gdyż to do nas
26:
zna y ták nas ſobie ſzácuie/ żeſmy/ względem I.M. y rowienni-
27:
kow iego/ ſą dźiećiny liche: ktorych vderzenia ſzkodźić nie mo-
28:
gą:
29:
cżemuż wżdy I.M. będąc tákim mężem doroſłym iuż/ ná li-
30:
che dźiećiny ták ſię bárzo śierdźi: cżemu ták bárzo ná zdrowie ich
31:
inſtyguie? cżemu do wſzech w nienawiść przywodźi? cżemu go
32:
te dźiećinne ránecżki ták bárzo bolą? Nie tuſzę iżby to mężowi
33:
przyſtało/ nierzkąc Chriſtyáninowi/ á ieſzcże duchownemu?
34:
Ale
35:
ná to bácżnośći X.K. nie máiąc/ nie tylko przeſládiue y ná gárdło
36:
ſtoi/ áleby ſię y drapáć/ z tymi lichotámi chćiał: by kápłáńſtwo
37:
dopuśćiło. Trzebáby ſię koniecżnie X.K. ſámemu z ſobą dobrze
38:
pogodźić/ y w tym też obacżyć/ żeby nie bárźiey płákał po dźiećiń
39:
ſku niż go vbito y niż go boli: á coż/ gdy y bićia tego/ względem
40:
oſoby ſwey zoſobná/ nie pokaże porządnie.
41:
By to iedno nie było


strona: 93

ná Wędzidło X.K.P.93
1:
z námi/ co z onym Báránem/ ktorego Wilk ziadł: mowiąc mu
2:
tylko/ nie mąć Báránie wody. A tu też niech káżdy vważa ſprá-
3:
wiedliwieli ſię z námi y wedle Chriſtuſá X.K. obchodźi/ y ſłuſznie
4:
li Acheronta mouet, dáley nic nie rzekę.
5. Szkolne nam słowká przycżyta, á wżdy przeſláduie dla nich.

5:
Piąta/ Iż też y to ieſzcże ktemu X.K. przydawa: iákoby/ ták
6:
mniemam/ dźiećińſtwo náſze wykłádáiąc/ że ſię my ná ſzkolnych
7:
Grámmátyckich rożnicách ſádźimy: (támże f ij.) powiedáiąc o
8:
nich/ iż ſię nie było cżym báwić: dokłádáiąc y tego: że tego y Pá-
9:
weł ś. zákazał. Ktorą rzecż X.K. gdy kto bácżny weźmie przed-
10:
śię/ nie tuſzę áby mogł mieć zá dobre X.K.
11:
iż on powiedáiąc to
12:
vſty ſwymi o nas: práwie niewinnośći náſzey dáiąc nam świádec
13:
two: przedśię przećiw temu cżyni: Nas ták okrutnie nienawi-
14:
dząc y áż ná kreẃ nas náſzę prześláduiąc/ y ſam ná nie inſtygu-
15:
iąc. Bo w tym nie tylko przećiw Páwłowi ś. cżyni: że rádę iego
16:
odrzuca/ choćiaż ſię nią ſzcżyći/ báwiąc ſię rzecżámi/ iáko zowie
17:
podłymi ſzkolnymi/ co duchowney oſobie namniey nie przyſtoi:
18:
ále też y przećiw ſobie/ y náſzey niewinnośći. Ktora nie może
19:
być táká/ gdy idźie o ſzkolne ſłowká/ żeby ábo prześládowánie/
20:
ábo wygnánie/ ábo y gárdło kiedy záſłużyć miáłá: ná co iż X.K.
21:
foldruie/ tedy to przećiw ſobie (bo o Chriſtuśie wátpliwośći nie
22:
maſz/ iż go nie náſláduie owſzem mu ieſt ná odpor.) y przećiw ſwe
23:
mu duchowieńſtwu cżyni.
24:
Mowi iż Páweł ś. tego zákazał: á cże
25:
muż go w tym nie vſłuchał? cżemu mi przedśię y w Grámmáty-
26:
ce (iáko ſię wyżſzey wſpomináło.) przymawiał? cżemu ſam Im-
27:
perfectum pro infinitiuo, przećiwko mnie vżywał? Abo cżemu to
28:
powiedźiawſzy/ f ij. Y záś g iiij. iż náſze piſmá záprawdę notateo
29:
godne nie były/ áby ná nie odpiſawał:
30:
y záś/ że ie opuśćić/ á ſtá
31:
rych Arrianow z rozwięzowániem węzłow miał ſię tym cżáſem
32:
báwić: á wżdy wſzytko opák cżyni? przyſtałoli to? ſpráwiedliwa
33:
li też to dla Grammátyki ták bárzo kogo nienawidźieć? y prze-
34:
ćiw nam nie tyko piſáć/ ták nie Chriſtyáńſkie/ bo bez wſzey mi-
35:
łośći: ále też y na kazániach ſwych lámentliwie y płácżliwie prze
36:
ćiw nam/ wſzytkich pobudzáć?
37:
Mowić tu teraz o tym nie będę/
38:
iako ſię y w tym y w wielu inſzych rzecżách nie zgadza X.K. z ſá-
39:
mym ſobą: tego tylko dotknę/ iż y to niewiem iáko ſzácowáć/
40:
gdy ſię obmawia w Przedmowie (ná kárćie h.) iżby kśięga iego


strona: 94

94 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
nie miáłá być oſobie żadnego nieprzyiaćielem/ ále tylko błędom
2:
iego.
3:
Gdyż rzecż ſámá co inſzego pokázuie. Bo co ſię kśiąg do-
4:
tycże/ prawdá to iż ony ſámy przez ſię ſą niemą twarzą/ nikogo
5:
nie biją/ áni lżą y nań fołdruią: ále piſarz ich przez nie wſzytko to
6:
cżyni: á vcżynku ſwego/ tą naſtolką/ iáko śiodłá złego nie ná-
7:
kryie: Gdyż nie przećiw ſámey rzecży piſał/ ále przećiw oſobam/
8:
ktore bez przeſtánku miánuie/
9:
ich mieſzkánia y ſchadzki opiſuie
10:
y przećiw nim ſię śierdźi/ choćiaż ie y dźiećmi y ich ſłowá grám-
11:
mátyckimi ſzkolnymi názywa. Bo ieſli to pokázáć X.K. skut-
12:
kiem chćiał/ co ſłowy tymi nápiſał/ tedy nie tyko oſob nie miał
13:
miánowáć/ ále áni kśiąg pewnych: iákom ia w Dyálogách vcży
14:
nił/ nikogo nie miánuiąc/ ále tylko ſáme błędy borząc:
15:
choćia-
16:
żem to mogł ſłuſznie vcżynić/ bo ſię to piſáło/ co ná plácu iáwnie
17:
przy wielu zgromádzeniach bywáło. A ieſlim też w ktorych in-
18:
ſzych piśmiech kogo miánował: tedy áż zá ſłuſzną przycżyną/ y
19:
to bez gniewu/ inſtygowánia/ nienawiśći/ prześládowánia etc.
20:
záchowywáiąc powinną vcżćiwość káżdemu:
21:
ſtáráiąc ſię o oka-
22:
zánie tylko ták błędu iáko y prawdy/ y o pozyſkánie błądzące-
23:
go/ z vprzeymey Chriſtyańſkiey życżliwośći y powinney miłośći.
24:
Ale też záś nie bez oſtrośći nieiákiey tłumienia błędow prawdą.
25:
Lecż nie do kordá/ nie do kápturá/ nie do páznokći/ nie do ná
26:
gwałt wołánia/ nie ná krwie wylanie fołdrowánia: iáko cżyni
27:
X.K. fol. 4.5.6.11.227. y ná wielu inſzych:
28:
bo to żadnemu dobre
29:
mu y práwemu Chriſtyáninowi nie ſłuży. Piſząc ia tedy przećiw
30:
inſzym/ przećiw X.K. nigdym nic nie piſał/ bom I.M. nie znał/
31:
y ledwiebym to mogł mowić żem o I.M. przed tym co ſłychał.
Węzły Arrianow stárych chce K.K. rozwięzowáć ktorych nie máſz bo ie stárzy ſpalili.

32:
Przećiw cżemu wſzytkiemu y ſłowam ſwym właſnym cżyni. Bo
33:
y to nie k rzecży/ chćieć tę rzecż zákryć rozwięzowániem węzłow
34:
Arrianow ſtárych. A o thych węzłách ábo o piśmiech Arriáń-
35:
ſkich to twierdźić/ iż ie przodkowie iego popalili g iij. Coż będźie
36:
rozwięzował/ gdy iuż to dawno przedtym przodkowie iego o-
37:
gniem rozwiązáli?
38:
Oſobliwe y to rozwięzowánie: tákći też ro-
39:
wnie Chriſtus y Apoſztołowie cżynili. Aleć y sſtąd mogłby bá-
40:
cżny cżytelnik obacżyć/ kto tu był co gwałtem y mocą węzły ro-
41:
zwięzował/ á kto gwałt/ y bezpráwie ćierpiał. Bo choćiażby też
42:
y ná nieſpráwiedliwſzą miał: przedśię to nie ogniem ále ſłowem


strona: 95

ná Wędzidło X.K.P.95.
1:
Bożym miáło być rozwięzowano.
2:
Ale ieſzcże y to/ niewiem iáko
3:
ſię z prawdą y z ſobą zgodźi/ chćieć to rozwięzowáć cżego nie-
4:
máſz: á záś powiedźieć iż to ſtárzy oycowie rozwiązáli/ á iż to ieſt
5:
w kśięgách ich. Bo co wiedźieć tákli Arriuſz vcżył/ iáko o nim
6:
piſzą/ gdy piſmo iego popalono. Gdyż ieſliby mu ſtárzy dobrze
7:
odpowiedáli/ y prawdźiwie błędy iego ſłowem Bożym zborzyli:
8:
á cżemuż y iego właſnego piſánia/ ná wiecżną pámiątkę błędu ie
9:
go nie zoſtáwili: áby teraz z odpowiedźi ich ná iego błędy káżdy
10:
fałſz y prawdę mogł poznáć y Bogá chwalić: A niż ták iego po-
11:
paliwſzy/ ſwoie/ przećiw rzecży nie będącey/ wyſtáwiáć. A co
12:
wiedźieć prawdáli to/ ábo nie. Gdyż y o Arriuſzowym błędźie
13:
iednoſtayney zgody między nimi nie widzę:
14:
A też niewiem áby
15:
X.K. będąc ták dáleki od cżáſow Arriuſzowych mogł co lepiey y
16:
pradźiwiey piſáć przećiw błędom iego/ niż oni co rychło po nim
17:
byli y niż ći/ co twierdzą iż ſię z nim gadáli. Wieleć ſobie cżęſto
18:
ludźie z nienawiśći/ wiele z fałſzywey záocżney powieśći prze-
19:
ćiw drugim zmyśláią/ co iáko żywo nigdy nie było.
20:
Bo ieſli nam
21:
teraz zá żywotá náſzego/ nie tylko Papieżnicy niektorzy/ ále też
22:
y bráćia náſzy fałſzywi/ y odprzyśiężeńcy prawdy/ ktorzy z nas wy
23:
ſzli/ ále z nas nie byli/ otrąćiwſzy ſię o kárność Zborową/ dla
24:
ſwych złych przymiotow y odprzyśiężenia ſię prawdy/ śmieią bez
25:
wſtydu potwardliwie wiele przypiſowáć y nas do wſzech fałſzy-
26:
wie
27:
(Bog to wie co mowię/ ná ktorego ſię ſąd ſpuſzcamy.) ob-
28:
nośić: á coż zá dźiw/ gdy po śmierći cżyiey/ ábo też y zá żywotá
29:
gwałtem przyćiſnąwſzy y plácu żadneo obronie nie zoſtáwiwſzy/
30:
o kim co mowią y iemu to co nigdy nie było przypiſuią. Ale y ták
31:
rzecż tę z ſłow X.K. vważywſzy ie/ łácno poznáć co zá duch/ co
32:
zá właſna ſpráwiedliwość do ták gorliwego y krwáwego prze-
33:
ćiw nam inſtygowánia.
34:
A ieſli to może być Chriſtyáńſkiem po-
35:
ſtępkiem názwano?
6. Bráćią zowie obłudzona, á przedśię krwie prágnie, tákći brátá błudzącego ſzukáią.

36:
Sżoſta/ Iż nas wżdy názywa bráćią/ á bráćią obłądzoną
37:
(ná kárćie c.) tedy y to v mnie wpodźiw: ácż niewiem z ktore-
38:
go to ſercá y vſt poſzło/ máiąc to ná piecży co przedtym y potym
39:
temu ná odpor mowi y piſze.
40:
Bo ieſliſmy bráćia/ á ieſzcże obłą-
41:
dzeni: ſłychałże to kiedy ktory żywiący/ áby brát nie błądzący/
42:
przećiw błądzącey bráćiey/ ták ſię miał záchowáć y ták ſię zni-


strona: 96

96 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
mi obchodźić/ iáko ſię przećiw nam X.K. obchodźi we wſzytkim
2:
ſwoim Wędźidle/ y oprocż tego wſzędy y záwżdy?
3:
Tákli to brá
4:
tá błądzącego ſzukáią? tákli go też z błędu wywodzą? A zaż ten/
5:
co ſię o błądzącego brátá ſtára/ onego piekielką hydrą názywa
6:
y niedźwiadkiem? á zaż leśną y dźiką beſtyą y niemotą? azaż Slą
7:
ſkim y Cygáńſkim mieſzáńcem: ſam ſię z teo / brátem będąc wyśli
8:
záiąc? áno przedśię ieſli brát/ á ieſt niedźwiadkiem/ hydrą/ kocż
9:
kodanem:
10:
tedy niewiem áby brát tákiego/ tákim też nie muśiał
11:
być. Eodem enim patre nati fratres, naturã patris referunt, et homo homi-
12:
nem, aſinus aſinum generat. Alem iż wżdy brát: ázaż też brát ná wyla-
13:
nie krwie/ ábo przynamniey ná wygnánie brátá obłądzonego foł
14:
druie? Dáley nic nie rzekę. Ponieważ to łácno káżdy pobożny o-
15:
bacżyć może/ ieſli ty ſpráwy y poſtępki máią co w ſobie bráter-
16:
ſkiego y Chriſtyáńſkiego.
17:
Y życżyłbym był tego I.M.X.K. áby
18:
ſię był pierwey dobrze przypátrzył/ ſwoim właſnym ſłowam/
19:
ktore w Kátechiźmie ſwym ná 10. przykazánie Boże/ o miło-
20:
śći bliźniego nie tylko dobrego/ ále y złego nápiſał/ (fol.76.) chy
21:
báby też to on miłośćią názwáć chćiał/ kogo nienawidźieć/
22:
prześládowáć y ná iego kreẃ inſtygowáć?
23:
ále ieſli dobrze y wła
24:
śnie/ wedle ſłowá Bożego miłość tę rozumie/ tedy niewiem cże
25:
mu ſam przećiw niey cżyni. cum turpe ſit doctori quem ipſiusmet cul-
26:
pa redarguit. Ale nie dźiw: bo kto w mnieyſzym błądźi/ iáko X.K. o
27:
koło piłatá w Kátechiźmie: ten y w więtſzym bez błędu być nie
28:
może. Y tego nie vydźie żeby ſam ſobie nie muśiał być przećiwny.
7. Do żadnych stárych heretykow nie należących przed ćie przeſladuie.

29:
Siodma/ Iż twierdźi (g. ij.) y wyznawa/ że to náſze (iáko
30:
on zowie) obłądzenie: ktore też potym grubiey krzći/ názywáiąc
31:
ie heretyctwem: nie należy do żadney ſekty z onych ſtárych/ chy-
32:
bá (przydawa potym/ zá y owo ſię chwytáiąc/ iż nie ma zá co
33:
prawdźiwego: boby doſyć iednego co prawdźiwego pokazáć.)
34:
ad omniprobos, wedle Athánázego.
35:
Ale gdyby y tego prawdźiwie/
36:
á prawdą też/ mogł I.M.X.K. dowieść/ pewnieby ſię iuż te-
37:
go trzymał/ á iużby rzecżą nie mienił: ále iż y to cżuie ſumnienie
38:
I.M. iż tego dowieść nie może/ przeto ſię záś to zá to/ to zá o
39:
wo chwyta: Ale przedśię y ták nic nie ſpráwi procż gwałtu.
40:
Ale
41:
niechayby y to ták/ iáko mowi/ było/ żeſmy tymi ſą iáko nas
42:
krzći: á więc żeby záraz y tego nie powinien okazáć ze ſłowá Bo-


strona: 97

ná Wędzidło. X.K.P. 97
1:
żego/ z náuki Chriſtá Páná/ ktorego ſię miánem śmie miáno-
2:
wáć/ iż ſię ták nie Chriſtyańſkie/ ále tyráńſkie/ obchodźić potrze
3:
bá z tákimi?
4:
Abo gdy do żadney ſekty z onych ſtárych nie należy-
5:
my/ iáko wyznawa: niechby też to ſłowem Bożym pokazał/ iż
6:
ſię mu to godźi/ onych ſtárych błędy/ ieſli ktore prawdźiwe by-
7:
ły (iáko nie wątpię iż niektore były/ álem tego pewien/ iż przed
8:
śię Papieſkie ſámy wſzytkie ony przebráły) ná nas wkłádáć/ ony
9:
mi nas bez winnośći/ ſwoie vſpráwiedliwiáiąc/ zárzucáć:
10:
y dla
11:
nich/ choćiaż wedle vſt iego/ do żadnych nie należemy/ nas po-
12:
tępiáć? Sądowi to Bożemu zoſtáwiwſzy co iemu należy/ niech
13:
by też to ludźie/ co vcżćiwym y prawdę y ſpráwiedliwość miłu-
14:
iącym przyſtoi vważáli ſłuſznieli to cżyni X.K. co przećiw nam
15:
cżyni: y prawdáli to iż mu báran/ á nie on báránowi/ mąći (we
16:
dle przypowieśći) wodę.
17:
Ażći y to bacżę/ quod ex eodem ore flat
18:
et frigidum et calidum, iż ſię y w tym ſam z ſobą nie zgadza: Bo/
19:
ná kárćie. 234. y indźiey/ to záś wyſzpoćiwſzy twierdźi/ żebyſmy
20:
przykłádem ſtárych Heretykow mieli piſmá przywodźić: y zowie
21:
nas y cżyni podcżás Arriany/ Sábeliany/ pod cżás też nowokrz-
22:
cżeńcámi y iáko ſię kiedy I.M. vpodoba.
23:
Coby być nie miáło/
24:
gdyby ſię kto prawdy trzymáć chćiał: ábo gdyby rzecż ktorą pe-
25:
wną iednę pokázać porządnie mogł. Ponieważ to wyznał/ iż do
26:
żadney/ z onych ſtárych/ ſekty nie należymy. Bo gdy nie należy-
27:
my: ázażeſmy ich też nie ſą wolnymi. A cożeſmy wżdy/ iż ſię ták
28:
bárzo przećiw nam śierdźi? á toli iáko wyznawa/ bráćia obłą-
29:
dzeni.
30:
Bráćia obłądzeni? á godźiſz ſię to ták bárzo obłądzoną
31:
bráćią drapáć? á ktoż drapie? átoli Kápłan duchowny? ktore-
32:
goż nabożeńſtwá y wyznánia? á toli Rzymſkiey Kátholiki ko-
33:
śćiołá powſzechnego. A ieſtże też kośćioł ten kośćiołem Bożym
34:
prawdźiwym/ ktory z śiebie táki owoc rodźi? Nie tuſzę. A przecż?
35:
iż kośćioł prawdźiwy Boży ták ſię nie rządźi/ nikogo nie mordu
36:
ie/ nie drapie/ ná nikogo nie foldruie:
37:
ni z kim orężym ćieleſnym
38:
nie walcży. A cżym ſię to pokázáć może? Ono ſię iuż przedtym
39:
ták z ſłowá Bożego/ iáko y filarow tegoż tám kośćiołá pokázo-
40:
wáło: ále imo to/ ázaż ták o tym nie mowi Auguſtyn. In Pſal. 59.
41:
Tom. 8. C. 610. D. Si enim bellare vellet eccleſia.
Zbor Chriſtuſow nie walcży zbroią ćieleſną o dobra ziemſkie

42:
Vkázuiąc to iż ſię wal
43:
cżyć kośćiołowi nie godźi y dla cżego/ Bo to pewna ieſliby ko-


strona: 98

98 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
śćioł przećiw nieprzyiaćielom choćiaż y od Bogá iednego lud
2:
odwodzącym walcżyć miał: tedy nie cżym inſzym/ iedno mie-
3:
cżem duchownym/ oboygá przymierza dwoiáko záoſtrzonym/
4:
(iáko tenże contra Faustum Manich. lib. 16. Tom. 6. col. 327. nápiſał)
5:
ktorymby wſzytko pobił. A ieſli cżym inſzym/ y inſzym też ſpoſo-
6:
bem/ ázażby tego po ſobie znácżnie nie pokazał/ iżby mu nie ſzło
7:
o on żywot wiecżny/ y o dobrá one niebieſkie/ ktorych ták żaden
8:
nie doſtánie: ále o ten docżeſny/ y o dobrá źiemſkie: iákoż to każ
9:
dy bácżny ſnádno rozeznáć może.
10:
Pátrząc w to/ iż żaden ktory
11:
ná ſwym właſnym vmie przeſtáwáć/ bez cudzego záduſznego
12:
chlebá/ ktorym Xięża żyią/ nie przeſláduie nikogo dla wiáry/ cho
13:
ćiażbyſię z nim nie zgadzał. A ieſli ktory przeſláduie/ tedy
14:
ábo przenáięty od Papieża y inſzych kápłáńcow/ ábo ich cżárámi
15:
omamiony y zniewolony: mniemáiąc iż dobrze cżyni: iż ták Xię
16:
ża vcżą.
17:
Choćiaż to iáwnie przećiw Bogu cżyni/ nie cżuiąc ſię. A
18:
le nie báwiąc ſię znowu ich oycámi. Ktorzy toż z Auguſtynem
19:
mowią/ iż zbor Chriſtuſow nie walcży źiemſkim ćieleſnym ſpoſo-
20:
bem. Azaż nie znácżne ſą ſłowá Chriſtuſá Páná do vcżniow ſwo-
21:
ich mowiącego: Oto was poſyłam iáko owce w pośrzod wil-
22:
kow. Nie mowi/ iáko wilki ná owce/ ábyśćie ie mordowáli:
23:
á-
24:
le ábyśćie ſię ich wyſtrzegáć vmieli: iáko támże dokłáda Mát.
25:
10. ꝟ 16.17. Nád to ieſzcże y przydáie. Ieſli was bedą przeſlá
26:
dowáć w iednym mieśćie/ vćiekayćie do drugiego.
Christus pośłał vcżnie ſwe nie iáko wilki ná owce, ále iáko owce pośrzod Wilkow.

27:
Nie rzekł
28:
też iż wy będźiećie przeſládowáć/ ále was przeſládowáć będą.
29:
A
30:
ni rzekł/ gdy was przeſládowáć będą/ mężnieſz ſobie pocżynayćie:
31:
przewodźić nád ſobą nie dayćie/ wet zá wet oddayćie: ále tylko
32:
rzekł vſtąpćie z miáſtá onego do drugiego. Item/ Ieſliż mnie
33:
przeſládowáli/ y wasći przeſládowáć będą etc.
Kto prześládowcą teraz iest.

34:
Ktoż tu teraz ieſt
35:
przeſládowcą między námi? Kto krwie cudzey prágnący?
36:
Kto
37:
ná niewinne foldruiący? Cżyli bráćia obłądzeni iáko nas X.K.
38:
zowie? Cżyli ći ktorzy ſię práwym gośćińcem chodźić rozumieią:
39:
choćiaż ſproſnie od Chriſtuſá błądzą? Niechay wierni ſądzą: á
40:
X.K. niech ſię też inſzymi ocżymá/ niż do tych cżáſow cżynił/ ſprá
41:
wie ſwey lepiey przypátrzy: vważáiąc to co mowi iżeſmy wżdy
42:
bráćia/ á bráćia obłudzeni.
43:
Ktemu iż náſze náuki y piſmá ſą bá-
44:
śni (fol. 36.) ná ktorych iż cżás trawił/ ſamże záłuie. Bo ieſliby


strona: 99

ná Wędzidło X.K.P.99
1:
y to ták było: niewiem iżby to było capitale crimen? Niewiem mo
2:
wię/ áby nas błądzącey bráćiey báśni/ iáko ſam piſze/ godne by-
3:
ły tákiey śierdźiwośći? záſłużyły táką inſtygácyą? táki ſąd? tá-
4:
ką nie Chriſtiańſką nienawiść?
5:
Pánie Boże day I.M.X.K. ry
6:
chłe vpámiętánie: ktory nas ták niemiłośiernie y nieſpráwiedli
7:
wie ſądźi: niż przyidźie do ſądu onego oſtátecżnego ſpráwiedli-
8:
wego/ gdźie też miłośierdźia nie okaże tym/ ktorzy go teraz o-
9:
kázáć/ á ieſzcże błądzącym/ y bráćiey/ y dźiatkam máłym/ iáko
10:
nas názywa/ niechcą/ iáko go nam y ſam nie pokázuie.
11:
Omyli
12:
tám drugiego Kápłáńſtwo/ nie obroni kożká/ nie záſtąpi Pa-
13:
pież: káżdy tám brzemię ſwe ponieśie: káżdy zá ſię licżby ſłuchan
14:
będźie: á bráku tám w oſobách áni pomyślay. Lácnoć tu duro-
15:
wáć/ kiedy (iáko mowią) przyſtępuie: łácno nád drugimi/ á ie-
16:
ſzcże ſię vtuláiącymi/ przewodźić:
17:
łácno y ptaki potárgnione śie
18:
ćią chytrze záſádzoną dławić: ále tám nie káżdemu ptaćy poydą.
19:
A BOże day to/ áby/ poki ieſzcze cżás ieſt/ y ony drugie ſłowá
20:
ſwe vważyć też y dobrze rozumieć mogł X.K. ktore przywiodł/
21:
z Iudy Apoſztołá ś. fol. 177. (choćiaż bayką nikcżemną bárźiey
22:
niż żydowſką żeſzpocone/
23:
o do prowádzeniu przez Micháłá ś du
24:
ſze Moiżeſzowey do Ráiu/ á o ſkryćiu ćiáłá iego w grobie táiem-
25:
nym etc.)
X.K. tego ſię waży braćiey ſwey cżynić cżego nie cżynił Michał ś. ſzátánowi.

26:
Piſząc to o Michále ś. iż on rozpieráiąc ſię o ćiele Moi-
27:
żeſzowym z ſzátánem/ nie śmiał/ przećiw niemu/ podnieść ſądu
28:
bluźnierzſkiego/ to ieſt/ nie śmiał mu złorzecżyć/ ále rzekł/ niech
29:
ćię Pan sfuka etc.
30:
Bo iáko tám Michał ś. nie walcżył zbroią że-
31:
lázną ábo miecżem (choćiaż go ludźie zápámiętáli nabożeńſtwá
32:
Papieſkiego/ y w tym potwarzáią/ iżby y puklerz podobny cę-
33:
tce y puginał miał/ y tego potym pozbył/ ktorzy oni zá świą-
34:
tość chowáią/ y ludźi tym proſte zwodzą) ále iáko duch z du-
35:
chem.
36:
przetożby też y tym duchownikom/ zá iákie ſię przedawá-
37:
ią/ duchownym ſpoſobem walcżyć potrzebá: á nie ták iáko wal-
38:
cżą. Aby nie tylko mogli z Micháłem ś ná Bogá ſámego wkłá
39:
dáć/ co nań ſłuſznie ma być wkłádano: ále też y z Apoſztołem mo
40:
wić (wedle cżego my z łáſki Bożey poſtępuiemy) Zbroie walki
41:
náſzey nie ſą ćieleſne/
42:
ále z Bogá mocne/ ku podwroceniu mieyſc
43:
obronnych/ ktorymi rády podwrácamy/ y wſzelką wyſokość pod
44:
noſzącą ſię przećiw poznániu Bożemu/ y poimáną wiedźiemy


strona: 100

100 Pierwſze kśiążki Odpowiedzi/
1:
wſzelką dumę ku poſłuſzeńſtwu Chriſtuſowemu/ 2. Kor. 10. ꝟ 4.
2:
Máiąc ſkarb ten w nacżyniu ſkorupiánym/ áby zacność tey mo-
3:
cy byłá Boża/ á nie z nas/ we wſzem będąc vćiśnieni/ ále nie ſtło-
4:
cżeni: wątpimy/ ále nie zwątpiamy/ prześládowánie ćierpiemy/
5:
ále nie bywamy opuſzcżeni: bywamy zrzuceni/ ále nie giniemy.
6:
Záwſze vmartwienie páná Iezuſowe noſząc ná ćiele/ áby y żywot
7:
Iezuſow w náſzym ćiele był okazan etc. 2. Kor. 4. ꝟ 7.
8:
Tákby mu
9:
(mowię) przyſtało mowić y tákże też cżynić: á nie ták iáko cży-
10:
ni y mowi/ ná hárc práwie śierdźiwie/ z krwie náſzey y wſzytkie-
11:
go złego prágnieniem/ wieżdzáiąc y wyzywáiąc. Co wſzytko
12:
dálſze ieſt od Chriſtyánſtwá práwego/ niż ábo wſchod od zacho
13:
du ábo źiemiá od niebá. Bo ieſliż Michał ś. złemu ſzátánowi nie
14:
ważył ſię złorzecżyć: ná Bogá to co go od niego potkáło wkłá-
15:
dáiąc:
16:
á tym Bogá ſtworzyćielá ſwoiego cżćiąc: ázaż ſię y X.K.
17:
nie godźiło ná to mieć bácżnośći? ázaż nie ſłuſzniey było y nas Bo
18:
gu/ przed ktorym káżdy y ſtoi y vpada/ zoſtáwić y przą ſwoię
19:
ktorą przećiw nam zácżął nań włożyć: byſmy też dobrze y ták zły
20:
mi byli/ iáko nas ſądźi/ przećiw ſwoiemu dekretowi ktory też o
21:
nas cżyni/ dźiatkámi y bráćią obłądzoną názywáiąc:
22:
Co wżdy z
23:
ſzátánem nie może być zrownano?
Kśięża Papieſcy przykłády piſmá ś. przywodzą, ále ſię ſámi wedle nich nie rządzą.

24:
Ale mi podobno po Rzymſku prętko odpowie: Iż on nie ieſt An-
25:
iołem duchem nieśmiertelnym y świętym iáko Michał: przetoż
26:
też do iego poſtępku przywiązan być nie może.
27:
Boć więc ták po
28:
ſpolićie w ich Kátholice mowią: oy nie świętymći ia: inſzać o-
29:
nym byłá/ á inſza nam etc. Toć prawda/ iżći by ták mogł odpo-
30:
wiedźieć/ ále nie tuſzę by dobrze/ y ieſli też to I.M. poydźie. Bo
31:
ia ták rzekę gdyby ſię duchem pokryć chćiał/ iż to prawdá iż nie
32:
duchem/ ále cżłowiekiem/ tędy ná to powinien pámiętáć/ iż ſię
33:
też nie z duchy wdał w tę rzecż/ ále z ludźmi ſobie rownymi/ cho
34:
ćiaż nie wedle Papieſtwá.
35:
A Iudás też przykłádu tego nie dla
36:
duchow pewnie/ ále dla ludźi vżył y on nápiſał/ tocżąc wywod
37:
ſwoy. Iż ieſli ſię ták zacny Anioł Boży/ ták ſproſnemu duchowi
38:
zlemu złorzecżyć nie ważył: á z iákąż śmiáłośćią poważyć ſię bę-
39:
dźie mogł/ złorzecżyć cżłowiek śmiertelny y grzeſzny bliźniemu
40:
ſwoiemu ſobie rownemu?
41:
Gdyż ſię iuż y to doſyć znácżnie poka-
42:
záło/ iż żaden/ ktoby chćiał być dobrym Chriſtyáninem/ nie ma


strona: 101

ná Wędzidło X.K.P.101
1:
nikomu/ by też y heretykowi właſnemu/ y nieprzyiaćielowi ſwo-
2:
iemu złorzecżyć: nierzkąc ná zdrowie iego fołdrowáć. Bo kto-
3:
kolwiekby ſię tego ważył/ Chriſtyáninem być nie może.
4:
Bo nie
5:
ná to ſą Chriſtyánie wezwáni/ áby drugich prześládowáli/ o-
6:
nym złość wyrządzáli/ potwarzáli/ nienawidźieli: ále/ áby bę-
7:
dąc Ofiárownictwem duchownym/ przez Chriſtuſá Bogu du-
8:
chowne ofiáry ofiárowáli: á to miłuiąc nie tylko ſámych śiebie
9:
ſpołecżnie/ ále y nieprzyiaćioły ſwoie: dobrze im á nie zle cżyniąc.
10:
A ták opuśćiwſzy iuż wiele inſzych rzecży/ ktoreby ſię mogły ku
11:
teyże rzecży przygodźić/ ná tych tym cżáſem przeſtawáiąc/ to mo
12:
wię y twierdzę zá iedno zámknienie: iż choćiażby ſię X.K. nie-
13:
wiem iáką Loiką ſwą y práwy też Papieſkimi w tym ſwoim nie
14:
chriſtyáńſkim poſtępku bronić chćiał: zda mi ſię iż nie co inſzego
15:
vcżyni/ przećiw ták iáſney prawdźie/ iedno coby też ten cżynić v
16:
śiłował/ ktoryby ſię z motyką ná ſłońce tárgał: chcąc ie z niebá
17:
zrzućić.
18:
Lepieyby ſię tedy vznáć. A vznawſzy ſię/ złego odbieżeć
19:
y onego ſię ſzcżerze káiąc: do Páńſkich nog vpaść/ á odpuſzcże-
20:
nia grzechow ſwych przez Chriſtuſá prośić. Boć I.M. Maior pro
21:
poſitio żeby ſię godźiło Heretyki prześládowáć nie prawdźiwą ſię
22:
być pokazáłá. Minorem trudno ná nas ma wkłádáć/ gdyż idem
23:
actor et iudex ſimul eſse non potest.
24:
Sam X.K. ſkárży/ ſam też
25:
nas zá heretyki z ſwoimi pryncypały ſądźi: cżeo ieſzcże nie dowie-
26:
dźie. Bo gdyby przyſzło do ſądu ſpráwiedliwego/ okazáćby ſię
27:
to mogło/ iż heretyk ſproſny/ tych co wolni ſą heretyctwá ſądźi.
28:
A ták zá obáleniem tych dwu propozycyy/ vpádło y zámknienie
29:
I.M. Ale choćiaż też kto vporem ſwym nas ſzcżypáć y drapáć
30:
nie przeſtánie/
31:
przedśię iednák práwdá ktora przy nas ieſt/ przed
32:
Bogiem y Chriſtuſem oſtoi ſię w on dźień oſtátecżny. Gdźie nie
33:
po Papieſku ſądźić będą: ále w ſpráwiedliwośći. Aleć y w tym
34:
wieku ieſzcże/ mamy w Bogu nádźieię/ okazána będźie náſzá nie
35:
winność: y nieſpráwiedliwe też nieprzyiaćioł náſzych przećiw
36:
nam powſtawánie.
37:
A kto ieſt wierny Pánu ſwemu/ y żąda z ſer-
38:
cá rozmnożenia chwały iego z zepſowániem iárzmá Antichryſto
39:
wego/ niech rzecże Amen y Amen.


strona: 102

1:
Kſięgi Wtore.
2:
Argument.
3:
O nieſłuſznym y nieſpráwiedliwym X.K. winowá
4:
niu y ſzcżypániu náuki náſzey o iedynym Bogu Oy-
5:
cu/
6:
o iedynym też ſynu iego Iezuśie Chriſtuśie Pá-
7:
nie náſzym/ y o ſłowie Bożym. z okazániem tego iż
8:
ſię ſam złey trzyma/ y zle iey y nieſłuſznie broni/ z inſzy
9:
mi ſię y z ſobą nie zgadzáiąc.
10:
1. Tim. 6. ꝟ. 3. 20. 21.
11:
Ieſli kto inácżey vcży/ á nie przyſtawa ku zdrowym powieśćiam
12:
Páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá/ y ku tey náuce ktora ieſt wedle
13:
pobożnośći: nádał ſię nic nie vmieiąc: ále choruiąc około gadek
14:
y ſporow o ſłowiech:
15:
z ktorych bywa zazdrość/ ſwar/ bluźnier-
16:
ſtwá/ złe podeyrzenia. A ták, kto wierny wiaruyże ſię prożnomo-
17:
wnośći/ y ſprzecżánia fałeſznie miánowáney vmieiętnośći: kto-
18:
rą niektorzy opowiedáiąc/ odſtrzelili ſię od wiáry.
19:
Rzym. 16. ꝟ. 17
20:
Odchylayćieſię od tych/ ktorzy rozruchy y zgorſzenia cżynią/ o-
21:
procż náuki ktoreyieśćie ſię náucżyli.
22:
Boć tákowi Pánu náſze-
23:
mu Iezuſowi Chriſtuſowi nie ſłużą/ ále brzuchowi ſwemu etc.
24:
Káp. 1.
Trudno co [w]ielkiego bu[d]owáć fundá[m]entu dobre[g]o nie záłożywſzy.

25:
WIádoma to y pewna ieſt/ bez wſzego ſporu y wąt-
26:
pliwośći/ iż wſzelki dobry budownik/ gdy chce co
27:
gruntownego y trwáłego budowáć/ nie ták zgołá
28:
gruntu budowánia ſwego ná wierzchu zákłáda:
29:
ále
30:
pierwey/ plác on ná ktorym budowáć myśli/ pilnie
31:
rozmierza: ochędaża/ rumy wſzelákie/ chwaſty y zawády inſze
32:
precż z plácu onego wyrzuca: potym też y w głębią źiemię kopá-
33:
iąc gruntowi ſię przypátruie: y ieſliby zwierzchni był zły/ nie pe-


strona: 103

ná Wędzidło X.K.P.103.
1:
wny y odkogo vſuty/
2:
prze zeń ſię do właſnego y przyrodzonego
3:
przebija: á tám dopiero onego ſię dokopawſzy/ ná nim fundá-
4:
ment zákłáda: y ná nim co trzebá buduie. Aby/ iáko y ſam Pan
5:
Chriſtus/ podobieńſtwá tego vżywáiąc/ mowi/ powodź y wiá
6:
try/ otrąćiwſzy ſię o ono budowánie/ ſzkodźić mu nie mogły.
7:
Przetoż y ia/ máiąc ná dobrey bácżnośći/ ludźi opátrznych świá
8:
tá tego/ poſtępek tákowy:
9:
y z nich wźięte to Chriſtá páná moie-
10:
go podobieńſtwo: chcąc zá pobudką I.M.X.K. Poznáńſkie-
11:
go: á ktemu ieſzcże więcey z przypędzenia/ vćiśnioney prze zeń
12:
zbáwienney prawdy/ piſáć/ o rzecżách wielkich/ poważnych y
13:
świętych: bo o Bogu iedynym prawdźiwym/ o iedynym też y
14:
prawdźiwym ſynu iego Iezuśie Chriſtuśie: gdyż ná tych znáio-
15:
mośći żywot wiecżny zawiſł.
16:
Chcąc też iákoby práwie/ przez to
17:
piſánie/ z gruntu właſnego y nie omylnego/ budowánie ſwe o-
18:
tey rzecży wyſtáwić: wiedząc iż zá dobrym y porządnym gruntu
19:
tego wyſtáwieniem/ żywot wiecżny/ á zá złym záś y nie porzą-
20:
dnym śmierć wiecżną chodźi: vpátruię to/ iż do tákich rzecży po
21:
trzebá mi pierwey/ wſzytkie inpedimenta/ zawády/ rumy/ chwa-
22:
ſty
23:
ktorych X.K. wiele w ſwe Wędźidło nátkał/ ná ſtronę od-
24:
rzućić: á thák dopiero fundámentu ſię właſnego dokopawſzy/
25:
grunt zdrowy pokazáć y budowánie záłożyć.
1. Rymow ſzkodliwych potrzebne odrzucenie.

26:
Náprzod tedy od-
27:
kłádáć to y odrzucáć będę ná ſtronę/ cżego/ wiele I.M.X.K.
28:
w ſwym przećiw mnie
29:
(procż tego co ſię w pierwſzych kśiążkách
30:
odrzucáło/ y co ſię dla przedłużenia rzecży opuśćić muśi) piſániu
31:
nákładł: iákoby mnie/ ábo rácżey ktoremu inſzemu nie opátrzne
32:
mu cżytelnikowi/ drogę ku poznániu prawdy tym záśćiełáiąc:
33:
ocży też/ nie dobrze w rzecż wglądáiące/ zámydláiąc:
34:
áby y tym
35:
ſpoſobem ślad zátráćił/ ku poznániu błędow/ y ku wyśćiu z nich
36:
ná wolność zbáwienney prawdy. Choćiażby on to cżynił vmyśl
37:
nie chcąc y wiedząc: choćiaż też nie z vmyſłu/ niechcąc áni ſię cżu
38:
iąc: ále ták/ iáko y inſzych wiele cżyni/ będąc ſtárſzych ſwych błę
39:
dem záráżony y omamiony.
2. Potym fundámentu záłożenie.

40:
A potym dopiero/ o iedynym żywym
41:
y prawdźiwym Bogu oycu/ y o iedynym ſynu iego prawdźiwym
42:
Iezuśie Chriſtuśie/ náukę z ſłowá BOżego práwie z gruntu
43:
záłożę y káżdemu pobożnemu/ przed ocży wyſtáwię. Aby y I.
44:
M.X.K. y kto inſzy też/ y to w cżym ieſt błąd y omyłká/ y to w


strona: 104

104. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
cżym ſámá prawdá záwiſłá/
2:
y przy kim też oná ieſt (będźieli to
3:
wola Boża) poznáć mogł: y do tey prawdy cáłym ſercem pry-
4:
ſtáć? Conſideratis enim omnibus circumstantiis, totius huius domini Ca-
5:
nonici Poſnanienſis operis, vnum hoc praecipueillum conari video, vt ea,
6:
vix non omnia, quaecunque in verbo Dei, de Deo, de Christo, alijsque prae-
7:
cipuis Christianae religionis articulis, dicta ſcriptaue reperiuntur,
8:
autorita
9:
te quorundam ſuae farinae ſcriptorum, Antichristum Romanum promouen
10:
tium ac defendentium (quorum erroribus et ipſe album calculum adijce-
11:
re non est veritus) radicitus euellat extirpetque: quosdam vero ſanius hac
12:
in parte ſacram ſcriptura interpretantes repudiet, vel ſaltem ſilentio quaſi
13:
cadauera, a ſuis nouis theologis iam plane ſepulta praetereat:
14:
Acżkolwiek
15:
y to ktemu mowię/ wedle zdánia mego iż X.K. iákoby z vmy-
16:
ſłu/ chcąc zniknąć iáſnych świádectw ſłowá Bożeo / ktore pod-
17:
cżás wſpomináć muśi/ tych tylko ſobie/ ná nie/ piſárzow Anty-
18:
chriſtá Rzymſkiego wykłádu názbierał/ y do tych ſię zdánia przy
19:
łącżył/ ktorzy práwie náporząd ſłowo boże ſwymi plotkámi ſzpo
20:
cą:
21:
á tych áni wſpomina/ ktorzy nieco zdrowiey y przyſtoyniey/
22:
ono wykłádáią. A ták temu złemu zábiegáiąc/ vkażę to ná oko/
23:
X.K. we wſzytkim tym piſániu ſwym/ nie ma nic gruntowne-
24:
go: nic też ſzcżerośćią y prawdą ſłowá Bożego ſpolnego: co ſię
25:
tknie Bogá iedynego/ y iedynego nam od nieo dánego ſyná Me
26:
ſyaſzá Iezuſá Potomká Dawidowego:
X.K. nie ma nic gruntownego w piſániu ſwym.

27:
procż ſámych wynala-
28:
ſkow/ vſtaw y baśni Antichriſtowſkich/ ktorymi wprowádźił ſię
29:
między poſpolſtwo/ obcy Bog/ y obcy Meſyaſz ſyn Boży/ pi-
30:
ſmom ś. pátryárchom/ prorokom/ Chriſtuſowi ſámemu y Apo
31:
ſztołom z Ewánieliſtámi nieznáiomy.
Cżym X.K. rzecży ſwey dowodzi.

32:
Przetoż też iż ſię I.M.X.
33:
K. wźiął zá to/ co nie ieſt wedle Bogá y ſłowá iego/ tedy też te-
34:
go/ nie máiąc ſłowá Bożego Aryſtoteleſem y Dyabły nákoniec/
35:
wywieráiąc ie przećiw nam/ tákże Dyálektyką/ bo 10. praedica-
36:
mentis pogáńſkich Filozofow wynaleźieniem/ ktorych nigdy w
37:
ſpráwách zbáwiennych piſárze ſtárego y noweo Teſtámentu nie
38:
vżywáli.
39:
A cżyni to przećiw iáſnemu ſłowu Bożemu Ezá. 8. ꝟ 19.
40:
20. Gdźie duch Boży odſyła do Zakonu y świádectw. Ktory po
41:
ſtępek X.K. łácno káżdy obacży z kárty 36. 37. 251. etc. wſzákże
42:
zoſobná z trzećiey cżęśći kazánia 4. gdźie ſię predykámentámi
43:
báwi: á z kárty 227. 228. 383. pozna łácno pobożny cżłowiek/


strona: 105

ná Wędzidło X.K.P.105
1:
iáko cżárty/ iákoby z ſmycżá przećiw nam ſpuſzcża:
2:
choćiażći to
3:
cżyni cum quada culpae deprecatione, z nie iáką obmową pokorną: á
4:
le tym teo przed Bogiem nie zmáże. Bo nic po tákiey pokorney/
5:
ſpowiedźi/ gdy przedśię to cżłowiek płodźi cżeo ſię ſpowieda.
Ktorym porządkiem odpowiedánie moie ná rzecż X.K. poydzie.

6:
A iż
7:
byto tym ſnádniey/ co ſię o tym piſáć będźie/ káżdy poiąć y wyro
8:
zumieć mogł: z obacżeniem ták fałſzu/ iáko y prawdy: tákże záwi
9:
kłánia/ iáko y wywikłánia: ludzkiey nieſtátecżnośći y nienawi-
10:
ſney niezgody/ á ſtátecżnośći vprzeymey y miłey zgody ſłowá bo-
11:
żego: oto iuż porządkiem ſwym/ o tym naprzod/ co ieſt ná prze-
12:
káźie porządnemu budowániu náuki zbáwienney o Bogu y Chri
13:
ſtuśie/ mowić ábo piſáć pocżnę:
14:
á potym odłożywſzy ná ſtronę ru
15:
my y chwaſty ſzkodliwe/ náukę ſámę zbáwienną przedśię wezmę.
16:
Wſzákże y ták folguiąc y ſobie y I.M. nie wſzytkimi ſię báwić
17:
będę: Lecż niektore tylko z nich nákrotce pokażę. Boby to y
18:
bez koſztu y pracey więtſzey nie mogło być wſzytki błędy co ich ieſt
19:
w Wędźidle X.K. nie tykáiąc Kátholiki wſzytkiey Rzymſkiey:
20:
porządnie y doſkonále pokázáć:
21:
gdyż a planta pedis ad verticem capi
22:
tis non est in ea ſanitas.
W Rzymſkiey Kátholice nie máſz nic dobrego.

23:
Niemáſz nic zdroweo : nic zbáwiennego: nic
24:
ku żywotowi wiecżnev należącego: nic z Bogiem y Chriſtuſem
25:
ſpolnego: gdyby ſię ſłowem Bożym ſámym ſzcżerze y prawdźiwie
26:
y porządnie/ nie oglądáiąc ſię na ludzkie wymyſły y pobłażánia/
27:
wſzytko rozſądzáć miáło.
28:
Ale gdy przyidźie ná ludzki rozſądek/
29:
ná vſtáwy/ ná zdánie/ ná poſtánowienie: wywrocą teraz Loiko
30:
wie pogáńſką filozofią wſzytko ná nice/ poſtáwią nogámi wzgo
31:
rę: áż/ dobrawſzy y dopełniwſzy miárki ſwey/ ſámi potym będą
32:
wynicowáni/ y głową ná doł/ do wiecżney śmierći od żywotá w
33:
Chriſtuśie Iezuśie od Bogá podánego wyſtáwieni y wrzuceni.
34:
Ia tedy ſobie folguiąc/ muſzę ie ſkrácáć y niektorych tylko z nich
35:
dotykáć: gdyż ich ieſt bez licżby. Bo gdyby ſię ich teraz więcey ná
36:
kłádło: á X.K. przyſzłoby ná wſzytkie porządnie po proſtu ſzcże-
37:
rze y porządnie odpowiedáć: á nie ták iáko odpiſuie/ y káże ná
38:
moie Dyálogi: żalby mi I.M. było: bo by teo nie mogł bez wiel
39:
kiego kłopotu y potu odpráwić.
Folguiąc X.K. nie wſzytkie błędy iego ſpomináne będą.

40:
Chybáby mu Pan Bog dał v-
41:
pámiętánie y błędow ktorych mu kilká tylko znácżnych pokażę
42:
odbieżenie. A ia iáko I.M. fráſunku y kłopotu nie życżę/ tákbym
43:
rad áby mogł prawdźiwą drogę zbáwienną w Iezuśie Chriſtu-


strona: 106

106. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
śie od Bogá wyſtáwioną/ bez ludzkich wynalaſkow/ náleść
2:
y
3:
nią potym/ áż do żywotá wiecżnego chodźić: á to wedle ſłowá
4:
Bożego/ Chriſtuſá ſię/ á nie Antychriſtá/ trzymáiąc: y záprzaw-
5:
ſzy ſię ſámego śiebie/ á krzyż ſwoy ná ſię wźiąwſzy/ zá nim ná káż-
6:
dy dźień chodząc. Ná ktorym Iezuśie Chriſtuśie/ Boże day to/
7:
áby X.K. cále y ſzcżerze we wſzykim przeſtáć mogł/ y prze zeń do
8:
Bogá iedynego przyść/
9:
opuśćiwſzy w tey mierze ludźi pomárłe
10:
y inſze Antichriſtowſkie guſłá/ cżáry/ zabobony/ wymyſły/ vſtá-
11:
wy: á to ku temu y dla tego/ żeby mu to nie było/ áni mogło być
12:
przycżytano/ z inſzymi iego ſpołnabożnikámi/ co ono ćieleſnemu
13:
Izráelowi ná ocży było wyrzucano. Przybliżył ſię do mnie (mo-
14:
wi Pan Iehowáh.) lud ten vſtámi ſwoimi/ y chwali mię wárgá
15:
mi ſwoimi:
16:
lecż ſerce ich odalyło ſię odemnie/ á boiaźń ich prze-
17:
ćiwko mnie byłá ludzkim wyćwicżeniem: áleć mię prozno chwa
18:
lą/ vcżąc náuk ktore ſą ludzkimi mándátámi: iáko przez Ezáia
19:
ſzá y Chriſtuſá Bog mowił Ezá. 29. ꝟ 13. Mát. 15. ꝟ 9. Bo ieſli
20:
ſię/ ták dobrze od Bogá ſámego záleconego toru puśći/ á záſle
21:
pymi/ po ſtáremu wodzámi/ drogą przeſtronną y braną ſzeroką
22:
pobieży/
23:
á ieſzcże z thą bez vmieiętnośći zápálczywą śierdźiwo-
24:
śćią/ iáką w ſwoim Wędźidle pokázuie: iać nie ſądzę/ áni życżę
25:
nic złeo / Bog to moy do mnie wie/ ále ſię wżdy boię: áby z wodzá
26:
mi ślepymi w doł nie wpadł/ co z miłośći y życżliwośći ku vpá-
27:
miętániu ieo piſzę. Choćiażći ia to bacżę y cżyśćie rozumiem/ iż X.
28:
K. ták ſobie y tym dobrze tuſzy/
29:
y ták pewnie o ſobie rozumie/ że
30:
w tym Bogu poſługę cżyni: ále też to z łáſki Bożey/ iáśnie y nie
31:
omylnie/ pátrząc w ſłowo Boże/ iáko w ſłonecżną iáſność/ wi-
32:
dzę/ iż ſię ná tym/ nie cżuiąc ſię bárzo myli. A to iż temu wiáry
33:
dáć niechce/ cżemuby ſámemu wierzyć miał: á temu záś bárzo y
34:
názbyt wierzy/ y w tym wſzythkę ſwą nádźieię pokłáda/ przed
35:
cżymby iáko przed iádem vćiekáć miał:
36:
y co potym (vchoway pá
37:
nie Boże) ſerce iego y nádźieię nie tylko záwiedźie y omyli/ ále też
38:
y áż do oney wiecżney biedy (nie vznali ſię w cżás) wpráwi. Pá-
39:
nie Boże wſzechmogący zmiłuy ſię nád nim/ y nád inſzymi towá-
40:
rzyſzmi iego: á zwłaſzcżá/ ktorzy z niewiádomośći/ z záwiedźie-
41:
nia y omámienia/ chytrego Antichryſtá/ wſzetecżnice oney Bá-
42:
bilońſkiey/
43:
ktora z kubká ſwego złotego záráźliwą trućiznę ná-


strona: 107

ná Wędzidło X.K.P.107
1:
pawa y truie/ ty wſzytkie ktorzy/ przećiw tobie y Chriſtuſowi
2:
twoiemu grzeſzą. Náwroć ie Pánie Boże náſz do śiebie: áby ſię
3:
y oni zá potárgnieniem twoim mogli vpámiętáć y náwroćić do
4:
ćiebie: przy tobie ná potym zoſtáć:
5:
y tobie pánie ſámemu/ przez
6:
ſyná twego iedynego Iezuſá Chriſtuſá/ w duchu y w prawdźie/
7:
vſtáwicżnie powinną chwałę oddawáć. Amen y Amen.
Błędy X.K. iemu drogę do zbáwienia á mnie do piſánia porządnego zásłáły.

8:
KAP.2. Gdy ſię błędom I.M.X.K. tym pilniey przy-
9:
pátruię: ktorych/ iákom iuż rzekł: ieſt máło nie bez licżby:
10:
ktore
11:
też iáko I.M. drogę do poznánia prawdy záśćieláiąc: ták też
12:
y mnie do záłożenia fundámentu zbáwienney náuki ſą ná przeká-
13:
źie: że ſię porządnie budowáć/ nie odrzućiwſzy ich pierwey ná ſtro
14:
nę/ żadną miárą nie może. Ty tedy ia vpátruiąc/ bacżę to/ iż ná
15:
tym iednym przednieyſzym wſzytkie práwie záśiádły: y z tego też
16:
rozmnożenie y pośiłek biorą:
17:
iż I.M.X.K. z pryncypały ſwoimi/
18:
dworzány Antichryſtowymi/ máiąc ſię zá theologá tákiego/ kto
19:
ryby tylko ſłowá Boże/ á nie ſny y wymyſły ludzkie mowić miał/
20:
á to wedle náuki Piotrá ś. (ktorego ſię namiáſtkiem/ nieſłuſznie
21:
być rozumie/ z ſwoim Rzymſkim Papieżem) ták piſzącego: Ie-
22:
ſli kto mowi niechże mowi iáko wymowy Boże:
23:
ſłowá tego y wy-
24:
mow Bożych nie mowi/ iákoby przyſtało: ani ſię wedle nich rzą
25:
dźi: áni bez wſzey omyłki/ onym cále y z ſercá wierzy.
Zowąc ſię Piotrowym namiástkiem onego nie náśláduie.

26:
Zácżym też
27:
w wiele dźiwnych/ á nigdy niewywikłánych lábiryntow (nie cżu
28:
iąc ſię pewnie) wpadł:
29:
że wyśćia z błędow/ y celu do ktoregoby
30:
zmierzáć miał vpátrzyć nie może. Sed veluti caecus in ignota regione,
31:
huc atque illuc, manibus pedibusque palpando et calcitrando gyrum
32:
vertitur atque tumultuatur, cżego ia/ bacżąc to/ nie pomáłu żáłuię.
33:
A nie tylko to/ iż ſłowá Bożeo ſzcżerze/ prawdźiwie y wiernie nie
34:
mowi/ iákoby był powinien: iáko ſię potym ná mieyſcu ſwym
35:
nákrotce pokaże:
36:
ále co gorſza/ że się ieſzcże ná nie z ſercá práwie
37:
gniewáiąc/ ono y piaſzcżyſtym fundámentem/ y kuśićielową ſło
38:
dycżą/ y ſzátáńſkim przetákiem/ ábo rzeſzotem názywa: y o nim
39:
to twierdźi/ iż ktoby ſię ná nim ſámym budował/ y ná nim ſá-
40:
mym/ nie przyimuiąc nic/ coby w nim wyráźnie opiſano nie by-
41:
ło/ przeſtawął/
42:
żeby ono miáło być nagłownieyſzym fundámen
43:
tem wſzego kácerſtwá/ ktoryby dyabeł kuśićiel záłożyć miał: iá-
44:
ko piſze/ w Przedmowie do K.I.M. fol. b.
Ná słowo Boże gniewa ſię X.K.

45:
Co wſzytko (áby ſię


strona: 108

108 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
nie káżdy obacżył) pokrywa ſzátánem:
2:
iż on kuſząc Páná ſłowá
3:
Bożego vżywał: á iż by tám fundáment ten/ vćiekáć ſię do ſło-
4:
wá Bożego on że záłożyć miał/ mowiąc: Scriptum est enim, ábo-
5:
wiem nápiſano ieſt.
Szátáńskim to wymysłem twierdzi być vćiekáć ſię do słowá Bożego.

6:
Ale iáko to dobrze y mądrze cżyni I.M.X.
7:
K. potym ſię pokaże.
8:
Gdźie/ támże záraz/ iż tego ſam z śiebie nie
9:
ma/ ále z ſwych Kátholikow/ tego dokłáda/ ták mowiąc. Ná
10:
ſzy Kátholicy/ ten fundáment to iest, budowáć ſię ná ſamym słowie
11:
Bożym y mowić ſcriptum est, nápiſano iest okázowáli być fałſzywym
12:
bacżyć trzebá co ći dobrzy kátholicy twierdzą z wiela przycżyn/ ále
13:
nawięcey z tey/ iż go tákże/ wedle teyże reguły ich w piśmie ś. iá
14:
wnie wyráżonego nie máſz.
15:
Oſtrzegáli przytym/ iż ná tym pia-
16:
ſzcżánym fundámenćie/ w krotkim cżáśie miáłá vpáść więtſza
17:
cżęść ártykułow napewnieyſzych á napoważnieyſzych wiáry ná-
18:
ſzey mowę tę rozumieć trzebá o Rzymſkiey wierze, ktora ſie słowem Bo-
19:
żym brzydzi, nie o Christiáńskiey prawdziwey ktora ſię ná ſámym słowie
20:
Bożym buduie á między nimi y ſymbolum, ábo wyznánie Apoſztol-
21:
ſkie właſnego Apoſztolſkiego wyznánia słowo Boże nie pſuie,
22:
procż ſá-
23:
mych wymyſłow y przydátkow ludzkich krzecżenie máłych dźiátek y
24:
wiárá Toyce ś. ktorych rzecży weſpołek z odpusty, wodą, święcámi,
25:
ſpowiedzią, ktore trochę przed tym wſpominał tákże wyráźnie á miá-
26:
nowićie tu ſam ná ſię lice podáie iáko oni chcą nie omienia piſmo ś.
27:
Toć thy właſne áłowá ſą X.K. z krotką náſzą ná nie przeſtrogą
28:
właśnie wypiſáne.
29:
Ktore/ iáko ſą niezbożne/ iáko záráźliwe/ iá
30:
ko niechriſtyáńſkie/ iáko od prawdy/ do fałſzu vſtaw ludzkich/
31:
od zbáwienia do zátrácenia cżłowieká ćiągnące: y iáko k temu
32:
podobne ſą ſłowam onych kśiążąt/ ktorzy przećiw Dawidowi
33:
mowili/ gdy on ſobie w ſámym zakonie Bożym rozmyślał (Pſal
34:
119. ꝟ 23) łácno káżdy pobożny będźie mogł obacżyć:
35:
á zwłaſzcżá
36:
sſtąd/ gdy ſię pokázowác będźie z ſámychże piſm ś. y ſkąd inąd
37:
zacność/ powagá/ y pewność nie omyláiąca nikogo ſłowá Bo
38:
żego ná wieki trwáiącego. Gdźie ſię to iáśnie pokaże/ iż nád ſło
39:
wo Boże/ nie ma być nic wnoſzono/ ſtánowiono/ przyimowa-
40:
no y pochwalono/ w káżdey ſpráwie zbáwienney.
41:
Owſzem/ nim/
42:
wſzytko z ludźi wnieśione nabożeńſtwo/ wſzytki wymyſły/ ku-
43:
glárſtwá/ zabobony/ ceremonie/ ſzáłáwiły/ á nád to y ſámy mo-
44:
wy y terminy o Bogu/ o Chriſtuśie/ o zbáwieniu/ o vſpráwiedli


strona: 109

ná Wędzidło X.K.P.109.
1:
wieniu/ o wierze/ o poświęceniu/ máią być licowáne y z gromá
2:
dy wiernych wywoływáne/ wyświecáne y wygłádzáne.
3:
Aby ſam
4:
Bog miał ſwą chwałę/ á ſłowo iego ſwoię w wiernych powagę.
5:
Co ſię wſzytko naprzod ſámym ſłowem Bożym iáſnym y praw-
6:
dźiwym pokázowáć będźie: potym też y ſtárych wielu Kátholi-
7:
kow piſmy: áby tá chytrość ſzátáńſka/ ktorą ſię piſmo ś. we złe
8:
v ludźi mniemánie przywodźi/ tym doſtátecżniey mogłá być po
9:
znána y odrzucona:
10:
y chytrość też y niezbożność tych nowych
11:
Kátholikow/ o ktorych to I.M.X.K. piſze iż oni okázowáli
12:
to być fałſzywym piaſzcżytym fundámentem/ y rzeſzotem cżár-
13:
towſkim/ gdy by ſię kto ná ſámym ſzcżerym ſłowie buduiąc/ ſzcże
14:
rze też y prawdźiwie nie iáko kuśićiel ſzátan/ ále iáko zbáwićiel
15:
Chriſtus Pan/ mowil/ Scriptum est enim, ábowiem nápiſano ieſt.
Nowych X.K. Kátholikow nitzbożność.

16:
Gdyż to ieſt nápewnieyſza/ iż ći mili nowi Kátholikowie máiąc
17:
iuż w tey mierze odięty ſmák duſzny/ á ktemu zmyſły záślepione/
18:
ktore ſmáku ſłowá Bożego nie cżuią: á máiąc záś z drugiey ſtro
19:
ny/ falſum quendam appetitum, chęć iákąś ćieleſną do vſtaw y wy-
20:
myślnych nałogow ludzkich/ nie mogą inácżey mowić y cżynić:
21:
iedno iáko też przedtym mowili oni/ ktorzy zaſtępom niebie-
22:
ſkim/ ábo Krolowey niebieſkiey ſłużyli/ krom Bogá iednego/
23:
kádząc iey y plácki piekąc. Iere. 7. ꝟ 18. á 4.7. ꝟ 3. podobne pe-
24:
wnie tym ktore teraz ná ofiárę zmyśloną w kleſzcżách żełaznych
25:
piekáią. Ktorych nowych Kátholikow niezbożną śmiáłośćią
26:
y X.K. záwiedźiony/ oto ſię y ták y owák wierćieć muśi/ to raz
27:
zá to/ á drugi ſię zá owo chwytáiąc.
28:
Ze też przedśię pod cżás ſło
29:
wo Boże záleca/ y onym obiecuie rzecży ſwey dowodźić: á indźie
30:
ielży / iáko ſię znáć dáło. Záleca ie rzkomo w kazániu 1. fol. 6. frá
31:
ſuiąc ſię ná ſprzećiwniki: iż oni tylko piſmo ſámo przyimuią: á iż
32:
ie (iáko on twierdźi) okęſzone przywodzą.
Iáko ſię X.K. wierći, gdy też kiedy muśi słowo Boże wſpomináć,

33:
Tákże też piſze/ w ká-
34:
zániu 4. fol. 182. obiecuiąc/ to co twierdźi z ſłowá Bożego poká
35:
zowáć: ácżći záś nátychmiaſt/ obacżywſzy ſię podobno/ iżby mu
36:
ták prętko wątku nie doſtáło/ tych ſłow vżywa/ iż choćiaż nie
37:
ták wyráźnie to cżynić chce ábo może/ iáko w przeſzłym kázániu
38:
w ktorym tęż babę, iáko mowią, naydzie, tylkoż to że ná inſze kołá prze-
39:
ſádzoną.
40:
ále przedśię per logicam demonstrationem, et conſequentiam
41:
neceſsariam. Toieſt/ iákoby po proſtu dla nieukow rzekł/ filozow


strona: 110

110. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
ſkimi łápácżkámi/ cżyniąc z łycżká/ rzemien. Apotym ieſzcże w
2:
3. cżęśći kazánia 4. fol. 529. gniewáiąc ſię ná heretyki/
3:
ktorzy pi
4:
ſzą/ iż Chriſtus miał chwałę v oycá w przyźrzeniu: y onym to
5:
zbijáiąc/ ták mowi: Iż o tym przeyźrzeniu piſmo ś. namniey tám
6:
nie wſpomina: á ſrodze tego zákázuie/ co rożnego opiſániu ſwe
7:
mu przydáwáć etc. A iż to mowiąc X.K. gruntu przedśię nie ma:
8:
co y zſtąd znáć/ iż gdy go z iedney ſtrony co poprze: wnet ſię ná
9:
drugą obroći:
10:
iákoby z łuku y z ſámoſtrzału (iáko mowią) ſtrze
11:
láiąc: przetoż y drugich/ to ieſt Ewánielikow ſobie bárzo prze-
12:
ćiwnych: ktorzy iuż po wielkiey cżęśći z opánowánia Antichry-
13:
ſtá Rzymſkiego wyſzli: bacżąc to tylko do nich/ że ſię ieſzcże fun-
14:
fámentu prze zeń záłożonego trzymáią/ pilnie nápomina/ áby
15:
ſię záś wroćili do gośćińcá powſzechnego z ktorego wyſtąpili:
16:
to iest, do zrzodłá wſzech niezbożnych wynalaskow vkázuiąc tho y
17:
twierdząc/ iż nas/ ktorzyſmy iuż z łáſki Bożey/ przędźiwá tego
18:
tám Antychryſtowskiego ſą wolni: ktorymeſmy też bárzo długo
19:
wplątáni byli/ trudno máią zbić/ z fundámentu tego: to ieſt/ iż
20:
nie ma być nic przyimowano/ cżego nie máſz wyráźnie w piśmie
21:
ś.
22:
Skąd káżdy/ ktoby ſię iedno ſzcżerze Bogá bał/ bacżyć może/
23:
iáko ślad tráći: raz zgołá nic dobrego o ſłowie Bożym piſánym
24:
nie trzymáiąc/ owſzem ie náporząd hydząc/ rzeſzotem ie ſzátáń-
25:
ſkiem názywáiąc etc. á drugi raz ie záś (ále iáko ſzcżerze/ Bog to
26:
ie) wrzkomo zálecáiąc/ y nim dowodźić tego o co prza idźie/
27:
obiecuiąc. Ano przedśię nic k rzecży.
28:
Bo oprocż niepobożnych
29:
álegoriy/ wſzythko Loiką/ y świádectwy ſwych ſzkolnych Zofi-
30:
ſtow/ Aryſtoteleſem y ſzátány/ ku zniſzcżeniu prawdy zbáwien-
31:
ney/ ſłowá Bożego/ zámyka/ twierdźi/ ſtánowi. Ná co ia beś-
32:
piecżnie/ z Erázmuſem Roter. mężem onym zacnym/ ktorego y
33:
ſam Papież Lew. 10. ſynem ſwym vmiłowánym názywáł/ y An
34:
notácyie iego ná nowy Teſtáment zálećił/
35:
iáko ſię y w pierwſzych
36:
kśiążkách wſpomináło rzec mogę: Mihi nulla haereſis videtur perni
37:
cioſior, nulla blaſphemia ſceleratior, quám ſi quis Philistinorum exemplo,
38:
Euangelici agri puteos, qui á Christo venam habent aquae viuae, ſcatentis
39:
in vitam aeternam, terra oppleat, et ſenſum ſpiritualem vertat in carna-
40:
lem,
41:
(quod etiam é conuerſo dici optimé potest, de inuerſione ſenſus carna-
42:
lis ſeu literalis in ſpiritualem, alegoricum, anagoicum et c.) doctrinam cae


strona: 111

ná Wędzidło X.K.P.111.
1:
lestem deprauet in terrenam: acſacroſanstaChristi dogmata detorqueat,
2:
imo corrumpat.
3:
To ieſt/ krotko mowiąc: Nie máſz kácerſtwá ſzko
4:
dliwſzego/ iedno gdy kto przykłádem Filiſtyńcżykow/ ſtudnię
5:
polá Ewánielitſkiego/ ktore máią od Chriſtuſa źrzodło wody
6:
żywey wyſkákuiącey ku żywotowi wiecżnemu/ źiemią nápełnia/
7:
á zmyſł duchowny obráca w ćieleſny tákże ćieleſny w duchowny á ná-
8:
ukę też niebieſką nicuie w źiemſką etc. cżego ia bacżę pełno ieſt w
9:
tym I.M. Wędźidle.
Rum pierwſzy y naſzkodliwſzy, trzebá naprzod odrzucáć.

10:
Ale iż to ieſt naprzednieyſzy rum: ábo rá-
11:
cżey przed Bogiem y wiernymi/ ſmrodliwy gnoy/ ná ſámym ſło
12:
wie bożym nie przeſtáwáć/ owſzem ie ſłodycżą y rzeſzotem ſzátáń
13:
ſkim názywáć: á ná plotkách ſię wymyſłow ludzkich wieſzáć:
14:
przetoż ten przed inſzymi trzebá wyſzuflowáć:
15:
á potym y dru
16:
gie/ tákże ſłowem Bożym odkryte/ precż porządkiem ſwym wy
17:
rzucáć.
Iż X.K. twierdzi żeby tego w piśmie ś. nie było iż á nim ſámym mamy przeſtawáć.

18:
KAP. 3. Acżkolwiek tedy X.K. w ſłowách ſwych wyżſzey
19:
wypiſánych/ ktore z theologow ſwych niektorych wycżerpnął/
20:
gániąc piſmo ś. y ono ſłodycżą y rzeſzotem ſzátáńſkim/ á fundá-
21:
mentem piaſzcżyſtym názywáiąc/ tylkoż rzecż iednę nawięcey bie
22:
rze przedśię: to ieſt tę/ żeby to w piśmie ś. nie miáło być wyrá-
23:
źnie obwárowano/ iż ná nim ſámym przeſtáwáć mamy/ á oprocż
24:
niego nic ſię nie ważyć.
25:
Iednák mnie zda ſię zá potrzebną/ o ſło
26:
wie Bożym/ y nádto co więcey tu pokazáć. Azaby ſię kiedykol-
27:
wiek ći nowi X.K. theologowie/ á on z nimi/ obacżyć y záwſty-
28:
dáć mogli/ y tego głupieo / y náder niewſtydliweo zuchwálſtwá
29:
y przepychu przećiw Bogu y ſłowu iego odbieżeć: á zá ſámo ſię
30:
ſłowo Boże ſzcżyrze y ſtátecżnie vchwyćiwſzy/
31:
wſzytkie cżáry/ gu
32:
ſłá/ báłwochwálſtwá/ wymyſły/ báśni/ plotki y vſtáwy kośćio-
33:
łá Rzymſkieo z wiernych ludźi ſerc wykorzenić/ y z gránic ſwych
34:
potym wypálentowáć.
Okaże ſię tedy przećiw niemu 5. rzecży.

35:
Powiem tedy tu iuż o ſłowie Bożym po-
36:
rządkiem ſwym pięć głownieyſzych rzecży/ áby z nich inſze mo-
37:
gły być poznáwáne:
38:
á powiem nie z głowy ſwey/ áni z cżyiey in-
39:
ſzey/ ále z tegoż ſámego ſłowá Bożego świádectw:
1. Iż nád słowo Boże nie máſz nic zacnieyſzego.

40:
Z ktorych tá
41:
ieſt pierwſza: Iż nád ſłowo Boże/ niemáſz nic zacnieyſzego/ po-
42:
ważnieyſzego/ cżyſtſzego/ gruntownieyſzego y pewnieyſzego. Iá-
43:
ko ſię to z tych Piotrá ś. ſłow znácżnie pokázuie.
44:
Káżde proroc
45:
two piſáne/ nie bywá właſnego wykłádu: gdyż nie wolą ludzką


strona: 112

112 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
przynieśione ieſt niekiedy proroctwo/ ále od duchá ś. popchnie-
2:
ni mowili ludźie Boży święći. 2. Petr. 1. ꝟ 20. Coż może nád to
3:
być znácżnieyſzeo? co też pewnieyſzego/ ná to co z duchá ś. przez
4:
ś. też ludźie pochodźi?
5:
Trzebáli w tym wątpić? trzebáli lekce
6:
ważyć/ y rzeſzotem y ſłodycżą ſzátáńſką to názywáć? Abo ieſzcże/
7:
możeli tá mowá tych to nowych Kátholikow/ náporząd z ſło-
8:
wá Bożego/ iż ich w oczy kole/ ſzydzących/ zá dobrą y prawdźi-
9:
wą być pocżytána? Mogąli być theologámi názwáni/ y w po-
10:
cżet wiernych chwalcy Bożych policżeni?
11:
ponieważ ſłowo Bo-
12:
że ták niewſtydliwie hańbią y z nádchnienia duchá ś. podánie/
13:
ſłodycżą y rzeſzotem ſzátáńſkim/ vſtámi ſwemi plugáwemi zo-
14:
wią y cżynią? O niebożętá/ pomamione przez te fáłſzywe y nie-
15:
zbożne náucżyćiele y wodze/ obacżayćie ſię wżdy poki ieſt cżás/
16:
niż ono nagłe zginienie/ iáko śidło/ przypádnie:
17:
á ták co rychley
18:
od tych wodzow ślepych vćiekayćie/ żebyśćie z nimi záraz w doł
19:
nie wpádli/ gdźie będźie płácż y zębow zgrzytánie. Azaż ták ſobie
20:
on Krol y Prorok święty Dawid/ lekce ważył piſmo Moiżeſzo-
21:
we/ choćiaż ieſzcże ćieniámi y figurámi/ á nie ſámą właſną rze-
22:
cżą nápełnione? zali go nie ták v śiebie poważał/ że ie zá nacżyſt
23:
ſze Boże wymowy miał?
24:
Dáremneli ſą nie prawdźiweli ſą ty ſło
25:
wá iego? Eloquia domini, eloquia, Wymowy (mowię) Iehowine/
26:
wymowy ſą cżyſte: śrebro ſą wypławione ná teśćie gliniánym/
27:
ocżyśćione po śiedḿkroć. Pſal. 12. ꝟ 7. A w Pſálmie záś 19. ꝟ
28:
8. o tymże piſmie świętym mowiąc/ á zakonem ie y przykazánim
29:
názywáiąc ták piſze: Zakon Iehowin doſkonáły ábo nie pomázány
30:
.... náwrácáiący duſze:
31:
świádectwo Iehowine/ ieſt praw-
32:
dźiwe/ ktore z proſtaká ábo z dziećiny cżyni mądrego. Przykazá
33:
nia Iehowine ſą proſte/ ktore ſerce rozweſeláią: roſkazánie Ieho
34:
wine ieſt cżyſte ktore oświeca ocży etc. Co mowi dla teo / iż ie ſo-
35:
bie miał (iáko piſze Pſál. 119. ꝟ 105.) zá pochodnią nogam ſwym.
Wielce ſą nieſzcżęſni ktorzy ſię w słowie Bożym nie kocháią.

36:
Dla cżeo też y tych ſzcżęśliwymi być opowiedał/ ktorzy ſię w tym
37:
Páńſkim zakonie kocháli/ y w nim w wednie y w nocy rozmyſlá
38:
li. Pſál. 1. ꝟ 1. á 119. ꝟ 1. Z ktorego ſłow tákich/ łácno to káżdy o-
39:
bacżyć może: iż ieſli ći ſą ſzcżęśliwi/ ktorzy ſię w ſłowie Bożym
40:
kocháią/ nim ſię rządzą/ y onego przyſtrzegáią:
41:
tedy ći muſzą
42:
być nád inſze wſzytkie nieſzcżęſliwſzy/ y iuż práwie opłakáni/ kto-


strona: 113

ná Wędzidło X.K.P.113.
1:
rzy o nie niedbáią/ y ná nie ſię z ſercá/ dla kuchnie ſwey/ dla fol-
2:
wárku/ wśi/ miáſtecżek/ kánoniy/ plebániy/ y inſzych/ gniewáią/
3:
y ono lżą: iáko ſię iuż pokazáło.
4:
Ale opuśćiwſzy o tym inſzych wie
5:
le świádectw/ ktorych v Moiżeſzá/ w Pſálmiech/ y inſzych pi-
6:
ſmiech ś. doſyć/ oto tu ieſzcże iednoż tylko położę/ ktore ieſt 5.
7:
Moi. 4. ꝟ 5. gdźie ták mowi Moiżeſz do ludu: Wey/ náucżyłem
8:
was vſtaw y ſądow/ iáko mnie roſkazał Iehowáh Bog moy/ á
9:
byśćie ták cżynili w pośrzod źiemie/ do ktorey idźiećie/ ábyśćie
10:
ią odźiedzicżyli.
11:
Strzedz tedy będźiećie y cżynić: co wam roskázuię
12:
Abowiem toć ieſt mądrość y vmieiętność wáſzá/ przed wſzemi
13:
ludzmi ktorzy vſłyſzą o tych wſzytkich vſtáwách: że też mowić
14:
będą: Tylkoć ten lud ták wielki mądry ieſt y vmieiętny. Abo-
15:
wiem ktoryż ieſt lud ták wielki/ ktoryby Bogá miał ták ſprzyiá-
16:
znego (ábo bliſkiego) iáko Iehowáh Bog náſz we wſzytkim oco
17:
byſmy do niego woláli?
18:
Abo ktory narod ták wielki? ktoryby v
19:
ſtáwy y ſądy ták ſpráwiedliwe miał/ iako ieſt ten wſzytek zakon/
20:
ktory ia wam dźiś podáię. Tylkoż pilnuy á ſtrzeż bárzo duſze ſw o
21:
iey/
ábyś niezápominał ſłow ktore widźiáły ocży twoie/ áby ſnadź
22:
nie odſtąpiły/ przez wſzytek cżás żywotá twego/ od ſercá twoieo.
23:
Toć ták Moiżeſz o ſłowie Bożym/ to o zakonie y o wſzytkich v-
24:
ſtáwách y roſkazániach Bożych nápiſał/ zálecáiąc ie: y wſzytko
25:
ſzcżęśćie/ wſzytek grunt/ pewność y zacność w nich záſádzáiąc y
26:
pokłádáiąc/ y do nich ſámych ſercá ludzkie przywięzuiąc: á nie
27:
ták/ iáko X.K. Kátholicy y on ſam z nimi cżyni. A Chriſtus Pan
28:
tego ieſzcże dokłáda/ mowiąc ták:
29:
Nie możeć być rozwiązáne
30:
to iest w niwecż obrocone piſmo Ian. 10. ꝟ 35. Rozumieć mamy w
31:
tym wſzytkim co w nim ieſt nápiſano. Bo łácniey (iáko indźiey
32:
mowi) niebu y źiemi przeminąć/ niż iedney kreſce z zakonu v-
33:
páść Luk. 16. ꝟ 17. A o ſwych záś ſłowách/ ták też mowi: Nie-
34:
bo y źiemiá przeminą/ á ſłowá moie nie przeminą/ Mát. 24. ꝟ
35:
35. ále o tey pierwſzey rzecży niech ná tym będźie doſyć.
2. Iż oprocż słowá Bożego nie mamy nic przyimowáć.

36:
Wtora rzecż ieſt/ o tymże ſłowie Bożym/ w piśmie ś. nam ro-
37:
ſkazána y zálecona/ to ieſt ábyſmy oprocż niego nic nie przyimo-
38:
wáli/ áni cżego inſzego dźiatek ſwych vcżyli: owſzem ſię wſzelá-
39:
kich vſtaw y wymyſłow ludzkich wyſtrzegáli/ y od nich vćieká-
40:
li. O cżym ták nápiſano cżytámy: naprzod 5. Moi 4. ꝟ 9.
41:
Pil-


strona: 114

114. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
nuy y ſtrzeż bárzo duſze twey/ ábyś nie zápominał ſłow ktore wi
2:
dźiáły ocży twoie: áby ſnadź nie odſtąpiły/ przez wſzytek cżás ży-
3:
wotá tego/ od ſercá twoiego: ále o nich niech wiedzą ſynowie
4:
twoi/ y ſynowie ſynow twych.
5:
A káp. 6. ꝟ 6. y będą (mowi Moi-
6:
żeſz do ludu) ſłowá te ktore ia tobie dźiś roſkázuię/ w ſercu twym/
7:
y powtarzáć ie będźieſz ſynom twym/ y będźieſz o nich mowił śie
8:
dząc w domu ſwym/ y idąc w drodze/ y kłádąc ſię y wſtáiąc: y
9:
vwiążeż ie ná znák ná ręce twoiey/ y będą nacżelnikámi między
10:
ocżymá twoimi/ y nápiſzeż ie ná podwoiách domu twoiego/ y ná
11:
branách twoich.
12:
Co potym y káp. 11. ꝟ 18. 19. 20. powtarza y z pil
13:
nośćią wielką roſkázuie. To iedná iż ſłowá ſwego każe z pilno-
14:
śćią przyſtrzegáć/ y onego dźiatek/ á nie ludzkich baiek/ vcżyć:
15:
iákich ieſt w papieſtwie bez licżby/ y miáry: że ich y v Pogan ni-
16:
gdy ták wiele nie było: ktore tu X.K. forytuie/ gdy ſię ták z ſwoi
17:
mi Kátholikámi ná ſłowá Boże gniewa.
Nic do słowá Bożego nie przydawáć.

18:
Pátrzmyż drugiey/ to
19:
ieſt/ iż do tego ſłowá Bożego nie godźi ſię nic przydawáć: áni
20:
vmnieyſzáć. O cżym ták 5. Moi. 4. ꝟ 2 Nie przydaćie nic do ſło
21:
wá moiego mowi to Bog ktore ia wam roſkázuię: áni też do niego
22:
co odeymiećie: lecż chowáć będźiećie roſkazánia Iehowy Bo-
23:
gá wáſzego/ ktore ia wam roſkázuię.
24:
A Káp.5. ꝟ 32. Strzedz te
25:
dy będźiećie tego/ iakobyśćie cżynili ták iáko wam roſkazał Ie-
26:
howá Bog wáſz. Nie odchylayćież ſię áni ná práwo áni lewo etc.
27:
Iáko zoſobná y Iozuemu roſkazał Bog/ áby ſię od ſłow iego ná
28:
żadną ſtronę nie odchylał: ále w nich ſámych rozmyślał. Ioz.1.
29:
ꝟ 7. A w Przypowieśćiách też zacność y doſkonáłość ſłowá Bo
30:
żego zálecáiąc/ mowi:
31:
Wſzelka mowá Boża ieſt wycżyśćiona/
32:
y ieſt tarcżą tym ktorzy ſię ná nię ſpuſzcżáią. Nie przydawayże
33:
do mow iego/ ábyś nie był ſtrofowan/ y kłamcą ználeźion. Przy.
34:
30. ꝟ 5. Gdyż y według Páwłá ś. Ieſli do ludzkiego przymierza
35:
ábo Teſtámentu śmierćią vtwierdzonego nie godźi ſię nic przy-
36:
dawáć: (Gál. 3. ꝟ 15. Hebr. 9. ꝟ 17.)
37:
á iákożby ſię miáło godźić
38:
przydawáć co do Teſtámentu ábo ſłowá Bożego/ wielą cudow
39:
y znákow á náwey y śmierći tey ſyná Bożego vtwierdzonego?
40:
co y potym cżęſto powtarza/ y dla tego y ná tę ſtronę y ná owę
41:
to ieſzcże wáruiąc mowi: Z iedney ſtrony żywot pilnuiącym roſka
42:
zánia Bożeo obiecuiąc/
43:
á z drugiey ſtrony śmierćią przeſtępcom


strona: 115

ná Wędzidło X.K.P.115.
1:
grożąc/ á to tymi ſłowy. Strzedz będźiećie vſtaw moich y ſądow
2:
moich/ ktore gdy cżynić będźie cżłowiek żyć z nich będźie. Iam
3:
Iehowáh 3. Moi. 18. ꝟ 5. A Ezech. 20. ꝟ 11. lámentuiąc Bog ná
4:
lud zły ktory ſię niechćiał rządźić wedle ſłowá iego/
5:
iáko teraz
6:
X.K. y Kátolikowie cżynią/ ktorymi rzecży ſwey podpiera: ták
7:
też mowi. Dałem im vſtáwy moie/ y oznáymiłem im ſądy moie:
8:
w ktorychby żył cżłowiek gdyby ie cżynił etc. Lecż iż tego nie cży-
9:
nili/ przetom wylał gniew ſwoy ná nie etc. A cżynił to Bog dla
10:
teo iż też ták powiedźieć był racżył/ 5. Moi. 27. ꝟ 26. iáko y Pá
11:
weł ś. do Gál. 3. ꝟ 10. wſpomina mowiąc:
12:
Przeklęty ktoryby
13:
ſobie nie poſtánowił ſłow zakonu tego áby ie cżynił: á rzecże wſzy
14:
tek lud Amen. A mowił to Bog o onym zakonie/ ktory ieſzcże
15:
ćieniem był dobr przyſzłych: y ktory nic nie przywiodł do doſko-
16:
náłośći: á coż rozumiemy o nowym/ ktory ieſt nád on ſtáry y iá-
17:
śnieyſzy y doſkonálſzy?
Iż nowego przymierza zacnieyſze ſą piſmá przetoż ich więcey trzebá przystrzegáć.

18:
bo co on był iáko świecá ábo kágániec w
19:
ćiemnym mieyſcu poſtánowioná (iáko 2. Petr. 1. ꝟ 19. cżytamy)
20:
to iuż náſz nowy ieſt iáko iutrzenká y dźień. Przetoż też ták o nim
21:
mowi Piſarz liſtu do Hebreow. 2. ꝟ 1. Trzebá nam tym więcey
22:
pilnowáć tego coſmy ſłyſzeli/ byſmy ſnadź iáko dziuráwe nacżynie
23:
nie przećiekali.
24:
Bo ieſlić mowá przez Anioły powiedźiáná byłá
25:
trwáła: á káżde przeſtępſtwo y niepoſłuſzeńſtwo ſpráwiedliwą
26:
zapłátę bráło: iákoż my vćiecżemy/ tákowego zbáwienia zánied
27:
bawſzy? etc. A iż przez mowę Anielſką rozumie ſłowo y wyroki Bo
28:
że/ od Bogá ſámego przez Anioły Moiżeſzowi podáne: o tym
29:
znácżnie (Dźie. 7. ꝟ 38. Gál. 3. ꝟ 19.) cżytamy: co ſobie káżdy ktoby
30:
temu wiáry dáć nie chćiał przecżytáć może.
31:
Ia ſię do rzecży pier-
32:
wſzey wrácam/ że nam ty więcey dla tego trzebá pilnowáć ſło
33:
wá Bożego/ w nowym Przymierzu podánego/ iż ieſt zacniey-
34:
ſze y doſkonálſze: y więtſza kaźń idźie ná przeſtępce iego: iáko to
35:
máło nie ze wſzytkiey káp. 3. y 4. Heb. káżdy obacżyć może. Wſzák
36:
że zoſobná z tych ſłow (káp. 10. ꝟ 28.
37:
Ktoby odrzućił zakon Moi
38:
żeſzow/ bez miłoſierdźia ná dwu ábo ná trzech świádkach vmie
39:
ra: iákoż mniemaćie/ dáleko ſrożſzego karánia godźień nie bę-
40:
dźie/ ktoby ſyná Bożego podeptał á pewnie go káżdy ten depce kto
41:
nie żyie wedle słowá iego y kreẃ przymierza przez ktorą był poświę
42:
cony pokaláną być rozumiał iáko cżynią Papieżnicy,
43:
gdy wodą y


strona: 116

116. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
inſzymi wymysłámi ſwoiemi głádzić vśiłuią grzechy, á nie ſámą krwią
2:
Chriſtuſową y duchá łáſki zelżył. Przetoż y Páweł ś. pilnuiąc tyl-
3:
ko tego co mu Pan obiáwił: cżego go náucżył/ y co mu roſka-
4:
zał:
5:
ważyć ſię niechćiał nic mowić/ piſáć/ ſtánowić/ nád iego ro
6:
ſkazánie: iáko znáć z tych ſłow iego ktorych vżywa 1. Kor. 7. ꝟ
7:
25. O dźiewicách nie mam roſkazánia Páńſkiego/ wſzákoż rádę
8:
dawam etc.
Páweł ś. nie ważył ſię nic stánowić procż miánowitego roskazánia Páńskiego.

9:
Y záś káp. 11. ꝟ 23. Iam wźiął od Páná com też wam
10:
podał: Przetoż (mowię) pewien tego będąc iż nic ſwego nie po
11:
wiedał/ ále to tylko co mu było od Páná roſkazano/ ták ieſzcże
12:
ná inſzym mieyſcu mowi: (1. Kor. 14. ꝟ 37.) Ieſli kto zda ſię być
13:
prorokiem/ ábo duchownym/ niechże pozna/ iż to co wam piſzę/
14:
ſą páńſkie roſkazánia.
15:
A potym záś y tego dokłáda (Gal. 1. ꝟ 8.)
16:
o ſwym przepowiedániu Ewánieliey Chriſtuſowey: Iż choćiaż-
17:
byſmy my to iest Apoſztołowie ábo Anioł z niebá przepowiedał
18:
wam/ nád to coſmy wam przepowiedáli/ niech będźie przeklęc
19:
twem. Iákoſmy przedtym powiedáli/ y teraz záśię mowię: Ie
20:
ſliby wam kto opowiedał/ nád to cośćie wźięli: niech będźie prze
21:
klęctwem.
22:
Nu/ ázaż to nie doſyć iáſna/ iż ták w ſobie ieſt doſko
23:
náłe/ cáłe/ doſtátecżne/ święte/ zbáwienne y ſkutecżne ſłowo
24:
Boże/ że do niego nie ma być nic przydawano/ áni od niego vy-
25:
mowano?
Iż ná słowie Bożym przestawáiąc wſzytki ludzkie vstáwy nim mamy odrzucáć.

26:
Azaż y tym ſámym nie ſą zgánione wſzytkie ludzkie
27:
wymyſły/ przydatki/ vſtáwy? ktorych iáko też piſmo ś. zákázu-
28:
ie/ ſłuchaymy. Ono o tym ták naprzod nápiſano cżytamy (3.
29:
Moi. 18. ꝟ 2.) ſłowá Boże do Izráelá/ w vſtáwách przodkow
30:
ſwych bez ſłowá Bożeo przedtym wyćwicżonego: áby ie iuż opu-
31:
śćiwſzy ná ſámym ſłowie y roſkazániu Bożym przeſtawał.
32:
Iam
33:
Iehowá Bog wáſz mowi Pan wedle vcżynkow źiemie Egipt-
34:
ſkiey/ w ktoreieśćie mieſzkáli/ nie będźiećie cżynić: áni wedle v-
35:
cżynkow źiemie chánáneyſkiey/ do ktorey ia was wprowadzam/
36:
cżynić będźiećie: áni chodźić będźiećie wedle vſtaw ich. Lecż ſą-
37:
dy moie cżynić będźiećie/ y vſtawy moie chowáć będźiećie/ áby-
38:
śćie w nich chodźili:
39:
Iam Iehowán Bog wáſz. A potym przez
40:
Proroká Ezechielá ták mamy powiedźiano. Nie chodźćie w v-
41:
ſtáwách Oycow wáſzych: áni ſądow ich przyſtrzegayćie: áni ſię
42:
báłwánámi ich pyſklićie: Iam ći Iehowáh Bog wáſz/ chodźćież
43:
w vſtáwách moich/ y ſtrzeżćie ſądow moich y cżyńćie ie Ezech


strona: 117

ná Wędzidło X.K.P.117.
1:
20. ꝟ 18.
2:
A o náuce Nowego przymierza ták mowi Ian ś. odrzu
3:
cáiąc náuki Antichryſtowſkie/ fałſzywych náucżyćielow. 2. Ian.
4:
ꝟ 10. Ieſli kto przychodźi do was/ á tey náuki nie przynośi/ nie
5:
przyimuyćie go do domu/ áni go pozdrawiayćie. A pan Chriſtus
6:
ſam lámentuiąc ná złe żydy: ktorzy odrzućiwſzy roſkazánie Bo
7:
że/ żyli wedle vſtaw ſwych: iáko teraz cżynią Kátholicy Rzym-
8:
ſcy/ ták mowi:
9:
W niwecż obroćiliśćie roſkazánie Boże/ dla vſtá
10:
wy wáſzey etc. Mát. 15. ꝟ 6. Lecż prożno mię chwalą/ vcżąc náuk
11:
przykazániá ludzkieo / Már. 7. ꝟ 6. etc. A Páweł ś. roſkázuie Ty
12:
tuſowi mowiąc o Kreteńcżykach (Tit. 1. ꝟ 13.) Oſtrze ie ſtrofuy/
13:
áby zdrowi byli w wierze: Nie báwiąc ſię żydowſkiemi báśniá-
14:
mi mowi ták
15:
iż ieſzcże dáleko ſproſnieyſzych y nikcżemnieyſzych nie by-
16:
ło Papieskich ktorych teraz pełne ſą Kośćioły y Kśięgi ich y mándaty
17:
ludzkiemi/ ktorzy ſię od prawdy odwrácáią. A do Hebr. 13. ꝟ 9.
18:
Náukami rozmáitemi y obcemi ie vnośćie ſię. A Páweł do E
19:
feſkich 4. ꝟ 14. Nie bądźmy więcey dźiećmi kołyſzącymi ſię y
20:
chwieiącymi káżdym wiatrem náuki:
21:
przez ludzkie oſzukanie/
22:
przez/ chytrość ku podeśćiu błędem: ále záchowywáiąc praw-
23:
dę w miłośći: rośćmy w onego we wſzytkiem/ ktory ieſt glową/
24:
Chriſtuſá. Boć koniecżnie bądź długo bądź krotko/ przedśię/
25:
iáko Pan Chriſtus powiedźiał. Wſzelkie ſzcżepienie ktorego nie
26:
ſzcżepił Oćiec niebieſki/ wykorzenione będźie. Máth. 15. ꝟ 13.
27:
Ale y inſzych wiele świádectw do tegoż ſię śćiągáiących/ dla
28:
przedłużenia opuśćiwſzy/ trzećią też rzecż tákże pokażę.
3. Iż w ſámym słowie Bożym doskonáła iest náuká o Bogu y Christuśie.

29:
Trze-
30:
ćia tedy rzecż tá ieſt. Iż w ſámym ſłowie Bożym doſkonáła ieſt
31:
náuká/ o iedynym prawdźiwym Bogu/ y o iedynym też ſynu ie-
32:
go Iezuśie Chriſtuśie:
33:
że też nikt/ by ſię miał zá namędrſzego:
34:
do niey przydáć nic nie może: áni nam lepiey/ właśniey y doſko-
35:
náley Bogá opiſáćy oznaymić: nád to/ niż ſię on ſam/ y ſyn iego
36:
potym oznaymił. Gdyż iáko Chriſtus pan mowi: Zaden nie zna
37:
ſyná iedno Oćiec: áni Oycá kto zna iedno ſyn/ á komuby chćiał
38:
ſyn obiáwić. Mát. 11. ꝟ 27. Item/ Bogá nikt nie widźiał: iedno-
39:
rodny ſyn/ ktory ieſt ná łonie Oycowym/ on opowiedźiał. Ian.
40:
1. ꝟ 18.
41:
A iż ſię Bog ſam Izráelowi oznaymiał: o tym mamy ſze-
42:
rokiemi ſłowy Moiżeſzá ná wielu mieyſcách piſzącego. Wſzákże
43:
między inſzymi/ iedno tylko/ ábo dwie/ krotkośći folguiąc/ przy


strona: 118

118. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
pomionę/ z ktorych ieſt iedno 5. Moi. 4. pocżąwſzy od ꝟ 32. áż
2:
do ꝟ 39.
3:
gdźie ſię Bog okázuie być ſámym Bogiem/ nád ktore-
4:
go/ y oprocż ktorego/ niemáſz żadnego inſzego/ ktoryby ſię ták/
5:
y z niebá y ná źiemi obiáwił: ktoryby tákie cudá cżynił: y ktoryby
6:
ták ſobie narod ieden/ z inſzych narodow obrał. Ktory potym
7:
to do ludu onego mowi. Słuchay/ Izráelu Iehowáh Bog náſz/
8:
ieden ieſt Iehowáh. 5. Moi. 6. ꝟ 4.
9:
Co ſię ſzerzey nápiſáno náy-
10:
duie/ 2. Moi. 20. ꝟ 1. Iáko y ſam Pan Chriſtus z piſmá ś. poká-
11:
zuie też/ tegoż ſámego być Bogiem prawdźiwym/ gdy go o pier
12:
wſzym y przednieyſzym przykazániu ieden vcżony żyd pytał: ták
13:
mowiąc. Pierwſze ze wſzytkich roſkázánie ieſt: Słuchay Izráelu/
14:
Pan Bog náſz P. ieden ieſt/ Már. 12. ꝟ 28. A o ſobie záś mowi do
15:
Zydow.
16:
Rozbierayćie piſmá/ gdyż ſię wam zda iż w nich żywot
17:
wiecżny maćie: á onyć ſą ktore o mnie świádcżą. Ian. 5. ꝟ 39. A
18:
potym trochę niżey ꝟ 46. Byśćie wierzyli Moiżeſzowi/ y mnie by
19:
śćie wierzyli: bowiemći on o mnie piſał. Owa nie báwiąc ſię przy
20:
wodzeniem świádectw/ káżdy tho pobożny zeznáć muśi/ iż pi-
21:
ſmo ś. ná to ieſt od Bogá podáne/ ábyſmy z niego naprzod iego
22:
ſámego/ potym też y Meſyaſzá Iezuſá ſyná iego vmiłowánego
23:
poználi:
24:
á z tey znáiomośći/ będąc Bogu poſłuſzni/ żywot wie-
25:
cżny (iáko Chriſtus mowi Ian. 7. ꝟ 3.) mieli.
Nikt nie może lepieey Bogá oznaymić nád iego ſámego oynaymienie.

26:
Aleć y tego nie-
27:
wiem ktoby też przeć miał/ że nam nie mogł nikt lepiey Bogá
28:
oznáymić/ iáko ſię on ſam oznaymił w piśmiech ś. y iáko go nam/
29:
y to co o nim trzebá było ludźiom wiedźieć/ oznaymił Chriſtus
30:
Pan/
31:
gdyż y ſam ták powiedźiał/ iż nie ſzukał chwały ſwey/ ále
32:
tego ktory go poſłał: y ſłow ſwych nie mowił/ áni z śiebie ſáme-
33:
go co cżynił: ále cżynił to co widźiał/ y mowił co ſłyſzał/ y nam
34:
wſzytko oznaymił/ y ná to też vcżnie ſwe ná świát poſłał/ áby oćieć
35:
iego z tąd był vwielbion: á to gdyby oni ſzedſzy owoc obfity przy-
36:
nieśli.
37:
Co wſzytko z piſmá ś. płynie/ á nie z żadnych vſtaw/ náuk/
38:
y podánia ludzkiego. A ták też ná nim ſámym przeſtáwáć nam
39:
potrzebá/ gdyż ono nie do cżego inſzego nas wſzędy nápomina y
40:
prowádźi/ iedno do znáiomośći Bogá y Chriſtuſá/ á potym do
41:
náſzey powinnośći.
4. Wſzytko iest w słowie Bożym dostátecżnie opiſano co potrzebá wiedzieć ku zbáwieniu

42:
Cżwarta rzecż ieſt/ ktorą o piśmie ś. wie-
43:
rzyć mamy: Iż ono ſámo tákie ieſt: W ktorym nam wſzytko to
44:
doſtátecżnie/ ſzcżerze y wiernie ieſt opiſano/ cokolwiek nam ieſt


strona: 119

ná Wędzidło X.K.P.119
1:
wiedźieć potrzebá ku otrzymániu żywotá wiecżnego. Co z tąd
2:
obacżáć mamy: iż Bog/ y on zakon Moiżeſzow/ ták był podał:
3:
że ktoby im był wykonał/ ten miał z niego mieć żywot. Iáko to
4:
znácżnie Páweł ś. Gál. 3.ꝟ 12. wſpomina/ z kśiąg 3. Moi. 18. ꝟ 5.
5:
mowiąc: iż cżłowiek ktoryby ie cżynił w nich żyć miał. Iáko ono
6:
y Chriſtus Pan toż twierdźi: przed onym co go pytał/ coby cży-
7:
nić miał/ żeby miał żywot wiecżny: mowiąc mu: Ieſli chceſz
8:
wniść do żywotá/ chowayże roſkazánia. Mát. 19. ꝟ 16.17.
9:
Gdyż
10:
iáko cżytamy w Przy. 6. ꝟ 23. Przykazánie ieſt pochodnią/ á za-
11:
kon świátłośćią/ á drogą do żywotow ſtrofowánie kárnośći. Ale
12:
iż ten żaden nie był ktoryby mogł z zakonu żywotá wiecżne-
13:
go doſtáć: przeto iż też żaden zakonu cále we wſzytkim y ſkute-
14:
cżnie nie wypełnił: bo ſię wſzyſcy odchylili/ y niepożytecżnymi ſta
15:
li/
16:
y nie było áż y do iednego/ ktoryby cżynił dobrze/ iáko ſzeroko
17:
wywodźi Páweł ś. Rzym. 3. ꝟ 10. y iáko/ z tegoż zakonu twierdźi
18:
Gal. 3. ꝟ 10. iż przeklęty káżdy ieſt ktoryby nie wytrwał we wſzyt
19:
kim co nápiſano w kśięgách zakonu/ áby to było cżyniono. A
20:
przedśię w piśmie świętym żywot był zámkniony: y w piśmie ś.
21:
zbáwienie od Bogá záłożone y obiecáne
22:
(ále też áż w Meſyáſzu/
23:
obiecánym ieſzcże ſkoro od pocżątku świátá założone) przetoż ták
24:
o tym nápiſano cżytamy 1. Petri. ꝟ 9. iż wiárá tá ieſt/ ktorą kto
25:
ma w ſobie ku Bogu y Chriſtuſowi: á nie bez krzyżá y vtrapienia:
26:
że z niey káżdy wierny odnieśie zápłátę/ zbáwienie duſze.
27:
O kto-
28:
rym zbáwieniu (mowi ták Piotr ś.) wywiádowáli ſię y bádáli
29:
prorocy/ ktorzy/ o okazáney przećiw nam łáſce prorokowáli: Bá
30:
dáiąc ſię ná ktory ábo ná iáki cżás vpewniał duch on Chriſtu-
31:
ſow/ ktory w nich był/ świádcżąc pierwey o vtrapeniach ktore
32:
przyść miáły ná Chriſtuſá/ y o ſławách zátym idących etc:
33:
Wſzákże
34:
ácżkolwiek ſię to y ſzeroko y trudno przedtym przez Moiżeſzá y
35:
proroki/ bo pod figurámi y rozmáitymi ćieniámi podawáło: iuż
36:
to teraz z nowego przymierza piſm ś. łácno może być poięto y wy
37:
rozumiano: gdyż thák znácżnie Ian ś. nápiſał. Ian. 20. ꝟ 30.
38:
Wiele inych známion vcżynił Iezus przed vcżniámi ſwoimi/ kto
39:
re nie ſą wypiſáne w tych kśięgách:
40:
lecż ty ſą nápiſáne/ ábyśćie
41:
wierzyli/ iż Iezus ieſt Chriſtuſem ſynem Bożym/ á iżbyśćie wie
42:
rząc żywot mieli przez imię iego. Iákoż y ſam Pan Chriſtus: á po


strona: 120

120 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
tym y wſzytkie piſmá Apoſztolſkie/ wykłádáiące náporząd prá-
2:
wie ſtáre piſmá prorockie:
3:
ten cel nam do zbáwienia iáſny/ y ſze-
4:
roki zálecáią/ y do niego prowádzą: twierdząc to wſzędy/ iż kto
5:
wierzy w tego/ ktorego Bog poſłał Iezuſa Meſyaſzá/ ten ma
6:
żywot wiecżny. Gdyż ſię ták Bogu podobáło/ prze zeń zbáwić
7:
wierzące. Co wſzytko/ á ſkąd inąd cżłowiek doſtátecżniey/ wła-
8:
ſniey/ porządniey/ ſnádniey y beſpiecżniey poznáwáć ma/
9:
ieſliż
10:
nie z ſámego (procż plotek/ wymyſłow/ y guſłow/ Kátolikow
11:
Rzymſkich) ſłowá Bożego ná wieki trwáiącego? Iáko y Ezá-
12:
iaſz y Piotr ś. to o nim mowią Ezái. 40. ꝟ 6. 1. Petr. 1. ꝟ 25. Kto
13:
re iż ſámo ieſt doſkonáłe: y doſkonáłą drogę ma w ſobie do ży-
14:
wotá wiecżnego: Bo Iezuſá Meſyaſzá ktory ieſt drogą do Bo
15:
gá Oycá/ nam przed ocży wyſtáwia/
16:
przetoż ſię onego ſámego
17:
nam trzymáć potrzebá/y ná nim ſámym przeſtáwáć: ponieważ
18:
w nim wſzytko mamy cokolwiek nam ſłużyć może ku żywotowi.
19:
Iáko ono Páweł ś. Timothe. ſweo vpomináiąc mowi: Trway
20:
w tym cżegoś ſię náucżył y czegoć zwierzono: wiedząc od kogoś
21:
ſię náucżył: á iż z dźiećińſtwá vmieſz piſmá ś. ktore ćię mogą v-
22:
cżynić mądrym ku zbáwieniu/
23:
przez wiárę ktora ieſt w Chriſtu-
24:
śie Iezuśie. 2. Tim. 3. ꝟ 14. Gdyż też/ iáko tamże záraz dokłá-
25:
da/ Wſzytko piſmo od Bogá nádchnione/ ieſt pożytecżne ku ná
26:
uce/ ku ſtrofowániu/ ku napráwie/ ku ćwicżeniu: ktore ieſt w
27:
ſpráwiedliwośći: áby cżłowiek Boży był doſkonáły ku wſzelkiey
28:
ſpráwie dobrey wypráwiony. A ponieważ to ták ieſt: że inſzych
29:
o tym świádectw zániecham:
30:
á cżemużby piſmo ś. miało być rze
31:
ſzotem ſzátáńſkim? cżemu fundámentem piaſzcżyſtym? cżemuby
32:
ſmy ono lekce poważywſzy/ rácżey od niego z X.K. Kátholiká-
33:
mi/ do plotek ſię ſmrodliwych: niż od nich/ ony odrzućiwſzy/ do
34:
niego iáko do ſtudnie wod żywych obrácáć mieli? á nie rácżey ná
35:
nim ſámym przeſtáwáć?
36:
Bo ieſlić onemu bogácżowi tego Abrá
37:
hám nie pozwolił/ zeby Lázarz ábo kto z vmárłych/ poſzedł ná
38:
iego żądánie do bráćiey iego vpomináć y vcżyć ich: żeby nie przy
39:
ſzli ná ono mieyſce mąk/ w ktorych on vtrapienie ćierpiał: ále
40:
mu do Moiżeſzá y Prorokow (Luk. 16. ꝟ 29.) vkázał: chcąc á-
41:
by onych ſłucháli:
42:
Azaż nam tego pozwoli ſam Pan Chriſtus po
43:
tomek Abráhámow/ ſyn Bogá żywego/ żebyſmy onego/ chce-


strona: 121

ná Wędzidło X.K.P.121.
1:
myli być vcżniámi iego/ opuśćiwſzy/ ktory ma ſłowá żywotá
2:
wiecżnego (Ian. 6. ꝟ 68.) kogo inſzego rácżey z X.K. y z iego
3:
Kátholikámi ſłucháli: y z niego żywotá wiecżnego doſtawáli?
4:
Nie tuſzę/ áby tego Chriſtus pozwolił: nie tuſzę/ áby też ten kto
5:
ryby iedynego tego wodzá/ drogę/ żywot/ y náucżyćielá od Bo
6:
ga dáneo opuśćiwſzy/ á do ktorych ſię inſzych przechyliwſzy miał
7:
żywotá wiecżnego doſtáć. Gdyż bez niego żaden nic vcżynić nie
8:
może Ian. 15. ꝟ 4. 5. Bo ktoby ſię też chćiał mieć zá ſługę iego/
9:
iuż też ten inſzemu żadnemu nie może ſłużyć:
10:
ponieważ żaden dwie
11:
má Pánom (á ieſzcże ſobie przećiwnym) ſłużyć nie może/ Máth.
12:
6. ꝟ 24. A iż to ſzátan też mowił/ Scriptum est, nápiſano ieſt/ iá-
13:
ko X.K. wſpomina/ kuſząc Páná: á więcże iuż to dla tego/ nie
14:
będźie to prawdá/ iż nápiſano ieſt? ábo izali iuż dla tych ſzátáń-
15:
ſkich ſłow ma być piſmo ś. iego przetákiem/ ábo piaſzcżyſtym fun
16:
dámentem wſzego kácerſtwá przez ſzátáná záłożonego?
17:
Abo cży
18:
li iuż dla tego nie godźi ſię potym nikomu/ tákże też mowić/
19:
prawdę/ ſzcżerze bez wywrotu y łápácżek ſzátáńſkich/ mowiące-
20:
mu/ Nápiſano ieſt? A cżemuż tákże Chriſtus pan záraz ſzátáno
21:
wi zle piſmá ś. náćiągáiącemu/ odpowiedźiał/ dobrze onego y
22:
właśnie vżywáiąc/ Nápiſano ieſt?
23:
y owſzem/ myli ſię bárzo ná
24:
tym X.K. że mię zań bárzo wſtyd áby ten fundáment tákiego
25:
mowienia/ Nápiſano ieſt: ſzátan pierwſzy záłożyć miał: y ták pier
26:
wey mowić: á nie ſam Pan Chriſtus.
Nie ſzátan to wniosł, mowić nápiſano iest, ále Christus y iego vcżniowie.

27:
Niechby iedno trochę pil-
28:
niey w Mátheuſzá y Lukáſzá weyźrzał/
29:
obacży ták tuſzę iáko ſię
30:
z ſwoimi Theologámi/ ná ktorych przeſtawáć/ niż ná ſłowie Bo
31:
żym woli/ bárzo ná tym omylił. Z Chriſtuſáć to ſámego tákie mo
32:
wienie pierwey/ ku náuce náſzey/ poſzło/ nie z ſzátáná: ktory też
33:
potym/ vſłyſzawſzy to od páná/ tákże mowił. Gdyż pan nie tyl-
34:
ko ná ten cżás ták ſię ſzátánowi bronił: y iego pokuſę piſmem ś.
35:
zwyćiężył:
36:
Ale też y Fáryzeuſze y inſze o co ſię pytáiące ták odprá-
37:
wował/ mowiąc: Iákoż nápiſano w zakonie? Iáko cżytaſz? v-
38:
mieſz przykazánia? Nie cżytáliśćie nigdy? Máth. 21. ꝟ 16. 42.
39:
Már. 10. ꝟ 3. 19. A 11. ꝟ 17. A 12. ꝟ 10. etc. Y dla tegoż też y v-
40:
cżniow ſwych piſmem bronił Máth. 12. ꝟ 3. y Fáryzeuſze y Sádu-
41:
keuſze ſtrofował/ iż błądźili nie vmieiąc piſmá Máth. 22. ꝟ 29.
42:
Aleby tego było bez licżby/ gdyby ſię wſzytko to przypomináć


strona: 122

122. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
miáło/ iáko záwżdy y ſam Pan Chriſtus y Apoſztołowie/ do piſm
2:
ś. vćiekáli ſię/ onymi rzecży ſwey dowodźili/ y nam do nich poká
3:
zowáli/ y one nam zálecáli. Ták żeby muśiał być nád Kretá śle
4:
pym/ ktoby tego nie widźiał:
5:
á nád pień gnuśnieyſzy/ ktoby ſię
6:
w tym nie cżuł: y tym ſię nie dał z mieyſcá ſwego ruſzyć/ że bez pi-
7:
ſmá ś. nic w ſpráwie zbáwienney nielza cżynić: á iż ono ieſt w ſo-
8:
bie ták doſkonáłe/ że ſię do niego áni przydawáć/ áni do niego
9:
nic vymowáć nie godźi. A iż względem niego wſzytká ludzka
10:
mądrość/ vmieiętność/ dowćip/ Loiká/ wymowá/ wywody/ y
11:
dowody/ ſą rownie
12:
(mowiąc wedle Ezáiaſzá 40. ꝟ 5. y Piotrá
13:
1.Petr. 1. ꝟ 24.) iáko trawá y kwiát ktory z niey wyraſta: że y tá
14:
trawá/ to ieſt/ ludźie: y kwiát iey/ to ieſt wſzytká ozdobá/ za-
15:
cność/ mądrość/ vmieiętność/ náuká ktoraby w nich byłá/ vwię
16:
dnąć/ vſchnąć y vpáść muśi: á ſámo tylko ſłowo Boże ná wieki
17:
trwáć będźie: iáko ſię iuż y trochę przedtym mowiło.
X.K. zá ślepymi wodzámi w doł idzie.

18:
Złych ſię te
19:
dy wodzow w tey mierze/ Kátholikow ſwoich X.K. vchwyćił
20:
y rozmiłował/ ktorzy ślepymi będąc/ iuż go z ſobą w ten doł ták
21:
śmiáłey niezbożnośći wpráwili/ że on też z nimi piſmo ś. śmie ná
22:
zywáć rzeſzotem ſzátáńſkim y piaſzcżyſtym fundámentem.
23:
Pánie
24:
Boże ſtrzeż go áby ſię w cżás obacżył/ żeby potym z nimi w doł
25:
on drugi/ śiarcżyſtego ieźiorá ognie pałáiącego/ ktoreś tákim
26:
nágotował/ nie był wrzucony: gdźie będźie płácż y zębow zgrzy-
27:
tánie/ y gdźie iuż robak ich nie zdechnie/ y ogień ich nie zágá-
28:
śnie etc.
29:
Ale mi podobno rzecżećie X.K. chcąc przyſłodźić tego zárá
30:
źliwego iádu ſwego iuż ták raz vrobionego: ábo też/ chcąc te
31:
kły/ tych wilkow iádowitych Kátholikow ſwych/ ktorych wſpo
32:
mina/ owcżynką iáką pokryć/ áby ſię proſtacżkowie omamie-
33:
ni nie przeſtrzegali/ áni obacżyli: iż on nie gáni zgołá piſmá ś. á-
34:
ni go też odrzuca:
35:
á iż też nie ták idźie o piſmo ś. iáko o iego wy-
36:
rozumienie: iákoż też to potym (ále iuż nie w cżás/ obieśiwſzy po
37:
ortel biegáć) wſpomina/ g iiij. Dla cżeo ſię też y o to z ſwoich nie-
38:
ktorych Theologow poſtárał: iákoby piſmá ś. wyrozumienie
39:
pokazał ktoreo też z niektorych Pátreſow ná wywrocenie praw
40:
dy názbierał: y nim nam chce być ſrogim:
41:
więcey ich báśniam y
42:
plotkam wierząc/ niż ſámemu ſzcżeremu y iáſnemu ſłowu Boże-


strona: 123

ná Wędzidło K.X.P.123.
1:
mu. Ale to przedśię przećiw prawdźie nic nie ieſt: tym tego nie
2:
zmáże: nie pokryie: nie przyſłodźi: Iuż i[á]d iádem przedśię zoſtá-
3:
nie: plotkámi plotki/ y baykámi bayki będą:
4:
á prawdá przedśię
5:
ſłowá Bożeo prawdą zbáwienną y gruntowną zoſtánie. A zwła
6:
ſzcżá gdy ſię oto y rzecż piąta/ iáko ſię obiecáło/ o tymże ſłowie
7:
Bożym/ ábo piśmie ś. pokaże.
5. Iż piſm ś. ſam Bog y Christus iest wykłádácżem.

8:
To ieſt/ iż piſmá ś. Bożego wy-
9:
rozumienia/ nie dáią ludźie vcżeni: nie dáie náuká: mądrość/
10:
ćwicżenie: nie rozum:
11:
nie Papieżowie: nie Doktorowie: nie ko-
12:
śćioł: nie Kátholicy X.K. ále tylko Bog ſam/ á Chriſtus Pan
13:
od Bogá dány náucżyćiel: y to ieſzcże przez duchá ś. Ktora ſá-
14:
má rzecż/ mogłábyſię ſzeroko rozwieść/ y nie ledá pożytek vcży-
15:
nić: wſzákże/ i ſię muśi krotkośći folgowáć/ prze niedoſtátek/
16:
wydrukowánia/ tedy rzecż tę krotko kilką tylko świádectw iá-
17:
ſnych z ſłowá Bożego pokażę:
18:
áby obacżyć mogł X.K. iż ſię wi-
19:
ſzu chwyta/ á bárzo ſię ná nim oſzukowa. To naprzod X.K. y káż-
20:
demu z nim błądzącemu trzebá mieć ná pilney bácżnośći: iż pi-
21:
ſmo ś. zámyka w ſobie ſłowá y mowy/ ábo wyroki/ Boże.
Káżdy słow ſwych nalepſzym iestwykłádácżem.

22:
tym to/ iż ten/ nálepiey y nadoſtátecżniey co mowi/
23:
ſłowá y po-
24:
wieśći ſwoie wykłádáć może/ iuxta illud: Cuius est concore. eiusdem
25:
etiam interpretari. A iż Bog ieſt ktory w piśmiech ś. mowi: tedy on
26:
też ſam ſłow ſwych ieſt nalepſzym wykłádácżem/ ktory ſam/ od
27:
pocżątku y áż do końcá/ obiáwia to cżego żaden wiedźieć i obiá
28:
wić nie był áni może: iáko cżytamy. Eze. 41. ꝟ 21.A 43. ꝟ 12.
29:
Dám. 2. ꝟ 28.
30:
Gdyż on ſam ten ieſt/ iáko cżytamy/ Pſal. 147. ꝟ
31:
19. Ktory Iákobowi obiáwia ſłowo ſwoie: vſtáwy ſwe y ſądy
32:
Izráelowi. Ktory iáko obiecał 5. Moi. 18. ꝟ 18. proroki poſyłał
33:
(áż do oſtátecżnego proroká ſyná ſwoiego/ ktory ieſt głową y
34:
Pánem wſzech Prorokow) do ktorych vſt kładł ſłowá ſwe/ y
35:
przez nie wolą y táiemnice ſwe inſzym opowiedał:
36:
y ſam to ſobie
37:
zoſtáwił/ iż od niego wſzyſcy mieli być náucżeni/ Ezá. 5. 4. ꝟ 13.
38:
Iáko to y ſam Pan Chriſtus (Ian. 6. ꝟ 45.) przypomina. Dla
39:
cżego y Dawid on święty Krol y Prorok/ Acżkolwiek y ſam był
40:
Prorokiem: y Proroki ofiárowniki przy ſobie miał: ktorzy ſię
41:
iáko y on zakonem báwili/ y w nim rozmyśláli:
42:
bacżąc iż go bez
43:
osobliwego oświecenia y obiáwienia Bożego wyrozumieć nie
44:
mogł: áni mu go oni ták iákoby potrzebá było wyłożyć/ w nie-


strona: 124

124 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
ktorych rzecżách mogli: przetoż ſię też o wyrozumienie onego pi
2:
ſánego zakonu nie vćiekał do żadnego z doktorow:
3:
ále oto ſáme
4:
go Bogá prośił mowiąc/ Pſal.119. ꝟ 12. Błogoſłáwionyś ty Ie
5:
howo/ vcżże mię vſtaw twoich. A ꝟ 18. Odkryi/ ábo odſłoń ocży
6:
moie/ á vyźrzę dźiwy w zakonie twoim. A ꝟ 19. Ieſtemći ia przy
7:
chodniem ná źiemi/ nie zákrywayże roſkazánia twego przede-
8:
mną. Tákże ꝟ 26. 33. A 34. Day mi wyrozumienie/ (mowi) á
9:
ſtrzedz będę zakonu twego: y záchowywáć iy będę wſzytkim ſer-
10:
cem.
11:
Ale iż w tym pſálmie/ iáko y w niektorych inſzych/ wiele ieſt
12:
tego: przetoż tám ſobie niech o tym káżdy cżyta. Doſyć mnie ná
13:
tym/ pokázáć iż Bog ſam ſłow ſwoich nalepſzym ieſt wykłádá-
14:
cżem: on ſam wolą ſwą ſługam ſwym/ y táiemnice opowieda: on
15:
ſam vcżyć obiecuie. A iż też iego ſámego/ przykłádem Dawido-
16:
wym/ o wyrozumienie ſłowá iego prośić potrzebá.
17:
A ták to poká
18:
zánie obacżywſzy/ potrzebá ſię potym przypátrzyć obietnicam/
19:
ktore Bog cżynił z ſtrony nowego przymierza: ták temu/ iż ſam
20:
miał vcżyć/ y práwá ſwe ſam miał ná ludzkich ſercách piſáć: iá-
21:
ko cżytamy Ier. 31. ꝟ 31. Hebr. 8. ꝟ 10. iáko tev / iż obiecował dáć
22:
proroká meſyaſzá/ náucżyćielá y świátłośćią y świádkiem wier
23:
nym/
24:
ktory vcżyć miał y opowiedáć wolą Oycá ſwego niebie-
25:
ſkiego/ y dawáć wyrozumienie piſmá/ iáko o tym cżytamy. Ezá.
26:
42. ꝟ 6. gdźie ták nápiſano o Meſyaſzu ſtoi/ po inſzych vprzedzá
27:
iących ſłowách: Ia Iehowá wezwałem ćię w ſpráwiedliwośći/
28:
y wezmę ćię zá rękę: ſtrzedz ćię będę/ y dam ćię zá przymierze lu-
29:
dowi á zá świátłość pogánom etc.
Meſyaſz náucżyćiel y wykłádácż słowá Bożego.

30:
Co też potym powtarza káp.
31:
49. ꝟ 6. iáko ſię y w Dźieiách Apoſztolſkich przypomina Dźie. 13.
32:
ꝟ 47. iáko y oproroctwie iego Dźie. 3. ꝟ 22. Tákże o náucżyćielu
33:
Meſyaſzu cżytamy też Ezá. 30. ꝟ 20. Dać wam pan chlebá vćiſku
34:
y wody vdręcżenia/ lecż nie odleći więcey náucżyćielowie twoi
35:
hebraiſmus miásto náucżyćiel y vyźrzą ocży twoie náucżyćiele twoie.
36:
A v Ioelá 2. ꝟ 23. Synowie Syońſcy rozráduyćie ſię w Iehowie
37:
Bogu wáſzym/ ábowiem dał wam onego náucżyćielá ſpráwie-
38:
dliwośći etc. Co iż Meſyaſzowi ſynowi Bożemu ſłuży/ to z świá-
39:
dectw nowego przymierza łácno poznáć. Naprzod z tąd/ iż ſam
40:
Bog z niebá o nim dáiąc świádectwo mowi/ Tego ſłuchayćie.
41:
Mát. 17. ꝟ 5.
42:
Potym z tąd/ iż tenże Meſyaſz Iezus pan oświád-


strona: 125

ná Wędzidło X.K.P.125
1:
cżywſzy ſię w tym cżęſtokroć że z śiebie nic nie cżynił/ áni mowił
2:
(Ian. 5. ꝟ 19. 20. A 7. ꝟ 16. A 8. ꝟ 38. A 12. ꝟ 49.) procż teo co mu
3:
Bog Oćiec kazał/ toż też potym ku przeſtrodze vcżniom ſwym
4:
y tego dołożył mowiąc: Nie zowćie ſię naucżyćielmi/ boć ieden
5:
ieſt náucżyćiel wáſz Chriſtus. Máth. 23. ꝟ 10.
6:
Ktory y tego do-
7:
łożył/ iákom iuż wſpominał/ iż bez niego nic vcżynić nie możemy
8:
Ian 15. ꝟ 5. y dla tego obiecał záwżdy z ſwoimi być áż doſkoń-
9:
cżenia
świátá Máth. 28. ꝟ 20. y obiecał dáć od oycá duchá náu-
10:
cżyćielá/ przypominácżá/ y wodzá do prawdy/ ktory z iego náuki
11:
bráć miał/ y onym opowiedáć: (Ian. 14. ꝟ 26. A 16. ꝟ 13. 14.)
12:
onże ſam piſmá o ſobie wykłádał/ y zmyſł vcżniom ſwym/ áby pi
13:
ſmá rozumieli/ otwarzał: Luk. 24. ꝟ 27. 45. On duchá wźięte-
14:
go/ wedle obietnice/ od oycá Dźie. 2. ꝟ 33. ná ſwoie wylał: kto-
15:
rym ie wyucżył/ oświećił y pomázał: áby ich potym y inſzych wie
16:
rzących weń ſzcżerze/ y ná nim ſámym przeſtawáiących toż pomá
17:
zánie vcżyło. 1. Ian. 2. ꝟ 20. 27.
18:
Wſzákże nie bez niego/ iáko z
19:
Páwłá ś. bacżyć możemy. Iż/ ácżkolwiek/ záchwyconym będąc/
20:
wyucżon był/ y duchá ś. wźiął hoynego y obfitego: iednák ſię
21:
nigdy tego náucżyćielá od Bogá dánego nie puſzcżał/ áni ſię wa
22:
żył cżynić co bez niego/ iáko ty ſłowá iego świádcżą: Nie śmiał
23:
bym nic mowić/ cżegoby Chriſtus nie ſpráwił przez mię ku poſłu-
24:
ſzeńſtwu pogánow mową y vcżynkiem. Rzym. 15. ꝟ 18.
25:
Iákoż to
26:
y przez inſze cżynił: iáko cżytamy Mát.16. ꝟ 20. Iż oni/ gdy pan
27:
od nich wźięty był do niebá/ y vśiadł po práwicy Bożey/ poſzed
28:
ſzy przepowiedáli wſzędy Euangelium. A pan dopomagał y mo
29:
wę vtwierdzał/ przez znáki náśláduiące. Iákoż y Páweł tegoż
30:
życży Thymotheuſzowi ſwemu/ choćiaż dobrze w piśmie ś. wy-
31:
ćwicżonemu/ áby mu Pan ſam dawał wyrozumienie/ gdy ták do
32:
niego piſze.
33:
Obacżay coć mowię: á niechći da pan wyrozumie-
34:
nie we wſzytkim 2. Tim. 2. ꝟ 7. Co wſzytko gdyby vważał X.K.
35:
y temu wierzył/ pewnieby ſię ták ná ty ſwoie Kátholiki nie oglą
36:
dał/ y ſpuſzcżał: áleby ſię z inſzymi wiernymi o wyrozumienie pi-
37:
ſmá ś. do tego ſámego vćiekał/ ktory ie dáie wierzącym y one-
38:
go o to proſzącym.
Piſmo ś. piſmem ś. ma być wykłádáne.

39:
A iż też piſmo ś. drugim piſmem ma być wy-
40:
kłádano/ to ieſt iáſna: gdyż ſię ſtáre nowym wyłożyło/ y gdy o
41:
no było iáko pochodnia wćiemnym mieyſcu: á to ieſt/ iáko dźień


strona: 126

126. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
y iutrzenká: iáko ſię przedtym wſpomináło.
2:
Ale ſię y to potym z
3:
ſtárſzych Doktorow pokazáć też będźie mogło. Lecż tu iuż teraz
4:
tev / ná ſzátáńſkie rzeſzoto/ koniec cżyniąc z piſm ś. ktore to blu
5:
źnierſtwo ſrogie nogámi wzgorę wywroćiły: Tym ſię ćieſzę y ná
6:
tym ſámym z ſtrony piſmá ś. przeſtawam: iż cokolwiek przed-
7:
tym nápiſano ieſt/ ku náſzey náuce nápiſano/ ábyſmy przez ćierpli
8:
wość y poćiechę piſm/ nádźieię mieli Rzym. 15. ꝟ 4. A. 4. ꝟ 23.
9:
1.Kor. 10. ꝟ 11. y teo lekce nie ważąc/ co też w Obiáwieniu káp.
10:
22. ꝟ 18. zoſobná nápiſano cżytamy: Iż ieſliby kto przyłożył do te
11:
go/ przyłoży nań Bog płag/ opiſánych w kśięgách tych. A ie-
12:
ſliby kto viął/ z powieśći kśiag proroctwá tego/ vymie Bog
13:
cżęść iego/ z kśiąg żywotá/ y z miáſtá świętego/ y z nápiſánych
14:
w kśięgách tych.
15:
A ieſliż ty iedne kśięgi/ choćiaż pod dźiwnymi
16:
podobieńſtwy nápiſáne/ ták ſą obwárowáne/ á coż o inſzych o-
17:
tworzyśćie wydánych rzecżemy? Niechże tedy kto chce cżyni iá
18:
ko chce/ ná ſwoy to karb vcżyni. A toli ia y z inſzymi wiernymi nie
19:
oglądáiąc ſię ná żadnego zacność y vmieiętność/ ktorey z kąd
20:
inąd niż z ſłowá Bożego doſtawa/ wolę przy ſłowie Bożym głu
21:
pim zoſtáć/
22:
y ná min ſámym z ſtrony wiáry y żywotá przeſta-
23:
wać/ y ná nim ſię ſámym budowáć/ y wedle niego o Bogu mo-
24:
wić/ y onego wedle niego w duchu y w prawdźie przez Iezuſá
25:
Chriſtuſá chwalić/ á niż z Kátholikámi Rzymſkmi Papieżowi
26:
ſłużyć: y z nimi ták/ iáko oni cżynią Bogá/ Chriſtuſá/ y ſłowo ie
27:
go lżyć/ y z niego ſzydźić.
28:
KAP.4. Gdy ſię ieſzcże tym pilniey ſłowam/ tym X.K.
29:
przypátruię/ ktorymi ták hániebnie zelżył piſmo ś. iż ták śmiele
30:
ważył ſię tego z ſwoimi Kátholikámi/ názwáć to rzeſzotem ſzá-
31:
táńſkim/ gdy ſię kto cále ná ſłowo Boże/ iáko ieſt ſłuſzna y ſprá-
32:
wiedliwa rzecż/ ſpuſzcżáiąc/ mowi/ nie z ſzátánem/ ále z Chriſtu-
33:
ſem/ Ewánieliſtámi y Apoſztoły/
34:
Scriptum est enim, Nápiſano
35:
ieſt: dwie záraz rzecży wſtępuią do ſercá mego.
1. Podobno X.K. mniemał, iżby nikt błędu iego obacżyć nie miał iż to przećiw bestiey piſał

36:
Iedná że ták my-
37:
ślić muſzę/ Iż to I.M.X.K. ſerce ſwe/ ięzyk/ vſtá/ wárgi y pio-
38:
ro záoſtrzył y nárychtował/ przećiw beſtyey dźikiey/ przećiw nie
39:
moćie/ kleſze/ y mieſzáńcowi Sląſkiemu/ Cżeſkiemu/ y Cygáń-
40:
ſkiemu:
41:
przetoż podobno ex tam forti imaginatione, zá ták potę-
42:
żnym/ mowię vmyſłu ſwego náſádzeniem przećiw beſtyey/ ták


strona: 127

ná Wędzidło K.X.P.127
1:
ſię dálece ſercem ſwym y piorem vnioſł/ że mu ſię zdáło/ iż wſzędy
2:
około nieo beſtye ſtoią: á iż do nich ſámych to piſmo przyść miáło:
3:
á iż ſię w tym żaden z nich pocżuć y obacżyć nie miał.
2. Zeby iego Kátholikow doświádcżáć nie miano.

4:
Druga/ mu-
5:
śiał też podobno ták mniemáć/ iżby káżdy záraz temu miał oślep
6:
wiárę dáć/ rzecży tey nie doświádcżáiąc/ áni ſię o tym bádáiąc/
7:
co to zá Kátholikowie byli/ ktorzy ták bezbożnie y iádowićie o
8:
ſłowie Bożym (iáko wſpomináć racży) mowić y piſáć śmieli:
9:
że-
10:
by to/ ná nim ſámym przeſtawáć: y do niego ſię ſámego vćiekáć/
11:
y nim wſzytkiego dowodźić/ miáło być piaſzcżyſtym fundámen-
12:
tem y rzeſzotem ſzátáńſkim. Ale ſię pewnie ná tym bárzo omylił:
13:
iáko tego (dali mu to tylko Bog z łáſki ſwey) potym będźie
14:
mogł od wielu ich doznáć/ iż ſię w tym pocżuią: y iádu ſię ták zá
15:
ráźliwego co rychley y pilniey wyſtrzegáć będą.
16:
A to y ia ſam kle
17:
chą y beſtyą/ wedle ſądu X.K. będąc/ trochem ſię też w tym po-
18:
cżuł: á coż inſzy nád mię bácżnieyſzy y vcżeńſzy ludźie? Y może I.
19:
M. temu wierzyć/ iż tymi ſłowy ſwymi nie ládá iáko mię wzbu-
20:
dźił/ ku pilnieyſzemu w rzecż tę wglądániu y w niey rozmyślá-
21:
niu.
Nie podobna áby X.K. miał co ſzcżerze w nabożeństwie cżynić, y co słowu Bożemu wierzyć.

22:
Ze z iedney ſtrony muśiałem o tym zwątpić/ żeby to I.M.
23:
y z ſwoimi Kátholikámi miał ſzcżerze cżynić co w ſwym nabożen
24:
ſtwie cżyni (vcżąc też rzkomo ſłowá Bożego) ábo kęs iáki temu
25:
ſłowu Bożemu wierzyć/ y ono w vcżćiwośći iákiey mieć:
26:
gdy ie
27:
więc ono przez ſkorę/ á pod cżás y ták ná kártách piſáne ábo dru
28:
kowáne cáłuie: y inſzym cáłowáć dáie. Bo to v mnie niepodo-
29:
bna ieſliby to ſzcżerze cżynił/ żeby ták o nim mowić y piſáć miał: á
30:
ieſzcże przed K.I.M. y przed wſzytkim świátem.
Prożno z tym z słowá Bożego gádáć: kto słowo Boże rzeſzotem ſzátáńſkim zowie.

31:
A z drugiey/
32:
y tom muśiał pomyśláć: iż mnie iuż prożno co pocżynáć z ſłowá
33:
Bożego zmázáć to/ co z tákim o Bogu/ o Chriſtuśie/ o zbáwieniu mowić
34:
y piſáć: gdy on ták grubie y ſprośnie o tym ſłowie Bożym trzy-
35:
ma: bo to niepodobna/ áby mu iuż miał dáć wiárę/ by mu ie też
36:
y Anioł z niebá mowił y piſał/ á nie ia lichotá od I.M. beſtyą
37:
niemą oſądzony.
38:
Przetom też vmyſł moy odmienił/ że nie ták áni
39:
tym porządkiem/ iákom miał był wolą/ ná wſzytko I.M. prze
40:
ćiw mnie piſánie odpowiedáć będę/ ále tylko ſummam rei, to ieſt
41:
rzecż ſámę całkiem/ gdy do tego przyidźie pokażę/ ſproſność
42:
fałſzywey náuki iego pierwey pokazawſzy. A ſłowo Boże od tá-
43:
kiey hániebney niezbożnośći/ dla drugich oſwobodźiwſzy.
44:
Abo-


strona: 128

128. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
wiem iż X.K. powiedźieć to racżył że iego Kátholicy fundáment
2:
ten budowáć ſię ná ſámym ſłowie Bożym/ okázowáli być fał-
3:
ſzywym: tedy mię do tego práwie iákoby gwałtem przyćiſnął/
4:
żem też w te Kátholiki nowe/ wględáć muśiał/ y w onym ſię przy
5:
pátrowáć.
6:
Y znam to/ iż ták ieſt/ że ſię też tákże iáko y X.K. ná
7:
ſłowo Boże gniewáią/ y ono ták hańbią: y bacżę też to iż ſię z nich
8:
tego X.K. nápił. Lecż záś pátrząc w to z iedney ſtrony/ iż to In-
9:
definite, ták zgołá nie miánuiąc żadnego powiedźiał: Náſzy Ká-
10:
tholicy: A z drugiey pámiętáiąc też ná to/ co piſze twierdząc f iiij.
11:
żeby Papieżowie w iednákiey á zgodney wierze nád wſzem krze-
12:
śćijáńſtwem byli:
13:
á ieſzcże/ y to też k temu przyłożywſzy/ że nie
14:
tylko tych nie dawno wznieconych Kátholikami ſwymi X.K.
15:
zowie/ áni ſámych ku podporze rzecży ſwey vżywa: ále y inſzych
16:
ſtárſzych: tedym ia też y w ſtárych Kátholikow y Papieżow pi-
17:
ſmá wględáć muśiał: y z nichem ſię też tego pilnie wywiádo-
18:
wał:
Zá pobudką X.K. muśiałem w stáre Kátholiki wglądáć y nimi tych nowych probowáć.

19:
ieſliż też oni tákże o ſłowie Bożym/ o piśmiech ś. trzymáli
20:
zle y niezbożnie/ iáko teraźnieyſzy trzymáią/ z ktorymi ſię X.K.
21:
zgadza: y ieſli też ći teráźnieyſzy papieżowie z onymi ſtárymi iedná
22:
ką wiárę w tey też mierze mieli.
23:
Ale widzę iż ták ſą dálecy od śie
24:
bie/ iáko dálekie ſą ty látá náſze od onych/ ktore iuż przed tyśią
25:
cem lat minęły: á wroćić ſię nie mogą: gdyż y dniá wcżoráyſzego
26:
żaden nigdy názad nie wroći. Przetoż iuż tu (ácżkolwiek ſię ia do
27:
ludźi nie przywięzuię/ áni świádectwá ich/ z świádectwy ſłowá
28:
Bożego rownam: iákom to y w pierwſzych kśiążkách dał znáć)
29:
będę też o tym ſłowie Bożym/ onych ſtárych zdánia/ wyroki/
30:
y świádectwá przypominał: áby ſię to pokazáło/ iż oni ſtárzy w
31:
tey mierze nie byli ták niezbożni/ iáko ſą ći do ktorych ſię odzy-
32:
wa y ná ktorych X.K. przeſtawa.
Choćiaż iá nie ſádzę ſię ná ludziach ále ná ſámym słowie Bożym.

33:
Druga/ áby ſię wżdy y niekto
34:
rzy z tych záwiedźionych y omamionych ludźi/ ktorym ſłowo Bo
35:
że we złe podeyźrzenie ieſt od nowych zwodźićielow przywiedźio
36:
ne/ obacżyć/ y vpámiętáć/ y náwroćić mogli: żeby iż ná potym
37:
opuśćiwſzy y porzućiwſzy te obłędliwe Kátholiki/ iáko wodze
38:
ślepe/ do ſámego iednego náucżyćielá/ wodzá y Hetmáná wiá-
39:
ry/ wyznánia y zbáwienia przyſtáli:
40:
á ná nim przeſtawáiąc z vſt
41:
iego náuk prawdźiwych/ y żywot wiecżny w ſobie máiących ſłu-
42:
cháli: y od niego ſámego po Bogu/ wyrozumienia piſmá ś. z pil


strona: 129

ná Wędzidło X.K.P.129
1:
nośćią y wiárą prośić záwżdy nie zániechawáli. Iuż tedy co ſtá-
2:
rzy o ſłowie Bożym trzymáli ſłuchaymy.
Z stárych Pátreſow, zacnośći słowá Bożego pokazánie.

3:
KAP. 5. Iż ſię o tym teraz mowić ma co ſtárzy o Bożym
4:
ſłowie piſánym trzymáli: tedy to vcżynię nie wſpomináiąc wſzyt-
5:
ich/ áni wypiſuiąc o tych ich wſzytkich ſentenciy/ wyrokow y
6:
świádectw: boby z nich ſámych/ gdyby ſię wſzytki piſáć tu miáły/
7:
iáko ich wiele ieſt/ muśiáły być kśięgi nie máłe:
8:
ále tylko niekto
9:
re z nich co krotſze y poſpolitſze położę: áby ſię to tylko znáć dá-
10:
ło/ iż tá niezbożność w nich nie byłá/ ktora ſię teraz w tych now
11:
ſzych pokázuie: choćiaż ſię ći teráźnieyſzy nowi onymi zákłádáią
12:
y ſwoimi ie názywáią. Acżkolwiek ták ſą od nich dálecy y ták z ni
13:
mi máło nie we wſzytkim niezgodni/ iáko niepogodna ćiemność
14:
wiecżorna/ á záránne pogodne świtánie.
15:
Gdyż oni bez piſmá ś.
16:
nic ſtánowić nie chćieli/ choćiaż wiele nie rozumieli: y do ſámego
17:
ſię záwżdy odzywáli: á ći temu wſzytkiemu w breẃ. V nich to
18:
przedtym byli heretycy/ ktorzy piſmu ś. nie wierzyli/ ábo poſłu-
19:
ſzni nie byli: iáko piſze Ireneus lib. 3. cap. 2. fol. 138. á v tych záś ći
20:
ſą nie tylko heretykámi/ ále niewiedźieć cżym:
21:
iż ſię ná ſámym
22:
ſłowie Bożym funduią: ktore ieſt v tych fundámentem wſzego
23:
kácerſtwá przez ſzátáná záłożonym y rzeſzotem ſzátáńſkim: iáko
24:
ſię przedtym pokazáło. Iż tedy ći teráźnieyſzy/ nie tylko ſię z Bo
25:
giem/ gárdząc ſłowem iego: ále y z onymi ſtárymi nie zgadzáią:
26:
z tąd to iuż káżdy pozna/ iż wżdy oni o ſłowie Bożym/ iáko ſię
27:
wedle Bogá godźiło/ mowili: doſkonáłość mu przypiſuiąc á nie
28:
ták iáko X.K. mowi.
Ireneuſz.

29:
Iáko to cżyni Ireneus (lib. 2. cap. 42. fol.
30:
116.) ták piſząc. A ieſliż też w piśmiech nie możemy wſzytkiego/
31:
o co ſię pytáią/ náleść rozwiązánia:
32:
iednák inſzeo Bogá/ oprocż
33:
tego ktory ieſt á mowi to o iednym ſámym Bogu oycu, ktorego tákim być,
34:
Christus wyznawał, iáko przedtym y potym piſze w teyże cap. ſzukáć nie
35:
mamy.
Niech w to weyzrzy Papież, iż nie on áni kośćioł iego iest filarem Zborowym, ále Ewánielium.

36:
Boć to wielka niezbożność ieſt. A wierzyć w tym ma-
37:
my Bogu/ ktory nas vcżynił: To dobrze wiedząc/ iż doſkonáłe
38:
ſą piſmá: przeto iż od ſłowá Bożego y duchá iego ſą powiedźiá-
39:
ne. etc. Boć pewnie bez ſłowá Bożego/ nie może być nic dobre-
40:
go: nie może być zbor ábo mowiąc po Papiesku, kośćioł. Gdyż zbo-
41:
rowym filarem y vtwierdzeniem ieſt Ewánielium y duch żywo-
42:
tá/ iáko tenże piſze lib. 3. cap. 11. fol. 156.
43:
A ieſt nie pod iákim od lu


strona: 130

130. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
dźi zmyślonym podobieńſtwem/ ábo iákim trudnym y záwikłá-
2:
nym wyrozumieniem temu to zborowi/ o tych rzecżách ktore ſię
3:
ku zbáwieniu śćiągáią/ o iedynym y prawdźiwym Bogu Oycu
4:
páná náſzego Iezuſá Chriſtuſá podáná náuká tá Ewánieliey ś.
5:
ále prawdźiwie: ſzcżerze y iáśnie: żeby to y prośći mogli rozumieć/
6:
y ná nim ſię iáko ná mocnym y gruntownym fundámenćie/ kto-
7:
ry záwżdy heretycy odrzucáli/ á ſobie inſzy zákłádáli/ y Bogá ſo-
8:
bie inſzego oprocż iedynego/ ktorego Prorocy/ Chriſtus/ y Apo
9:
ſztołowie opowiedáli/ zmyśláli:
10:
otoż y o tym naydźie ieſzcże y to
11:
pokazánie rzecży tey/ v tegoż Ireneuſzá/ ták nápiſano lib. 2. cap.
12:
46. fol. 115. Gdźie po inſzych wywodách o iedynym Bogu oycu y
13:
o iedynym Iezuśie Chriſtuśie ſynu Bożym/ ktorego nam piſmá
14:
ś. oznaymuią: ták mowi: Gdyż tedy wſzytki piſmá y Prorockiey
15:
"Ewánielitſkie ná iáwiu/ y bez wątpliwośći/ y tákże też od wſzyt
16:
"kich mogą być ſłucháne
17:
(choćiaż nie wſzyſcy wierzą iednego y ſá-
18:
,,mego Bogá ku wyłącżeniu inſzych) to nam opowiedáią o Bo-
19:
gu iż on wſzytki rzecży ſpráwił przez ſłowo ſwoie widźiáne y nie
20:
,,widźiáne/ choćiaż niebieſkie/ choćiaż źiemſkie/ choćiaż wodne/
21:
,,choćiaż podźiemne/ iákoſmy okazáli z ſámych ſłow piſm ś. etc.
22:
A
23:
więcże to nie ieſt przydáie potym ná mocney opoce/ y ná dużey/ y ná
24:
iáwiu poſtáwioney/ toć nie ná piaſzcżyſtym y ná rzeſzoćie ſzátáńſkim
25:
iáko X.K. piſze budowáć dom ſwoy/ ále ná niepewną rozſypáne
26:
go piáſku iáko to X.K. twierdzi z ktorego łácne przychodźi pod-
27:
wrocenie tákiego budowánia.
28:
Y przydáie potym/ ku zámknie-
29:
niu pewnośći dowodow z piſmá ś. káp. 47. ták mowiąc. Má-
30:
iąc tedy ſámę prawdę zá regułę ábo wzor: y ná iáwią wyſtáwio-
31:
ne o Bogu świádectwo: nie mamy odchyláiąc ſię przez pytánia
32:
ku tym y owym wywodom/ wyrzucáć pewney y prawdźiwey o
33:
Bogu znáiomośći.
Notá, toć też nie z Loiki Pogáńſkiey z ktorey ſię X.K. chłubi.

34:
Gdyż okázowánia ktore ſą w piśmiech (mo-
35:
wi potym lib. 3. cap. 12. fol. 165.) nie mogą być okazáne iedno z ſá
36:
mych piſm ś. Tym tedy ſámym piſmem ś. my z inſzymi pobożny
37:
mi wierzymy/ y ná nich ſámych fundáment wiáry náſzey zákłáda
38:
my/ á nie ták iáko cżynią Heretycy/ ktorzy (wedle tegoż Irene
39:
uſzá lib. 3. cap. 2. fol. 138.) gdy z piſmá ſtrofowáni bywáią/ tedy
40:
ſię ná piſmo oburzáią:
Heretycy ſą ktorzy ſię ná piſmo oborzáią.

41:
iákoby nie miáło być wárowne: iákoby nie
42:
dobre: á iż ſię w nich ták y owák rzecży podawáćby miáły: á iżby


strona: 131

ná Wędzidło X.K.P.131.
1:
z nich nie mogł żaden náleść prawdy/ ktoryby niewiedźiał o po-
2:
dániu/ ábo o vſtáwách ludzkich etc.
3:
Iáko to teraz Kátholicy cży
4:
nią/ ktorzy piſmu ś. bez vſtaw kośćielnych niechcą nic wierzyć:
5:
á k temu y inſzym też wierzyć zákázuią. Chcąc tym ſpoſobem błę
6:
dy ſwe y wymyſły w ludźi wſzrobowáć: á ſłowo Boże w ohydze-
7:
nie y zniſzcżenie przywieść. Gdyż/ iáko ſię w pierwſzych kśiąż-
8:
kách pokázowáło/ ſtárzy oni Pátreſowie/ nie cży inſzym prze-
9:
ćiw Heretykom walcżyć ſwym rádźili/ iedno piſmy oboiego przy
10:
mierza/ iáko miecżem oboiętnym y oſtrym.
11:
Ale co też o ſłowie
12:
Bożym/ y inſzy mowią pátrzaymy.
Iustin.

13:
A zwłaſzcżá v Iuſtyná/ co ſię
14:
dotycże tego ktore ieſt iego właſne piſánie/ obacży to káżdy z nie
15:
go/ iż choćiaż był Filozof/ przedśię ná piſmo ś. záwżdy ſię oglą-
16:
dał: á zwłaſzcżá gdy z Zydem Tryfonem rozmawia:
17:
ktory iż też
18:
piſmo ś. zá ſobą przywodźił/ y onym ſię też bronił/ ále wedle Iu
19:
ſtyná/ nie dobrze go rozumieiąc/ y Iuſtynowym ſię wywodom
20:
dźiwuiąc/ przetoż mu to Iuſtyn między inſzymi rzecżámi y iego
21:
towárzyſzom mowi/ fol. 126. Putatiś ne amici, vos poſse ſcripturas in-
22:
telligere, niſi volonte illo qui dat intelligendi gratiam?
23:
to twierdząc y te
24:
go dowodząc iż piſmo ś. od żadnego nie może być rozumiáne o
25:
procż oſobliwego dáru Bożeo. A ták też piſmu ſámemu vfáiąc/ o
26:
nym ſámym rzecży ſwey dowodźił/ y nim vſtáwy y wymyſły ludz-
27:
kie borzył: á nie opák: iáko Kátholicy Rzymſcy teráźnieyſzy cży-
28:
nią: choćiaż ći też y ſam w wielu błądźił.
Cyprian.

29:
Tákże Cypryan piſząc
30:
ad Caecilium Epist. lib. 2. Epist. 3. fol. 40. záſtáwuiąc ſię o vſtáwę
31:
Páńſką/ przećiw nowo bez ſłowá Bożego/ Ceremoniiey wnie-
32:
śioney/ z ſtrony wody ktorey przy wiecżerzy Páńſkiey vżywano:
33:
zowie tych duchownymi złodźieymi y cudzołożnikámi/ ktorzy wy
34:
wrácáli roſkazánia Boże: gdźie potym ták mowi:
35:
Ieſliſmy Ofiá
36:
rownikámi Bożymi y Chriſtuſowymi/ kogoż więcey nád Bogá
37:
y Chriſtuſá náśládowáć mamy. Gdyż on w Ewánieliey mowi/
38:
Iam ieſt świátłość świátá etc. A potym przydáie. Ieſliż tedy w
39:
Chriſtuſowym świetle chodźić chcemy/ od roſkazania iego y ná
40:
pominánia nie odſtępuymy. A ná inſzym mieyſcu (Serm. 5. de la-
41:
pſis fol. 154.)
42:
Roſkázuiąć co cżynić męcżennicy? iákoby też teraz
43:
mogł mowić kto: roskázuiąć to Kátholicy? Ieſli co ſpráwiedliwego/
44:
ieſli ſłuſznego/ ieſli nie przećiw ſámemu pánu/ tedy to ma być cży


strona: 132

132 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
niono od Ofiárowniká páńſkiego:
2:
ieſliby w poſłuſznym powolne
3:
y łatwie przyzwolenie/ á w roſkázuiącym nabożne było pomiár-
4:
kowánie. Roſkázuiąć co cżynić męcżennicy? Lecż ieſli tego nie-
5:
máſz w zakonie páńſkim nápiſánego co oni roſkázuią/ tedy pier-
6:
wey potrzebá wiedźieć iż im to ieſt od máieſtatu Bożego po-
7:
zwolono/ toż dopiero cżynić co roſkázuią.
8:
Abowiem nie záraz ro
9:
zumieć mamy od Bożego máieſtatu to być pozwolono/ co nam
10:
ludźie obiecuią. etc. A in expoſitione ſymboli fol. 163. wylicżywſzy
11:
kśięgi właſne y prawdźiwe/ ſtárego y nowego Teſtámentu/ kto
12:
re ſą od przodkow náſzych ſkoro po cżáśiech Apoſztolſkich przy-
13:
ięte/ ták piſze.
14:
Zdáło mi ſię zá ſłuſzną/ to co od oycow ieſt nam
15:
podano ná tym mieyſcu náznácżyć/ dla wpráwienia ábo náuki
16:
tych/ ktorzy pocżątki wiáry przyimuią: áby wiedźieli z ktorych
17:
źrzodeł ſłowá Bożego cżerpáć máią kubki. Bo iáko niektorzy
18:
máią/ de libris veteris et noui Testamenti ſłowá iego/ ták mowi o
19:
ſtárym y nowym Teſtámenćie.
20:
Ty kśięgi y w licżbie y w zacno-
21:
śći ſą doſkonáłe y cáłe/ z ktorymi nie ma być nic rownano. Bo
22:
cokolwiekby procż tych było/ między ty święte y Boſkie nie ma
23:
być przyimowano etc. Otoż y z tąd znáć/ iáko oni ſtárzy o ſłowie
24:
Bożym trzymáli: y iáko dálecy byli od niezbożnośći tych X.K.
25:
Kátholikow:
26:
ktorych on wſpomina/ y z ktorymi oto obronę ſá-
27:
mego ſłowá Bożego/ rzeſzotem ſzátáńſkim/ bez Bożey boiáźni
28:
názywa.
Wedle wyroku stárych patreſow teráznieyſzy Kátholicy ſą Heretycy.

29:
Co gdyby przyſzło ná rozſądek onych ſtárych/ zárazby
30:
iego ty Kátholiki Heretykami oſądźili/
31:
ktorzy iż ſłowem Bo-
32:
żym/ cżárow ſwych/ guſłow y kuglarſtw bezbożnych obronić nie
33:
mogą: bo im ieſt wſzędy ná odpor: przetoż ſłowo Boże hydząc/
34:
lżąc y tłumiąc/ ná wywody ſię Filozowſkie zdobywáią: pod pła
35:
ſzcżykiem kośćiołá powſzechnego. Ale gdy tym odeymieſz to co z
36:
pogány iednáko rozumieią/
37:
á przywiedźieſz ie do tego/ żeby z pi-
38:
ſmá ś. ná wſzytko odpowiedáli: porzućiwſzy wykręty pogańſkich
39:
Filozofow/ doznaſz tego iż ći ſię nieoſtoią. Iáko to krotkimi
40:
ſłowy Tertulian ſtáry wyraźił/ ták mowiąc/ ná iednym mieyſcu:
Tertulian.

41:
Vtantur haeretici omnes ſcripturis eius cuius vtuntur mundo et c. De car
42:
ne Christi fol.25.
43:
A ná drugim. De reſurrectione carnis fol. 47 ták:
44:
Aufer denique haereticis, quae cum Ethnicis sapiunt, vt de ſcripturis folis
45:
quaestiones ſuas ſistant, et stare non poterunt et c. A ná inſzym ieſzcże


strona: 133

ná Wędzidło X.K.P.133
1:
mieyſcu. De praeſcriptionibus aduerſus Hereticos fol. 97. dáie teo przy
2:
cżynę:
3:
vkázuiąc/ iż ſię nam nie godźi nic przydawáć wedle zdánia
4:
náſzego: máiąc Apoſztoły Páńſkie powodem: ktorzy też nic ſwe
5:
go nie przydawáli: ále wiernie narodom to co od Páná wźięli
6:
podawáli/ etc. Iákoż to pewna/ gdyby Papieżnicy ná ſámym pi-
7:
śmie ś. ktore ieſt ſłowo Boże przeſtawáli: ták iáko świátá iego
8:
vżywáią/ y ná nim iákoś bárzo vżywáiąc go przeſtawáią:
9:
bo im
10:
też ſłuży: y ſámegoby tylko ſłowá Bożeo w ſpráwách y gadkách
11:
ſwych vżywáli: nigdyby ſię z ſwoim nabożeńſtwem/ Bogu ob-
12:
mierzłym/ á ſłowu Bożemu przećwinym/ nie oſtáli. Ale ich tru-
13:
dno w ten Sák wpędźić: nátychmiaſtby śiedli: y wcżáſow ſwo-
14:
ich y doſtátkow y kuchen prętkoby poſtradáli.
Hilarius.

15:
Gdyby/ mowię/
16:
z Hiláryuſzem też dobrym ſumnieniem/ ſzcżerze y prawdźiwie/ mo
17:
wić y ſkutkiem to pokazáć mogli: Quae libro legis non continentur, ea
18:
nec noſse debemus. In Pſal. 132. fol. 673. Co on powiedźiał/ przypo-
19:
mniawſzy ex apocriphis baykę iákąś/ ktorą tam odrzuca iż iey w
20:
ſłowie Bożym nie máſz.
21:
Vkázuiąc to/ iż wierny: nierzkąc/ żeby ſię
22:
páráć miał tym cżego w piśmie ś nie máſz/ ále że o tym wiedźieć
23:
nie ma. Iáko my z łáſki Bożey o wymyſłách Antychryſtowych y
24:
X.K. Kátholikow wiedźieć niechcemy: w ſamym ſię ſłowie Bo
25:
żym ćwicżąc y w ſámym kocháiąc. A o wyrozumienie ieo od Bo
26:
gá/ y od Chriſtuſá/ pilnuiąc pobożnośći/ vprzeymie ſię ſtáramy.
Athánázy.
Wiedząc y to/ co Athánázy De humanitate verbi piſząc fol. 73. po-
27:
wiedźiał/ iż do wyrozumienia zmyſłu piſmá ś. potrzebá żywotá
28:
cnotliwego/ vmyſłu cżyſtego/ y mowy ktora ieſt wedle Chriſtu-
29:
ſá/ áby vmyſł/ śćieſzką iego chodzący/ mogł tego doſtáć cżego
30:
żąda: ile potrzebá ludzkiemu przyrodzeniu rozumieć rzecży Bo-
31:
ſkie.
32:
Gdyż y ten Athánázy/ ácżkolwiek wiele piſał/ á więcey Fi-
33:
lozowſkiego niż Theoloickiego: choćiaż ſię zá tákiego miał/ iż
34:
ſłowo Boże tylko mowić chćiał: y choćiaż ſię też ná inſzych piſmá
35:
oglądał: przedśię ſłowu Bożemu to świádectwo/ záraz ná pier
36:
wſzym wſtępie piſánia ſwego contra idola fol. 1. wydał: Iż ono ſá-
37:
mo z nádchnienia Bożeo podáne będąc/ doſtátecżne ieſt ku oka-
38:
zániu prawdy.
39:
A tego wżdy nigdy nie rzekł/ żeby miáło być pia
40:
ſzcżyſtym fundámentem y rzeſzotem ſzátáńſkim: iáko teraz mo-
41:
wią/ y nie tuſzę/ áby ſię w to/ zá táką dumą ſwą/ wdáć mieli/


strona: 134

134 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
gdyby miáło przyść do iákiey porządney z námi rozmowy/ żeby
2:
ná to zezwolili/
3:
ná co zezwalał Grzegorz Biſkup/ Nyſzeńſki/
4:
brát Bázyliuſzow/ odrzućiwſzy/ y ſwoy y tych z ktorymi wiodł
5:
przą/ zwycżay: áby ſámo Boſkie piſmo z duchá ś. podáne/ było
6:
rozeznawcą ktoryby przą rozwadzał/ á iżby zátym wyrok ſwoy
7:
wydał przy ktorymby ſentencye były zgodnieyſze z ſłowem Bo-
8:
żym. Ad Eustachium de s. Trinit. fol. 113.
Grzegorz Nyſzeńſki.

9:
Boć iednák niech ſię iáko kto chce wierći: y ná ſwoy ſię ro-
10:
zum y vmieiętność niech iáko chce ſpuſzcża: y dowćipowi y roz-
11:
ſądkowi ſwemu niech vfa: przedśię to muśi być prawdá/ co Chri
12:
zoſtom powiedźiáł (Humanae rationes et ſententiae ſunt incertae et
13:
imbecilles. Tom. 3. Col. 32. A In cap. 1. Ioan.)
Chrizostom.

14:
Iż ludzkie zdánia y wy-
15:
wody ſą niepewne y ſłábe: á ſłowo záś BOże ábo piſmo ś. ieſt
16:
gruntowne y pewne: ktorego ten ieſt koniec/ ábo przedśięwźię-
17:
ćie/ áby nie opuſzcżáiąc nic potrzebnego (iáko tenże mowi in cap.
18:
9. Gen. Hom. 29. col. 236. Tom. 1.) prawdy nas vcżyło Gdyż ono
19:
ieſt (iáko támże z pocżątku tegoż kazánia Col. 230. mowi/ vpo-
20:
mináiąc wſzytkich ku pilnemu ſłowá Bożego cżytániu:
21:
á nie ták
22:
iáko teraz cżynią nowi Kátholicy/ zákázuiąc poſpolſtwu piſmá
23:
ś. cżytáć.) duchownym pokármem toć nie rzeſzotem ſzátáńſkim kto
24:
re duſzę cżyni mocną/ y ſtátecżnieyſzą/ y mędrſzą: nie dopuſzcżá-
25:
iąc tego áby od nikcżemnych myśli miáłá być poimána: ále vcży
26:
niwſzy ią lekką y ſkrzydlátą/ áż do niebá ią przenaſza etc.
27:
Gdyż o
28:
no ieſt źrzodłem vſtáwicżnie ćiekącym/ á nigdy nie vſtáwáią-
29:
cym: iáko tenże mowi De fide Annae. hom. 5. Col. 599. b. Tom. 1.
30:
Gdyż piſmo ś. nie przyſzło do nas od ſług/ ále od Páná Bogá
31:
wſzytkich/ dla cżeo też Apoſztoł mowi: Ieſliby wam kto opowie-
32:
dał co/ procż tego coſmy wam opowiedali/ niech będźie przeklę
33:
ty: Tenże tom. 4. Col. 894. In cap. 1. ad Galat.
34:
Ale iżby długo było
35:
przypomináć/ tylko to/ co tenże o ſłowie Bożym piſze: przetoż
36:
go iuż zániecham/ á inſzych też zdánia nákrotce dotknę.
Origenes.

37:
Cokolwiek Origenes piſząc ná Ezáiaſzá y Ieremiaſzá/ y gdźie
38:
indźiey o tym mowi/ ſpomináć nie będę: tylkoż to rzekę/ iż on pi
39:
ſząc Tom. 2. fol. 578 ná cap. 3 Rzymian lib. 3.
40:
Wyſtáwia nam ná
41:
przykład Páwłá/ rzecży ſwey piſmy ś. dowodzącego/ vkázuiąc
42:
to z niego/ iż ſię y nam ták godźi ábyſmy do ludu nie mowili/ co


strona: 135

ná Wędzidło K.X.P.135
1:
by ſię nam zdáło/ ále to tylko coby Bożymi świádectwy było ob
2:
wárowano.
Theofilaktus.

3:
Gdyż to iáwna wedle Theofiláktá (Ad Rom. 16. fol.
4:
483.) iż kto co nád poſtánowienie Apoſztolſkie wnośi/ nie co in-
5:
ſzego wnośi iedno rozruchy/ zgorſzenia/ y heretyctwá. Ponieważ
6:
piſmá (iáko mowi in Ioan. 10. fol. 345.) ſą drzewiámi przez ktore
7:
do Bogá wchodźimy toć też nie rzeſzoto ſzátáńſkie iáko X.K. piſze
8:
ktore Wilkom wchodźić nie dopuſzcáią.
9:
Abowiem hámuią he-
10:
retyki/ ábyſmy byli beśpiecżnymi: y ze wſzytkiego pocżet cży-
11:
nią/ z cżegobyſmy chćieli. A ták to złodźiey ieſt/ ktory nie przez
12:
piſmá wchodźi do owcżárniey owiec: y tákże przez nie bywa poi-
13:
man. Ale wchodźi inędy/ to ieſt gotuie ſobie inſzą y niezwycżáyną
14:
drogę/ etc. Iáko teraz ći Kátholicy cżynią co ſię ná ſłowo Boże
15:
gniewáiąc/ á plotki ſwego kośćiołá wyſzynkowáć vśiłuiąc/
16:
pia
17:
ſzcżyſtym fundámentem ſłowo Boże názywáiąc.
Ignacius.

18:
Gdyby wedle
19:
Ignácyuſá (Epistola 9. ad Antiochenſes) mieli/ ſtrzegąc ſię złych
20:
heretyctw ktorych pełna ieſt Kátolikow X.K. náuka pilnowáć náu-
21:
ki Apoſtolſkiey/ wierząc zakonowi y prorokom.
Ambrozyus.

22:
Bo to pewna
23:
wedle Ambrożego (In 1. Cor. 4. Tom. 5. 254.)
24:
Iż cokolwiek nie
25:
ieſt przez Apoſztoły podano/ pełno ieſt niezbożnośći. Scriptura e-
26:
nim diuina (vt idem ait in Exameron lib. 1. cap. 8. fol. 12. ſalutem ſug
27:
gerit, vitae odorem fragrat, vt ſuauitatem legens capias, non praecipicij di-
28:
ſcrimen incurras. Ponieważ tedy piſmo ś. do zbáwienia ieſt pobud
29:
ká/ y wonia do żywotá/ y lekárſtwem zdrowie cżytelnikowi ie-
30:
go przynoſzącym:
31:
á iákoż może być rzeſzotem ſzátáńſkim/ ábo fun
32:
dámentem piaſzcżyſtym?
Dioniſius Carthus.

33:
Ponieważ ieſt vita, cibusque animae, ży-
34:
wotem mowię y pokármem duſze/ iáko piſze Dioniſius Carthuſia-
35:
nus: (in Lucam cap. 11. Articulo 30. fol. 202.) A iákoż może być na-
36:
cżyniem oneo ktory ieſt od pocżątku kłamcą?
37:
Ale cobym ſię dłu
38:
go báwić miał/ przypomináiąc ieſzcże iáko o tym wiele nápiſał
39:
Auguſtyn y Hieronim:
Augustin. Hieronim.

40:
oto nie tylko do ich właſnych kśiąg káż
41:
dego odſyłam: ále náwet do Grácyaná/ ktory ich ſentencye nie-
42:
ktore kłádźie Dist. 9. Noli meis. Item, Negare non poſsum.
Gracyan.

43:
Item, Ego ſo
44:
lis eis et c. Item Dist. 8. vbi penitus omnis conſuetudo, quae ex verbi Dei
45:
claris testimonijs non habet originem et authoritatem repudiatur. Item,
46:
Dist. 10. Lege Imperatorum. Item, Non licet. Gdźie Papież Symmá-
47:
chus/ ná ſzoſtym Synodźie ten dekret vcżynił. Iż ſię nie godźi


strona: 136

136 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
Ceſárzowi/
2:
áni żadnemu co ſię ma zá nabożnego/ ważyć cżego
3:
przećiw roſkazániu Bożemu: áni co cżynić coby ſię ſprzećiwiáło
4:
Ewánieliey/ Prorokom y Apoſtołom. Tákżeć Auguſtyn piſze
5:
Tom.1. col. 708. C. De vera religione cap. 10. Y Tom. 2. Col. 183. B. Epist.
6:
lib. 1. Epist. 48. ad Vincentium. Gdźie zgołá y ſobie ſámemu y in-
7:
ſzym vcżonym: ktorych też tám miánuie: wierzyć nie każe w tym/
8:
coby nie przynośili z piſmá ś. A Hieronim/ nie tylko toż ná wielu
9:
mieyſcách mowi. Ale ieſzcże coś więcey przydáie: gdy y tym kśię
10:
gam ktore w bibliach Apokrifámi názywáią/ wiárę odeymuie:
11:
niechcąc áby nimi kto miał cżego dowodźić/ w ſpráwie zbáwien
12:
ney: procż inſzych prawdźiwych piſm ś.
Y Apokryfam stárzy wiáry dawáć y nimi dowodźić nie dopuſzcżáli.

13:
O cżym niech kto chce
14:
cżyta piſmá iego. In epist. ad Ephes. lib. 3. cap. 5. Tom. 9. fol. 232.
15:
236. Item in Proaemio Cant. can. Tom. 7. fol. 109. Item in Eſa. 64. lib.
16:
17. Tom. 5. fol. 240. Item, ad Letam de institut, filiae Tom. 1. fol. 57. Co
17:
potym Sanctes Pagninus Lucen. (in ſua Iſago, ad literas ſacras cap.15.
18:
16. 17.) ſzyroko wywodźi:
Sanctes Págninus.

19:
do ſámych właſnych y prawdźiwych tyl
20:
ko piſm ś. odſyłáiąc cżytelniká: w ktorych trudnieyſze mieyſcá/
21:
łácnieyſzymi máią być/ wedle Auguſtyná/ wykłádáne.
Trudne piſmá łácnieyſzymi máią być wykłádáne.

22:
Gdyż pi
23:
ſmo ś. ma w ſobie wſzytkę cáłą y doſkonáłą powagę y zupełność/
24:
że iey nikt nie może przydáć:
25:
bo iey też rozum ludzki nie może
26:
celowáć: choćiaż y náucżeńſzych Biſkupow ábo Doktorow/ ábo
27:
Conciliy. Gdyż ktoby namniey o piſmie ś. wątpić miał/ ten ni-
28:
gdy nie może być w wierze vgruntowány. Bo wiárá żywa y pra
29:
wdźiwa z ſłowá Bożego/ nie z kośćiołá/ nie z oycow/ nie z Con
30:
ciliy pochodźi.
31:
Ktoby ią tedy prawdźiwą y gruntowną chćiał
32:
mieć/ temu potrzebá cále ſię ná piſmo ś. ſpuśćić: onemu ſámemu
33:
wierzyć: á wſzytki inſze ludzkie náuki nie z niego płynące/ áni z nie
34:
go prawdźiwe świádectwo biorące/ tákże wſzytki vſtáwy/ wy-
35:
myſły/ wykręty/ wywody/ dowody/ odrzućić. Y ták to v śiebie
36:
przećiw X.K. Kátholikom poſtánowić/ żeby nigdy żadney rze
37:
cży przedśię nie bráć/
38:
ktoraby wyráźliwie w ſłowie Bożym poło
39:
żona nie byłá. Ani ná to dbáć/ co X.K. piſze y co też nápiſał pan
40:
Kzyſtow Wárſzewicki w pierwſzey ſwoiey Orácyiey Láćińſkiey
41:
do I.K.M. tákże ſłowo Boże lżąc/ á Rzymſkiey Kátholiki
42:
obrzydliwe wynáláſki zálecáiąc: owſzem to z tych ták wielu ſtá-
43:
rych Pátreſow świádectw/ niech káżdy obacża/
44:
iáko ſię ſzkárá-


strona: 137

ná Wędzidło K.X.P.137.
1:
dźie ná tym myli/ żeby to Lutrowe z Konſtántynem heretyctwo
2:
było/ ná ſámym ſłowie Bożym przeſtawáć: gdyżby tych wſzyt-
3:
kich/ ktorych ſię tu świádectwá przywodźiły/ muśiał pierwey
4:
pan Wárſzewicki heretykámi/ z Moiżeſzem z Proroki/ Chriſtu-
5:
ſem/ Apoſztoły z Ewánieliſty pocżynić/
6:
niżby ku wierzeniu po-
7:
wieśći ſwey/ miał wierne chwalce Boże/ powiaſnką ſwą niepe
8:
wną námowić do tego/ do cżego też X.K. ſłuchácże ſwe przywo
9:
dźi. Przećiw cżemu trzebá ſię káżdemu dobrze vzbroić wiárą/ że-
10:
by z tymi Bożymi nieprzyiaćioły nie mowił o ſłowie Bożym: że-
11:
by to było rzeſzoto ſzátáńſkie/ mowić nápiſano ieſt.
Iáko dziećiom w ſzkołách ták wiernym w Zborze, textu ſię vcżyć trzebá

12:
Owſzem iáko
13:
dźiećiom w ſzkołách mowią. Dic textum, ták ſobie záwżdy w ká-
14:
żdey ſpráwie y przy: kázáć text ſłowá Bożego cżytáć/ iáko ieſt
15:
od duchá Bożego podány. Ná to záwżdy pámiętáiąc: żeć y E-
16:
wánieliſtowie y Chriſtus pan/ y Apoſztołowie/ gdy co mowili y
17:
piſáli/ záwżdy ſię do piſmá ś. vćiekáli/ y nim rzecży ſwey dowo-
18:
dźili.
19:
Iáko ná przykład káżdy tego doznáć może Máth. 1. ꝟ 22.
20:
gdźie wnet mowi: (opiſawſzy Anielſką mowę nocną do Iozefá/
21:
o brzemieniu małżonki iego) á to ſię wſzytko ſtáło/ áby ſię wypeł
22:
niło co pan powiedźiał przez Proroká Máth. 2. ꝟ. 5. 15. 17. Abo
23:
wiem ták ieſt nápiſano. Ale máło nie w káżdey kápitule ieſt tego
24:
pełno v Ewánieliſtow: y máło nie w káżdym liśćie Apoſztol-
25:
ſkim: tákże y w Dźieiách: tákże w Obiáwieniu.
26:
Przetoż też nie bez
27:
przycżyny Pan Chriſtus ſámo ſłowo Boże nam zálecáiąc/ to o
28:
nim z iedney ſtrony powiedźiał/ iż ći ſą ſzcżęśliwi ktorzy go ſłuchá
29:
ią Luk. 11. ꝟ 28. y ſą z Bogá. A z drugiey záś/ iż ktorzy go ſłucháć
30:
niechcą/ ći z Bogá być nie mogą/ iáko mowił do żydow ſłowá
31:
Bożego nie ſłucháiących/ Ian. 8. ꝟ 47.
32:
Kto z Bogá ieſt/ ſłow
33:
Bożych ſłuchá: przeto wy nie ſłuchaćie iż z Bogá nie ieſteśćie. Z
34:
ktorych ſłow/ Chriſtá páná łácno káżdy obacżyć może/ co trze-
35:
bá rozumieć o tych X.K. Kátholikách/ ktorzy ták znieważyli
36:
ſłowo Boże/ że nie tylko ſámi wiáry mu nie dáią/ áni ná nim ſá
37:
mym przeſtawáć chcą:
38:
ále ie y do inſzych w ohydzenie/ áż do po-
39:
rzucenia iego przywodzą: zowąc ie/ przećiw Bogu/ Chriſtuſo-
40:
wi/ Apoſztołom/ Prorokom/ Ewánieliſtom/ y ſwoim nákoniec
41:
ſtárſzym przodkom/ bez Bożey boiaźni/ y wſtydu ludzkiego/ rze
42:
ſzotem ſzátáńſkim.
43:
Zal ſię tego Pánie Boże/ iż do ták śmiáłey y


strona: 138

138 Wtore kśiążki Odopowiedzi/
1:
zuchwáłey niezbożnośći przyſzło/ tym co ſię wikáryimi ſyná twe-
2:
go miłego Iezuſá Chriſtuſá/ y namiáſtkámi Apoſztołow ieo ná-
3:
zywáć y cżynić śmieią. Day pánie Boże wiernym twoim poznáć
4:
ten ich ſmrodliwy gnoy/ áby iy co rychley od śiebie/ z gruntu bu
5:
dowánia zbáwiennego wyrzućili/ y wyſzuflowáli.
6:
A oney miłey
7:
á wdźięcżney żywotney wonnośći ſłowá twego świętego/ ktora
8:
wiedźie do żywotá wiecżnego/ przez Iezuſá Chriſtuſá/ áby ſię rzu
9:
ćili pátrząc iáko ſię drugim ſtawa wonią śmiertelną ná śmierć/
10:
á tákby ſię ná niey ſámey przeſtawáiąc/ áż do końcá pomnażáli/
11:
y tobie powinną chwałę záwżdy oddawáli przez Iezuſá Chriſtu
12:
ſá Amen.
Rumu wtorego odrzucenie to iest złe y nie właſne piſmá ś. vżywánie.

13:
KAP. 6. Odrzućiłá ſię iuż tedy ták iáſnymi świádectwy
14:
pierwſza záwádá/ odrzućił gnoy/ odrzućił rum ſzkodliwy ku bu-
15:
dowániu náſzemu: przyſtąpmyż iuż do odrzucánia drugich/ ktore
16:
też ſą ná zawádźie: áby ſię potym zbáwienne budowánie záłożyć
17:
y ſkońcżyć mogło.
18:
Zgániwſzy ták hániebnie X.K. piſmo ś. dźi-
19:
wna to że go przedśię vżywa/ y wrzkomo też nim wiáry ſwey do
20:
wodźi/ y nim też prawdę zbáwienną/ ktora/ z dárowánia Boże
21:
go/ przy nas ieſt/ zborzyć vśiłuie. Ale iáko go vżywa: iáko ie wy
22:
kłáda: iáko ſtrofuie: to ſię tu iuż nákrotce pokazáć muśi.
23:
Gdyż
24:
też y to/ ieſt iednym rumem y ſproſnym plugáſtwem/ ſłowá Bo
25:
żego gwałtownie naćiągáć: ono odmieniáć: do niego przyda-
26:
wáć/ y od niego też co vymowáć: ábo ieſzcże z nim ludzkie bayki
27:
rownáć: á indźie ie y nád Boże przekłádáć. Co poki ſię też nie od
28:
rumuie/ trudno myślić o porządnym fundámentu zákłádániu.
X.K. wiele obiecuie, ále máło, iákoby przystalo, dobrze cżyni.

29:
To tedy pierwſza ieſt zawádá/ iż rzekſzy to iednák/ po zgánieniu
30:
ſłowá Bożego/ że piſmem ś. rzecży ſwey dowodźić (w Przedmo
31:
wie g iiij. y fol. 6. etc) chćiał: y nie iednym tylko świádectwem/
32:
ále iż cżáſem miárą obfitą y nátrzęśioną y opływáiącą/ miał ie
33:
przynośić: iednák tego nigdźiey ſtátecżnie/ porządnie/ y przyſtoy
34:
nie nie vcżynił/
35:
chybábych ia dla ſubtylney iego Loiki/ ktoreiem
36:
ſię nie náucżył/ tego widźieć nie mogł. Iákoż nie dźiw/ iż w ták
37:
gęſtym leśie dźiwnych Artykułow: ludzkich świádectw: nieſpo
38:
ſobnych mow/ piſmu ś. niezwycżáynych terminow/ niezgodnych
39:
dowodow y powieśći/ iam tego proſtak vpátrzyć nie mogł.
40:
Bo
41:
gdźieby to było/ iż by mi iedno tylko świádectwo piſmá ś. w


strona: 139

ná Wędzidło X.K.P.139
1:
ſwym właſnym znácżeniu/ porządnie y prawdźiwie pokazane
2:
było: ktoreby tey rzecży o ktorą prza idźie/ ſłużyło: bez gwałtowneo
3:
náćiągánia ku temu cżemu nie ſłuży: pewnieby tego I.M.
4:
X.K. doznał/ żebym ná nim przeſtał.
5:
Ale gmátwáninie/ mieſzá
6:
ninie y Filozowſkim łápácżkam/ nie gotowem k woli/ od praw
7:
dy iáko ſłońce iáſney/ przy ktorey z łáſki Bożey ſtoię/ odſtąpić:
8:
á ná ty też świádectwá ktorych z kśiąg ludzkich wiele nákładł/ y
9:
nimi miáſto obiáśnienia rzecż bárziey zátrudnił/ áni ſię obeyźrzę:
10:
gdyż mię ſámi z nich przednieyſzy/ z teo wypuśćili (iáko ſię w prze
11:
ſzłey káp. pokazáło) żebym im w tym nie wierzył/ coby nie z ſło-
12:
wá Bożego przywodźili: ábo y w tym/ gdyby nie wedle ſłowá
13:
Bożego mowili.
1. Petr. 4. v 11.

14:
Bo iáko Piotr ś. piſze: Kto mowi/ mowić ma
15:
iáko wymowy Boże: nie iáko bayki/ wymyſły/ ſny/ plotki/ y ludz
16:
kie wywroty.
Wſpomina X.K. piſmo ś. ále mu ſámnie wierzy.

17:
Znam ći ia to y wyznawam/ iż I.M.X.K. wſpo
18:
mina też podcżás ſłowo Boże/ y znácży káp. ále coż potym/
19:
gdy im ſam nie wierzy: y gdy ie zle przywodźi. Iż mu nie wierzy/
20:
ábo nie vfa/ teo ze dwu przycżyn dochodzę: z iedney/ iż ie piaſzcży
21:
ſtym fundámentem y rzeſzotem ſzátáńſkim názwał.
22:
Bo ieſli ták
23:
ieſt/ iáko mowi/ iż ieſt rzeſzotem ſzátáńſkim/ tedy ſłuſznie to rzec
24:
mogę iż mu nie wierzy/ áni go też dobrze vżywa: áni tego ſzcżerze
25:
cżyni cokolwiek cżyni/ ono wſpomináiąc: A ſłuſznie to rzec mo-
26:
gę/ iż mu nic nie wierzy: gdy ie ma zá ſłodycżę y zá rzeſzoto ſzátáń
27:
ſkie: bo ſzátan od pocżątku ieſt kłámcą: y oycem kłamſtwá/ kro
28:
ry w prawdźie nie ſtał.
29:
Trudno mu tedy wierzyć/ y nie przyſtoy-
30:
no. Choćiaż tedy piſmá ś. vżywa/ dobrzego vżywáć/ ſzcżerze y
31:
prawdźiwie nie może: ále to ták tylko pro forma ábo kſztał cży
32:
ni. Z drugiey/ iż przywiodſzy kędy ktore świádectwo ſłowá Boże
33:
go/ tedy go ludźmi podpiera: á ieſzcże pomárłymi: á wielą błę-
34:
dow zá żywotá powikłánymi y niezgodnymi.
35:
Gdyż ſámo ſłowo
36:
Boże trwa ná wieki: ieſt prawdźiwe/ iáſne/ cżyſte y ták doſkoná
37:
łe/ żemu cżyſtośći y świátłá do prawdy y doſkonáłośći/ ludźiom
38:
przydawáć namniey/ z rozumu ſwego/ Filozofią/ Loiką y dow-
39:
ćipem nie trzebá. Skąd też znáć iż mu ſámemu nie wierzy/ áni
40:
vfa. Bo gdyby to było vſtáłáby tá długa letánia tych piſárzow/
41:
ktorych piſmy chce ozdobić y vtwierdźić rzecż ſwoię złą y niezbo-
42:
żną.
43:
Y opák to cżyni: ſłowá Bożeo ludzkimi świádectwy dowo-


strona: 140

140 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
dząc y onego podpieráiąc: á nie ludzkich/ ieſliby kiedy co k rze-
2:
cży mowili/ ſłowem Bożym:
Ludzkie mowy słowem Bożym, á nie słowo Boże ludzkimi mowámi vtwierdzáć trzebá.

3:
iáko cżynił Chryſtus/ Ewánieliſto-
4:
wie y Apoſztołowie (iáko ſię ná końcu przeſzłey káp. pokazálo) iż
5:
ſkoro co nowego á ludźiom niezwycżáynego powiedźieli/ tedy
6:
záraz piſmo ś. przytocżyli: á thák nim rzecż ſwoię vtwierdźali.
7:
Cżeo y tu potrzebá było X.K. náśládowáć, y ták też rzecży ſwey
8:
dowodźić. Ale wſzytko opák.
9:
A iż wżdy wſpomina iáko táko ſło-
10:
wo Boże/ y nim ſię też zákłáda: choćiaż nie ták iáko ſię godźiło:
11:
áni iáko ſámo w ſobie brzmi: iákom wprzod wſpominał: otoż
12:
iuż też to nákrotce pokázowáć będę.
1. Mowy nie właſne y piſmu ś. nieznáiome.

13:
A naprzod mowy y terminy
14:
niktore pokażę/ ktorych X.K. vżywa: iákie nigdźiey piſmu ś.
15:
nie ſą zwycżáyne:
16:
áni nie mogą być obronione/ ktorych pokiby
17:
nie odſtąpił/ nigdy prawdy poznáć nie może: áni tego pokazáć/
18:
iż wierzy ſłowu Bożemu y ma ie zá prawdźiwe. Iáko to gdy ry-
19:
chło z pocżątku kazánia pierwſzego (fol. 2) mowi: Iż ſobie pan
20:
Chriſtus vtyſkuie ná Filipá/ y ná iego ná on cżás błędu rowien-
21:
niki/ przeto iż go przez ták długi cżás dobrze nie poználi:
22:
tylko
23:
cżłowiecżeńſtwo zmyślom podległe/ w nim vpátruiąc/ á Bo-
24:
ſtwá w nim zátáionego wiárą nie dośięgáiąc/ etc. A (fol. 217.)
25:
zowie ludzką krewkośćią vtháione boſtwo. Co też cżyni (fol.
26:
102.) ácż ſłowy inſzymi mowiąc: iż páná Chriſtuſowego boſtwá
27:
byli dobrze nie wycżerpnęli.
Winuie X.K. Apoſztoły nieſpráwiedliwie y ſámego páná Chriſtuſá.

28:
A fol. 253. iákoby ſię popráwuiąc w
29:
tym y wykłádáiąc ták mowi. Iż niektorzy ták długo z nim mie-
30:
ſzkáiąc/ przedśię go nie ználi z ſtrony boſtwá/ ktorym był iedną
31:
iſtnośćią z oycem. Wnośi tu X.K. tákową ſwoią powieśćią nie
32:
tylko ſłowá nigdy piſmu ś. nieznáiome/ áni zwycżáyne/ y owſzem
33:
przećiw náuce Apoſztolſkiey: Qui loquitur, loquatur vt eloquia Dei:
34:
Bo mowi nie wymowy Boże/ co w Chriſtyáninie nie ma mieć
35:
plácu: á zwłáſzcżá w tym ktory inſzych chce ſłowá Bożego vcżyć:
36:
ále też y rzecż tę ktora ſię prawdźie ſprzećiwia/ zmyſłowi Chriſtu
37:
ſowemu/ y iego inſzym ſłowam. Bo to nie k rzecży/ áby ich z tego
38:
ſtrofowáć miał pan/ iż tego nie rozumieli co przed nimi zátáio-
39:
no było:
40:
Bo áni to ſłowem Bożym/ áni Loiką/ może być poka-
41:
zano y obroniono: żeby ten godźien był ſtrofowánia: y vtyſko-
42:
wánia/ ktory nie rozumie tego/ cżego ſię nie vcżył: cżego mu
43:
nie opowiedźiano/ y cżego nie rozumie. Iákoż to może káżdy o-


strona: 141

ná Wędzidło K.X.P.141.
1:
bacżyć z onych ſłow Chriſtuſowych:
2:
Bych był nie przyſzedł/ y nie
3:
mowił im/ grzechuby nie mieli: lecż teraz nie máią cżym obmo-
4:
wić grzechu ſwego. Y záś: Bych nie vcżynił vcżynkow/ ktorych
5:
żaden inſzy nie cżynił/ nie mieliby grzechu Ian. 15. ꝟ 22. 24. Tám
6:
że káp. 9. ꝟ 59. mowi pan Chriſtus: Ná ſądem ia przyſzedł ná ten
7:
świát: áby ktorzy nie widzą/ widźieli: á ktorzy widzą/ ślepymi
8:
byli.
9:
Ná co gdy żydowie odpowiedáiąc/ pytáią: Azaż y my śle
10:
pymi ieſteſmy? mowi im pan: Gdybyśćie ślepymi byli/ grzechu
11:
byśćie nie mieli: lecż teraz mowićie/ iż widźimy/ przetoż grzech
12:
wáſz trwa. Grzech przycżyta wiádomośći/ y ſtrofuie vpor y zá-
13:
ślepienie: widząc y wiedząc/ widźieć y wiedźieć niechćieli.
14:
Prze
15:
toż Filip y z inſzymi iż niewiedźieli/ o tym o ktorym X.K. myśli
16:
boſtwie/ áni go ználi/ áni o tym wiedźieli/ żeby był iedną iſtno-
17:
śćią z oycem/ iż im też to zátáione było: nie mogli z tąd być ſtro-
18:
fowáni: nie mogł też pan ná nie ſłuſznie/ iáko ná żydy vtyſkowáć.
19:
Gdyż/ iáko X.K. piſze (fol. 183.) záchowywał Chriſtus iáſną náu
20:
kę o boſtwie ſwym/
21:
ktorego ſię nie zwierzał przed śmierćią ſwą
22:
ták iáśnie/do zmartwychwſtánia ſwego. Ieſliże ſię nie zwierzał/
23:
iákoż ie znáć mogli? A gdy nie mogli/ przecżże ná nie vtyſkował?
24:
otoż tedy vtyſkowánia teo Chriſtuſowego muśiáłá być inſza przy
25:
cżyná/ niż tá ktorą obcymi ſłowy X.K. z obcą też rzecżą wnośi.
26:
A ktoraż wżdy ieſt? A toli/ iż temu wiáry nie dawáli/ o cżym od
27:
niego ſłycháli: y ná co ocżymá ſwoimi pátrzáli. A coż to tákiego
28:
było? á toli to/ iż ſię w tym cżęſto oświádcżał: że przyſzedł w imię
29:
oycá ſwego: ktorego vcżynki cżynił y ſłowá mowił. A cżynił y mo
30:
wił/ áby go tákim znáiąc/weń wierzyli: Bogá oycá z niego po
31:
znawáli:
32:
y do nieo prze zeń/ iáko drogę prawdźiwą/ przychodźi-
33:
li. Gdyż on z śiebie/ náucżáiąc ich tego/ nic nie vcżył/ áni cżynił:
34:
ále oćiec ktory w nim mieſzkał/ ten cżynił vcżynki. Z ktorych nie
35:
tylko Bogá oycá/ ále y onego ſámego/ od Bogá być poſłánego/
36:
poznáć mogli: gdyż one vcżynki y ſłowá/ cżłowiecże w nim nie by
37:
ły/ ále Bogá oycá ſámego.
38:
Bo mowi/ oćiec ktory we mnie mie
39:
ſzka/ on cżyni vcżynki. Y záś/ nie mowiłem ia z śiebie/ ále ten co
40:
mię poſłał oćiec on mi to roſkazánie dał co rzekę y co powiedáć będę
41:
Ian.12. ꝟ 49. A 14. ꝟ 10. Cżeo iż przez ták długi cżás bacżyć niech
42:
ćieli/ á k temu oycá Chriſtuſowego ocżymá ćieleſnymi widźieć żą


strona: 142

142. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
dáli:
2:
ták iáko ná ſámego Chriſtuſá pátrzáli: przetoż ná nie vty-
3:
ſkuie y z tego ie ſtrofuie: Iż co mogli poznáć y widźieć/ to imo ſię
4:
puſzcżáli á co było zákryto od ocżu ich tego ſię nápieráli: á nie z bo
5:
ſtwá zátáionego: (gdyż ſię boſtwo oycowe ſkutkiem w nim w v
6:
cżynkách pokázowáło) áni też z iedney iſtnośći/ o ktorey nic ni-
7:
gdźiey piſmo ś. nie mowi/ ktorego piſmá ś. iż ſię X.K. trzymáć
8:
nie chce:
9:
áni wedle niego mowić: przetoż też muśi błędźić/ y ſam
10:
nákoniec w tym ſię pokazáć/ co ná nas wlecże: to ieſt Arrianem:
11:
onego ſtárego heretyká plemiennikiem: A to wedle oſądzenia A
12:
thánázego: ktory to o Arryuſzu powieda/ piſząc aduerſus Apolli-
13:
narium de ſalutari aduentu Ieſu Christi fol.536. quod carnem ſolam ad oc
14:
cultationem deitatis confutebatur.
X.K. iest Arrianem.

15:
Iż on ták wyznawał/ że Chriſtus
16:
ćiáło nośił ku zátáieniu boſtwá: iáko też tu X.K. mowi: iż tylko
17:
Apoſztołowie vpátrowáli cżłowiecżeńſtwo zmyſłom podległe/
18:
á boſtwá w nim zátáionego wiárą nie dośięgáli.
Nikcżemne y nie Christiáńskie mowy o pánu Christuśie X.K.

19:
Do cżego ſię
20:
y thá druga mowá śćiąga/ tákże nie z ſłowá BOżego wyięta/
21:
ktora ieſt fol. 5, gdy ták mowi: iż Bogá/ Meſyaſzá (żydow-
22:
ſzcży przełożeni) y páná ſwego właſnego/ ná śmiertelnym tyl-
23:
ko cżłowiecżeńſtwie iego hániebnie zámordowáli. Y záś fol. 36.
24:
Nie tylko według boſtwá/ ále też według przyoblecżonego cżło
25:
wiecżeńſtwá. Tákże 81. Przez ſyná Bożego przedwiecżnego (mo
26:
wi) ćiáłem przyoblecżonego.
27:
Tákże ieſzcże fol. 234. mowi: Oćiec
28:
wyświádcża przez Ezáiaſzá mowiąc o ſynie ſwym Bogu w ćiele
29:
zátáionym. Item fol. 43. Iż cżłowiecżeńſtwo było domem ábo pá
30:
łacem ſyná Bożego wiecżneo. Ktory Bog w inſzey poſtáći cżlo-
31:
wicżey bácżyć trzebá co to wżdy zá postáć: nie onáli máſzkárá Márcy
32:
onowá y Mánicheuſzowá?
33:
ktorzy nie przyznawáli właſnego ćiáłá, ábo zgo
34:
łá niechcieli mieć prawdziwym cżłowiekiem Christuſá, ále mu tylko po-
35:
stać cżłowiecżą przywłaſzcżáli mogł nágrodźić fol. 62. Item/ iáko
36:
cżęſto mowi: iż wźiął podobieńſtwo cżłowiecże. Item fol. 57. przy
37:
oblokł ćiáło ták podobno iáko mowi Rational. diuin. offici. fol. 4. iż zá-
38:
krystia znácży żywot dziewice Máryey.
39:
w ktorey ſię Christus odzial świę
40:
tą ſuknią, á to ćiáło ſuknią názywáiąc: przyoblokł cżłowiecżeńſtwo
41:
fol. 76. 78. 80. 81. Y ná inſzych wielu mieyſcách/ ták y owák mo-
42:
wi: á wſzytko nie iáko wymowy Boże. Iáko y to/ iż w Chriſtu-
43:
śie náturá/ y perſoná Boſka cáło zoſtáły: iedno iż cżłowiecżeń-


strona: 143

ná Wędzidło X.K.P.143.
1:
ſtwem/ iákoby nie iáką poſtáwą zwierzchnią/ były nákryte fol.
2:
148.
3:
Co inſzego nie ieſt/ iedno ſię zgołá (wſzákoż nie procż na
4:
ſtołki/ ábo pokrowcá iákiego zwierzchniego/ ktory ſię ná inſzych
5:
mieyſcách wyſtáwia) záprzeć teo / że Iezus Chriſtus ieſt ſynem
6:
cżłowiecżym: ieſt cżłowiekiem: ieſt nam we wſzem procż grzechu
7:
podobny (z ktorego my kośći/ kośćią/ á ćiáłem ieſteſmy z ćiáłá)
8:
ieſt owocem biodr Dawidowych etc.
9:
Ale iżby tylko poſtáwę miał
10:
cżłowiecżą: ktorąby pokrywał boſtwo ſwoie: cżego żadne piſmo
11:
ś. nie mowi: nie vcży: nie twierdźi. Acokolwiek nie ieſt z piſmá
12:
ś. to też nie należy do budowánia zbáwiennego: gnoy ieſt: ſmrod
13:
ieſt: trzebá iy precż wyrzućić/ trzebá wyſzuflowáć.
Mowić ták z dopuſzcżenia ſzátáńſkiego, nie ieſt wedle Bogá.

14:
Tákże mi ſię
15:
zda y to nie właſna być mowá/ ktora ieſt fol. 3. Pierwſzy ſą kto
16:
rzy z dopuſzcżenia ſzátáńſkiego tákowe ſrogie kácerſtwá. Bo ia
17:
tego nic nie pámiętam/ áby kędy piſmo ś. ták mowić miáło. Z do
18:
puſzcżenia ſzátáńſkiego. Iákoby ſzátan miał mieć w ſobie tę moc
19:
y władzą/ żeby ſię zá iego dopuſzcżenim co dźiać miáło: á nie rá
20:
cżey wprzod z dopuſzcżenia Bożeo :
21:
potym z omamienia/ z záwie-
22:
dźienia y oſzukánia ſzátáńſkiego/ gdyż ſzátan ſam z śiebie nic nie
23:
może procż dopuſzcżenia Bożego: Co y z ſámey Iobowey Hiſto-
24:
ryey/ procż inſzych piſm/ káżdy łácno obacży Iob. 1. Tákże y to
25:
co X.K. mowi: pan Chriſtus ieſt ſłowem według boſtwá/ á we
26:
dług poięćia náſzego ieſt też y mową z ſtrony cżłowiecżeńſtwá/
27:
przez ktore boſtwo poznawamy.
Dziwna Filozofia o mowie á o słowie

28:
Tá też mowá/ nie tylko nie ieſt
29:
wedle ſłowá BOżego: ále niewiem ktoreby też z niey mogło być
30:
zbudowánie: á zwłaſzcżá/ iż trochę przedtym to powie dźiećX.K.
31:
racżył: iż mowá toż znácży co y ſłowo: choćiaż to záś rozłącża: mo-
32:
wę ludźiom/ á Bogu záś ſłowo/ dla tego iż ſobie ſyná podobne
33:
go rodźi (ále niewiem gdźie y kiedy będźie temu rodzeniu koniec)
34:
przypiſuiąc:
35:
cżego też piſmo áni cżyni/ áni też ták mowi. A X.K.
36:
ſam ſię w tym nie cżuie. Bo ieſli ſłowo Bogu/ á ludźiom mowę:
37:
y záś Pánu Chriſtuſowi toż ſłowo wedle Boſtwá/ á temuż mo-
38:
wę według cżłowiecżeńſtwa przywłaſzcża: tedy ábo też záraz z
39:
Páná Chriſtuſá vcżynić muśi Bogá Oycá/ ktoremu to y piſmo
40:
ś. y ſtárzy Pátreſowie przyznawáią/ quod ipſe dixit et facta ſunt.
41:
Iż on rzekł á ſtáło ſię etc. ábo więc z Bogá Oycá vcżynić ſyná/ á-
42:
bo dwu zgołá ſtworzyćielow/ z ktorych káżdemu zoſobná ſłuży


strona: 144

144. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
ſłowo przez ktore tworzy. A ieſli tho obiemá zárowno ſłużyć bę-
2:
dźie/ tedy też obádwá ſyny muſzą mieć: ten ſwego/ on też ſwego:
3:
gdyż też to poſpolita v wſzytkich/ y pełne tego Wędźidło X.K.
4:
iż ſłowo Boże ieſt ſyn Boży. A ieſliby dwu ſtworzyćielow mieć nie
5:
chćiał/ ále iednegoż tylko/ ktoremu to ſłowo należy: á ſłowo to
6:
ieſt tym ſynem/ ktorego ſobie Bog podobnego rodźi: tedy y ten
7:
podobny iemu ſyn ieo / iż mu też wedle boſtwá toż ſłowo należy/
8:
koniecżnie muśi też to ſłowo mieć wedle boſtwá/ ktore też ieſt
9:
ſynem iego:
10:
ponieważ podobny ieſt Bogu ktory go rodźi. Kto-
11:
re rodzenie záś ſynowi Bożemu Iezuſowi Chriſtuſowi z duchá ś.
12:
pocżętemu/ á z Máryey dźiewice vrodzonemu/ namniey nie ſłu
13:
ży. Bo ſię ten raz pocżął/ y vrodźił/ y vmárł/ y ieſt wzbudzony:
14:
więcey mu ſię pocżynáć/ rodźić/ vmieráć nie trzebá: w ktorym
15:
my wſzytkę nádźieię pokłádamy.
16:
Ale opuſzcżáiąc inſze abſurda: nie
17:
bacżę też tego iáko ſię tá mowá: Cżłowiecżeńſtwo przez ktore
18:
boſtwo poznawamy zgodźić może z oną ktora ſię trochę wyżſzey
19:
położylá: iż w nim Boſtwá zátáionegoo wiárą nie vpátrowáli/
20:
procż cżłowiecżeńſtwá zmyſłom podległego.
Przez cżłowiecżeństwo Bostwo poznáć, coś tu dziwnego.

21:
Ale o przećiwno-
22:
śćiách będźie inſzy plác mowienia.
23:
Gdyż ſię y fol. 21. coś inſzego
24:
mowi tymi ſłowy/ mowiąc o ſłowie ſynu Bożym w ćiele: iż to
25:
nie tylko widźieli/ ále z vwazánim wypátrowáli/ y rękomá do-
26:
tykali/ oney chwały/ to ieſt/ pełnośći boſtwá w ćiele iego/ etc.
27:
toć muśiáło to boſtwo nie być zátáione/ gdy ie wypátrowáli/ y
28:
gdy ſię go rękomá dotykáli:
29:
y niewiem iáko ſię boſtwo (cżego
30:
támże dokłáda) Chriſtuſowe ſpoliſtne Bogu oycu z ćiáłem ná-
31:
tury cżłowiecżey ziednocżyło/ gdyż iáko ſię wprzod wſpomináło/
32:
ſyn ſię w ćiele zátáił/ y ćiáłem przyoblokł etc. Tymże ſpoſobem tá
33:
mowá fol. 27. Ian. ś. zátym oznáymuie rożność y rodzenie perſo
34:
ny iego od Bogá Oycá etc.
Iż to słowko apud, znácży hypostaſin.

35:
Támże: ſłowko to (apud) znácży hy,
36:
postaſin, to ieſt/ rzecż ſámę przez ſię będącą: iáko mowiemy/ iż
37:
Ian był v Piotrá/ przeto iż perſonámi od śiebie rożni ſą/ etc. Nie
38:
rzekę tu teraz iż Ian ś. nigdy o tym nie myślił: áni tego/ iż to ni-
39:
gdy przedśięwźięćie iego nie było/ żeby rodzenie ſłowá Bogá/
40:
od perſony Bogá oycá tą nową oznaymiáć miał:
41:
ktoryby Bog
42:
ſłowo/ ſyn Boży ſam przez ſię będący/ ták był v Bogá iáko Ian
43:
v Piotrá: niż ſię Pan Chriſtus vrodźił: bo y ſłowká z tych żadne


strona: 145

ná Wędzidło X.K.P.145.
1:
go on tám nie vżywa/ y rzecży tey nie podáie: ále wżdy/ to tyl-
2:
ko námięnię (z ſtrony tey mowy obcey/ á ſłowu Bożemu niezná
3:
iomey/
4:
ktora nie może być bez błędu y bluźnierſtwá przećiw Bo
5:
gu/ Chriſtuſowi/ y piſmu ś. ktore ſię náporząd odrzuca/ á ſny ſię
6:
ludzkie miáſto niego wprowádzáią) że to v mnie dźiwne ieſt ro-
7:
dzenie perſony od Bogá Oycá: á iż tá perſoná ktorą oto potym
8:
hypostaſin zowie/ ieſt rzecż ſámá przez ſię będąca.
Kto perſonę rodzi oćiecli iáko perſoná, cżyli iáko istność.

9:
Bo ſię domy-
10:
ślić tego naprzod nie mogę/ kto wżdy tę perſonę ábo rzecż przez
11:
ſię będącą vrodźił? To ieſt/ BOgli ſam? to ieſt/ oná Boża
12:
iſtność trzem ſpolna/ Oycowi/ Synowi/ y Duchowi? cżyli ią
13:
vrodźiłá perſoná/ to ieſt Oćieć. Bo ieſliby vrodzoną byłá od
14:
BOgá/ to ieſt od Iſtnośći oney iedyney trzem ſpolney/ tedyby
15:
ſámá od śiebie muśiáłá też być vrodzona y od Oycá y od Du-
16:
chá:
17:
bo w tey iſtnośći nie może być nic pierwſzego y nic pośle-
18:
dniego. Bo iż iedná ieſt tá iſtność tedy rozdźielna nie może być
19:
wedle nich. A mowiąc wedle ich głębokiey łáćiny/ ktorey cżę-
20:
ſto z pogánow vżywáią: Iż gdźie ſię kolwiek w rzecży ktorey bę-
21:
dącey náyduie rodzenie/ tám ſię też muśi náleść odmiáná/ á zá
22:
odmiáną ſkázá.
Rodzenie, odmiánę, á odmiáná skázę zá ſobą wlecże.

23:
Gdźie ieſliby tá iſtność táka byłá/ coby rodźić mo
24:
głá y rodźiłáby/ tedyby ſię też odmieniáłá/ á tákby ſię y ſkáźić mu
25:
śiáłá. Ale iż záś o Boſkiey to iſtnośći mowią/ iáko Magistrum ſen
26:
tentiarũ cżytáiąc obacżyć kto chce może/ choćiaż ſię y ták y owák
27:
z ſwoią Loiką przemienia y kręći/ mowiąc:
28:
eſsentia, ábo iſtność/
29:
ile ieſt ſimplex ſzcżyrą y poiedynkową/ rodźić áni vrodzona być
30:
nie może: przetoż też niewiem iákoby tá perſoná ſłowá BOgá
31:
(ktorą chcą mieć BOgiem) z Bogá/ to ieſt z BOżey iſtnośći
32:
wſzytkim trzem ſpolney/ realiter et eſsentialiter, ſkutecżnie mowię/
33:
vrodzona być mogłá/ ſámá też śiebie záraz nie vrodźiwſzy.
34:
Ieſli
35:
by ią záś vrodźić mogłá perſoná/ á oná też ieſt tákże perſoną/ á
36:
byłáby tá perſoná rzecżą ſkutecżną przez ſię będącą/ tákże y trze-
37:
ćia/ tedy też z tego niewiem iáko wynidą/ żeby nie muśieli być
38:
trzey Bogowie/ między ktorymi nie ma nic ieden przed drugim/
39:
iż ieſliby tá perſoná to ieſt rzecż ábo Bog przez ſię będący rodźić
40:
mogł/ żeby tákże drugi rodźić nie miał.
41:
A ieſli tá perſoná tę? á cże
42:
muby też tá oney? ábo cżemu nie záraz y zárowno wſzytkie? A ie
43:
ſli nie ſą trzey Bogowie/ te trzy perſony/ ále tylko ábo názwiſká/


strona: 146

146. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
ábo włáſnośći/ tey iedney iſtnośći/ tedy tey rzecży w ſkutku nie
2:
máſz: ále tylko názwiſko rodźi drugie názwiſko:
3:
á właſność też
4:
rodźi drugą właſność: á gdźież Bog Oćiec/ á gdźież też y ſyn zo-
5:
ſtánie? Sámáż ie tá Filozofia/ ſłowu Bożemu przećiwna/ wy-
6:
niſzcży: á kto ſię ſłowá Bożego trzymáć będźie/ ten y Bogá ie-
7:
dynego Oycá/ y iedynego ſyná iego Iezuſá Chriſtuſá nie vtráći.
Rzecż przez ſię będącą, nie ma z inąd nic ſwego, Christus ma wſzytko odBOgá: Nie iest tedy rzecżą przez ſię będącą.

8:
Potym y tego też rozumieć nie mogę/ iáko to może być rodzenie
9:
tey perſony rożney od Bogá Oycá/ o ktorey ſię to záś twierdźi/
10:
iż ieſt rzecżą ſámá przez ſię będącą. Bo ieſli ieſt przez ſię będącą/
11:
tedy nie może mieć ſuum eſse, ſwoiey bytnośći od kogo inſzeo. Bo
12:
ieſli ią ma/ tedy nie ieſt ſámá przez ſię będącą/ ále z drugiego by-
13:
tność ſwoię máiąca:
14:
Iákoż zda mi ſię ná to pátrzáli ſtárzy/ y rzy
15:
miánie to w kośćiołách śpiewáią/ Deum de Deo, lumen de lumine,
16:
Bogá z Bogá/ á świátłość z świátłośći wykrzykáiąc. Bo to y
17:
powtore mowię/ ſłowy znácżnieyſzymi. Iż ieſliby ten ſyn ſłowo
18:
Bog (o ktoreegoX.K. idźie) miał ſam od śiebie iſtność ſwoię/
19:
żeby ſam przez ſię był: á to względem iſtnośći:
20:
á miałby záś per-
21:
ſonę ſwą ſynowſką od drugiey perſony: to ieſt Oycowſkiey (zá-
22:
niechawſzy traz trzećiey duchowney) tedy tego niewiem/ áby to
23:
kto mowić mogł/ żeby ten ſyn perſoná/ z iſtnośći Oycowſkiey
24:
mogł być vrodzony: ponieważ iedná ieſt obudwu istność: áleby
25:
to muśiał wyznáć/ iżby tylko z perſony ſámey Oycowſkiey á nie z
26:
iſtnośći był vrodzony.
27:
A ieſli ſyn względem iſtnośći/ ktora ieſt
28:
ieden (wedle nich) z oycem/ vrodzony nie mogł być/ áby wiele i-
29:
ſtnośći nie było/ á w nich záś iáko y w pierwſzey wiele perſon: ále
30:
vrodzony ieſt tylko z perſony pierwſzey/ ktorą oycem názywáią:
31:
tedy prawdźiwie vrodzony nie ieſt: tedy go też prawdźiwie nie
32:
máſz.
33:
Bo ieſli perſoná/ á nie iſtność rodźiłá/ á perſoná bez iſtno
34:
śći nic nie ieſt/ iedno ćień ábo máſzkárá w vmyśle cżłowiecżym
35:
ſpłodzoná: tedy też nic z tákiey perſony nie może być przez ſię bę-
36:
dącego. Ale tego/ ták nákrotce z przygody dotknąwſzy/ odbie-
37:
gam teraz/ á kilká ieſzcże/ tákich niewłaſnych mow przypomio-
38:
nę.
Wedle X.K. nigdy ſię ſyn Boży nie vrodził.

39:
Bo á ktożby mogł wſzytkie wylicżyć? gdyż nie máſz tey kárty
40:
we wſzytkim Wędźidle/ ná ktoreyby ſię ich wiele nie nálázło. Iá
41:
ko to gdy piſze fol. 28. Národszenie iego wiecżne y teraz y nigdy
42:
cżáſu zámierzenia nie ma. Coż też to ieſt iedno że ſię nigdy nie ro


strona: 147

ná Wędzidło K.X.P.147.
1:
dźił/ nie rodźi/ áni rodźić będźie?
2:
Bo ieſliby to prawdá byłá/ iż
3:
ſię wżdy vrodźił/ iáko ná káżdy rok w kośćiele krzycżą: tákże po
4:
vlicách y kárcżmách wołáią: Dźiśia ſię nam ſyn Boży národźił/
5:
tedyby iuż do onego co ſię raz ſtálo, kiedykolwiek ſię ſtálo/ iż ſię
6:
wżdy ſtáło nie mogł być táko ſpoſob mowienia przykłádan/ że
7:
y teraz y nigdy zámierzenia nie ma.
8:
Bo rzecży ktora ſię wżdy ſtá
9:
łá iuż ieſt zámierzenie: rzecży záś ktora ſię nie ſtawa/ áni ſtawáć
10:
może/ iáko ieſt Bog ſam iedyny záwżdy przez ſię będący/ á od
11:
nikogo ſię nie ſtáwáiący/ áni bytnośći ſwey biorący/ ten ſam y
12:
teraz y nigdy zámierzenia mieć nie może. Bo wżdy y wedle ich po
13:
wieśći/ mowiąc o Chriſtuśie Bogu y cżłowieku w iedney oſobie
14:
będącym/ mowić by ſię to zgołá nie mogło:
15:
post illam confictam
16:
vnionem hypostaticam duarum naturarum: iáko ono mowią o złącże-
17:
niu dwu nátur w iednę oſobę iuż nigdy nierozdźielną: żeby to ſá-
18:
mo złącżenie nie miáło mieć zámierzenia cżáſu: ábo przynamniey
19:
náturá cżłowiecża: ktorey ieſli tego zámierzenia odiąć nikt nie
20:
może/ wyiąwſzyby y przećiw ſámemu Auguſtynowi veritatem cor-
21:
poris Christo adimere conaretur,
22:
chćiał właſność ćiáłá Chriſtuſowi
23:
odiąć: tedy niewiem iáko i y drugiey náturze (mowiąc wedle
24:
ich Filozofiey y terminow/ á nie wedle ſłowá Bożego/ ktore tych
25:
plotek nie vcży) będźie mogł odiąć? gdyż wedle ich drugiey re-
26:
gułki: co iedney náturze w tym perſonálnym złącżeniu zoſobná
27:
ſłuży/ od tego drugá (iuxta communicationem idiomatum) odſtry-
28:
chniona być nie może.
29:
Chybábyś záś vnionem ziednocżenie mo-
30:
wię tych dwu nátur/ chćiał rozłącżyć y rozerwáć/ á zá tym podo
31:
bno y niewiem w co obroćić. Aleć ták muſzą mowić ći/ ktorzy
32:
w ſobie gruntu zbáwienia nie máią: ktorzy ſłowu Bożemu nie
33:
wierzą: lecż ſię zá plotki y wymyſły Filozowſkie chwytáią: iákich
34:
pełno nátkał X.K.w ſwoie Wędźidło.
35:
Iáko między inſzymi fol.
36:
62. ktoby iedno zdrowym rozſądkiem cżytáć chćiał/ á świádom
37:
by był piſmá ś. naydźie tákie rzecży y ſłowá dźiwne/ potworne/
38:
ſproſne/ nikcżemne/o tey potrzebie iedney oſoby: że dáley nie trze
39:
bá: do ktorey tám/ wedle nich potrzebá było Bogá y cżłowie-
40:
ká.
Dziwna Filozofia o potrzebie ná okup iedney perſony Bogá y cżłowieká.

41:
Cżłowieká ktoryby vmárł: á Bogá ktoryby przez śmierć do
42:
ſyć vcżyniwſzy cżłowiecżeńſtwo do przeiednáney łáſki y żywotá
43:
wiecżnego przez zaſługę Páná Chriſtuſá nam zgotowáneo wzbu


strona: 148

148 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
dźił. Bo tám bacżyć trzebá co mowi X.K.
2:
iż Bog przez śmierć
3:
(ácżkolwiek indźiey mowi iż Bog nie vmiera) y záś (o tymże mo
4:
wiąc) przez zaſługę Páná Chriſtuſá. Co to zá cżłowiecżeńſtwo?
5:
Co zá Bog? Co zá Chriſtus Pan przez ktorego zaſługę? Głębo
6:
ka to łáćiná ná mię proſtaká: iużći tu nie iedná będźie oſobá do te
7:
go okupu/ do śmierći/ do zaſługi/ ále ich wiele:
8:
w ktorych ignotũ
9:
per magis ignotum X.K. chce okázáć/ rzecż nie widáną áni ſłychá-
10:
ną/ przez tę ktorey też nigdy nie było/ nie máſz iey/ áni będźie. Sen
11:
tentias abstruſas loquitur: ſed non vt lex tua domine, non vt eloquia tua
12:
Christe. Y prowádźi tę rzecż/ ábo tę głęboką łáćinę/ przez kilká
13:
kart/ áż też náwet fol. 67. cżłowiecżeńſtwo przedtym zbudowá-
14:
ne/ w niwecż záś obráca:
15:
mowiąc o nim nie wedle ſłowá Bożeo /
16:
á to powiádáiąc/ iż ták Boſka náturá cżłowiecżą przyięłá do śie
17:
bie y ſpoiłá w iedność ſwoię/ że onemu cżłowiecżeńſtwu Páná
18:
Chriſtuſowemu bacżyć y tę mowę potrzebá nie było potrzebá wła-
19:
ſnego ſuppoſitum/ ábo perſony/ bez ktorey cżłowiecżeńſtwo inſzych
20:
ludźi być nie może.
Bostwu Páná Christuſowemu nie trzebá było właſney perſony.

21:
Acżći zda mi ſię to záś nicuie fol. 89. gdy mo
22:
wi iż ſię z pánny národźiło ono ś. ćiáło duſzą rozumną ożywione/
23:
ktoremu iſtotnie ieſt ziednocżone ſłowo ábo ſyn Boży. Toć ták
24:
y owák mowi X.K. po długich wywodách y rozwodách ſwych/
25:
á wſzytko mym zdániem niſzcżąc iedynego cżłowieká Chriſtuſá
26:
Iezuſá Pośrzedniká náſzego/ ktory ſię wyznawał wſzędy być ſy-
27:
nem cżłowiecżym/ to ieſt cżłowiekiem.
28:
Iáko iáſniey mowi Ian.
29:
8. ꝟ 40. ktory ſię dotykáć y mácáć kazał/ iż miał ćiáło y kośći/
30:
ktorych duch nie ma Luk. 24. ꝟ 39. Z ktoreo my też ćiáłá ćiáłem
31:
y kośćią z kośći ieſteſmy Efe. 5. ꝟ 30. Ktory nam we wſzem po-
32:
dobny procż grzechu Heb. 2. ꝟ 17. á 4. ꝟ 15. 1. Piotr 2. ꝟ 22. etc. A
33:
leć y ſam X.K. bacżąc iż w táki gęſty y niewywikłány lás włazł/
34:
że ſię z nieo nigdy nie wypląta/ przydáie to támże záraz ták mo-
35:
wiąc:
36:
Opuſzcżam tu dowody/ ktore vcżeni doktorowie około te
37:
go kłádą: gdyż też nie bárzo ſą według poięćią wáſzeo : áno nie tyl
38:
ko tych ktore opuśćił/ ále y tych ktore przywodźił/ niewiem kto
39:
z ſłuchácżow iego zrozumiał/ y ſam niewiem iáko ſię z nich wy-
40:
wikle? A zwłaſzcżá/ gdy kto y to co piſze fol. 68. powiedáiąc być
41:
Chriſtuſá nie z boſtwá á cżłowiecżeńſtwá vcżynionym/ y záś że
42:
go vważamy być Bogiem z cudow á cżłowiekiem z nátury.
43:
Abo


strona: 149

ná Wędzidło X.K.P.149
1:
y to co ieſt fol. 74. 75. pan Chriſtus choć ſię pozniey według ćiáłá
2:
narodźił niż Ian ś. wſzákoż y według cżłowiecżeńſtwá był przed
3:
nim vcżyniony: gdyż pan Chriſtus záraz po zwiáſtowániu w ſá-
4:
mym pocżęćiu ſwym był doſkonáłym mężem cáłaſz to bayka cżego
5:
ſkutek pokazał gdy ſłowem y żywotem ſam będąc/ głoſem przez
6:
vſtá mátki ſwey
7:
ále pewnie według iákiegoś márchułtá, á nie wedle sło
8:
wá Bożego prawdziwego wypuſzcżonym/ ożywił Ianá/ ktory dopie
9:
ro w ten cżás muśiał tám podobno X.K. przytym być, y rękomá ſię te
10:
go dotykáć, y ocżymá przypátrowáć, iż to ták iáko żywą práwdę prowá
11:
dzi, to ieſt w ſzoſtym mieśiącu od pocżęćia ſwego/ dał ſię pocżuć
12:
w żywoćie mátki ſwey etc.
13:
Co wſzytko y piſmu świętemu ktore ták
14:
nigdźiey nie mowi/ y prawdźiwemu pocżęćiu y rodzeniu cżłowie
15:
ká prawdźiwego Iezuſá Chriſtuſá ieſt ná odpor. Bo ſię to tymi
16:
baykámi wygładza: á fántázmá ſię iákieś ábo obłudá miáſto nie
17:
go wprowádza: przećiw wſzytkim ſtárym Bożym obietnicam y
18:
ſkutecżnemu wypełnieniu ich/ o ſynu Dawidowym y Abráhámo
19:
wym/ ktory pánem y Chriſtuſem od Bogá ieſt vcżyniony.
20:
Cże-
21:
mu ſię ieſzcże y tá mowá ſprzećiwia fol. 77. Pan Chriſtus wiecżny
22:
ſyn Boży/ boſtwo ſwoie iákoby obłokiem cżłowiecżeńſtwá ſweo
23:
vcżynił ludzkiey krewkośći ile znieść mogłá widome. Tákże y
24:
to co támże przydáie.
Tu ſię nie słuſznie Páwłowi to przyczyta cżego on nie piſał.

25:
Nákłonił ſyn Boży niebá y zſtápił:
26:
to ieſt/
27:
(iáko obiáśnia Páweł ś.) wyprożnił ábo vchylił y poniżył boſtwá
28:
ſwego y przyiął cżłowiecżeńſtwo w oſobie ſłużebniká etc. Gdźie y
29:
Pſálmowi y Páwłowi gwalt wielki cżyni náćiągáiąc ich ná ſwą
30:
dumę przećiw prawdźiwemu ſmyſłowi: iáko to pobożny Chriſti
31:
ánin łácno rozeznáć może.
32:
Tákże ieſzcże mowi nie wedle ſłowá
33:
Bożego fol. 78. iż boſtwo iego okazáne było ludźiom iáko przez
34:
iáką mgłę/ przez cżłowiecżeńſtwo Páná Chriſtuſowe.
Sżatan cżłowiecżeństwo Páná Christuſowe, wedle X.K. po chwyćił y pożárł.

35:
Támże
36:
Troycá nas ſobie przeiednáłá przez to/ iż ſámo ſłowo (to ieſt ſyná
37:
Bożeo ) ćiáłem vcżyniła: Tym podobna ieſt y mowá y rzecż nie
38:
k rzecżna fol. 82.
39:
Sżátan cżłowiecżeńſtwo Páná Chriſtuſowe ro
40:
bacżkowi przez Dawidá przyrownáne przez śmierć pochwyćił y
41:
pożarł. Nota pochwyćił y pożárł ſzátan cżłowiecżeństwo P. Christuſowe,
42:
przećiw ſámego Páná Chriſtuſá powieśći: Przyſzło Xiąże tego świátá
43:
lecż we mnie nic nie ma.
WędáBostwo.

44:
A w tym iáko wędá boſtwo zátáione/ nie tyl
45:
ko cáłość cżłowiecżeńſtwá
46:
abstracta vbiq. abſq. conoretis tenet, itaq.


strona: 150

150 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
nihil tenet, przez zmartwychwſtánie przywroćiło/ ále też ſámego
2:
ſzátáná y chytrość onę tyráńſką iego z oneo ieźiorá mocy piekiel-
3:
nych wyćiągnęło etc.
4:
Gdźie bácżyć potrzebá/ iż to I.M.X.K.
5:
boſtwo/ á nie Bog/ áni ſyn Boży/ á ieſzcże zátáione nie odkryte
6:
y iáſne/ cáłość cżłowiecżeńſtwá/ nie cżłowieká też/ iáko wędą:
7:
to też chytrzey y pod pokrywką co prawdźiwemu nie przyſtoi: ſzá-
8:
táná z ieźiorá mocy piekielnych wyćiągnęło. To wſzytko bayki
9:
ſą ſłowu Bożemu przećiwne.
10:
Bo Chriſtus Iezus ſyn Boży/ á
11:
tenże ſyn też Dawidow/ o ſobie to y o ſzátánie powiáda: iż on ná
12:
ſzátáná mocarzá mocnieyſzy przyſzedł ktoreo związał/ y łupy mu
13:
iego odebrał Mar. 3. ꝟ 27. Luk. 11. ꝟ 21. Ktemu nie przyſzedł á-
14:
by ſzátáná przez boſtwo pokryte cżłowiecżeńſtwem iáko wędą z
15:
ieźiorá piekielnego wyćiągnął: bo też tám ieſzcże nie był wrzucon:
16:
ále áby go oſądźił/ wiązał/ á potym do ogniá wiecżnego wrzu-
17:
ćił y z Anioły iego/ y z inſzymi niewiernymi y nieprzyiaćioły Chri
18:
ſtuſowymi: Iáko o tym cżytamy Mat. 25. ꝟ 41. Obiá. 19. ꝟ 20.
19:
á 21. ꝟ 2. 10. 14. Iákoż to bacżąc iáwnie y otworzyśćie (á nie ták
20:
iáko X.K. mowi pokryćie) ſam ſzátán/ iż mocnieyſzy ná deń przy
21:
ſzedł: przetoż y wołał y vpadał przed nim mowiąc:
22:
znam ćię
23:
ktoś ieſt/ on ś. ſyn Boży: Tyś ieſt ſyn Boży/ coż z námi maſz zá
24:
ſpráwę: przyſzedłeś nas zátráćić Mar. 1. ꝟ 23. á 3. ꝟ 11. Luk. 4. ꝟ
25:
34. Y prośił áby go nie trapił/ áni do przepaśći poſyłał: ále mu
26:
dopuśćił wniść w świnie Mát. 8. ꝟ 31. Mar. 5. ꝟ 6. Luk. 8. ꝟ 31.
27:
Tákże y tá mowá nie ieſt ſłowem Bożym fol. 68. Chriſtus ieſt Bo
28:
giem z cudow/ á cżłowiekiem z nátury
29:
Nota iákiego tu X.K. zmy-
30:
sla ſobie Bogá ſyná Bożego choćiażby ſię to ieſzcże mogło nieiáko o-
31:
ſtáć dobrym rozumieniem między inſzymi mowámi/ ále przedśię
32:
y to błąd/ bo nie wymowy Boże. Y záś fol. 84. Chriſtus zárázem
33:
ſtrony cżłowiecżeńſtwá ieſt przycżyńcą náſzym/ y z ſtrony Bo-
34:
ſtwá ieſt Sędzią náſzym á Christus mowi, iż mu ſąd iest dány,
35:
że iest
36:
ſynem cżłowiecżym Ian 5. ꝟ 27. Y w Dzie. 17. Bog będzie ſądził świát przez
37:
mężá ktorego naznácżył. Item. fol. 362. w ſynie Bożym Oycu ſpo-
38:
liſtnym/ choć według poniżenia ſwego w cżłowiecżeńſtwie zdał
39:
ſię mowić iáko ieden z Prorokow. Y to niſzcży prawdziwego Christu.
40:
obłudę mu przycżytáiąc gdyż on iest prawdą, ále właśnie á prawdźi-
41:
wie boſtwo z ćiáłem ziednocżone/
42:
y od Oycá nierozdźielnie w


strona: 151

ná Wędzidło X.K.P.151.
1:
nim mowiło. Tych y tym podobnych mow y terminow nie chri-
2:
ſtyáńſkich iż ieſt bez licżby/ przeto ie opuſzcżam: á ták ná nie krot
3:
ko mowię/ iż X.K. nie cżyni doſyć obietnicy ſwey/ ktorą vcżynił/
4:
iż ſłowem Bożym miał pokázowáć co wźiął przedśię.
5:
A ták też
6:
tym nic nie ſpráwi. Boby to głupſtwo więtſze niż bydlęce było/
7:
tákim powiaſnkam ſproſnym rácżey/ niż iáſnev ſłowu Bożemu
8:
wierzyć. Nie może ſię to przygodźić do zbáwienneo budowánia:
9:
przeto y to muśi być z plácu iáko gnoy y rum ſzkodliwy wyrzuco-
10:
no.
Rum trzeći zły wykład piſmá ś.

11:
KAP. 7. Trzećia rzecż ieſt w porządku ſwym/ ktorą też
12:
vpátruie być tákże rumem y gnoiem práwie ſzkodliwym/ ktora
13:
budowániu ieſt na przekáźie y muśi być z plácu precż odſzuflowá
14:
na/ á tá ieſt/ zły y nieprzyſtoyny wykład piſmá ś. ktorego ſię do-
15:
ſyć náyduie w tym X.K. wędźidle: nie tylko z ſtrony Bogá/ y od
16:
niego dánego Meſyaſzá:
17:
o cżym ſię potym ná ſwym mieyſcu mo
18:
wić będźie: ále też y z ſtrony inſzych rzecży: Iáko ſię tu miánowi-
19:
ćie pokázowáć będźie. Aby to I.M.X.K. y kto inſzy obacżyć
20:
mogł/ iż ieſli ſię zle/ niewłaſnie nieporządnie wedle ſznuru
21:
wiáry/ áni wedle właſnego zmyſłu y przedśięwźięćia tego ktory
22:
co z duchá Bożego piſał/
23:
mieyſce ábo świádectwo ktore inſze ſło
24:
wá Bożego/ w rzecży ſnadnieyſzey y potężnieyſzey wykłáda/ y ná
25:
co ſię inſzego wyćiąga/ że mu ſię gwałt w tym dźieie: á coż gdy
26:
przyidźie o rzecż więtſzą y przednieyſzą z ſtrony Bogá y Meſya-
27:
ſzá/ gwałćić by ſię y zle wykłádáć nie miáło? A zwłaſzcżá gdy ſię
28:
kto/ vżywáiąc ſwiádectw ſtárego Teſtámentu/do textu Hebrey
29:
ſkieygo/
30:
á vżywáiąc nowego/ nie vćieka do Greckiego/ iáko y
31:
ſám kánony ich rádzą dist. 9. Can. vt veterum librorum: ále ſię ládá
32:
przekłádu y ládá też nań wykłádu trzyma.
Wykład piſmá ś. ma być z drugiego piſmá ś. łácnieyſzego, y to wedługwłaſnych Exempłárzy.

33:
Abo náwet piſmem ie
34:
dnym ś. drugiego/ nie wykłáda/ á zwłaſzcżá trudnieyſzych mieyſc
35:
łácwieyſzymi/ iáko y Auguſtyn rádźi
36:
(de doctrina Christiana Tom. 3.
37:
lib. 3. Cap. 26) ále ſię ná ſwoy ábo ná cżyi inſzy rozum y rozſądek
38:
ſpuſzcża. Cżego támże káp. 28. Auguſtyn zákázuie. Otoż iż też to
39:
rzecż ieſt nieſłuſzna/ ktorą X.K. cżyni/ obrażać to I.M. do
40:
mnie nie ma/ gdy to ná oko pokázowáć będę. Rozumieiąc to o
41:
I.M. iż też on ieſt y będźie zemną tego vmyſłu w tey mierze/ kto
42:
rego był Aguſtyn:
43:
ktory iáko ſobie wolność zoſtáwiał odrzućić


strona: 152

152. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
to/ coby mu ſię w inſzych u dyſputácyách w piśmiech y w wykłá-
2:
dźiech nie podobáło/ ták też drugim tegoż práwá ná ſię pozwa
3:
lał. Talis inquiens, ego ſum in ſcriptis aliorum, tales volo eſse intellectores
4:
meorum,
5:
tom. 2. epist. III. col. 523. ad Fortunatianum Epiſcopum. A też to
6:
nie dźiw mnogim błądźić y w ſámey wierze. Iáko Hieronim pi-
7:
ſze: Errarunt in fide alij, tam Graeci quam Latini, quorum non neceſse est
8:
proferre nomina. Ad Pãmachium de errorib. Origenis tom. 2. fol. 192.
9:
Ták tedy ſobie tuſząc o I.M. tym śmieley to pokázowáć będę/
10:
co mi ſię w wykłádániu piſmá ś.
11:
y w przywodzeniu złym świá-
12:
dectw z niego wyiętych nie podoba. Niechcę nic mowić około
13:
wykłádu ſłow páná Chriſtuſowych (Ian. 16. ꝟ 9. 10. 11. ktory ieſt
14:
ná pocżątku pierwſzego kazánia fol. 3. 4. 5.) o tym iż duch ś. kto
15:
rego poſłáć obiecował od oycá/ miał káráć świát z grzechu/ y z
16:
ſpráwiedliwośći/ y z ſądu/ ktorym ſię bárźiey Chriſtuſwe ſłowá
17:
tłocżą niż wino w práſách/
18:
ábo co innego co więc tłocżoneo prá-
19:
ſámi bywa/ y gdy ſię nimi nád Chriſtuſowo przedśięwźięćie/ nie
20:
tylko nieſłuſznie iedni ſzácuią: ále też y drudzy ku krwie wylewá-
21:
niu/y ku niezbożnemu tyráńſtwu Antichryſtá Rzymſkieo y dwo-
22:
rzan iego/ przećiw niewinnym pobudzáią. Bo to y żak ſzkolny
23:
może obacżyć/ iż to nie k rzecży ten wykład/mowić ták/ iáko mo
24:
wi X.K.fol. 4.
25:
Grzech przećiw duchowi ś. to ieſt przećiw Bo-
26:
ſtwu Chriſtuſowemu: á zwłaſzcżá/ boſtwo biorąc wedle dumy
27:
X.K. Item/ támże. Kśiąże świátá iuż ieſt oſądzone/ to ieſt ſu-
28:
mnienie ich trapić będźie/ z ták zátwárdźiáłey ślepoty etc. Y te-
29:
go też zámilcżę/ że ſię Theofiláktowi w tym krzywdá dźieie/ gdy
30:
ſię nim táki wykład (w ſkraynym náznáczeniu) podpiera:
31:
á wy-
32:
kłádu tego on nie cżynił. Iáko káżdy ktoby nie wierzył ſnádno o
33:
bacżyć może. Ale iákom rzekł to opuſzcżam: á co inſzego ná to
34:
mieyſce pokażę. Iáko to naprzod/ po inſzych vprzedzáiących rze
35:
cżách/ gdy mowi: iż Ianá ś. ponurzyćielá Ewánieliſtowie inſzy/
36:
procż Ianá/ zwáli głoſem wołáiącego ná puſzcży/ áby tym ſłow
37:
kiem/ Głos/ wiecżnego národzenia ſyná Bożego/ ſłowem ná-
38:
zwánego/ dotknęli/
39:
gdźie potym táki cżyni wywod (fol. 17. 18.)
40:
z tąd okázuie ſię to iest z tego názwánia Ianá Krzćićielá głoſem wołáią-
41:
cego nie tylko ſyn Boży ále też y duch ś. Bo głos rodźi ſię przez
42:
dech/ ábo wiátr/ ktoremu duch ś. záś


strona: 153

ná Wędzidło X.K.P.153.
1:
pochodźi z ſłowá/ y tego ktory ie mowi/
2:
to ieſt z ſyná y Bogá oy
3:
cá/ á ſłowo záśię rodźi ſię w vmyśle mowiącego/ iákim Bog
4:
oćiec ieſt etc. Toć táki wykład/ z iákieyśi głębokiey Loiki I.M.
5:
X.K. ná ten Głos wołáiącego vcżynił:
Głos wołáiącego ná puſzcży.

6:
ktorego niechcę też roz
7:
trząſáć/ iákoby ſię godźiło/ abſurda ſproſne z niego y Filozowſkie
8:
domysłki/ y rácyiki pokázuiąc/ y ony tłumiąc:
9:
około wołáiące-
10:
go: około głoſu: około tego ktoremu drogi miáły być gotowá-
11:
ne: Boby iuż tu trzech Loiká X.K. vrodźiłá/ procż ſłowá á tchu/
12:
ktory ſię y w wołáiącym/ y w ſłowie też wymowionym z vmyſłu
13:
rodźi. Po proſtu tylko wykład ten pokażę być złym wykłádem á
14:
to dla tego: iż ták żaden Apoſztoł ſłow tych nie wykłádał:
15:
y nie
16:
wierzę/ áby ktory potym pobożny y wierny ták kiedy wykłádáć
17:
miał: Potym dla tego iż ieſt dáleki od przedśięwźięćia ták pro-
18:
rockiego iáko y Ewánielitſkiego. Bo prorok Ezá. 40. ꝟ 3. opo
19:
wiedáiąc támże y potym/ niewolą ludu Izráelſkiego/ á zoſobná
20:
Ierozolimcżykow/ áby ich ták iáko ryb w odmęćie bez poćiechy
21:
y nádźieie o wybáwieniu przyſzłym z oney niewoley opowiedźiá-
22:
ney nie zoſtáwił/
23:
tymi ſłowy ich ćieſzy/ iż ich przedśię Bog opu-
24:
śćić bez Prorokow nie miał: ktorzyby ich ku pokaiániu/ ktore
25:
názywa gotowániem drog páńſkich/ nápomináli: á iákoby ná pu
26:
ſzcży w oney niewoley y w onym ſpuſtoſzeniu źiemie y miaſt ich/
27:
głoſem ná nie wołáli. Y zowie głoſem wołáiąceo (iuxta phraſim
28:
Haebraicam) głośno/ iáſne y otworzyſte wołánie/ ábo nápominá-
29:
nie.
30:
A mowiąc to o oney Aſſyryiſkiey/ iáko y o Bábilońſkiey lu-
31:
du Izráelſkiego ćieleſney niewoley/ duchem Prorockim iáko
32:
zwykł y z inſzymi Proroki/ oznáymuie też y niewolą Ducho-
33:
wną/ przez ſzátáná y grzech ná ludźi wprowádzoną: w ktorey
34:
też nie miał Bog opuſzcżáć ludu ſwego/ ále też miał do niego po
35:
ſły ſwe poſyłáć y przez nie ich też ku pokáiániu głośno pobudzáć.
36:
Co/ iáko ſię z ſtrony ćieleſney niewoley dźiało/ lácno káżdy cży-
37:
táiąc Ezdraſzá/ y przy nim inſze/ obacżyć może. Co ſię záś doty-
38:
cże niewoley duchowney/ to iuż z Ewánieliſtow trzebá vpátro-
39:
wáć/ á zwłaſzcżá z Márká I. ꝟ 1. 2. 3. ktory od tąd pokázuie po-
40:
cżątek Ewánieliey Páná Chriſtuſowey (iáko Máth. 1. ꝟ 3. y
41:
Luk. 3. ꝟ 4.)
42:
gdy wedle proroctwá Ezáiaſzowego/ ktore miá-
43:
nowićie wſpomináią. Ian ſię poiáwił y ludźi ku pokáiániu y po-


strona: 154

154 Wtore kśiążki Odopowiedzi/
1:
nurzániu ſię nápominał: á przybliżenie ſię kroleſtwá niebieſkie-
2:
go opowiedał. Iż ſię to w nim wypełniło z ſtrony duchowney nie
3:
woley/ co przedtym wedle litery o niewoli ćieleſney opowiedźia-
4:
no było.
5:
Iakoż y ſam Ian Ponurzyćiel/ gdy był pytan od poſłáń
6:
cow Ierozolimſkich/ cżymby on był/ to o ſobie powiedźiał (Ian.
7:
1. ꝟ 23.) Iam głos wołáiącego ná puſzcży etc. głoſem ſię zowiąc/
8:
nie dla ſproſney zmyśloney X.K. Filozofiey/ około ſłowá/ tchu/
9:
wiátru/ y vmyſłu mowiącego ſyná y Oycá/ y z mowy ábo głoſu
10:
rodząceo ſię ſyná: á záś z nich pochodzącego duchá:
11:
O cżym ſię
12:
Prorokowi/ Ewánieliſtom y Ponurzyćielowi ſámev áni śniło/
13:
ále iż nic inſzego nie obwoływał głoſem ábo vſty ſwemi/ iedno to
14:
co do vſt iego włożono było od Bogá. Aby ſię ludźie vználi/ á
15:
godne owoce pokáiánia cżyniąc kroleſtwá niebieſkiego przybli-
16:
żenie przyimowáli:
17:
ktory proſty y właſny ieſt tego piſmá ś. wy-
18:
kład/ á nie ten ktorym X.K. ludźi wikle y záwodźi. A nie wſty-
19:
da ſię ſproſnego wykłádu ſwego/ y błędu ſzkárádnego/ y potym
20:
fol. 188. powtárzáć By wżdy choćiaż ſámego Dionizego Kártu
21:
ſiáná tych ſłow ná wſzytkich 4. Ewánieliſtow piſzącego/
22:
y z in-
23:
ſzych ſtárſzych wykłády zgromádzáiącego przedtym przecżytáć
24:
był racżył/ ia tuſzę żeby ſię był pohámowáć muśiał/ od tego
25:
nikcżemneo glozowánia ſłow tych ták proſtych y iáſnych/ nie plu-
26:
gáwiąc ich nikcżemnym tym wykłádem. Abo onego ſtárego też
27:
Greká Oekumeniuſzá/ ábo ktorego inſzego/ gdyby ſię był porá-
28:
dźił/ nie przyſzłoby było do tego.
29:
Bo wżdy oni choćiaż też cżęſto
30:
álegoryzuią/ iednák tu w ták proſtey y iáſney rzecży/ ták głębo-
31:
kich táiemnic widźieć y nam ich też okázáć nie mogli/ Tákże ſię
32:
gwałtowny y nie dobry wykład dálſzych ſłow tegoż Ezáia. 44.
33:
ꝟ 8. pokázuie: to ieſt tych: Słowo Boże trwa ná wieki.
Słowo Boże trwa ná wieki. Ezai. 40.

34:
Ktore
35:
ták fol. 73. po inſzych vprzedzáiących/ y iáko táko wyłożonych/
36:
wywodźi: Lecż ſłowo Páná Bogá náſzeo trwa ná wieki: to ieſt/
37:
Syn BOży wćielenim y záſługą ſwą to ſpráwił/ iż y ćiáłá ludźi
38:
wiernych duchem ieo odżywione/ y ćiáłu iáſnośći iego przykſztał
39:
towáne/ wſtawſzy z martwych ſtánie ſię wiecżnym y nieśmiertel
40:
nym etc.
41:
Tá odmiáná licżby wielkiey w máłą rozumiem iż ſię ſtá-
42:
łá omyłką drukárſką/ przetoż nie myślę o żadney w tym táięmni
43:
cy. Ale ſię temu wykłádowi ták dálekiemu od rzecży y gwałto-


strona: 155

ná Wędzidło X.K.P.155.
1:
wnemu ſłow tych náćiągániu dźiwuię.
2:
Zápámiętał pewnie tego
3:
I.M.X.K. co w przedmowie h. około wykłádánia mieyſc pi-
4:
ſmá ś. trudnieyſzych powiedźiał/ przetoż w tym ták łácnym y iá-
5:
ſnym dáleko kędyś od właſnego ſmyſłu wzgorę wylećiał: więcey
6:
ſię ná niektorych/ ktorzy tu przez ſłowo Boże/ ſyná Bożego ſo
7:
bie zmyśláli/ oglądáiąc/ niż ſię rzecży/ y przedśięwźięćiu proroc
8:
kiemu przypátruiąc.
9:
Láćina go też podobno y z iego princypa-
10:
łem záwiodłá/ ktora ma: Verbum domini manet in aeternum: Sło-
11:
wo Boże trwa ná wieki. A iż też tákże w káp. 1. Ianá ś. przełożo
12:
no Verbum Słowo/ przetoż mniemiał/ żeby też tu tákże było. A-
13:
no śiedḿdźieśiąt tłumácżow nie kłádą λóγς ſermo v Ezáiaſzá
14:
ná tym mieyſcu iáko ieſt Ian. 1. ále ξńmα
15:
z ktorego ſłowká/ z bá
16:
cżnych Greckich Piſárzow żaden nigdy ſobie ſyná Bożeo nie zmy
17:
ślał/ á dáleko mniey zmyślonego iákiegoś wćielenia y zaſługi:
18:
choćiaż ex λóγς teo ſię ważyli. Iáko ſię ważyli y z onych Pſal. 45.
19:
Eructauit cor meum verbum bonum. To ieſt wedle przekłádu y wykłá
20:
du X.K. fol. 16. etc. Wyźinęło ſerce moie ſłowo dobre:
21:
Z ſłowá cży
22:
niąc ſyná Bożego/ á z ſynow Korego Bogá Oycá. O cżymby
23:
trzebá długo mowić: y nikcżemny ten wykład pokázáć. Lecż iż
24:
iy też miánowićie przedtym Báſilius piſząc ná ten Pſalm fol.
25:
114. y Origenes ták mi ſię zda Tomo. 1. In principio erat verbum fol. 310.
26:
zgánił/ tedy ia zániecham.
27:
A iż to o ſłowie Bożym zgołá zwła-
28:
ſzcżá co ſię tknie Ezáiaſzá ktore imienim Bożym opowiedáli/ y
29:
opowiedáć mieli prorocy y Apoſtołowie ma być rozumiano/
30:
niechby X.K. poyźrzał w Piotrá ś. ſłowá (1. Petr. 1. ꝟ 23.) á do
31:
zna tego iż ták ieſt/ y obacży iż práwie náporząd wykłáda ſłowá
32:
Ezáiaſzowe.
33:
Cżyniąc ſprzećiwia porownánie ludźi z ich wſzeláką
34:
dźielnośćią/ zacnośćią/ náuką/ vmieiętnośćią etc. á ſłowá Boże-
35:
go imięnim Bożym przez poſłáńce Boże świátu opowiedźiáne-
36:
go. Cżyniąc ludźi podobne tráwie/ á ich wſzytkę dźielność kwiá
37:
towi/ ktory prętko vpada/ ſkoro trawá vwiędnie: choćiażby
38:
ſię nayzacnieyſzym zdał.
39:
Gdyż oná nazacnieyſza dźielność y go-
40:
dność/ ktoraby ſię mogłá naleść w cżłowieku/ cżłowieká nie zá
41:
chowa od śmierći y zginienia/ iednoż tylko ſámo ſłowo Boże
42:
tákie ieſt/ kto go ſłucha y wedle niego żywie/ ktore cżłowieká
43:
odrodźiwſzy/ záchowywa ná wieki/ iáko ſámo wiecżne ieſt: iż ieſt


strona: 156

156 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
prawdźiwe/ ſtátecżne/ y nieodmienne.
2:
Gdyż przez nie Bogá ie-
3:
dynego y prawdźiwego/ y iedynego też od niego poſłáneo Me-
4:
ſyaſzá poznawamy: zácżym wierzącym idźie żywot wiecżny. A to
5:
ieſt właſne/ proſte y nieomylne ſłow tych wyrozumienie: á nie
6:
to ktore I.M.X.K. z ſwoieo ktoregoś princypałá w tym błądzą
7:
cego/ przywiodł. Nie mniey zły y ſproſny wykład ieſt ſłow Eza.
8:
53.
Narodiego ktoż wypowie. Ezá. 53.

9:
Národzenie iego y ktoż wypowie (fol. 59. 92.) ponieważ ſło
10:
wá to ćiągnie przećiw ſmyſłowi prorockiemu/ do przedwiecżne-
11:
go rodzenia ſyná Bożego/ według ktorego (iáko wykłáda tám
12:
że) prawdźiwie Pan Chriſtus nie ma w niebie mátki. Wiem też
13:
iż też tego wykłádu nie z śiebie ma/ ále z inſzych/ ktorzy ſobie coś
14:
zbáiáli o tym rodzeniu/ ktorego nigdźiey piſmo ś. nie vcży.
15:
Acż
16:
między inſzymi Hieronim mowi iż to może być rozumiano dwo-
17:
iáko: to ieſt: Abo o tym tám przedwiecżnym rodzeniu/ ábo o ná
18:
rodzeniu z pánny. Wſzákże y ten w cel nie vgodźił: Bo prorok
19:
áni o tym áni o owym ſłow tych nie wymowił. Y nie máſz v niego
20:
ſłowá tego Národzenie/ ále ieſt Rodzay/ gdyż w Hebreyſkim
21:
texćie ... dor, ſtoi:
22:
ktore idźie od ... dur, co znácży pielgrzy-
23:
mowáłem ábo mieſzkałem iáko Pſál. 84. ꝟ 11. ... middur, to
24:
ieſt ſłowo od ſłowá przełożywſzy praehabitare: hoc est, magis quam ha
25:
bitare, niż mieſzkáć. Bo ták mowi: Obrałem (ſobie) być w progu
26:
domu Bogá meo niż mieſzkáć w przybytkách niezbożnośći.
27:
Od
28:
ktoreo ſłowá idźie imię/ dor, generatio habitatio, peregrinatio cognatio,
29:
to ieſt rodzay: á nie národzenie. Item/ wiek/ mieſzkánie y piel-
30:
grzymowánie. Cżeo pełno w piſmie: gdźie ſtoi á generatione in gene-
31:
rationẽ, od narodu do narodu: ábo od wieku do wieku Pſál. 72. ꝟ
32:
5. Iáko Ezá. 38. ꝟ 12. gdźie też Vulgata ma: Generatio mea ablata est.
33:
Co też ſeptuaginta przełożyli defecti a cognatione mea: máiąc τvγγεvείn
34:
A potym káp. 13. toż ſłowo przełożyli γέvεὰn to ieſt narodem: co
35:
też y wiekiem przełożyć może/ bo ſię γέvεα ták też ná inſzych miey
36:
ſcách bierze. Iáko y Eraſmus dáie znáć krotko/ in annot. noui. Test.
37:
in cap. 24. Math. fol. 103. Neſtorá wſpomináiąc: ktory żył trzy
38:
wieki τphs γέvεαs.
39:
Ale pewnieyſze świádectwo ſłowá Bożego/ iá-
40:
kom ia náznácżył w nowym Teſtámenćie Polſkim Dźieie 8.
41:
Co ták vważywſzy/ iáko ſię godźi: łácno káżdy pozna/ iż Prorok
42:
nie mowi o vrodzeniu ſyná Bożeo przedwiecżnym od ludźi zmy-


strona: 157

ná Wędzidło X.K.P.157.
1:
ślonym/ áni o drugim tym z Máryey Pánny prawdźiwym:
2:
Iá-
3:
ko y Dioniſius Cartuſianus, po inſzych opiniách też to wſpomina In
4:
Math. 1. Cap. articulo 1. Gdyż wedle ćiáłá vrodzenie Chriſtá Páná
5:
ma po ſobie inſzych świádectw piſm ś. doſyć: ále mowi o cżáśie
6:
ábo wieku tym/ ktory ſię po národzeniu Chriſtuſá Páná zácżął/
7:
y końcżyć w ludźiách będźie/ áż do dniá ſądnego. Dáiąc znáć dłu-
8:
go trwáiące cżáſy:
9:
y okázuiąc iáko dźiwna odmiáná w nich miá
10:
łá być: ták z ſtrony żydow/ iáko y pogánow/ ktorzy w Chriſtuſá
11:
vwierzyć mieli: y dźiwnie ſię potym mieſzáć. Co bacżąc dobrze v-
12:
cżeni ludźie wieku náſzego: choćiaż w cżym inſzym z Papieżem nie
13:
zgodni/ ále wżdy około tákiegoż narodzenia/ iákiego X.K. do-
14:
wieśćby tym mieyſcm chćiał/ w wykłádźie tym zgodni:
15:
iż to
16:
świádectwo zgołá nie ſłuży rodzeniu Chriſtuſowev : przetoż ták
17:
ná ty ſłowá nápiſáli. Apud August. Marlo. in Act. 8. v 33. Quidam
18:
ex hoc loco probare conati ſunt aduerſus Arrium aeternam verbi Dei ge-
19:
nerationem, ſed hoc nimis á mente Prophetae diſsentaneum est. Vkázu-
20:
iąc/ to dálekim być wykłádem od vmyſłu prorockieo / chćieć prze-
21:
ćiw Arrianom ſłowy tymi dowodźić wiecżnego ſłowá Bożego
22:
rodzenia.
23:
Ale y Kálwiná może kto chce y ná Ezáiaſzá y ná dźieie
24:
Apoſtolſkie o tym ſzyrzey cżytáć. Lecż ieſliby tym gárdźić chćiał
25:
X.K. iż nie iego ordy kátholik był Kálwin: onoż ma Papiſtę tę-
26:
giego Fránćiſzká Watáblá (choćiażći y tego ſzcżypie iż mu też
27:
nie ná rękę piſze/ cżłekiem vcżonym w Hebreyſkim ięzyku będąc/
28:
o cżym ſię podobno potym co powie) ktory ták ná ty ſłowá piſze:
29:
Generationem eius id est ſeculum eius: prauitatem ſeculi eius. Incipit exclama-
30:
re in homines ſeculi Christi, id est quis ergo prauitatem Iudaeorum qui viuent ſe-
31:
culo Christi, exprimere verbis poterit. Toć Papiſtá: á wżdy tego o
32:
żadnym rodzeniu Chriſtuſowym nie rozumiał: ále o tych wie-
33:
kow oſtátecżnych ludźiách/
34:
á miánowićie o niewyſłowioney zło-
35:
śći ludu Izráelſkiego/ Chriſtuſowi odpornego: Do ktorych mo
36:
że przyłożyć y inſzych fáłſzywych Chriſtian/ ktorzy też ácż Bogá
37:
vſty y Chriſtuſá wyznawáią: iednák ſię go vcżynkámi przą etc. A
38:
toć ieſt właſne mieyſcá tego wyrozumienie.
Ná pocżątku kśiąg nápiſano o mnie.

39:
Nie mniey zły ieſt
40:
fol. 96. y tych ſłow Dawidowych Pſal. 39. wedle Vulgati, á wedle
41:
Hebreyſkiey prawdy 40. ꝟ 8. wykłád y przełożenie: Ná pocżątku
42:
kśiąg nápiſano ieſt o mnie. Iákoby pocżątek ſtárego y nowego


strona: 158

158. Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
Teſtámentu wedle tych ſłow/ miał wyświadcżáć o Boſtwie y
2:
wćieleniu páná Chriſtuſowym.
3:
Cżego áni ty ſłowá nie znácżą: á-
4:
ni ſię do tego śćiągáią: áni też pocżątek ták ſtárego/ iáko y no-
5:
wego Teſtámentu/ opiſuie Boſtwá y wćielenia páná Chriſtuſo-
6:
wego. Bo Moiżeſz proſtymi ſłowy/ iáko hiſtoryk wierny/ pocżą-
7:
tek ſtworzenia świátá teo widzeniu y zmyſłom inſzym podległe-
8:
go opiſuie:
9:
á o boſtwie ſynowſkim y wćieleniu iákim iego/ y ſłow
10:
kiem namnieyſzym/ zmiánki żadney nie cżyni. Chybáby X.K.
11:
miał inſzą Biblią/ y inſzy pocżątek ſtárego/ tákże y nowego Te-
12:
ſtámentu/ niż ten ieſt w ſtárych Hebreyſkich/ Greckich/ y Láćiń-
13:
ſkich kśięgách: ktore my z drugimi v śiebie mamy.
Sproſny błąd żeby pocżątek stárego y nowego Testámentu wćielenie miał opiſowáć.

14:
Wiem y to: że
15:
też zacni ludźie z onych ſtárych náydowáli ſię: ktorzy ták pocży-
16:
náli 1. Moi. 1. W ſynu ſtworzył Bog niebo y źiemię/ iáko był Tertu
17:
lian, Hilarius etc. twierdząc to żeby ták było w texćie Hebreyſkim.
18:
Quod falſum eſſe ipſius rei veritas comprobat. Iáko mowi Hieronim
19:
in Quaest. Haebr. in Geneſim Tom. 3. fol. 201. zádáiąc im nieprawdę.
20:
Ale y ták nicby to przedśię do wćielenia X.K. nie pomogło. Po-
21:
cżątek też nowego Teſtámentu żadney zmiánki boſtwá y wćie-
22:
lenia nie cżyni. Ale y we śrzodku nigdźiey y ná końcu ſłowká te-
23:
go nie naydźie/ wćielenie/ owſzem rzecż ſię temu przećiwna wſzę-
24:
dźie pokázuie:
25:
to ieſt/ iż ſię cżłowiek Chriſtus Iezus pośrzednik
26:
náſz/ z oycow wedle obietnic ná pocżątku vcżynionych/ z duchá
27:
ś. pocżęty z Pánny Máryey małżonki Iozefowey vrodźił/ á nie
28:
tá/ żeby ſię ſyn boży Bog ſłowo wćieláć miał. A co ſię tknie ſłow
29:
Dawidowych/ ktore o ſobie y inſzych/ á miánowićie o Meſyaſzu/
30:
bo ſię to w nim iáko w poſłuſznym Bogu áż do śmierći ſkutkiem
31:
też pokazáło: powiedźiał mowiąc/ ná pocżątku kśiąg nápiſano
32:
o mnie: tedy ſię ty nie do pocżątku 1. Moi. kśiąg śćiągáią: ále á-
33:
bo do wſzytkiego wobec zakonu/ wedle niektorych zdánia: kto-
34:
ry ſię też áż w wtorych dopiero kśięgách pocżyna opiſowáć:
35:
prze
36:
to/ iż zowie volumen libri, to ieſt/ zwitkiem kśiąg: iż ták przedtym
37:
ná długich kártách ſtárzy piſáli/ y ná wáłek zwijáli/ iáko y teraz
38:
żydowie cżynią z przykazániem Bożym/ y Ruś/ gdy w regeſtr pi-
39:
ſzą pomárłe y ony cżáſow ſwych gdy im od tego zápłácą/ iáko y
40:
w Papieſtwie przypomináią: Abo iáko ia trzymam o piątych
41:
xięgách Moiżeſzowych.
42:
W ktorych zoſobná kap. 17. powinno-


strona: 159

ná Wędzidło X.K.P.159
1:
śći krolow ſą opiſane. O cżym też piſze Vatablus y w Bibliey y w
2:
Pſáłterzu zoſobná wydánym. Ale to dźiwnieyſza/ że Ambroſius in
3:
Haeb. x. y Arnobius ſtáry/ piſząc ná ten Pſalm: o pierwſzym to
4:
Pſálmie tylko/ rozumieią: ktory głową z pocżątkiem kśiąg Da
5:
widowych Pſálmow zową:
6:
y ták ty ſłowá wykładáią: á nie o po-
7:
cżątku ſtárego y nowego Teſtámentu/ iáko X.K. mniema. Y
8:
niewiem cżemu też pocżątkiem/ choćiaż nie otworzyśćie cżyni no
9:
wego Teſtámentu Ianá/ á nie ták iáko ieſt poſtáremu Máthe-
10:
uſzá. Ale y tym nic nie wygra: bo y to iego wćieleniu nic nie po-
11:
może: ponieważ o nim y ſtáry y nowy Teſtáment/ iákom iuż rzekł
12:
nic nie piſał.
13:
Wolno to ſobie zmyśláć iednym: á drugim też wol
14:
no temu niewierzyć. A zwlaſzcża tym/ ktorzy wolą ná ſłowie bo-
15:
żym/ niż ná zmyślonych baykách ludzkich przeſtáwáć. Bo niech
16:
by ták było/ żeby Ian ś. piſał o ſynu Bożym/ przedtym náſzym
17:
Iezuſem Chriſtuſem/ iuż w ſkutku będącym ná pocżątku/
18:
ktore-
19:
goby ſłowem/ wedle nich zwał (cżego ia iednák widzę y wiem
20:
być inſze wyrozumienie) przedśięby X.K. tym wćielenia nie do-
21:
wiodł. Gdyż Ian ś. nie mowi: ſłowo ſię wćieliło/ ále mowi: á ſło-
22:
wo ćiáłem ſię ſtáło: co dáleko ieſt od wćielenia.
23:
Bo inſza ieſt w-
24:
ćielić ſię/ iáko cżyni ſzátan/ że ſię w cżłeká wkrada y w nim prze-
25:
bywa/ co opętánim zowiemy: á inſza ſię ſtáć cżłowiekiem: cżego
26:
y ſzátan/ przemieniáiąc ſię cżęſto w Aniołá świátłośći/ vcżynić
27:
nie może. Aleć ták potym ſubtylnie fol. 97. o tym ſłowie Bogu
28:
mowi/ że ia niewiem zkąd ſię ták o nim mowić náucżył/ á to ty-
29:
mi ſłowy:
30:
Iż ſłowo to ſyn Boży było ná pocżątku iákoby zákryte
31:
v Bogá: wſzákoż było do tego ſpoſobne/ áby zá cżáſem in progreſ-
32:
ſu recreationis w poſtępku odnowienia ſtworzenia przez odkupie-
33:
nie/ było ſtworzeniu obiáwione/ y w oſobliwy pożytek przywła-
34:
ſzcżone. Z ktorych I.M. ſłow/ káżdy to obácżyć może/ iż co przod
35:
budował/ to záś wſzytko rozwálił:
36:
á iż ten iego zmyślony ſłowo
37:
Bog/ nie był przed nowym Teſtámentem w ſkutku (gdy ſię kto
38:
y temu przypátrzy/ co o pocżątku Moiżeſzowym/ y o pierwſzym
39:
ſtworzeniu powiedźiał) choćiaż do tego był ſpoſobny: co też ieſt
40:
rzecż inſza/ być do cżego ſpoſobnym/ á być iuż w ſkutku.
41:
Iáko
42:
ſpoſobny był do tego Páweł ś. przed záłożeniem świátá żeby był
43:
Apoſtołem Chriſtuſowym/ y Iakob nie vcżyniwſzy nic dobrego


strona: 160

160 Wtore kśiążki Odpowiedzi/
1:
do miłośći/ á Ezauſz do nienawiśći/ niż ſię vrodźili etc.
2:
á wżdy tá
3:
ſpoſobność ich w ſkutku y oni też nie byli/ áż gdy cżás ich ná to
4:
od Bogá náznácżony przyſzedł: co też tákże o tym ſynu może ſię
5:
mowić/ iż áni był obiáwiony/ áni w oſobliwy pożytek przywła-
6:
ſzcżony/ áż in progreſsu recreationis iáko I.M. piſze to ieſt/ áż w po-
7:
cżątku odnowienia ſtworzenia: to ieſt wedle prawdy áż ſię po-
8:
cżął y vrodźił etc.
9:
Co ieſli ták ieſt/ ták wierzy/ ták piſze/ ták wyzna-
10:
wa/ cżemuż rzecży przećiwney chce przedśię gwałtem y przećiw
11:
prawdźie/ y przećiw ſámemu ſobie dowodźić? y cżemu dla tego
12:
y inſzych wiele świádectw ták ſzkárádźie złym wykłádem wy-
13:
ſzpaca/ áby iedno z niſzcżego vcżynił co?
14:
Nie pámiętáiąc ná re-
15:
gułkę ſwych Logikow/ ábo mędrcow ktorych ſię trzyma. Quod
16:
ex nihilo nihil fit. Bo przedśię z nicżego nic nie vcżyni: gdyż nie ieſt
17:
Bogiem ktory to tylko ſam ſpráwił przećiw rozumowi Filozowſkiev / że z niſzcżego wſzytko to co ieſt vcżynił. Ieſt inſzych mieyſc
18:
kilkádźieśiąt/ ktorem był náznácżył:
19:
bárzo iáſnych y otworzy-
20:
ſtych/ ktore tákże ſą złym y nieprzyſtoynym wykłádem popſowá-
21:
ne: ále folguiąc krotkośći y nakłádowi/ one opuſzcżam/ niechcąc
22:
też I.M. więcey fráſowáć. A też ták tuſzę/ iż z tych kilká okazá-
23:
nych/ łácno obacży drugie pilny y pobożny ſłowá Bożego cżytel-
24:
nik.
Raz ieden rzekł Bog Pſal. 61.

25:
Iáko onego co ieſt fol. 17. Raz ieden rzekł Bog/ á ia dwoię
26:
rzecż vſłyſzałem: ktore mieyſce Pſal. 61, iuxta Vulgatam, iáko wy-
27:
kłáda y do cżego go też náćiąga niech ſię kto chce przypátrzy/
28:
dozna dźiwnego gwałtu/ ktorego nie naydźie v Arnobiuſá, nie
29:
naydźie też y v Ambroſiuſá ná ten Pſalm piſząceoTom. 4. fol. 595.
30:
nie naydźie v Vatabla Fránćiſzká. A między inſzymi naydźie Ba-
31:
ſilium magnum fol. 135. ktory koniecżnie y Ambrożego w tym prze-
32:
brał. Bo k rzecży więcey mowi z Arnobiuſzem y z Vatáblem niż
33:
Ambroży/ choćiaż y on nie ná rękę ieſt X.K. Tákże onych dwu
34:
Pſálmow 143. y 17. wedle Vulgati. A wedle Hebreyſkiego 144.
35:
ꝟ 5. á 18. ꝟ 10. ktore wykłáda fol. 77. mowiąc:
36:
Ono ſłońce ſprá-
37:
wiedliwośći pan Chriſtus wiecżny ſyn Boży/ boſtwo ſwoie/ iá-
38:
koby obłokiem cżłowiecżeńſtwá ſweo. Obácżay w tych ſłowách trzy
39:
rzecży, Christuſá, Bostwo, cżłowiecżeństwo et c. vcżynił ludzkiey kre-
40:
wkośći ile znieść mogłá widome. Bostwo vcżynił widome: á Pan
41:
Christus mowi: Bogá nikt nigdy nie widział.
42:
Otoć prośił Dawid gdy


strona: 161

ná Wędzidło K.X.P.161.
1:
ták przedtym mowił: Pánie nákłoń niebios twoich á zſtąṕ/ dot
2:
kni gor/ á wypuſzcżą dym.
Nákłoń niebios y zstąp Pſal. 43.

3:
Y ná drugim mieyſcu/ gdy tákie wćie
4:
lenie páńſkie ták twierdźił/ iákoby ſię iuż won cżás było sſtáło/
5:
mowiąc w te ſłowá:
6:
Nákłonił (ſyn Boży) niebá y zſtąpił: to ieſt
7:
(iáko obiáśnia Páweł ś.) wyprożnił ábo vchylił y poniżył Bo-
8:
ſtwá ſwego/ y przyiął człowiecżeńſtwo w oſobie ſłużebniká. Zá
9:
tym dokłáda Dawid: á ćmá pod nogámi iego: przez co rozumie
10:
to zaćmienie Pánnie Máryey przez Aniołá przywłaſzcżone etc.
11:
Gdyby prośći chłopi cżytáć vmieli Pſálmy Dawidowe właśnie
12:
przełożone/ nie podobna áby ſię dźiwowáć nie muśieli/ y nie mie-
13:
li poznáć ſproſnego y gwałtownego náćiągánia ſłow Dawido-
14:
wych do tego/ do cżeo ich on nigdy nie vżywał/ áni o tym y przez
15:
ſen pomyślał/ co I.M. ſobie z nich zmyśla.
16:
A ia ták mowię iż
17:
gdyby tákie wykłády ſłowá Bożego proſtego y iáſnego iść miá-
18:
ły/ łácnoby vcżynić z cżarnego białe/ y pewnieby tego łácno
19:
tym ſpoſobem káżdy dowieść mogł: coby iedno zámyślił/ cho-
20:
ćiażby to nigdy in rerum natura nie było/ vcżyniłby z źiemie niebo/
21:
á z niebá záś źiemię/ z Máryey Mátki Páńſkiey Bogá/ á z Bo-
22:
gá Máryą Pánnę.
23:
Y niewiem cżemuby ſię X.K. ták bárzo ná ſło
24:
wo Boże gniewáć miał/ y ono ſłodycżą y rzeſzotem ſzátáńſkim
25:
názywáć/ gdy go ták iákoby woſkoweo noſá/ á ieſzcże przygrza-
26:
nego/ może y vmie ná ktorą chce ſtronę nákierowáć. Auguſtyn
27:
choćiaż też álegeryzuie/ y nád zmyſł ſię Dawidow cżęſt