[zaloguj się]
metryczka tekstuautor:   Jan Mączyński
tytuł:   Dictionarium latino-polonicum
rok wydania:   1564

hasła:   Q – Z        strony:   334v – [513]

◄◄◄ hasła: A – K     ◄◄◄ hasła: L – P



strona: 334v


kolumna: a

9:
DE LITERA Q.
Q ante V.
10:
Q
Va, cuius, cui, nomina=
11:
tiuo non utimur niſi
12:
in compoſitione Ali=
13:
qua, Siqua, Quā ad
14:
rem uis? Ná co chceſz/
15:
álbo ku którey rzeczy/
16:
Quam rem agis? Co
17:
cziniſz? Qua gratia? Dla czego? Czemu?
18:
Qua ratione amiſiſti, Iákoś zgubił/ álbo
19:
któremeś obyczáyem zgubił. Qua de re?
20:
Dla czego? Czemu? Qua de re nunc liti=
21:
gatis inter uos, O co ſie wádźicie. Qua
22:
impudentia eſt, Iáko yeſt nie wſtydli=
23:
wy.
24:
Qua aduerbium loci, Którędy/ którą ſtro=
25:
ną/ przes które mieyſce. Interroagatiue &
26:
indefinire, Neſcio qua huc aſcendit,
27:
Nie wiem którędy tu wſzedł.
28:
Qua aliquando ſignificat tum ſiue par=
29:
tim, Cic. Nam gladiatorij qua do=
30:
minus qua aduocati ſibilis conſciſſi.
31:
Quacun ablatiuus a quæcun Liui.
32:
Quacun matre genitus, Z któreykol=
33:
wiek mátki národzón.
34:
Quacun aduerbium, Cic. Quacun
35:
iter fuit, Którędykolwiek yechał/ etć.
36:
Quadantenus aduerbium, Plin. Dixi=
37:
mus quadantenus in mentione auri,
38:
Mowiliſmy częśćiá przy tey mowie kto=
39:
rąśmy czinili o złocie.
40:
Quadi, maſc. Lud ſtárey śląski y moráwski
41:
po częśći aż ku Dunáyowi. Sarmatis &
42:
Marcomanis olim uicini, Ale po tym in
kolumna: b
Q ante V.
1:
Pannoniam primam wyciągnęli/ ná
2:
których mieyſce ślężacy prziſzli?
3:
Quadra, æ, ſubſtantiuum, Czworogránny
4:
tálérz.
5:
Quadra item, Czwarta część niektórey rzeczy
6:
kwartá/ wiertel.
7:
Quadrus, a, um, adiectiuum, Czworográn=
8:
ny/ o czterech rogách álbo kątách.
9:
Quadraginta indeclinabile, Czterydźie=
10:
śći.
11:
Quadrageſimus, a, um, Czterdźieſtny/ a/ e.
12:
ut Quadrageſimus dies, Czterdzieſtny
13:
dźień.
14:
Quadrageſima abſolute poſitum ſub=
15:
ſtantiuum eſt, Czterdźieſtna część.
16:
Quadragenarius, a, um, Co czterdźieśći w
17:
ſobie oſięga.
18:
Vt homo quadragenarius, Czterdzieśći
19:
lat máyący.
20:
Quadragena, quadragenæ, Czterdźieśći á
21:
czterdzieśći.
22:
Quadrageni ueniebant, Po czterdźieśći
23:
przichodźili.
24:
Quadrageni aliquando idem quod
25:
Quadraginta, Czterdźieśći. Vt quadra=
26:
gena millia, Czterdźieśći tyſięcy. Quadra=
27:
genis diebus latent, Przes cztery dni ſie
28:
nie vkázuyą.
29:
Quadrageni aliquando abſolute poni=
30:
tur, Suet. Quanquam ex ſchola qua=
31:
dragena annua caperet, ſubaudi ſcu=
32:
ta aut aliquid tale, Aczkolwiek ze ſzkoły
33:
czterdźieśćiletne brał/ etć.
34:
Quadragies aduerbium, Czterdźieśći=
35:
kroć.
36:
Quadrangulus, a, um, Czworokątny/ czwo=
37:
rogránny/ álbo czwororożny co zwłaſzczá o
38:
czterech lątách yeſt.
39:
Quadrangulatus in Biblijs legitur, ſed
40:
barbare pro quadrangulo.
41:
Quadrans, quadrantis, maſc. Czwarta część
42:
aſſie/ to yeſt cáłey częśći álbo ſztuki czwarta
43:
część.
44:
Quadrans opere, Czwarta część obrotu
45:
álbo roboty dzienny.
46:
Quadrans pedis, Czwarta część/ ſtópy/ to
47:
yeſt dłóń/ álbo ták ſzeroko yáko dłoń. Hæ=
48:
res ex quadrante, Któremu ſie czwartá
49:
część máyętnośći doſtawa.
50:
Quadrantalis, le. Plin. Craſsitudine qua=
51:
drantali, Ná czterech pálcách álbo ná dłóń
52:
w mięſz.
53:
Quadrantarius, a, um, ut Quadrantaria
54:
permutatio, Zámiáná czworoczęſtna. Prze=
55:
mienienie czworoczęſtne.
Quadrantal



strona: 335


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quadrantal, lis, neut. Miárá máyąca w ſobie
2:
cztery y dwádźieściá. Sextarios, tantum &
3:
amphora continet.
4:
Quadrarius, a, um, ut uas quadrarium,
5:
Nieyákie naczinie czworogránne którego
6:
przi práſowániu wina vżiwano. Quadri=
7:
duum, Cztery dni. Quadriduo aduerbiū
8:
Przes czteri dni.
9:
Quadriduanus, a, um, Czworodźienny/
10:
a/ e.
11:
Quadriennium, quadriennij, Cztery látá.
12:
Quadriennio Przes cztery látá.
13:
Quadrifariam aduerbium, Ná czwo=
14:
rę.
15:
Quadridens, quadridentis, O czterech zę=
16:
bách/ czworozębny.
17:
Quadrifidus, a, um, Czworoczęſtny/ ná cztery
18:
ſie częśći dzielący.
19:
Quadriforo, & hoc quadrifore, O czterech
20:
dziurách/ czworodziurny.
21:
Quadriformis, & hoc quadriforme, O
22:
czterech xtałtách/ czworoxtałtny.
23:
Quadriga, gæ, Wóz o czterech woźnikách.
24:
Quadrijgula, læ, diminutiuū, Ridwanik/
25:
wózek o czterech woźnikách.
26:
Quadriugus, a, um, ut Quadrijugi ſiue
27:
quadrijuges equi, Czteri konie yeden podle
28:
drugiego wprzężeni.
29:
Quadrijugus currus, Wóz w którym cztery
30:
konie robią. Vide ſupra Iugum.
31:
Quadrarius, quadrarij, Furman/ woźnicá/
32:
cztermi końmi robiący.
33:
Quadrigarus, a, um, Nieyáka mincá ſtára=
34:
dawna ná którey wóz ze cztermi końmi wy=
35:
bit był.
36:
Quadrigeminus, a, um, ut Quadrigemi=
37:
na cornicula, Cztery rożki yeden podle dru
38:
giego.
39:
Quadrilaterus, a, um, quatuor habens la=
40:
tera, O czterech bokach/ ſtronách.
41:
Quadrilibris, re, Cztery funty ważąci.
42:
Quadrilinguis, e, Vmieyący cztery yęzi=
43:
ki.
44:
Quadrimembris, re, Dźielący ſie ná cztery
45:
częśći.
46:
Quadrimus, a, um, Czwororoczny/ cztery lá=
47:
tá máyący.
48:
Quadrimulus, a, um, diminutiuum.
49:
Quadrimatus, huius quadrimatus, Wiek
50:
o czterech leciech.
51:
Quadrimatum agere, W czwartym roku
52:
ſtać álbo być.
53:
Quadrigenti, tæ ta, Czteriſtá. Quadrin=
54:
genti uiri, Czteryſtá oſób.
55:
Quadrigenties aduerbium, Czteryſtá
56:
kroć.
kolumna: b
Q ante V.335
1:
Quadringenteſimus, a, um, Czworoſetny.
2:
Plin. Anno urbis quadringenteſimo
3:
ſecundo, Látá od záłożenia miaſtá Rzym=
4:
skiego czworoſetnego wtórego.
5:
Quadringenus ut nonnulli legunt qua=
6:
drigenus uel quadricenus Liuius,
7:
Vectigal iuſſus pendere denarios qua=
8:
drigenos, quinquagenos, Czteryſtá y
9:
pięćdzieſiąt za raz.
10:
Quadrinoctium, quadrinoctij, neut. ſec.
11:
Czteronocny/ czworonocny.
12:
Quadrinus, a, um, pro quatuor, quem=
13:
admodum Trinus, Plin. Diſcutu & ex
14:
folijs ſtrumas quadrinis diebus ſoluta
15:
We czterech dniách álbo przes cztermi dniámi.
16:
Quadripartior, iris, iri, Ná cztery częśći
17:
dźielę.
18:
Quadripartitus, a, um, Ná cztery częśći roz=
19:
dźielony.
20:
Quadripartito aduerbium, Czworáko/
21:
czworakim obyczayem. Legitur & quadri=
22:
pertior, quadripertitus per e uocalem
23:
in ſyllaba per.
24:
Quadriremis, huius quadriremis, fe. ter.
25:
Lodźia o czterech rzędách wiósł nąrządzona.
26:
Quadriſyllabum quatuor habens ſylla=
27:
bas, Calep ſine autore.
28:
Quadriuium, quadriuij, neut. ſec. Gdzie
29:
ſie cztery drogi ſchodzą/ czworodrożne roſtá=
30:
nie.
31:
Quadrum, quadri, Nieco czworogránnego.
32:
In quadrum redigere ſententias, id eſt
33:
ſuo numero ſeruato æqualiter diſpo=
34:
nere.
35:
Quadro, as, are, neut. prim. Ná cztery grá=
36:
nie czinię Et Metaph. Quadrare ſignifi=
37:
cat, Rymowáć/ zgádzáć/ trafiáć ſie Egregie
38:
quadrat, Ku wielu ſie rzeczóm prziga=
39:
dza. Non ſane quadrat. Namniey ſie nie
40:
rymuye. In eos quadrat hoc prouerbiū
41:
Przećiw ſie tym rumuye ta przepwoeiść álbo
42:
na tey może być prziwodzona. Summa ra=
43:
tionum quadrans dicitur, Summa rá=
44:
chunków przichodźić/ etć.
45:
Quadratus, a, um, Czworogranny. Quadra=
46:
tum agmen, Huf czworogránno vſzikowá
47:
ny. Quadrata & triangula, Quadrati
48:
boues grandibus membris, Czworogran
49:
ne woły/ to yeſt/ welmi wielkie.
50:
Quadratura, ræ & quadratio a Calepi=
51:
no annotātur ſine autore, Czworográn=
52:
ność/ czwororożność.
53:
Quadrupes, quadrupedis, om. ter. Czwo=
54:
ronogi. Quidam ſcribunt per i, Quadri=
55:
pes quod idem eſt.
Quadrupedus



strona: 335v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quadrupedus, a, um, idem.
2:
Quadrupedans, quadrupedantis, Ná czte
3:
rech nogách chodzący.
4:
Quadrupedo, as, are, neut. tert. Ná czterech
5:
nogách chodzę.
6:
Quadruplator, quadruplatoris, maſ. ter.
7:
Delator publicorum criminum in
8:
qua re quartam partem de proſcri=
9:
ptorum bonis quos detulerat conſe=
10:
quebantur, Calep. ex Aſconio, Oskár=
11:
żiciel/ foritarz/ wydawcá/ który zwłaſzczá wy
12:
dáwał przed rádą wyſtępne ludzie y foryto=
13:
wał ná nie ten wyſtęp w którym yeſli był
14:
nálezyón czwarta część dobrá yego przipádłá
15:
ná wydawcę.
16:
Quadruplor, quadruplaris, ari, maſc. ter.
17:
Tákowym ludźi wydawánim y forytowá=
18:
nim ſie obchodźić.
19:
Quadruplex, quadruplicis, om. ter. Czwo
20:
ráki. Quadruplex ordo, Czworáki vrząd.
21:
Quadruplico, as, are, act. prim. Czworá=
22:
kuyę/ czwóráko czinię. Plaut. Lucris qua=
23:
druplicauit rem meam, Imienia mego
24:
we czwór naſób popráwił.
25:
Quadruplicato aduerbium, We czwór
26:
náſób/ czworáko/ czworákim kráyem.
27:
Quadruplus, a, um, Sámoczwárty/ czworo=
28:
naſobny.
29:
Quadruplum aliquid attribuere, We
30:
czwór naſób ták wiele.
31:
Quadruplo aduerbium, Czworáko/ we
32:
czwór naſób. Plin. Pulmo quadruplo ma
33:
ior bubulo, Płucá we czwór naſób więtſze
34:
niżli wołowe.
35:
Quæ, cuius, cui, particula qua frequen=
36:
tiſsime in compoſitione utimue. Et
37:
interrogatiue etiam pronunciatur,
38:
Cic. Quæ malum eſt iſta tua audacia,
39:
at amentia? I cóż ſie to ciebe zá ſwa
40:
wola y ſzaleńſtwo yęło? Quæ tua facili=
41:
tas & huiuſmodi ſimilia ſæpiſsime
42:
inuenies efferri, Plin. Sed (quæ facili=
43:
tas tua) hoc magis dabis ueniam
44:
quod ſe non mereri fatentur, Ale (któ=
45:
ra yeſt twoyá ludzkość/ álbo wedle twoyey
46:
ludzkośći) tym łatwiey ym przepuśćiſz ym
47:
pilniey niewinność ſwą ſpráwuyą. Spero
48:
enim (quæ tua prudentia & tempe=
49:
rantia eſt) me hercule, &c Mam bo ná=
50:
dźieyę że nie wedle twey mądrośći/ álbo yzali
51:
to yeſt twoyá mądrość y mierność. Nam
52:
etiam ea dicendi formula in noſtra
53:
lingua frequens eſt, Aliquando po=
54:
nitur in principio ſententiæ, Brutus,
55:
Quæ tua eſt humanitas æquo animo
56:
moueri patieris, I która yeſt twoya ludz
kolumna: b
Q ante V.
1:
kość dopuściſz mi łátwie ſpráwiedliwiey żá=
2:
łośći lutowáć. Audiui quæ dixiſti, hic
3:
(quæ) relatiuum eſt, & ſubauditur ea
4:
uel quidpiam, Audiui quæ dixeris,
5:
hic (quæ) eſt infinitum, pro qualia
6:
nec quidquam eſt ſupplendum, Qui=
7:
bus in extremis ſcriptum erat pro
8:
quarum in extremo.
9:
Quæro, quæris, quæſiui, quæſitum, &
10:
per ſyncopam quæſtum, quærere, act.
11:
ter. Szukam/ pytam/ dowiáduyę ſie. Argen=
12:
tum quærere in fœnus uel mutuo, Pie=
13:
niędzy ſzukać pożiczić.
14:
Cauſam quærebat quamobrem in=
15:
ſigne aliquaid faceret, Terent. Szukał
16:
przicziny.
17:
Quærere excuſationem, Szukáć wymów
18:
ki.
19:
Quærere fugam, quærere exilium,
20:
quærere gloriam, Malum helcle uo=
21:
bis quæritis, Wydawacie ſie ná niebeſpiecz
22:
ność. Quærere latebram periurio, Szu=
23:
káć pokriwki yákiey krziwoprziſięſtwu.
24:
Quæro aliquando ſignificat, Nábywam
25:
doſtáwam/ ſtoyę o co/ Godzę ná co/ etć. Plau.
26:
Liberorū quærendorū cauſa ei credo
27:
uxor data eſt, Mam za to żemu żoná daná
28:
yeſt dla nábywánia płodu. Quærere locū
29:
iniuriæ, Obyczáyu ſzukáć komu krziwdę
30:
vczinić.
31:
Quærit ſermonem, Godźi ná to/ Radby
32:
miał prziczinę ku mówieniu. Quærere ita
33:
ſermonē eſt, Záchodźić rzeczą ná co. Quæ=
34:
rere uenenum alicui, Mieć wolą kogo
35:
otruć.
36:
Quid ſibi hic ueſtitus quærit, Co ſie
37:
rozumie przes to odźienie. Quid quæris
38:
amplius, Czego ſie dowiáduyeſz więcey.
39:
Quæſiuit ex me, Pytał mie/ wywiádował
40:
ſie ode mnie. Filio dum diuitias quæro
41:
Gdy ſynowy bogáctwá zgromádzam/ náby=
42:
wam ymienia.
43:
Contrui in quærendo uitam at
44:
ætatem meam, Vtráćiłem żiwot y látá
45:
w nábywániu ymienia/ álbo ſtáráyący ſie o
46:
dobre ymienie.
47:
Facile uictum quærere, Latwie ſie żywić/
48:
Quærere rem honeſte mercaturis fa=
49:
ciundis, Nábywáć máyętnośći vczćiwie han
50:
dlem krámárskim.
51:
Quærere multo labore, S wielką pracą
52:
doſtáwáć.
53:
Quærere alas lupi prouerbium, Szu=
54:
káć co nie może być náleziono. Nodum
55:
in ſcripto quæris aliud prouerbium
56:
Vide Nodus.
Quæro



strona: 336


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quæro etima, Ządam/ ſtoyę ócz. Quærit
2:
laudem rebus bellicis, Chce być chwalón
3:
z rzeczy wálecznych.
4:
Sæpe non de facto ſed iure quæritur,
5:
Częſtokroć nie o vczinku ále o tym co práwo
6:
nieſie bywa pytano.
7:
Quæritur inter medicos cuius gene=
8:
ris aquæ ſunt utiliſsime, Ieſt yedno py=
9:
tánie miedzi liekárzmi co zá wodi ſą náyz=
10:
drowſze.
11:
Quæſitum eſt in ipſos delatores, Me=
12:
czono/ pociiągniono też ſámy wydawce álbo
13:
zdrayce.
14:
Nam quærere etiam iudicum eſt, &
15:
ſignificat, Wedle práwá złoczince káráć/
16:
złoczinców práwo vczinić. Quærere rem
17:
tormentis uel per tormenta, Ná mękách
18:
ſie dowiedzieć.
19:
Quærito, as, are, frequentatiuum, Częſto á
20:
gęſto pytam/ dowiáduyę ſie// nábywam/ doſta=
21:
wam.
22:
Ehem oportune te ipſum quærito,
23:
Práwieś mi ſie wczás trafił/ ciebie yuſz daw
24:
no ſzukam. Lana ac tela uictum quæ=
25:
ritans, Wyprządánym ſie żiwuąc.
26:
Quæſito, as, are, aliud frequentatiuum,
27:
idem ſignificans.
28:
Quæſtio, quæſtionis, fem. tert. uerbale a
29:
quæſtum ſupino, Pytanie/ gadká/ też wy=
30:
wiádowánie. Diſceptatio & quæſtio idē
31:
De quo omnis hæc quæſtio eſt, Ná
32:
czym ſie tá wſziſtká rzecz záwieſza. Perdiffi=
33:
cilis & perobſcura eſt quæſtio de na=
34:
tura Deorum, Bárzo trudna yeſt gadká
35:
o właſnośći bogów.
36:
Quæ res in quæſtione uerſatur, Co zá
37:
gadká yeſt miedzy wámi o czym rozmawia=
38:
cie.
39:
Habere aliquid quæſtionis dicitur
40:
res, Mieć nieco w ſobie trudnośći y wąt=
41:
pienia.
42:
Afferre quæſtionem, Nieyákie pytánie
43:
álbo gadkę prziwieść.
44:
Quæſtio item, Sądowne á práwne pytánie
45:
o nieyáki zły vczinek/ męczenie álbo ciągnie=
46:
nie od katá.
47:
Quæſtioni accipere ſeruos, Dáć męczić
48:
áby powiedźieli prawdę.
49:
Polliceri in quæſtionem ſeruos, Obie=
50:
cáć ſtáwić sługi przed práwo. Decernere
51:
in quæſtionem ſeruos, Skázáć ná męki
52:
áby ich w mękách pytano.
53:
Poſtulatur quæſtionem, Zędáć áby któ=
54:
rey rzeczy wedle práwá wisłuchano/ á to co
55:
práwo nieſie skazano.
56:
Decernere quæſtionem, Vcziniwſzy po=
57:
ſtępek práwny/ to co práwo nieſie vczinić.
kolumna: b
Q ante V.336
1:
Quæſtionem adhibere, Pociągnąć kogo
2:
męczić kogo.
3:
Quæſtio aliquando accipitur pro iudi=
4:
cio, ut exercere quæſtionem in ſicca=
5:
rios, Oſadźić práwo ná morderze y mężo=
6:
boyce.
7:
Abripi in quæſtionem, Być porwan ná
8:
męki. Ponere alicui quæſtionem, Dáć
9:
kogo o ten álbo o ón ártykuł ná mękách py
10:
táć.
11:
Quæſtiuncula dimin. Máłe pytánie/ gad=
12:
ká.
13:
Quæſtionarius, ij, & quæſitor, quæſito=
14:
ris, id eſt, inquiſitor, examinator, Ten
15:
który yeſt ná to wyſádźón áby słuchawał
16:
tákowych ſpraw około złoczyńſtwá/ burgrá=
17:
bia á od niego foritarz złoczinców/ opráwcá/
18:
podkácie.
19:
Quæſitio, onis, id eſt quæſtio apud Plau.
20:
Obſoletum.
21:
Quæſſere antiquum pro quærere,
22:
Quæſtor, quæſtoris, maſc. ter. Podskár=
23:
bi/ poborcá.
24:
Præpoſitus ſcilicet pecuniæ publicæ,
25:
Który poſpolite dochody wybiera. Et in ex=
26:
ercitu quæſtor uicem imperatoris age=
27:
bat, Podhetmáni álbo polny hetman álbo na=
28:
mieſnik yego.
29:
Quæſtor item, Sędźia nád rzeczámi które
30:
głowę płácą.
31:
Quæſtores urbani, Mieyſtcy podskár=
32:
bigwie
.
33:
Quæſtores ærarij idem.
34:
Quæſtor etiam idem ſignificat quod
35:
quæſtionarius & quæſtor, Opráwcá/
36:
forytarz złoczińców.
37:
Quæſtorium, quæſtorij, Podhetmániego ná
38:
miot ná woynie álbo ſtanowisko.
39:
Quæſtorius, a, um, Poborczy/ podkárbi.
40:
Quæſtorium officium, Podskárbſtwo/ po=
41:
borcſtwo/ vrząd á doſtoyność podskárbie=
42:
go.
43:
Vir quæſtorius, Który kiedy przed tym
44:
podskarbim był.
45:
Quæſtura, ræ, Podskarbſtwo/ vrząd á doſtoy
46:
ność podkárbiego.
47:
Quæſtus, huius quæſtus uel quæſti an=
48:
tique, Datiuum, & ablatiuum plurales
49:
quæſtibus facit per i, Zysk/ pożi=
50:
tek.
51:
Quæſtui habere male loqui meliori=
52:
bus, W zisku ſobie poczitáć lepſzym ludźióm
53:
niżli ſam złorzeczić/ to yeſt ták złim być/ że
54:
co komu názłorzeczić to yego żiwot.
Quæſtum



strona: 336v


kolumna: a
Q ante. V.
1:
Quæſtum facere, Hándel nieyáki prowá=
2:
dźić dla zisku przekupniem być. Vt lingua
3:
primum cœpit eſſe in quæſtu, Iáko na=
4:
przód poczęli prokuratorowie náſtáwiáć/ álbo
5:
ći którzi ſwoye yęzyky przedáwáyą.
6:
Quæſticulus, li, diminutiuum, Máły ziſz=
7:
czek/ pożiteczek.
8:
Quæſtuoſus, a, um, Zyskowny/ pożiteczny/
9:
wiele pożitków przinoſzący. Vt quæſtuo=
10:
ſus homo, Rozmáyite hándle wiodący y
11:
wiele zyskuyący.
12:
Res quæſtuoſa, Wielki zysk przinoſzą=
13:
ca rzecz.
14:
Quæſtuoſa mercatura, Pieniężny á vżi=
15:
teczny hándel.
16:
Quæſtuoſæ artes, uocantur medicina
17:
& Iuriſprudentia, quæſtuoſa marga=
18:
ritis inſula, id eſt, ex cuius margaritū
19:
magnus quæſtus prouenit, Quæſtuo=
20:
ſus & ſumptuoſus ager, contra=
21:
ria.
22:
Quæſtuarius, a, um, quod ad quæſtum
23:
facit, Calep. ſine autore Ars quæſtua=
24:
ria, Rzemięsło nieyákie dla zisku wynále=
25:
zione.
26:
¶Compoſita a Quæro, Adquiro, ad=
27:
quiris ſeu Acquiro, acquiris, pen. pro.
28:
acquiſiui, acquiſitum, acquirere Do=
29:
ſtáwam/ oſięgam/ náyduyę. Acquirere gra=
30:
tiam & beneuolentiam, Oſięgnąć łáskę
31:
záchować ſie komu. Multa acquiſiuit in eo
32:
bello, Wielkiey korziśći doſtał ná tey woy=
33:
nie. Dicitur etiam de malis rebus ut
34:
acquirere inimicitias, prziść w nienawiść
35:
ludzką.
36:
¶Acquiſitio, onis, Doſtánie/ oſięgnie=
37:
nie.
38:
¶Conquirol undiqua quæro, Ze=
39:
wſząd zbieram/ s pilnośćią ſzukam/ znáydu=
40:
yę.
41:
Vndi conquirere, Wſzędźie ſzukáć/ káż=
42:
dy kąt zmácáć.
43:
Terra mari conquirere, Opes con=
44:
quirere meretricio quæſtu, Zebráć bo=
45:
gáctwá z kurewſtwá/ álbo kurewskim ſie oby
46:
czáyem zbogáćić.
47:
Conquirere at eligere colonos, Zbie
48:
ráć/ znáydowáć kmiecie. Conquiſitis ra=
49:
tionibus diſputare, Wynálezionemi á do=
50:
brze vważonemi árgumenty ſie diſputo=
51:
wáć.
52:
¶Conquiſitores, Zbierácze/ którzy máyą
53:
poruczenie ludz zbieráć ná woynę á obieráć
54:
co wybornieyſzy lud/ też ſpiegunowie/ którzy
55:
ſie wywiáduyą co ſie miedzy ludźmi dźieye/ co
56:
ludźie mówią/ álbo yáko o tey álbo o owey
57:
rzeczy dźierżą.
kolumna: b
Q ante V.
1:
¶Conquiſitus, a, um, S pilnością we=
2:
ſpołek zebrány. Conquiſitus exercitus,
3:
Woysko z wybornego ludu.
4:
¶Conquiſite aduerbium, Pilnie/ obie=
5:
ráyąc po yednemu.
6:
¶Conquiſitio uerbale, Zebránie/ znále=
7:
zienie/ zgormádzenie. Coquiſitio piacu=
8:
lorum, Ofiárá zá grzechy/ zgromádze=
9:
nie.
10:
¶Diſquiro, Y tám y ſám ſzukam/ przepyta=
11:
wam.
12:
¶Exquiſitio uerbale, Pilne ſzukánie/
13:
przewiadowánie. Venire in diſquiſitionē
14:
Przepitawáć á rozbieráć niektórą rzecz. Vo=
15:
care in diſquiſitionem, Prziwieść yáką
16:
rzecz ku rozbierániu.
17:
¶Exquiro, Wywiáduyę ſie/ wypitawam/
18:
doſwiádczam. Equirere fit ne ita ut præ=
19:
dicat, Doſwiádczić yeſli ták yeſt yáko po=
20:
wieda.
21:
Eſt quod uolo exquirere a te. Mam
22:
ſie nieczego od ciebie wywiedźieć. Exqui=
23:
rere ab ſtirpe, id eſt, a principio, Od po=
24:
czątku/ wypytáć.
25:
Ex uxore hanc rem pergam exqui=
26:
rere, Wiwiem ſie tego ná żenie. Exquire=
27:
re mores alicuius, Wypytáwáć ſie co kto
28:
zá obiczáye ma.
29:
Præcium alicuius rei exquirere, Wy=
30:
wiedźieć ſie cény którey rzeczy. Conſilij
31:
mei rationem exquirit, Chce ſie wyba=
32:
dáć ná mnie co zá przed ſie wzięcie przed ſo=
33:
bą mam.
34:
Veritatem exquirere, Facta alicuius
35:
ad antique religionis rationem ex=
36:
quirere, Vczinki czyye wedle ſtárádawney
37:
wiáry y záchowánia poważáć/ porowná=
38:
wáć.
39:
¶Exquiſitum ſupinum, ut exquiſitum
40:
uenit, Ná to przyſzedł áby ſie wywie=
41:
dźiał.
42:
¶Exquiſitus, a, um, nomen ex parti=
43:
cipio, Subtylny/ wyobrány/ foremny/ tráfny
44:
niepoſpolity.
45:
Exquiſita doctrina Philoſophus, Nie=
46:
poſpolitey álbo oſobliwey nauki Philoſoph/
47:
mędrzec.
48:
Exquiſita opera, Foremna robotá. Ex=
49:
quiſitæ epulæ, Foremnie przipráwne po=
50:
trawy.
51:
exquiſitum ingenium, Niepoſpolity
52:
dofćip.
53:
Exquiſitiſsimis uerbis utitur, Wielmi
54:
ſie ſádzi ná rzecz.
55:
¶Exquiſite aduerbium, Pilnie vważnie
56:
rozważnie. Exquiſitim pro exquiſite,
57:
Varro dixit.
¶Inquiro



strona: 337


kolumna: a
Q ante V.
1:
¶Inquiro, is, fere idem quod Exqui=
2:
ro, Dowiáduyę ſie/ pytam, Quid inquirit?
3:
Po czim ſie pytá? Nihil de alieno inqui=
4:
rere, Nie pytáć ſie nic po cudzych rzeczách.
5:
¶Inquirere itē pro eo quod informa=
6:
tionem facere dicuntur, et fere accuſati=
7:
uo iungitur cum præpoſitione In, Ci.
8:
Dum in iſtū inquiro, Gdy godnych ludźi
9:
wiáry o tego záchowániu pytam. Inquirere
10:
in alicuius uitam, Ná żywocie kogo ská=
11:
ráć. In eum quid agat quomodo ui=
12:
uat exquiritur, Pytáyą ſie po tym yáko ſie
13:
ſpráwuye.
14:
Inquiſita & comperta res, Wiádoma
15:
wypitána rzecz.
16:
¶Inquiſitio, Pytánie/ Wywiádowánie/
17:
Szpiegowánie. Caue ne mihi inquiſitio=
18:
ni ácz ábych cie nie muśiał ſzpiego=
19:
wáć.
20:
¶Inquiſitor, Wypitácz/ Szpiég/ Wywiá=
21:
downik.
22:
¶Inquiſitor hæreticæ prauitatis,
23:
Szpiég nád odſzczepieńcy.
24:
¶Dequiro, Przepytawam/ Przeſzukawam.
25:
Hic aliquid perquiro, Przepytawam ſie
26:
nieczego.
27:
¶Perquiritur imperſonale, Cic. Per=
28:
quiritur a coactoribus, inuenitur ea.
29:
¶Perquiſitus, a, um, particip. Wſzędzie
30:
przepátrzony/ Przepytány/ Przeſzukány.
31:
¶Perquiſite aduerbium, Pilnie/ s wiel=
32:
ką pylnośćią.
33:
Perquiſitius & diligentius conſcri=
34:
pſiſſe pollicemur, Obiecuyemy yáko nay=
35:
pilniey może być popiſáć.
36:
¶Perquiſitor uerbale, Przepytownik/
37:
Przewiádównik.
38:
¶Requiro, Pytam/ Dowiáduyę ſie. Re=
39:
quire ab aliquo, Dowiedz ſie od kogo/
40:
álbo ſpitay kogo Si quis requirit a te cur
41:
Romæ non ſum, Yeśli ci kto ſpyta/ czemu
42:
mie w Rzimie niemáſz. Ex te ipſa requiro,
43:
Ciebie ſámey o to pytam. Illud quo dili=
44:
genter requiſiui, Potymem ſie też pilnie
45:
pytał.
46:
¶Requirere item, Serdecznie żądáć/
47:
Prośić/ Modlić ſie.
48:
¶Inquirere & flagitare, Auxilium re=
49:
quire, O pomoc żądáć. In hoc bello Aſia=
50:
tico uirtutes animi multæ & magnæ
51:
requiruntur, Ná ty woynie wielka ſtałość
52:
bywa potrzebowána/ álbo yeſt potrzebá wiel=
53:
kiey ſtałośći. Nullam requirit uolupta=
54:
tem, Niedba nic o roskoſzi. In quo ma=
55:
iorum noſtrorum ſæpe requiro pru=
56:
dentiam. W który rzeczy nie mądrze mi ſie
kolumna: b
Q ante V.337
1:
zdáli ſobie poczynáć ſtárſzy náſzy: Albo noe
2:
mogą w tey rzeczy mádrości ſtárſzych náſzich
3:
chwalić/ ſchodźyło ym tu ná mądrośći. Ve=
4:
reor ne literarum a me officium re=
5:
quiras, Obawam ſie ábyś mego rzadkiego
6:
piſánia zá złe nie przymował. Hic ego tu=
7:
am humanitatem requiro, Tu mi ſcho=
8:
dźi ná twoyey luckości álbo tu cie náyduyę
9:
być wykrocznego przećiwko ludzkośći.
10:
¶Requirito, as, are, frequentatiuum,
11:
apud Plaut. Obſoletum.
12:
Quæſo primam perſonam indicatiui, &
13:
Quæſumus plurale tantum habet,
14:
cetera exoleuerūt, Proſzę/ Prośiemy. Vi=
15:
de quæſo etiamat etiam, ne etc. Bácz
16:
proſzę ci miłi bráby nie etc. Deos quȩſo
17:
ut iſtæc prohibeant, Vchowya pánie Boże
18:
tego. Magnopere a te quæſo, Bárzo cie
19:
proſzę.
20:
Quæſo, ſis, ſi, ſum, uel quæſiui, ſitum,
21:
antique coniugabatur.
22:
Quæſticulus, Quæſtio, Quæſtor, Quæ=
23:
ſtuoſus, Quæſtura, Quæſtus, Vide,
24:
Quæro.
25:
Qualibet aduerbium, Plaut. Qualibet
26:
perambula ædes oppido tanquam
27:
tuas, Kędićkolwiek ſie yedno podoba.
28:
Qualis, & hoc quale, relatiuum, Iáki. Vt,
29:
Qualis pater talis filius, Iáki ociec táki
30:
ſyn.
31:
Qualis aliquando interrogatiuum, Cice.
32:
Qualis eſt iſtorum oratio, qui omnia
33:
non tam eſſe quam uideri uolunt?
34:
Yáka yeſt mowá tych ludźy?
35:
Qualis aliquando infinire, Noſti qua=
36:
lis ſim. Wyeſz dobrze yákiemi yeſt. Qua=
37:
ki fide, quali pietate exiſtimas eos eſſe?
38:
Co mniemaſz/ Co zá wiárá/ Co zá bogoboy=
39:
ność boska yeſt w tich ludziách/
40:
Qualis pro qualiter comparationibus
41:
faciendis apta particula, Vergilius.
42:
Qualis populea mœrens philomela
43:
ſub umbra, Amiſſos quæritur fœtus,
44:
Iáko álbo yakim ſpoſobem/ żałoſni słownk
45:
zwykł opłákáwáć ſwych ptaſząt ſyedząc w cie=
46:
niu ná Topoli.
47:
Qualiſcun, Iákikolwiek. Totum hoc
48:
leue eſt qualecun eſt, To wſziſtko łatwie
49:
yeſt yákiekolwiek yeſt.
50:
Qualislibet, Iákikolwiek. Cicero dixit,
51:
Quod ibi quidam legunt duabus di=
52:
ctionibus.
53:
Qualiſqualis idem quod qualiſcun
54:
Iakiſzkolwiek.
55:
Qualitas, atis, Iákość/ Obyczay/ Spoſób/
56:
Formá/ Xtałt.
LLQualiter



strona: 337v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Qualiter aduerbiū, Yáko/ yákim obiczáyem.
2:
Qualitercun, Yákokolwiek.
3:
Quallus, li, maſc, ſec. Plieciony koſz do ce=
4:
dzenia/ á zwłaſzczá do cedzenia winá któri
5:
pod práſę winną podſtadzáyą v nás może być
6:
zwan chmielowy koſz przi wárzeniu piwá.
7:
Quallum, neutro etiam legitur.
8:
Quaſillus, li, & Quaſillum, li, dim. Koſzik.
9:
Quam, coniunctio Electiua cui eleganter
10:
in oratione præponitur Tam parti=
11:
cula, ut, Tam te diligo, quā meipſum,
12:
Ták cie miłuyę yáko ſam ſiebie.
13:
Quam eleganter connectit duos com=
14:
paratiuos Quintil. Sit ſalubrior ſtu=
15:
dijs, quam dulcior, Niechay będzie zdro=
16:
wſzy naukóm niżli słodſzy/ To yeſz nie ták
17:
słodki yáko zdrowy. Doctior wuam pu=
18:
taſſem, Vczeńſzy niżlim ſie nadziewał.
19:
Quam pro quantum poſitiuo iungitur,
20:
Cice. Videte quam ualde malitiæ ſuæ
21:
fidat, Baczcie yáko wiele w ſwey złośći du=
22:
fa. Quā timeo quorſum euadas, O yá=
23:
ko ſie boyę w co ſie obrociſz. Quam uellem
24:
mendedemum inuitatum, O yákobym bar=
25:
zo rad/ álbo o bárzobym rad. Iſta audire
26:
quam cupio, O yáko bym to rad słyſzał.
27:
Quam, pro quantum, quibuſdam inter=
28:
poſitis uerbis. Cuiuſmodi ſunt, Poſ=
29:
ſum, Valeo, Et ſynonimis tum ſuper=
30:
latiuis tum poſitiuis additur. Superla.
31:
Cic. Quam potui maximis itineribus
32:
ad Amanum exercitum duxi, Yákom
33:
naywiętſzemu cugámi mógł. Albo yákóm s nay
34:
więtſzym pędem yecháć mógł. Poſitiuis Ci.
35:
Quam quidem poſſum breuiter, Iáko
36:
ná krocey mogę.
37:
Quam, pro quantum inter roagtiuum.
38:
Terent. Quam hoc munus gratum
39:
Thaidi arbitrare eſſe, Yáko mniemaſz ten
40:
dar wdziędzen może być Thaidzie.
41:
Quam cum uerbo uolo, pro eo quod
42:
uulgo dicitur, Tantum, quantum.
43:
Teren. Dum ne reducam turbent por=
44:
ro quam uelint. Niechay mieſzáyą yáko na=
45:
bárziey chcą.
46:
Quam, pro quanto comparatiuo datur.
47:
Quintil. Quam in his quo libris e=
48:
runt compoſitiora, Yáko więcey w tych
49:
xięgách wſziſtkie rzeczy będą rządnieyſze/
50:
ſnádnieyſze.
51:
Quam, pro ualde elegantiſſime ſuperla=
52:
tiuo datur, & aliquando poſitiuo Te.
53:
rent. Apud te hoc quam grauiſſima,
54:
W ciebie dla tego yák naywdzięcnieyſze.
55:
Agam quam breuiſſime potero, Iáko
56:
naykrocey będę mógł Quam magni ȩſti=
57:
mas, Iáko to ſobie wyſoko ważiſz. Poſt no=
kolumna: b
Q ante V.
1:
num diem quam id factum eſt, Dzie=
2:
wiątego dnia potym yáko ſie to ſtáło. Die
3:
uigeſimo quam creatus erat Dictator,
4:
Liui. Dwudzieſtego dniá potym yáko Di=
5:
ctarorem obran był. Pridie quam occide=
6:
retur, Wnet dzień przed tym niż zánit. Ea
7:
quam lōga eſt nocte, Ty nocey yáko dłu=
8:
ga yeſt. Multiplex quam pro numero
9:
damnum eſt, Tá ſzkodá dáleko yeſt więtſza
10:
niżli ſie zda. Albo niżli ſie náprzodku okázuye
11:
Non eſt item quam dudum, Nie ták
12:
teraſz yáko przed tym/ Dáleko ſie zmieniły
13:
obyczáyé. Quam facetem O bárzo krotoch=
14:
filnie. Quam cito, Yáko rychło.
15:
Quamdudū, aduer. interro. Iáko dawno.
16:
Quamlibet, pro quantūlibet, Aczkolwiek.
17:
Quamobrem unica dictio, quibuſdam
18:
etiam tres quam ob rem, Interrogan=
19:
tis particula & rationem alicuius rei
20:
petentis, Dla czego/ czemu tak. Contem=
21:
plamini me? Quamobrē? Przecz? dla
22:
czego? Quamplurimo uendere, Bárzo
23:
dorgo przedáć.
24:
Quampridem interrogantis particula,
25:
Iáko dawno, Plaut. Quampridem non
26:
ediſti, Iákoś dáwno nie yadł.
27:
Quamprimum una dictio, Hnet co nay=
28:
pręcey. Si ad me quam primū ueneris,
29:
Ieſli do mnie yáko naypręcey przidzieſz.
30:
Quanquam coniunctio caſualis, Aczkol=
31:
wiek. Id quo poſſum ferre quan in=
32:
iurioſum eſt, I ná tym przeſtáć mogę áczkol=
33:
wiek krzywdą yeſt. Quan illā cupio ab
34:
ducere, Aczkolwiek bych yą rádá wyłudźiłá
35:
Quamuis coniunctio aduerſatiua idem
36:
ſignificnas, Aczkolwiek.
37:
Quamuis aliquando pro quantumuis,
38:
Cic. Quamuis paruis Italiæ latebris,
39:
contentus eſſem, Aczkolwiekem ná máłym
40:
kąćie we włoſzech przeſtawał.
41:
Quandiu aduerb. temporis, Iako długo.
42:
Quandiu uixit domi ſuæ, Iáko długo
43:
w yego domu żył.
44:
Quandiu aliquando interrogatiue Flau.
45:
Quandiu id factum eſt? Iáko ſie to
46:
dawno ſtáło?
47:
Quandudum, Iáko dáwno przed tym.
48:
Quantiſper, Iako długo.
49:
Quando aduer. temporis, Kiedy. Et acui=
50:
tur in prima.
51:
Quando aliquando interrogatiue poni=
52:
tur, Terent Quando iſthuc erit, Kiedy to
53:
będzie. Infinite aliquando, Veniat quā=
54:
do uolet, Niechay przydźie kiedy chce.
55:
Quando aliquando eſt coniunctio & ſi=
56:
gnificat ſiquidē, uel quoniam, habet
accentum



strona: 338


kolumna: a
Q ante V.
1:
accentum, acutū in ultima. Ter. Quan=
2:
do ego tuum non curo, nō cura meū,
3:
Gdyż ſie ya twoyim nie opiekam/ nie opiekay
4:
ſie też ty móyim. Meus fac ſis poſtremo
5:
animus quando ego ſum tuus, Mo=
6:
yim ná koniec vmysłem bąć/ gdyż ya twoyim
7:
yeſtem. Quando gentium, id eſt quan=
8:
do abſolute, ea forma qua ubi locorū
9:
& nuſquam gentium, Kiedyſz tedyſz.
10:
Quandoque aduerb. temporis, Podczáś/
11:
y tedy y owedy/ niekiedy.
12:
Quandocun aduerb. Kiedykolwiek/ álbo
13:
kiedyſz tedyſz.
14:
Quandoquidem coniunctio cauſalis,
15:
Gdyż/ Gdyżwięc nie którzi z Czeskiego mówią
16:
poniewaſz. Terē. Quandoquidem uxor
17:
ducenda eſt, Gdyżwięc álbo Poniewaſz mam
18:
żonę poyąć. Deos quæſo ut ſit ſuperſtes,
19:
Quandoquidem ipſe eſt ingenio bo=
20:
no, Bogá proſzę áby yą záchował we zdro=
21:
wiu/ gdyżwięc álbo ten ták cnotliwy yeſt.
22:
Quanquam, Vide Quam.
23:
Quantiſper, Vide Quam.
24:
Qunatus, a, um, modo relatiuum modo
25:
indefinitum, modo interrogat. eſt, re=
26:
fertur ad numerū, pondus, & men=
27:
ſuram Iáko wielki/ yáko wiele. Quantum
28:
pecuniȩ, Iáko wiele pieniędzy, Vȩ miſero
29:
mihi quanta deſpe dicidi, O nieſtetis
30:
mnie nędznemu yákom od wielkiey nádzieye
31:
odpadł. Quantus dolor, Iáko wielki ból.
32:
Quantus homo in dicendo, Iáko wy=
33:
mowny człowiek/ áko wielkiey wymo=
34:
wy. Parit oua quanta anſeres, Ták wiel=
35:
kie nieſie yáycá yáko gęſie. Quanta mea ſa=
36:
piētia eſt. Iáko mogę mądrośćią ſwą prze=
37:
moc. Tantus, quantus, Cic. Videre mi=
38:
hi uideor, tantam dimicationem quā=
39:
ta nun fuit, Zda mi ſie że ták wielka bitwá
40:
będzie yáko przed tim nigdy nie byłá.
41:
Quanti genitiuus nominibus precij ſolet
42:
addi, Quanti uēdis, Zacz dáyeſz yáko dro=
43:
go przedáyeſz. Terent. A me argentum
44:
quanti eſt ſumito. Weźmi odemnie pie=
45:
niądze ták wielkie yákich godny yeſt. Sed
46:
qunati bene emitur quod ne=
47:
ceſſe eſt. Bá zaczżekolwiek/ Bá co dáć to dáć/
48:
dobrze bywa kupiono czego potrzebá yeſt á
49:
może być doſtano. Di ueſtrā fidem quan=
50:
ti eſt ſapere, Miły Boże yáko rzecz wielká
51:
yeſt nieco vmieć/ yáko wielka rzecz yeſt mą=
52:
drym być. Noli ſpectare quanti homo
53:
ſit, Nie pátrz ná to yáko wiele może przemoc.
54:
Quin ſcias quanti illum faciam, Gdyś
55:
wyedźiał yáko go ſobie wyſoko ważę, Vide
56:
quāti apud me ſis, Bácz yákiś yeſt v mnie
57:
wagi. Quantiuis precij homo ille ſit,
kolumna: b
Q ante V.338
1:
Niechay będzie czimchce/ álbo yákyſzkolwiek
2:
wagi yeſt. Quanti ueheret interrogaui,
3:
Pytałem go yáko wiele bierze od furlonu.
4:
Quantus, quātus, Ter. in Adelphis pro
5:
quantuſcun uide paulo infra.
6:
Qunatum aduerb. tempo. uel quantita=
7:
tis, Iáko wielka rzecz yeſt/ yáko wiele ná tym
8:
należy. Quantum eſt adhibere homi=
9:
nem amicū, ubi quid geras, Iáko wiele
10:
ná tym należi mieć po ręce prziyacielá gdy
11:
kto chce nieco ſpráwowáć.
12:
Quantum exiſtimare poſſum, Ile mo=
13:
gę baczić. Quantum ego intelligere poſ=
14:
ſum, Ile ya mogę wyrozumieć, Quantum
15:
e uultu eius intelligo, Ile z poſtáći/ twa=
16:
rzi yego wyrozumiewam. Quantū ex ipſa
17:
re coniecturam facio, Ile z ſámey rzeczy
18:
mogę baczić. Quantum ego ſentio, Ile
19:
ya rozumiem. Quantum aſſequi potui,
20:
Ilem pobaczić/ Pośćignąć mógł. Quantum
21:
ego opinione auguror, Ile mi da baczić/
22:
álbo yáko ya baczić mam. Quantum ex tu=
23:
to poterat, rem Romanā fouebat, Ile
24:
nawięcey ſwą beſpiecznośćią mógł rzecz ludu
25:
Rzymskiego forytowáć. Quantum intelli=
26:
go, Iáko rozumiem. Quātum in me erit,
27:
Ile z ſemnie będzie. Quantū ſuſpicor, Ile
28:
ya mniemam. Quātum potes me certio=
29:
rem inquit face, Iáko skoro náyprędzey
30:
możeſz daway mi znáć. Quantum potero
31:
minuā contentiones, Ile naybárziey będę
32:
mógł będę ſie poſwarków á vporów wyſtrze=
33:
gał. Quantum queo, Ile mogę.
34:
Quanto aduerb. compa. iungitur, Iáko.
35:
Terent. Quando nunc formoſior uide=
36:
re quam dudum, Iáko mi ſie dáleko teraz
37:
cudnieyſzym zdaſz niż przed tym.
38:
Quantopere aduerb. Iáko bárzo. Philoſo=
39:
phiam quantopere expetendū putas,
40:
Iáko bárzo mniemaſz Philoſophia á nauká
41:
mądrośći ma być pożądána.
42:
Quantuſquātus, a, ū, adiect. Iákokolwiek
43:
wielki/ Albo niechay będźie możne yáko chce.
44:
Quantuſcun idem.
45:
Quantuncun aduerb. ut, Quantuncū
46:
poſſum, Ile naywięcey mogę. Quantum=
47:
cun ea addideris, Aczkolwiek byś ye
48:
przidał.
49:
Quantuslibet, Iákokolwiek wielki/ álbo bá
50:
niechay będźie yáko naywiętſzy chce.
51:
Quantunuis aduerbiū. Aczkolwiek/ niechay
52:
będźie yáko chce.
53:
Quantulus, a, um, diminut. Iáko máły.
54:
Quantulum aduerb. Iáko máło/ Ile. Mu=
55:
lieri reddidit quantulum uiſum. Wró=
56:
ćił niewieście tile yle mu ſie zdáło.
LL 2Quan=



strona: 338v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quantuluſcun adiecti. diminutiuū, a
2:
Quantuſcun, Ná niechay będźie yáko
3:
máły chce.
4:
Quantuluncun aduerb. Ile tyle/ Nie=
5:
chay będźie tyle yle chce.
6:
Quantillus, a, um, aliud adiect. diminut.
7:
a quantus, Plaut. Quantillo argenti te
8:
conduxit, Iáko cie drogo náyął/ Coć ma
9:
dáć.
10:
Quantillum aduerb. Vt, quantillum ſi=
11:
tit, Iáko bárzo prágnie.
12:
Quantitas, atis, Wielkość.
13:
Quantiſper, Iáko długo/ yáko przes długi czás
14:
¶Aliquantiſper, Niekilki czás álbo nie=
15:
kilká dni.
16:
Quamuis, Vide Quam coniunctionem.
17:
Quapropter aduerb. interrog. Dla czego.
18:
Przecz/ Dla którey przicziny.
19:
Quapropter aliquando etiam indefinite
20:
aliquando idem quod coniunctio,
21:
Quamobrem, A dla tego. Quapropter
22:
nihil eſt quod metuas, A dla tego ſie nic
23:
nie obaway.
24:
Quaqua aduerb. Kędyſz tędyſz/ Kędy ſie ko=
25:
mu zda. Albo którędy ſie moe doſtáć. Qua=
26:
qua uerſus uel quaqua uerſum idem.
27:
Quare aduerb. interrogandi, Czemu/ Cze=
28:
mu ták. Et infinite poſitum. Cic. Satis
29:
mihi multa uerba feciſſe uideor qua=
30:
re hoc bellum genere ipſo eſſet neceſſa=
31:
rium, Mam za to żem doſić słów vczinił/
32:
skázuyąc to dla czego álbo z którey przicziny
33:
tá wypráwá woyenna ná ten czás yeſt wielmi
34:
potrzebna. Omnia feci quare Lepido re=
35:
ſiſterem, Wſziſtkiegom pokuſzał ábych Le=
36:
pidowi mógł odeprzeć. Et in principio ora=
37:
tionis. Cic. Quare quod ſocium, &c.
38:
Dlatego etć.
39:
Quartus, Vide Quatuor.
40:
Quaſi aduer. ſimilitudinis, Iákoby/ Rów=
41:
nie ták. Quaſi adfuerim ſimulabo,
42:
Zmyślę ſie yákobych przi tym był. Quaſi de
43:
improuiſo reſpice ad eum, Ták yáko by
44:
z nieobácznośći weźrzi nań. Ita uita eſt ho=
45:
minum quaſi cum ludas teſſeris. Ták
46:
żiwot ludzki yeſt yákoby koſtką rzućił. Qua=
47:
ſi ſua res agatur ita diligenter morem
48:
gerunt, Iákoby ſie ich włąſna rzecz dźiałá
49:
ták pilnie rádźi vsługuyą.
50:
Quaſi uero, Równie ták/ Iákoby. Cicero.
51:
Quaſi uero id cupiditate defendēde no=
52:
bilitatis, aut ſtudio partium fecerit,
53:
Równie ták yákoby to z chući brónienia ślá=
54:
checkiego ſtanu/ álbo z vporu przećiwko ſtro=
55:
nie vczinił. Quaſi uti mihi foret cuſtos,
56:
Plaut. Nie ynáczey yákoby mi zá ſtróżá był
57:
przidány. Hora quaſi ſeptima, Około
kolumna: b
Q ante V.
1:
ſiódmy godźiny. Quaſi Talenta ad quin=
2:
decim coëgi. Około. etc. Quaſi tu idem
3:
non feceris, Równie ták yákobyś ty ſam te=
4:
go ie czinił.
5:
Quaſillus, Vide Quallus.
6:
Quaſſo, as, Quatefacio, Vide Quatio.
7:
Quatenus, aduerb. pen. cor. Ile álbo yáko
8:
dáleko/ Yákowiele. Quartenus eſt ali=
9:
quando coniunctio & ſignificat, Gdy.
10:
Videndum eſt quatenus amicitiæ tri=
11:
buendum eſt, Mamy báczić yáko wiele
12:
prziyáźni ma być pozwalano. Quatenus fac
13:
erit, Ile ſie nadaley godźić będźie. Id primū
14:
uideamus quatenus amor in amicitia
15:
ꝓgredi debeat, To naprzód baczmy yáko
16:
dáleko miłość w prziyáźni poſtępowáć ma. Fi=
17:
liū docuit quatenꝰ eſſet quod curan=
18:
dum, Náuczki ſyná yákim ſpoſobem álbo yá=
19:
ką miárą wſzelka rzecz ma być ſpráwowána.
20:
In omnibus rebus uidendum eſt qua=
21:
tenus, etc. We wſzelkich rzeczách mamy báczić
22:
co zá miárę mamy trzimáć. Querebat ex
23:
me quatenus eum apud me haberem,
24:
Pytał mie yákom go długo miał przi ſobie.
25:
Quatenus intelligit nihil putat præter=
26:
miſſum, Ile rozumie. Quatenus de reli=
27:
gione dicebat, Bibulo aſſenſū eſt, Ile
28:
o duchownych Sibillinych powieściách mówił
29:
Bibulus/ w tym mu przizwolono. Quatenꝰ
30:
tuto poſſent Italiam ſpectatum irent,
31:
Tym ſpoſobem yeśliby mogli neſpieczni być
32:
chcieliby Włoſzką ziemię obeyźrzeć. Quate=
33:
nus aliquando ponitur pro quando,
34:
Gdyż. Quatenus nobis negatur diu ui=
35:
uere, Gdyż nam bywa długi żiwot brónión.
36:
Quater, Vide Quatuor.
37:
Quatinus, coniunctio ſignificat quoni=
38:
am uel quia, Dla tego/ Iż.
39:
Quatio, tis, ſi, ſum, ere, a. t. ſignificat mo=
40:
ueo, concutio, Poruſzam/ Tłukę/ Biyę/
41:
Trącam. Quatit oppida bello, Vergil.
42:
id eſt mileſtat, Trapi miáſteczká woyną.
43:
Nimirum homo quatietur certe cum
44:
dono foras, Byſmy ták zdrowi byli yáko
45:
go z yego dárem wybiyę precz z domu. Mœ=
46:
nia quatit ariete, Strzelbą tłuką mury
47:
około miáſtá. Cum equus prioribus pe=
48:
dibus erectis, magna ui caput quate=
49:
ret, excuſſit equitem, Gdy kóń ſpiąwſzy ſie
50:
łbem bárzo trząsł/ zrzucił z ſiebie yeyſcá.
51:
Quati ægritudine, Chorobą być rzucan.
52:
Quatere aliquem foras, Wypchnąć kogo
53:
precz z domu.
54:
Quatefacio, is ere, Trzęſę kim/ Stós yedne=
55:
mu dáyę/ Spieram ná zad.
56:
Quaſio, as, are, frequentatiuum, Tłukę/
Trzęſę/



strona: 339


kolumna: a
Q ante V.
1:
Trzęſę/ Biyę/ Wſpieram vſtáwicznie. Ca=
2:
put quaſſat, Tłucze ſie/ Biye ſie w gło=
3:
wę.
4:
Quaſſare etiam ſignificat, Rozbić/ Roſtrą=
5:
ćić.
6:
Quaſſatus, a, um, Rozbity/ Roſtrącony/
7:
Roſchwiany. a/ e.
8:
Quaſſata Reſpu. Nie yeden ſztós podyęłá/
9:
Potłumiona.
10:
Quaſſus, a, um, idem.
11:
Quaſſus huius quaſſus, maſc. quart. uer=
12:
bale, Tłuczenie/ Sztoſowánie/ Bicie.
13:
¶Compoſita mutant q in c, & abijci=
14:
unt a, Concutio, concutis, concuſſi,
15:
conſuſſum, concutere, Zátrząſam/ Tłu=
16:
kę.
17:
Concuſſa motu terra, Zádrżáłá ziemiá.
18:
Concucientes ſe corui, Tłuąćy ſie kru=
19:
kowie.
20:
¶Concuſſus, huius concuſſus, Zádrże=
21:
nie/ Zátrzęſienie.
22:
¶Conquaſſo, as, are, Rozbiyam/ Roz=
23:
tłukam/ Roſtrącam.
24:
Conquaſſare nationes per translatio=
25:
nem, Zeſzkodźić y połowić ludźie/ narody.
26:
¶Conquaſſatio, Potłuczenie/ Połowie=
27:
nie.
28:
¶Decutio, Zbiyam/ Stłukam co z czego.
29:
Vt decutere, Mocą wielką zbić.
30:
¶Decuſſus huius decuſſus, Zbicie. Res
31:
facilis decuſſu, Rzecz łatwia ku zbićiu.
32:
Decuſſare & Decuſſis, Vide in dictio=
33:
ne Decem.
34:
¶Diſcutio, Roztrącam/ Rozbiyam/ Roz=
35:
tłukam. Diſcutere murum, Rozbić/ Po=
36:
tłuc mur.
37:
¶Diſcutere per translationem, ut, Di=
38:
ſcuit ebrietatem porrus, Wygania pi=
39:
yańſtwo/ To yeſt wytrzeźwia piyánego. Di=
40:
ſcutere tenebras, Rozegnáć ciemnośći.
41:
Apparatum belli diſcutere, Nágoto=
42:
wánie woyenne rozłożić/ Popſowáć. Diſcu=
43:
tere cunctationem. Wſzeláką wątpliwość
44:
precz oddalić. Sermonem diſcutere, Rzecz
45:
rozłożić. Diſcutere & compremere peri=
46:
culum conſilio, Rádą niebeſpiecznośći
47:
yákiey zábieżeć.
48:
¶Diſcuſſorius, a, um, Rozbiyáyący. Vt,
49:
Diſcuſſoria uis, Moc nieyáka ku roſciera=
50:
niu y wygnániu złośći.
51:
¶Excutio, Wybiyam/ Wytłukam/ Zrzu=
52:
cam/ Wytrząſam. Excutere ueſtrem, Wy=
53:
bił mi zęby. Equitē excutere equus dici=
54:
tur, Zrzućić z ſiebie yezdca. Excutere ali=
55:
cui cerebrum, Roſtrąćić komu głowę.
kolumna: b
Q ante V.339
1:
Excutere feras cubiculis, Zẃierz z łożisk
2:
á z gniasd ich wykołátáć. Excutere iugum
3:
per translationem, Iárzmo z ſiebie zrzućić/
4:
To yeſt nie chcieć być więcey posłuſznym/ wy=
5:
bić ſie z niewoli y obciążánia. Ignem excu=
6:
tere, Ogień skrzéśić. Excutere lachry=
7:
mas alicui, Rozrzewnić kogo. Excutere
8:
oculos alicui, Wykłóć/ Wybić oczy. Ex=
9:
cutere mentem alicui, Odyąć komu rozum
10:
Excutere metum de corde, Boyaźń od
11:
ſercá odrzućić.
12:
Excuti patria, Być wygnan álbo pozbá=
13:
wión oyczizny. Excutere rationem mili=
14:
tum, Doſwiádczić yáko żołnierze czuyni ſą
15:
álbo co zá ſerce máyą. Vomitum alicui
16:
excutere, Pobudźić komu wrácánie/ miotá=
17:
nie ſziyą. Excuſſi grandine, Od gradu
18:
potłuczeni. Vires hæreditatis excutere,
19:
Dowiedźieć ſie co máyętność może wynieść.
20:
Hanc excutere opinionem mihimet
21:
radicitus uolui, Chciałem to mniemánie
22:
gruntownie rozebráć y vważić. Excutere
23:
debitorem, Skoſztowáć dłużniká yeſli by
24:
mógł zápłáćić.
25:
Excutere aliquem, Wytrząść kogo/ Wy=
26:
próżnić mu mieſzek. Excuſſimus iuuentā,
27:
Wytrzęśliſmy młódź. Id eſt elegimus,
28:
Obráliśmy/ Cic.
29:
¶Excuſſorius, a, um, To co ku wytrzą=
30:
ſániu/ Prześiewániu należy. Vt Cribrum
31:
excuſſorium, Grube miąſze rzeſzoto.
32:
Incutio, Wbiyam/ Wtłukam/ Wtrącam.
33:
Incutere Scipionem Eburneum in ca=
34:
put alterius, Słoniowy koścień komu w
35:
łep wlepić/ álbo kościánem przes łep vderzić
36:
Pedem terræ incutere, Otrąćić/ Vſſtyrk=
37:
nąć ſie od ziemię. Colaphum incutere,
38:
Pogębek wyciąć.
39:
¶Incutere etiam ad Inanimata trans=
40:
ferunt Incutere errorem, W błąd kogo w
41:
wieść. Metum incutere, Przeſtráſzić,. Ter=
42:
rorē hoſtibus incutere, Stráchem nieprzi=
43:
yaciele ziąć/ Poſtráſzić. Morbum incute=
44:
re, Przipráwić kogo w chorobę/ Zádáć nie=
45:
moc.
46:
Nunciam alicui incutere, Przes poſel=
47:
ſtwo niekogo przeſtráſzić. Pauorem incu=
48:
tere, Religionem incutere, W boyaźń
49:
bożą kogo w wieść. Vulnus incutere,
50:
Ránić.
51:
¶Incuſſus, a, um, participium ſiue no=
52:
men ex participio, Wtrącony/ Wtłuczo=
53:
ny. a/ e.
54:
¶Percutio, percutis, percutere, actiu.
55:
tert. Biyę.
56:
Percutere fores, Kołatáć we drzwi.
LL 3Percu=



strona: 339v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Percutere ſecuri filium, Sciąć ſiekierą ſy=
2:
ná. Percuti fulmine, Gromem być trącon/
3:
Zábit. Percuſſæ de cœlo turres, Pioru=
4:
nem vderzone. Percutere animum dici=
5:
tur res aliqua, Tknąć ſércá/ Zákołátáć w
6:
ſumnienie. Palpo me percutis, Błaſzniſz
7:
z ſe mnie/ Szidźiſz mną.
8:
Percutere fœdus, Przmiérze wziąć. In le=
9:
ges hoſtium fœdus percuſſit, Prziyął
10:
przmiérze wedle woley nieprziyacielskiey.
11:
Cum barbaris fœdera percuſſit.
12:
¶Percuſſus, a, ū, Vderzony/ zbity/ ſtłuczony
13:
¶Percuſſus, huius pefcuſſus, Bicie/ Ko=
14:
łátánie.
15:
¶Percuſſor, percuſſoris, maſc. tert. Zá=
16:
biyak/ Męzobóycá.
17:
¶Percuſsio, fe. tert. Vderzenie/ Trącenie.
18:
¶Percuſſura, ræ, pro Percuſsione in
19:
Biblijs.
20:
¶Repercutio, Odbiyám/ Odráżam. Dicta
21:
alicuius repercutere, Iegóſz słowy kogo
22:
poráźić/ Obróćić yego rzecz k niemu ſámemu.
23:
Sol repercuſſus, Záś ſie wyyáſniáyące
24:
słóńce/ Pogodá/ Wytárte niebo.
25:
repercutere faſcinatores, Tym którzi
26:
mamią ludźmi odtrąćić ich naukę/ Nieczemną
27:
vczinić.
28:
¶Repercuſſus, a, ū, Odbity/ Odráżony.
29:
¶Repercuſſus, huius repercuſſus,. Od=
30:
ráżenie/ Odbicie/ Odtrącenie. Repercuſſus
31:
maris, Wrácánie wody morskiey. Reper=
32:
cuſſus ſolis, Wyyáſnienie słóńcá.
33:
¶Succutio, Podbiyam/ Podtłukam/ Pod=
34:
trącam/ Wſtrząſam yako konie czinią które
35:
cieſzko noſzą.
36:
¶Succuſſo, as, are, idem, Wſtrząſam.
37:
actiue, hinc equus ſuccuſſorius, Koń
38:
wſtrząſáyący/ Cięſzko noſzący.
39:
¶Succuſarius, rij, idem.
40:
¶Succuſator, oris, idem. Quidam
41:
ſcribunt per o in media dictione.
42:
¶Succuſſorius, idem eſt.
43:
¶Succuſſatura, ræ, Wſtrząſánie/ Cięſzko
44:
noſzenie.
45:
¶Succuſſus, huius ſuccuſſus, Zrzucenie
46:
Vtrząſnienie.
47:
Quatuor, om. plurale tantum indeclina=
48:
bile, Cztery.
49:
Quater aduerb. Czterykroć/ Cztery rázy.
50:
Quaterdecies, Czternaściekroć.
51:
Quaterquadragies, Czterykroć czterdźieśći.
52:
Quatuoruiri, Nieyaka zwierſchnośc á vrząd
53:
w Rzimie ná którim czterzey mężowie byli
54:
wyſádzeni.
55:
Quatuoruiratus, us, Vrząd á doſtoynośc
56:
tych iſtych.
kolumna: b
Q ante V.
1:
Quatenus, a, um, idem quod Quatuor,
2:
Cztery. Seed frequentius in plurali di=
3:
ſtributiue uſurpatur.
4:
Quaterni, Quaternæ, Quaterna, Czterzey á
5:
czterzy/ po czterech. Quaterni denarij ſin=
6:
gulis debentur, Każdemu z oſobná czter=
7:
dźieśći pieniędzy máyą być dáne.
8:
Quaternis diebus latent, Czterdźieśći dni ſie
9:
nie vkázuyą. Quaternorum pedum lati=
10:
tudine, Ná cztery ſtopy w ſzérz.
11:
Quaternarius, a, ū, Cztérny álbo czworny to
12:
yeſt cztéry w ſobie zámykáyący. Vt, Quater=
13:
narius numerꝰ, Lidżbá cztery w ſobie oſię=
14:
gáyąca. Quaternarij ſcrobes, Cztery ſto=
15:
py w ſzérz w dłuſz.
16:
Quaternio, onis, Nieco czworolidzebnego.
17:
In Biblijs tantum.
18:
Quartus, a, um, Czwarty/ Sámoczwarty. a/ e.
19:
Quartum aduerb. ut quartum conſul,
20:
Po czwarty kroć. etc.
21:
Quartusdecimus, a, um, Czwartinaſty. Vt,
22:
Quartadecima lina, Czwartegonaſtego
23:
dniá xiężicá.
24:
Quartus, a, um, Vt febris quartana, Zim=
25:
nicá czwartego dnia ſie wrácáyąca. Febri
26:
quartana liberari, Być pozbáwión od
27:
czwartodzienny febry,
28:
Quartanarius, rij, qui quartanam febrim
29:
patitur Calep. ſine authore.
30:
Quartarius, rij, Czwartká/ Czwarta część
31:
miáry. Apud Catonem in mēſura qua=
32:
drans eſt congij, in pondere quadrans
33:
librȩ.
34:
Quadragenarius, uide paulo ſupra in
35:
Quadrus.
36:
Quadriduum, dui, Czery dni. Quadriduū
37:
hic fuit, Przes cztery dni tu był. Quadri=
38:
duo nauigatio, Czterech dni woźbá. Qua=
39:
driduiiter, Czterech dni drógá.
40:
Quadriduo aduerb. Vt, Quadriduo ante,
41:
Cztery dni przed tym. Quadriduo quo os
42:
occiſus eſt, Czwartego dniá potym yáko
43:
yeſt zabit.
44:
Quadriduanus, a, ū, Czworodźienny/ álbo
45:
Czterodźienny. In Biblijs tantum legitur
46:
minus Latine.
47:
Quæ abſ dipthongo coniunctio incli=
48:
tica & adiectio ſyllabica quæ non niſi
49:
in compoſitione reperitur, & modo
50:
copulatiua eſt, ut, Arma uirum cano
51:
Modo cauſatiua, Cic. non ſolum no=
52:
bis nati ſumus ortuſ noſtri, partem
53:
patria uendicat, partim amici.
54:
Que, pro An apud Horatium. Quid re=
55:
fert uri uirgis ferro necari? Hoc eſt,
56:
quid refert uri uirgis an ferro necari,
M



strona: 340


kolumna: a
Q ante V.
1:
Máło ná tym rozgámi być freſtan álbo od
2:
mieczá zginąć.
3:
Queis, ablatiuus, Acz. A quis cuius pro
4:
quibus Którym. Quemadmodum ad=
5:
uerb. ſimilitudinis compoſitū ex quē
6:
& ad, et modum, quæ tres particulȩ in
7:
unam cōiuncte idem ſignificant quod
8:
ad quem modum, uel ad eum modum
9:
quem, &c. Quemadmodum ſoles, Iá=
10:
koś zwykł. Excogitaſti hæc quemad=
11:
modum prius, Zmyśliłę sto yáko y pier=
12:
wey. Quemadmodum aliquando in=
13:
terrogatiue ponitur. Ci. Quemadmo=
14:
dum eſt aſſeruatus? Iáko go chowano/
15:
Którym ſpoſobém yeſt chowan. Quemad=
16:
modum ſpero, Iáko ſie nád źiewam.
17:
Quentiam, pro Potentiam, Veteres ali=
18:
quando ſcripſere, Sipont.
19:
Queo, ques, iui, itū, ire, Mogę. Nō queo
20:
reliqua ſcribere, Nie mogę oſtátká dopiſáć.
21:
Ne te quiuit hodie cogere illā ut du=
22:
ceres, Nie mógł cie przimuśić ábyś yą poyął.
23:
Quitus, apud Tere. antique Forma in te=
24:
nebris noſci non quita eſt, Xtałt álbo
25:
twarz nie mogłá być w cieniu poznána.
26:
¶Compo. Nequeo, Niemogę. Quid il=
27:
lud mali eſt nequeo ſatis mirari ne cō
28:
ijcere, Co to tákowego nie tráfnego yeſt/ nie=
29:
mogę ſie wydźiwić áni domyślić. Nequeo
30:
te exorare, Niemogę cie vproſić.
31:
¶Nequinunt, pro Nequeunt Veteres
32:
dixerunt.
33:
¶Nequitum eſt & nequitur, pro non
34:
poteſt ueteres uſurparunt.
35:
Quercerus, uel Querquerus, a, um, id eſt
36:
frigidus cum tempore, Trzęſący ſie od
37:
źimná. Vel grauis uel magnus Obſolet.
38:
Quercus huius quercus, in ablatiuo plu=
39:
rali Quercubus, Dąb.
40:
Quernus, a, um, Dębowy. a/ e.
41:
Querceus, uel, Querneus, a, um, idem.
42:
Querculanus, a, um, Plin. lib. 16. cap. 10.
43:
inuſitatum.
44:
Quercetum, ti, uel, Querquetum, ti, Dem=
45:
bowy gay/ Dembicá.
46:
Querela, Vide Queror.
47:
Queror, eris, queſtus ſum, eri, de. t. Skárżę
48:
ſie/ Vtyskuyę. Suum actum quereban=
49:
tur, Skárżyli ſie álbo żáłowáli ſwego vczinku
50:
Lachrymans apud me eſt queſtus, S
51:
płáczem ſie przede mną skárżił. Sæpe de lu=
52:
xuria ciuiū queſtus, Vſtáwicznie vtysko=
53:
wan ná zbytek mieſcki. Dicimus queritur
54:
hoc uel de hoc, O to álbo ná to ſie skárży.
55:
Semper aliquid queruntur, Cic. Záwż=
56:
dy naydą czego ſie máyą skárżyć. Apud po=
kolumna: b
Q ante V.340
1:
pulum queſtus quod de ſe tali aliquid
2:
timuiſſent, Skárżił ſie przed poſpolitym
3:
człowiekiem yż ſie czego tákowego od niego
4:
obawáli.
5:
Queritor, taris, tari, frequent. Vſtáwicznie
6:
ſie skárżę/ Styſkuyę/ Nárzekam/ lámentuyę.
7:
Queſtus. huius queſtꝰ, in ablatiuo plurali
8:
queſtubus, Skárżenie/ Vtyskowánie/ Lá=
9:
mentowánie.
10:
Querela, læ, Skárgá/ Vtyskowánie/ Láment.
11:
Querela tēporis, Vtyskowánie ná złe czáſy.
12:
Plena querelarum epoſtola, Pełny vskar=
13:
żánia liſt.
14:
Querimonia, æ, idē quod Querela. Que=
15:
rimoniā habere de re aliqua, Skárżić ſie
16:
ná co. Quotidiana querimonia populi.
17:
Querulus, a, um, Vſtáwicznie ſie skárżący/
18:
Styskuyący.
19:
Querulus idē aliquando ſignificat, Głoś=
20:
ny/ Kwiczący álbo Skrzipiący yákoby wóz.
21:
Queruloſus, pro querulo in Biblijs tan=
22:
tum Barbarum.
23:
Queribundus, a, um, idem quod Querulus.
24:
¶Compo. Conqueror, pen. cor. con=
25:
quereris, ſtus ſum, eri, idem quod ſim=
26:
plex, Conqueri aliquid, Vtyskowáć ná
27:
co. Conqueritur mecum mulier fortu=
28:
nas ſuas, Skárży ſie ná ſwoye nieſzczęście.
29:
De eadem re per epiſtolam conqueren=
30:
ti reſcripſit, O też rzecz vskárżáyącemu ſie
31:
przes liſt odpiſał.
32:
¶Conqueſtus, huius tus, Skárżenie/
33:
Vtyſkowánie.
34:
¶Conqueſtio, onis, idem.
35:
Querquedula, læ, auis.
36:
Querquerus, Vide Quercerus.
37:
Querulus, Vide Queror.
38:
Qui. Cuius, cui, pronomen relati. Który.
39:
Femi. Quæ, Która. Neut. Quod, Które.
40:
Qui aliquando interrogatiuum pro Quis
41:
Plaut. Qui me eſt alter audiator homo,
42:
I kto yeſt nád mię śmielſzy. Qui erit rumor
43:
populi, Co ludźie będą mówić. Quem te ap=
44:
pellem, Iáko cie mam zwáć. So qui ſint qui
45:
uelint, Ieſli którzi ſą którzi by chcieli. Nemi=
46:
no concedo qui maiorem ex pernicie
47:
Reipub. moleſtiam acceperit, Nie dam
48:
tego yednemu naprzód któreby więtſzą żáłość
49:
podyął dla vpátku ſtanu poſpolitego.
50:
Qui aliquando eſt aduerbiū ſignificans
51:
Quomodo, Iáko álbo którym ſpoſobem/
52:
Którym obyczayem. Qui uocare, Iáko cie
53:
zową. Dauo iſtuc dedam negoti S. non
54:
poteſt P. qui? S. quia habet aliud ma=
55:
ius ex ſeſe, Dawuſowi to polecę S. Nie
56:
może być/ Nie ſproſta temu P. czemu/ przecz.
LL 4Qui



strona: 340v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Qui ſit ut ego neſciam, Co yeſt w tym yż
2:
ya o tym nie wiem.
3:
Qui illum, Dij omnes perdiunt, Boże
4:
day źlie zginął. Qui fieri poterat, Iáko to
5:
mogło być.
6:
Quidem. Terent. At nunquid aliud, P.
7:
quidum, G. quia triſtis es, A dla czego/
8:
A przecz/ Albo czemu ták.
9:
Qui cum pro cum quo, ut Qui cum lo=
10:
quitur filius, S kim to rozmawia ſyn.
11:
Quidam compoſitum, Niektóry.
12:
Quædam, Niektóra.
13:
Quoddam, uel quiddam cuiuſdam,
14:
Niektóre.
15:
Quidam ex aduocatis, Niektórzy z ſą=
16:
downych pánów. Magni cuiuſdam ho=
17:
minis & perſapientis uidetur, Niektó=
18:
rego człowieká wielkiego y mądrego. Cer=
19:
tis quibuſdam uerbis, Pewnemi niektó=
20:
remi słowy.
21:
Quiddam diuinum, Niecbo boskiego.
22:
Quicunque, quæcun, quodcun, Któ=
23:
rykolwiek/ Wſzelki. Ciceronem cui=
24:
cun eorum oppoſuerim fortiter,
25:
Wſzelákiemu álbo ktoremukolwiek z nich.
26:
Quodcun militum contrahere pote=
27:
ris contrahe, Cokolwiek álbo ylekolwiek
28:
możeſz służebnych ludźi zebráć zbierz.
29:
Quicun geminatum, Cic. Quoſcun
30:
de te queri audiui, quacun potui
31:
ratione placaui, Któremkolwiek słyſzał
32:
ná cię ſie skarżące którymemkolwiek oby=
33:
czáyem mógł vśmierzał y vbłagał.
34:
Quæcun in dicendo ſumus, Któ=
35:
rzi kolwiek w wymowie yeſteśmy/ álbo yáko=
36:
kolwiek wymówni yeſteſmy. Vos in omni
37:
fortuna quæcun erit complector,
38:
Was we wſzelákim ſzczęściu yákoſzkolwiek
39:
owa będzie prziymę/ To yeſt álbo w dobrey
40:
álbo we złey przigodźie/ yednák ya was
41:
záwżdy będę miłował.
42:
Quilibet, Qulibet, Quodlibet. Káżdy z
43:
oſobna/ Wſzelki/ którykolwiek. Pollicitis
44:
diues quilibet eſſe poteſt, Obietnicámi
45:
wſzelki może być bogáty. Quibuslibet
46:
temporibus egregius fuit Senatus,
47:
Nigdy ſie nieprzeyęło/ álbo nie przebráło
48:
zacnych pánów rádnych. Peritus & quili=
49:
bet ueluti contraria, Vczony á ládá kto.
50:
Quolibet modo, Iáko ſie komu podoba.
51:
Quiuis, Quæuis, Quoduis uel Quiduis,
52:
cuiuſuis idem quod Quilibet. Ab qui=
53:
uis homine cum opus eſt beneficium
54:
accipire gaudeas, Od któregokolwiek
55:
człowieká gdy potrzebá dobrodźieyſtwá ma
56:
być żądano.
kolumna: b
Q ante V.
1:
Queiſuis temporibus pro quibuſuis,
2:
Wſzelákich etc. Quiduis potius quā iudi=
3:
cium, Coſzkolwiek bądź/ tilko áby nie ſąd
4:
álbo pozywánie było. Quiduis perpeti mal=
5:
le, quam hoc uel illud, &c.
6:
Quia coniunctio cauſalis, Iż/ dla tego yż.
7:
Quia bis repetitū ſequente ſubiunctiuo
8:
uel indicatiuo. Quintil. Non quia pro=
9:
deſſe nunquam ſatis ſit, ſed quia hoc
10:
proſpicere debet, Nie dla tego yż. etc.
11:
Quia pro quod ſubiunctiuo, Nemo do=
12:
lorem quia dolor fit amat, Zaden bo=
13:
leśći dla tego yż boli/ nie miłuye. Cic.
14:
Quia enim, Plaut. Qui tibi iſtuc in men=
15:
tem uenit, S. Quia enim ſero adueni=
16:
mus, Dla tego yżeſmy pózno prziſzli.
17:
Quianam, interrogatiuum, pro Quare,
18:
uel, Cur. Plaut. Nimis ocioſum arbi=
19:
tror hominem eſſe D. Quianam arbi=
20:
trare, Ale czemuſz mniemáſz.
21:
Quiane pro certe, reuera, Owſzeki/ Zápraw=
22:
dę. Interpretantur apud Vergil. Aenei=
23:
dos.
24:
Quiatis pro Cuias antiquum.
25:
Quicquam, Cuiuſquam, Nieco. Si
26:
quicquam mentitum inuenies occidi=
27:
to, Ieſli mie namniey we łży doświádcziſz.
28:
Quicque uel quidque, Cokolwiek/ Wſzelá=
29:
kie.
30:
Quicquid ſubſtantiuum infinite capitur
31:
nunquam refert, Wſziſtko to/ Coſzkolwiek.
32:
Quicquid id eſt iam ex Naucrate co=
33:
gnato cognoſcam meo, Coſzkolwiek
34:
yedno yeſt álbo coſzkolwiek w tym yeſt/ yuſz
35:
ſie tego wywiem z przirodzonego męgo
36:
Naukráteſá. Iſtuc quicquid eſt fac me ut
37:
ſciam, To coſzkolwiek yeſli daway mi znáć.
38:
Quicquid eſt, Bá niechay będźie co chce.
39:
Fores quicquid eſt futurum feriam,
40:
Niechay vroście ztąd co chce yá yednak záko=
41:
łacę we drzwi álbo coſzkolwiek koſtká przinie=
42:
ſie/ etc.
43:
Quicquid ſapit meo amore ſapit, Co=
44:
kolwiek mądrośći ma/ to z moyey mądro=
45:
śći ma.
46:
Quicum, Vide Qui.
47:
Quicun. Vide Qui.
48:
Quid, nomen ſubſtantiuum, Interrogat.
49:
aut infinite capitur, nunquā refert, Co.
50:
Quid agimus? Co czinimy/ Co chcemy po=
51:
cząć/
52:
Quid cauſæ eſt quin hinc in piſtrinum
53:
recta proficiſcar uia, Co zá przicziná tego
54:
może przeźić/ ábych ſie w wieczną słuſzbę
55:
do Młyná zá rázem nie muſiał wnośić.
56:
Quid facerent miſeri, A co ynego niebo=
57:
żętá czinić mieli.
Quid



strona: 341


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quid te futurum, pro quid ad te fu=
2:
turum, Co z ciebie być ma.
3:
Ego ſcio quod ſis ȩtatis. Ia wiem yákoś
4:
ſtáry. Quid ſui conſilij fit oſtendit, Co
5:
zá przed ſię wzięcie ma/ okázuye. Quid tu
6:
hominis es? Cożeś zá człowiek. Exponam
7:
breuiter quid hominis ſit, Powiem kró=
8:
ciuczko co zá człowiek yeſt. Quid gentium
9:
caret is morbus, Y która ziemia tey choro=
10:
by próżna yeſt. Quid iſtuc gaudij eſt, Co
11:
to tam zá weſele. Quid hoc rei eſt, Co to
12:
yeſt/ Co ſie przes to rozumie. Quid cum
13:
illa tibi rei eſt, Co masſz s nią ſpráwowáć.
14:
Signi dic quid eſt, Powiedz co yeſt zá
15:
známię.
16:
quid iſtuc uerbi eſt, Co to yeſt
17:
zá rzecz. Co ſie przes ty słowá rozumie. Ne=
18:
ſcio quid uiri ſis, Ia nie wiem coś ty zá
19:
człowiek.
20:
Quid pro aliquid, Terent. Si tibi quid
21:
feci, Ieſlim ći nieco vczinił. Portant quid
22:
rerum, Przinoſząć nieco s ſobą. Quid ad=
23:
miratiue dictum a reſpondente, Co?
24:
Iáko? Coſz mówiſz? Quid uolui aliud
25:
dicere, Cożem chćiał ynego rzéc. Quid
26:
autem? Ale czemu? Quid eſt quod lȩtus
27:
ſis? Coć to weſołego? Quid eſt ſi non
28:
hoc contumelia eſt, I co ma być ynego
29:
zá potwarz miano/ yeſli to potwarz nie
30:
yeſt.
31:
Quid pater, uiuit ne? Co ociec czini/ żyw=
32:
li yeſzcze? Quid amplius uultis? Coſz
33:
więcey checie? Quid mecum eſt tibi, Co
34:
maſz s ſemną ſpráwowáć. Quid mihi cum
35:
iſta ſanctimonia & ſumma diligentia,
36:
Ey co ya dbam o tę ſwiątobliwość á wielką
37:
ták pilność.
38:
Quid facere aliud, Cóż miał ynego
39:
czinić. Quid ſi hoc quiſpiam uoluit
40:
Deus, Iáko álbo co k temu chceſz rzéc yeſli to
41:
ták Bóg przeyźrzał. Quid tibi uidetur,
42:
adeon ad eum, Coć ſie widźi y mam yść
43:
do niego. Quid uerbis opus eſt, Ale co
44:
potrzebá o tym wiele mówić. Quid mul=
45:
ta? Quid multa uerba, quid multum
46:
moror idem.
47:
Quid ita? Czemu ták? Przecz? Quid ita nō,
48:
Czemu nie. Terent. Adduxtin tecum fi=
49:
liam, C. Non D. Quid ita nō, Ale czemu
50:
nié.
51:
Quid ita tantum, Terent. Qua audacia
52:
tantum facinus, audet. P. Quid ita
53:
tantum? Coſz mówiſz wielie? Quid tibi
54:
huc? Co tu ſpráwuyeſz? Co tu maſz czinić?
kolumna: b
Q ante V.341
1:
Quid tibi iſtic? Co tam czinić/ O czemeś
2:
ſie tám zábáwił?
3:
Quid tua id refert, A co tobie do te=
4:
go.
5:
Quid tum, A cóſz. Quid tum poſtea?
6:
A cóſz ná tym? Quid offendi, W czymem
7:
cie obráźił. Quid iſtic, ſi cerum eſt face=
8:
re facias, I co mnie do tego. I cóż mnie ná
9:
tym/ yeſliś to yuſz ták przed ſię wźiął pro=
10:
wadz że w ymię boże. Quid cum illis a=
11:
gas, A co s tákiemi ludźmi począć. Quid
12:
huic homini facias, Co z tákim człowie=
13:
kim chceſz począć.
14:
Quid facias, ita ut homo eſt ita mo
15:
rem geras, Co ſie przeciwiſz/ nie ſtworziſz go
16:
ynym. Quid eſt factum, Co ſie ſtało.
17:
Quidam, Vide Qui.
18:
Quidem aduerbium affirmandi, ut, Ego
19:
quidem ſcribo, tu uero legis, Iáć
20:
wprawdźie piſzę á ty czitaſz. Ne ne, nec
21:
quidem, Cicer. Ne officium neque
22:
ſtudium meum diſſiderabis ne in pu=
23:
blicis quidem, Też y w poſpolitych ſprá=
24:
wách.
25:
Et quidem uel ac quidem, Cicer. Mi=
26:
hi quidem placet ac uehementer qui=
27:
dem, Mnie ſie podoba y wpráwdzie bar=
28:
zo dobrze. Tantum doleo ac mirifice
29:
quidem, Tilko żáłuyę á owſzeki nie pomá=
30:
łu/ Bárzo. Poſt ſolſtitium Caniculæ
31:
oritur, & quidem aliquod diebus, A
32:
to w kilku dni po tym/ etc.
33:
Quidem certe, Cicer. Illud quidem cer=
34:
te noſtrum conſilium iure laudandum
35:
eſt, Wpráwdźie oná náſzá rádá. etc. Teren.
36:
Mea quidem hercle certe in dubio eſt
37:
uita. Záprawdę móy żiwot na włosku ſie
38:
dzierży.
39:
Quidem profectio Cicero. Nunc qui=
40:
dem perfecto.
41:
Quidnam interrogatiuum, Teren. Quid=
42:
nam ille commotus uenit, Czemu álbo
43:
dla czego ten ták s gniewem przicho=
44:
dźi.
45:
Quidnam ſine interrogatione pro
46:
quid, Terentius. Reuiſo quidnam
47:
Chærea hic rerum agat, Póydę záś á
48:
vyźrzę co tam Cherea czini/ Iáko mu ſie tám
49:
wodźi.
50:
Quidni aduerbium confirmandi, Cze=
51:
mu nie. Noſtin Pamph. Quid ni, Czemu
52:
nie/ Czemu nie mam znáć/ znam. Mutus
53:
illico G. Quid ni eſſet, Czemuby nie
54:
miał zmilczeć.
Laudat



strona: 341v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Laudat Africanum Panecius, quod
2:
fuerit abſtinens, Quid ni laydet? Cze=
3:
mu by go nie miał chwalić.
4:
Quidpiam cuiuſpiam, Nieco/ Nieyáką
5:
trochę. Num illi moleſtæ quidpiam hæ
6:
ſunt nuptiæ, A prawdá yż mu nieyáko yeſt
7:
przicięſzſze to weſele.
8:
Quid cuiuſ. Każdy kęs/ Wſziſtko.
9:
Quiduum, Vide Qui.
10:
Quies, etis, fe. tert. Pokóy. In quiete & ſe=
11:
cundum quietem et per quietem, Przes
12:
ſen/ W odpocziwániu/ W ſpániu. Somnus
13:
& quies, Quietem capare, Odpocziwáć.
14:
Tradere ſe quieti idem, Albo yść ſpáć.
15:
Mors laborum & miſeriarum quies,
16:
Smierć wſzem práców y nędzów pokóy vczi=
17:
ni. Quies & uigilia opponuntur.
18:
Quies etiam, Pokóy/ To yeſt przimierze.
19:
Quietes in plurali.
20:
Quieſco, is. eui, etum, ere, neut. tert. Odpo=
21:
cziwam/ Spię/ Stoyę s pokoyem. Też przeſtá=
22:
wam/ Popuſzczam/ Pozoſtáyę. Si uiginti
23:
quieſſem dies, Bych był dwádźieśćiá dni
24:
odpocziwał. Mare quieſcit, Morze ſtoyi s
25:
pokoyem. Quieſcas uel quieſce, Dayże ye=
26:
dno pokóy/ Nie troſzcz ſie/ Pátrz tego ná mię.
27:
Nunquam per Marcum Antonium
28:
quietus fui, Nigdym ſpokoyny nie był przed
29:
Antoniuſem.
30:
Quieſco tranſitiue, Vſpokoyam/ Vskro=
31:
miam. Plaut. Quieſce tumultum qui eſt
32:
ante hominum, Niedayſie wádźić przed do=
33:
mem/ Vſpokóy ye.
34:
Quieſci imperſonale, Terent. Quibus
35:
quidem quam facile poterat quieſci, ſi
36:
hic quieſcet, Które rzeczy łatwie mogły
37:
być vſpokoyone/ gdyby ten skromnieyſzy był
38:
Quietus, a, um, participi. ſiue nomen ex
39:
participio, Spokoyny. Quietus eſto,
40:
Bądź ſpokoyny Meminero, de hoc quie=
41:
tus eſto, Będę pámiętał/ możeſz ná to dobrze
42:
ſpáć. Quietum aliquem reddere, Vſpo=
43:
koyić kogo/ Trośki á ſtáránie z kogo ſyąć.
44:
Quieto animo uiuere, Spokoynie żyć.
45:
Solutus & quietus animus, Homo
46:
quietiſſimus. Quietus annus, Spokoyny
47:
rok. etć.
48:
Quiete aduerb. Spokoynie. Quietiſſime ſe
49:
recipere, Spokoyniuchno ſie záś wróćić.
50:
¶Compoſi. Acquieſco, cis, eui, etum,
51:
ere, id eſt Aliquantulum quieſco, Od=
52:
pocziwam nieyaką trochę. Aliquando con=
53:
ſencio, condeſcendo, Przizwalam/ Przi=
54:
ſtáyę. Tuis monitis lubens acquieſcam,
55:
Rad przeſtáyę ná twym nápominániu. Nul=
56:
lo modo uoluit acquieſcere, Zadnym
57:
obyczáyem ná tym nie chćiał przeſtáć. In ali=
kolumna: b
Q ante V.
1:
quo homine acquieſcere, Rozkoſz. Och=
2:
łodę á krotochwilę mieć s niekim.
3:
¶Acquieſcens, entis, particip. Przeſtá=
4:
wáyący/ Odpocziwáyący. Cōquieſco, id eſt
5:
bene quieſco, Dobrze odpocziwam/ yeſtem
6:
content/ Przeſtáyę ná tym/ Doſić mi ſie dźieye
7:
Też ochłodę/ Roskoſz y krotochwilę mam.
8:
Conquieſcere ab execrationibis, Po=
9:
kóy miec od klątew y przeklinánia/ To yeſt
10:
nie być więcey przeklinan. A re aliqua cō=
11:
quieſcere, Pozoſtáć niektórey rzeczy. Ne
12:
ad ſaxa quidem mortui conquieſcūt,
13:
Odpocziwáyą. Niſi perfecta re, de me nō
14:
conquieſti, Pirwyś nie odpoczinął áli=
15:
żeś to przewiódł y przekonał co mnie należá=
16:
ło. Facile conquieſco, Latwie ná tym
17:
przeſtawam. In ſtudijs conquieſcere, W
18:
naukách ſie tilko obieráć. In amici mutua
19:
beneuolentia conquieſcere, W zobopol=
20:
ney miłośći prziyacielskiey rozkoſz y ochłodę
21:
mieć Hyeme omnia bella iure gentium
22:
conquieſcunt, Przeſtáyą. etc. Ab armis
23:
conquieſcere, Przeſtáć walczić. Cōquie=
24:
ſcit mercatorū nauigatio, Przeſtáyę. etc.
25:
Conquieſcent literæ niſi quid noui
26:
extiterit, Odpocziwáyą liſty/ To yeſt przeſtá
27:
ną więcey piſáć liſtów/ yeſli ſie co nowego
28:
od ciebie ku mnie nie ponowi.
29:
¶Inquies, etis, fem. contrarium quie=
30:
ti, Niepokóy.
31:
¶Item, Inquies, etis. om. Nieſpokoyny.
32:
¶Inquietus, a, um, quieto contrariū,
33:
Nieſpokoyny. Animus inquietus, Nie=
34:
ſpokoyny vmysł. Homo inquietus & ad
35:
tribunatum ſpirans, Człowiek nieſpokoy=
36:
ny á ná páńſtwo woyskie cziháyący/ ważący.
37:
Ingenia inquieta et in nouas res auida.
38:
Nox inquieta, Nieſpokoyna noc.
39:
¶Inquieto, as, are, Nágábam/ Trudność
40:
zadawam. Inquietatio, Niepokóy/ Nágá=
41:
bánie.
42:
¶Inquietudno, inis, Nieſpokoyność. In
43:
Biblijs tantum.
44:
¶Irrequietus, a, um, idem quod In=
45:
quietus, Nieſpokoyny/ Pierzchliwy/ nie=
46:
mogący s ſpokoyem być.
47:
¶Interquieſco, Podczás álbo niekiedy od
48:
poczywam/ przeſtáyę. Quo tempore maxi=
49:
me lites interquieſcunt, Którego czáſu
50:
zwłaſzczá práwá á ſpráwy ſądówne przeſtá=
51:
wáyą/ álbo záwieſzáyą. Cum paululum
52:
interquieuiſſem, Odpoczynąwſzy máluczko
53:
Aluus interquieſcet, Záſtánowi ſie záś.
54:
¶Reuies, ei, uel requietis, requiem,
55:
uel requietem, ablatiuo requie uel re=
56:
quiete, idem quod quies, Pokóy/ Od=
57:
pocziwánie. Habere quietem Mieć pokóy.
Dare



strona: 342


kolumna: a
Q ante V.
1:
Dare requiem ab operæ, Kázáć odpoczi=
2:
wáć od roboty. Requiem ex occupatio=
3:
nibus querere, Vdáć ſie ná pokóy po wiel=
4:
kich pracach. Oblectatio animi requieſ
5:
curarum. Requies in amicitia ali=
6:
cuius, Ochłodá y odpoczinienie w mi=
7:
łości cziyey.
8:
¶Requieſco, cis, ere, Odpoczywam/ Spię
9:
ſtoyę s pokoyem/ Nieruſzam ſie. Requieſce=
10:
re & curam animi leuare, Odpoczynáć/
11:
ſpáć. A malis requieſcere, Od przeciwnoś=
12:
ći ſie wykołáráć. Requieſcere in ſpe alicu=
13:
ius adoleſcentis, Radowáć ſie/ máyąć do=
14:
brą nádźieye o nie którym młodźieńcu. In
15:
miſerijs requieſcere, Odelgę nędzóm ſwym
16:
náleść. Requieſcere in ſermone alicuius
17:
Cieſzić ſie obietnicą álbo powieśćią chiyą.
18:
In lectione Poetarum requieſcere, Ro=
19:
skoſzowáć ſie w czytániu Poetów. Non re=
20:
quieſcere conſilio cuiuſpiam, Nie chcieć
21:
przeſtáć ná cziey rádzie. Requieſcere cum
22:
accuſatiuo, Verg. Et mutata ſuos re=
23:
quirunt flumina curſus, Záſtánowiły ſie
24:
álbo s pokoyem ſtánęli.
25:
¶Requietus, a, um, Spokoyny/ Cichy/
26:
Skromny. Requietus lacus, Ciche yezioro
27:
Agrum requietum, Rola przyłogiem le=
28:
żąca. Lac requietum, Siódłe mlieko.
29:
¶Requietior, Spokoynieyſzy/ Ciſzſzy.
30:
¶Requietio, onis, in Biblijs Barbarū
31:
nomen pro requie.
32:
Quilibet, Vide Qui.
33:
Quimatus. Vide Quin.
34:
Quin aduerb. ſignificans, ut, non, Aby nie
35:
Fieri non poteſt quin aliquando iſtud
36:
tibi utile futurum ſit, Nie może być/ ábyć
37:
to kiedy wielkiego pożitku nie przyniosło.
38:
Nunquam tam mane egredior, quin
39:
te in fundo conſpicor fodere, Nigdy
40:
ták ráno z domu niewynidę álbo yuſz ná roly
41:
kopaſz. Non dubito quin eo ſis animo,
42:
Nie wątpie żeś tego vmysłu yeſt. Non du=
43:
bito quin ad te ſtatim ueniam, Mam zá
44:
to że hnet do ciebie przyidę. Prorſus nihil
45:
abeſt quin ſim miſerrimus, Owſzeki bár=
46:
zo blisko tego że mi być wielkym nędznikiem
47:
Facere non poſſū quin ad te ueniā, Nie
48:
mógę ſie odźieżeć ábych ku tobie nie miał
49:
przyść. Cauſȩ nihil dico quin ita ſit. Nie
50:
przeciwiam ſie temu áby ták nie máło być/ ál=
51:
bo może to być nie mówie nic przećiwko temu.
52:
Nullo modo introire poſſum quin ui=
53:
derent me, Zadnym obyczayem nie mogę
54:
wniść áby mie nie vizrzeli. Quint. taces?
55:
Ale czemu wżdy nie milcziſz. Quin Pythias
56:
tu me ſeruato.
kolumna: b
Q ante V.342
1:
Quin nonnun ſignificat, cur nō, Quin
2:
tu aliquid facis, Czemu ty nie robiſz czego.
3:
Quin potius illud adnota quȩ putaue=
4:
ris corrigēda, Iowſzem raczey to máſz ná=
5:
znáczyć Plin. Epiſt. 57.
6:
Quin item ſignificat, Nádto/ k temu.
7:
Quinetiam coniunc. copilatiua Iowſzem
8:
nád to k temu. Quinetiā ſcelus poſtquā
9:
ludificatus eſt uirginem ueſtem omnē
10:
miſere diſcidit, Nád to yeſzcze bezecnik vczy=
11:
niwſzy ſwą wolą nád pánną poſzárpał y po=
12:
darł ná niey odźienie.
13:
Quinimo, coniunct. Iwſzem dáleko wyęcey.
14:
Quinimo quoties cubiculum eius intra=
15:
re uolebat uiuere filium ſuum ſimu=
16:
labat, Iowſzem yle kroć.
17:
Quincunx, cis, om Piąta część áſsiś/ Ná
18:
wadze dzieſieć lótów to yeſt quin unciȩ.
19:
Vide ſupra in dictione As.
20:
Quincunx dicitur, Gdy która rzecz yedná od
21:
drugiey bywa rozſádzona/ Iż gdźiekolwiek
22:
poyzrzyſz álbo w dłuſz álbo w przecz albo teſz
23:
ná ukoś wſzędźie ſie yednakie rzeczy vkázuyą w
24:
yednáki dálekośći od ſiebie ſą. Quod in ar=
25:
boribus diſponendis ueteres curarūt
26:
Vnde dicimus arbores in quincun=
27:
cem diſpoſitæ. In quincuncem diſpo=
28:
ſitas arbores eſſe ordines arborum re=
29:
ctos paribus interuallis longe late in
30:
quadrum uel tranſuerſum ductos, ita
31:
ut proxime quæ inter ſe quaternæ
32:
arbores figuram conſtituant quadrā=
33:
gulam, æquilateram, Id iam confeſ=
34:
ſum eſt. Sed qua tandem ratione is
35:
ordo quincuncialis dictus ſit, nemo
36:
hactenus quod ſciam diuinauit, aut
37:
certe non unde intelligas prodidit.
38:
Eam ego mihi ſic uideor animaduer=
39:
tiſſe, quod ſic conſtitutis arborum
40:
ordinibus, ſi prixime quæ quater=
41:
næ arbores (quæ conſtituunt angu=
42:
los quadrati æquilateri) inter ſe ad in=
43:
uicem conſiderentur, ut figura qua=
44:
drata, iuuenientur latera quadrati (id
45:
eſt interuallum rectilineum arborū
46:
perangulos quadrati diſpoſitarum.)
47:
quincuncialem exacte habere pro=
48:
portionem ad Diamentum eiuſdem
49:
quadrati, id eſt eam diſtantiam ſiue
50:
lineam quæ per medium quadrati ab
51:
angulo ad angulum/ ſiue arbore ar=
52:
borem) ducitur id eſt inuenietur laterū
53:
unum quod ad Diametrum eam
54:
habere proportionem quæ eſt quin
55:
ad ſeptem, quæ coniuncta conſtitu=
56:
unt aſſem duodecim unciarum.
Quod



strona: 342v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quod autem quincuncialis potius hic
2:
ordo quam ſeptuntialis dicatur, cum
3:
quincuncialia & ſeptuncialia habeat
4:
interualla, ea eſt ratio, quia quin=
5:
cuncialium interuallorum tanto plus
6:
eſt, quanto latera quadrati plura ſunt
7:
diametro. Porro a maiore fit denomi=
8:
natio, Hæc Petrus Cholinus, quæ ita
9:
ſe exacte habere quiuis poteſt circino
10:
experiri.
11:
Quincunx item menſuræ genus paulum
12:
ſupra dimidiam heminam continens.
13:
Quicūces uſurȩ, Lichfy trwáyące przes pięć mie
14:
ſięcy gdy ná kożdy mieſiąc od główney ſuy ſtá
15:
yeden czynſz bywa dawan/ Oſtateczne ſiedmi
16:
mieſięcy tego roku/ (Który tu bywa miáſto
17:
Aſsem rochowan) ſą wolne od czynſzowánia/
18:
To yeſt ná kożdy rok pięcioráki czynſz od każ=
19:
dey ſummy głowney ſto w ſobie zámykáyąci.
20:
Hæres ex quincunce, Któremu ſie trzecia
21:
część máyętnośći weſpołek s yedną dwánaſt=
22:
ną cząſtką áſſis doſtawa.
23:
Quincuncialis, le, Vt, Quincuncialis
24:
herba, Ziele ná pięć wielkich pálców wzwyſz.
25:
Nam 12. pollices conſtituunt unum
26:
pedem, Iednę ſtopę.
27:
Quincuplex, Quindecim, Vide Quin.
28:
Quinetiam, Quinimo, Vide, Quin.
29:
Quinque, om. indeclinabile, Pięć.
30:
Quinquies aduerbium, Pięćkroć.
31:
Quinquies millies, Po pięć kroć tyſiąc.
32:
Quinus, a, um, idem quod quinque, Pięć
33:
Sed ſæpius in plurali.
34:
Quini, næ, na, Pięć á pięć/ po piąci. Quina
35:
millia peditum, Pięć tyſięci pieſzych.
36:
Quinarius, a, um, Pięć w ſobie oſięgáyący
37:
pięć liczebny. Quinarius argenteus, Di=
38:
midium denarij.
39:
Quimatus, huius quimatus, Plin. Piąći
40:
lat wiek.
41:
Quindecim numerale nomen indeclina=
42:
bile, Piętnaście.
43:
Quindecies aduerbium, Piętnaście kroć.
44:
Quindecim uir, nomen magiſtratus a=
45:
pud Romanos.
46:
Quindenus, a, um, idem ſignificat quod
47:
quindecim, Albo Piętnaſty á piętnaſti/ po
48:
piąćinaście.
49:
Quingenti tæ, ta, Pięćſet.
50:
Quingenteſimus, a, um, Pięć ſetny. Plin.
51:
Anno urbis quingenteſimo, Roku od
52:
záłożenia miáſtá Rzimskiego pięćſetnego.
53:
Quingenties aduerbium. Pięć ſet kroć/
54:
pięć ſet rázów.
55:
Quingeni, næ. na, idem quod quin=
56:
genti, Albo, Po piący ſet/ Pięć ſet á pieć.
57:
ſet.
kolumna: b
Q ante V.
1:
Quingenarius, a, um, Vt, Quingenaria
2:
lanx, Pięc ſet funtów wáząca.
3:
Quinquaginta, indeclinabile, Pięćdzie=
4:
ſiąt.
5:
Quinquagies, aduerbiū, Piećdzieſiąt kroć.
6:
Quinquagies centena millia, Pięćdzieſiąt
7:
kroć ſto tyſięcy.
8:
Quinquagenus, a, um, idem quod quin=
9:
quaginta, Plin. Quinquagenis diebus,
10:
Q piąćidzieſiąt dni/ álbo ná káżdą piecdzie=
11:
ſiąt dni/ álbo pięćdźieſiąt á pięcdzieſiąt dni.
12:
Quinquagenarius, a, um, Z piąćidzieſiąt.
13:
ſztuk/ álbo piędzieſiąt ſztuk ważąci. Grex
14:
quinquagenarius, Trzódá z piąćdzieſiąt
15:
pogłowia.
16:
Quinquageſies aduerbium, apud Plaut.
17:
legitur, Mendoſe pro quinquagies.
18:
Quinquageſimus, a, um, Piącidzieſiątny.
19:
Quinquageſimas exigere, Piąćidzieſiątną
20:
część obierać. Quinquageſima liba, pro
21:
religione quadam ueteres offerebant.
22:
Quaguatria, orum, Feſta erant quæ
23:
quin diebus Palladi fiebant, Ku czyćy
24:
boginey Minerwy.
25:
Quinquatrus, a, um, Vt, quiquatrus di=
26:
es. Feſtus poſt diem quintum Idus,
27:
Marcij.
28:
Quinquartus, us, ui, pro ipſis quinqua=
29:
trijs.
30:
Quintus, a, um, Piąty.
31:
Quiquelibralis, & hoc le, Pięć funtów
32:
ważąći/ Pięćfuntny.
33:
Quinquemeſtris, & hoc quinqueme ſtre,
34:
Pięć mięſięczny. Vt pulli quinquemeſtres,
35:
Zrzebiętá pięc mieſięcy ſtáre.
36:
Quinquennis, & hoc quinquenne, Pięć=
37:
letny/ w piątim roku ſtoyąci.
38:
Quinquēnalis, le, Od piący lat do piący lat/
39:
álbo ná kozde pięc lat. Vt, Quinquen=
40:
nales ludi, Ná kożdą pięć lat zwykły.
41:
bić ſpráwowáne. Magiſtratus quinquen=
42:
nalis, Vrząd piećletny/ To yeſt tilko przes
43:
pięc lat trwáyący.
44:
Quinquennium, ij, Pięc lat. Toto quin=
45:
quennio abfui domo, Przes cálą pięć
46:
lat nie poſtałem domá.
47:
Quinquepartitus, a, um, Piećczęſtny/ Toyeſt
48:
ná pięć częśći ſie dzielący.
49:
Quinquepartito, auerbium, Ná pięć
50:
częśći.
51:
Quinqueremis, quinqueremis, Gália
52:
albo náſad o piąći rzędów wiosł nárządzona.
53:
Quinquercium, & quinquertiones, ui=
54:
de Pentaphlus.
55:
Quinqueuir, quinqueuiri dicitur, ut tri=
56:
umuir, Vrząd był w Rzymie piąćinaście mę=
57:
żmi záſádzony.
Quinqueuiratus,



strona: 343


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quinqueuiratus huius quinqueuiratus,
2:
Doſtoyność á zwierſchność tego vrzędu.
3:
Quintilis, huius quintilis, dictus eſt men=
4:
ſis, Iulius, Lipiec. Quinquefoliū, uel Tor
5:
mentilla herba, Przerwipęp álbo pępáwá.
6:
Quintusdecimus, a, um, Piątinaſti/ a/ e.
7:
Quintum aduebium, Vt quintum con=
8:
ſul, Po piątiś ras ráycá.
9:
Quinto conſul idem.
10:
Quintanus, a, um, Piąti á piąti. Vt quin=
11:
tanus ſemitari, Po piątim á po piątim ob=
12:
łaku/ álbo roſztowaniu/ ścziſzkę pod winni=
13:
cą czynić.
14:
Quippe rationis redditiue aduerbium,
15:
Bo/ yákoſz to/ dla tego. Sol Democrito
16:
magnus uidetur quippe homini eru=
17:
dito & in Geometria perfecto, Demo=
18:
crituſowi ſie zdá że słóńce yeſt wielkie/ yákoſz
19:
to człowiekowi vczonemu/ á w nauce pomie=
20:
rzenia ziemie doskonáłemu. Cic. Conuiuia
21:
cum patre non inibat, quippe, qui ne
22:
in oppidum quidem, niſi perraro ue=
23:
niret, Ná bieſiádách s oycem nie bywał yá=
24:
koſz to ten któri y do miáſtá bárzo rzadko
25:
przychodźił.
26:
Ego uero laudo, quippe quia magna=
27:
rum ſæpe id remedium, ægritudinum
28:
eſt, Dla tego yż/ etć. Recte igitur diceres
29:
te reſtitiſſe? Quippe, Beż watpliwość.
30:
Quippini, pro cur non, obſoletum.
31:
Quiris, maſ. Lingua Sabinorum, Haſta,
32:
Włocznia.
33:
Quirinus dictus eſt Romulus, Pierwſzy
34:
król y fundownik Rzimski.
35:
Quiris, quiritis, maſc. tert. etiam ſingula=
36:
riter Romanus dicitur apud Poëtas,
37:
Rzimianin. Sed frequentius in plurali
38:
Quirites, Rzimiánie.
39:
Quiri, & hoc quirinale, a Quirino,
40:
inde Quirinalis, Górá w Rzimie tim imie=
41:
niem zwána.
42:
Quirinalia, orum, Dies quo ſacra Ro=
43:
mulo fiebant, Swiętá w Rzimie były ku
44:
czćy Romuluſowi vſtáwione.
45:
Quirito, as, are, & Quiritor, aris, ari, Ná
46:
rátunek Quiritow/ to yeſt/ Rzymiánów wo=
47:
łam prze żywy bóg rátunku żądam.
48:
Quiritari etiam, Skárżić ſie/ lámentowáć á
49:
nárzekáć.
50:
Quiritatio, onis, Ná rátunek wołánie/ lámen
51:
towánie/ vtiskowánie.
52:
Quiritatus huius quiritatus, Záłoſne ná
53:
rátunek wołánie.
54:
Quiritatus infanium, Wrzask dziećin=
55:
ny.
56:
Quis, quȩ, quod, cuius interrogatiue aut
kolumna: b
Q ante V.343
1:
infinite ponitur nunquam relatiue,
2:
Kto. Quis me uult, Kto mie chce/ kto mie
3:
woła.
4:
Tum mihi neſcio uis in aurem in=
5:
ſuſurrauit, Ná ten czás mi niewiem kto w
6:
vcho poſzeptał. Ex pluribus quis digniſ=
7:
ſimus, Z wielu ich kto naygodnieyſzy. Quis
8:
uideor? Yákoć ſie podobam/ zdam. Quid
9:
hic tibi negotij eſt? Co tu maſz zá ſprá=
10:
wę? co tu ſpráwuyeſz? Quo iure qua
11:
iniuria, Bądź wedle práwá/ bądź bez prá=
12:
wá.
13:
Quis ego ſum, aut quæ in me eſt fa=
14:
cultas, Y krom ya yeſt/ ábo co zá możność
15:
moyá yeſt.
16:
Quies pro quibus in datiuo & ablatiuo
17:
Który. Queiſcum pro cum quibus, S
18:
któremi.
19:
E quies pro ex quibus, Z którich. In
20:
quies pro in quibus, W którich álbo mie=
21:
dzy któremi.
22:
¶Compoſita, Aliquis, aliqua, aliquid
23:
& aliquod, Niekto/ niektóra/ niektó=
24:
re.
25:
Quiſpiam, quæpiam, quidpiam, quod=
26:
piam, idem. Nequis, nequa, nequod
27:
uel nequid, Aby kto álbo żaden. Nequid
28:
horum ingores, Abyś o tym chcąc nie
29:
wiedział.
30:
Quiſnam interrogatiuum eſt, Y kto. Quis
31:
nam homo eſt? Y kto yeſt/ álbo co zá
32:
człowiek wżdy yeſt. Infinitum aliquando
33:
Plin. Delphini quonam modo au=
34:
diant mirum, Ożywna rzecz yáko mogą
35:
słyſzeć.
36:
Quiſputas, Co mnienaſz/ co wżdy zacz.
37:
Quiſquam, cuiuſquam, idem, Negatiue,
38:
interrogatiue, & ſubiunctiue ponitur,
39:
Negatiue, Sic egit cauſam tuam, ut
40:
ne eloquētia maiore quiſquam, ne
41:
grauitate poterit, Ták rzecz twą ſpráwo=
42:
wał yſzby żaden nie mógł s więtſzą wymow=
43:
nością s pilnieyſzym wyſtáwiánim y s więtſzą
44:
powagą. Interrogatiue fere ſemper cum
45:
indignatione, Cic. Et quiſquam du=
46:
bitabit quid uirtute profecturus ſit,
47:
qui tantum authoritate profecerit, Y
48:
ktoſz yeſzcze wątpić chce/ etć. Subiunctiue
49:
Terent. Si quiſquam eſt qui placere ſe
50:
ſtudeat bonis, &c. Yeſli kto yeſt/ etć.
51:
Quiſ cuiuſ, Wſzelki. Suam quiſ ho
52:
mo rem meminit, Każdi ſwą rzecz pámię=
53:
ta.
54:
Quiſ ſuperlatiuis iungitur, ut doctiſsi=
55:
mus quiſ contemnit, Ym kto vczeńſzy
56:
tym bárziey gárdźy.
MMQuinto



strona: 343v


kolumna: a
Q ante V.
1:
Quinto quo anno, Ná kożde pięć lat/
2:
álbo w pięć á w pięć lat.
3:
Quotus, Cic. Quotus enim quiſ Phi=
4:
loſophorum inuenitur, qui ita ſit mo=
5:
ratus, Niechay mi yednego Philoſophá vkażą
6:
który by tákich obyczáyów był/ álbo niechay
7:
mi yeden z tákowych philoſofów vkaże któriby
8:
s tákiemi obyczáymi był. Suo qui tēpore
9:
Káżdy ſwego czáſu. Sua cuiuſ animan=
10:
tis natura eſt, Wſzelákie zwiérzę ma ſwe
11:
przirodzenie. Pro ſe quiſ, Káżdy wedle
12:
ſwey przmożnośći.
13:
Quo ablatiuus priore longa, Cic.
14:
Tertio quo uerbo excitabuntur, Zá
15:
trzećim słowem.
16:
Quicun, Bá ktożkolwiek/ bá niechay będzie
17:
kto chce.
18:
Quiſquiliæ, quiſquiliarum pluraliter tan
19:
tum, Otrzebiny/ ośmiećiny/ wymiećiny też
20:
ogriski. Et per translationem, podły/ zgár
21:
dzony/ niczemni ludźie/ podnoſzkowie/ ſzárá=
22:
pátki/ ſzáráńczá. Quiſquillium, quiſquilij
23:
uocant exiguum fruticem Ilicis, pro=
24:
ducentem coccum quod granum eſt,
25:
ad tingendas ueteſ gratiſsimum.
26:
Quiſquis, cuiuſuis, Ktoſzkolwiek.
27:
Quiſquis pro quiſ, Cic. in officijs ma=
28:
xime ut quiſquis his uirtutibus erit
29:
ornatus, inuſitatum.
30:
Quiuis, quuis, quoduis uel quiduis, cu=
31:
iuſuis, Vide Qui.
32:
Quo aduerbium Interrogandi ad locū,
33:
Do kąd. Quo feſtinalis tantopere, Do
34:
kąd ſie kwapicie ták bárzo. Quo hinc te
35:
agis, Do kąd ſie prowádźiſz/ do kądeś ſie
36:
zápuśćił. Quo abis, idem.
37:
Quo non, Terent. Perreptaui uſ omne
38:
oppidum ad portam ad lacum, quo
39:
non, Zwiedźyłem wſzyſtko miáſteczko/ v bra=
40:
ny/ v yeziorá y niewiem gdziem tile nie był
41:
Quo interdum indefinite ponitur,
42:
Abijt neſcio quo, Szedł nie wiem do kąd.
43:
Quoquo & quocun item, quouis &
44:
quolibet, Do kądkolwiek/ á co wiedzieć
45:
do kąd/ gdziekolwiek oczy nioſą.
46:
Quo nonnunquam eſt coniunctio, & ſi=
47:
gnificat, ut, Aby/ iżby. Per ſimile decla=
48:
rat quo melius inrelligatur, Przes po=
49:
dobieńſtwo wywodźy/ áby lepiey mogło być
50:
wyrozumiano. Non pol quo quenquam
51:
plus amem aut diligā eo faci, Owſzekim
52:
nie tim ſpoſobem vcziniłá ábym kogo bár=
53:
ziey miłowáć miáłá. Quo ponitur etiam
54:
pro quanto, Ym. Vt, quo minus poſ=
55:
ſum tanto magis cupio, Ym mniey mo=
56:
gę tym więcey żądam. Te amo quo magis
57:
quæ agis curæ ſunt mihi, Tym cie bárziey
kolumna: b
Q ante V.
1:
miłuyę/ ym mi ſie to co ty czyniſz więcey lubi
2:
álbo podoba. Quo minus ingenio poſ=
3:
ſum ſubſidio mihi diligentiam com=
4:
paraui, Ym mnieyſzy dowćip mam/ tim wię=
5:
cey pilność dodawam. Ne id feci quod
6:
tibi moleſtus eſſem, Nie dla tegom to
7:
vczinił ábychći to ná złość czynić miał. Non
8:
eo dico, C. Aquili quo mihi ueniat
9:
in dubium magis, Nie dla tego C. Aqui
10:
liuſá mowię ábym tym więcey w tim wątpił.
11:
Quo mihi fortunam ſi non concedi=
12:
tur uti, Y k czemu mi yeſt fortuná yeſli yey
13:
vżywáć nie mogę. Quoad idem quod
14:
donec, Yáko/ poki/ aż. Quoad uixero, Po
15:
ko będę żyw. Quoad reliqua multitudo
16:
aduenerit, Aż oſtáteczna gromádá przydzie
17:
Quoad uixit, Poki żyw był. Quoad po=
18:
tuit reſtitit, Yáko naybárźiey mógł tak ſie
19:
záſtáwiał. Quoad per me licitū erit, Yle
20:
mi ſie naywięcey będzie godźić. Quoad eius
21:
fieri poterit.
22:
Quoad aliquando interrogatiue, Quoad
23:
nobis expectandum erit, Yáko długo
24:
mamy czekáć.
25:
Quoaduſ antiquum pro Quoad.
26:
Quocirca, coniunctio rationalis, A przeto
27:
dla tego, quocū ablatiuus a quicū. S kim
28:
Quod cuius adiectiuum, ut quod pomū
29:
Które yábłko. Interrogatiuum & relati=
30:
uum eſt. Militum quod haberent ad
31:
uos deducerent, Co by zá ludzie mieli/ áby
32:
do was prziwiedli. Quod me accuſat nūc
33:
uir ſum extra noxam, Co ſie ná mie
34:
skárży/ ná mniey ſie w tym nie czuyę. Vt
35:
quod ad te uenio, intelligas, Abyś wy=
36:
rozumiał dla czegóm do ciebie przyſzedł. Et
37:
quod nunc tute tecum iratus cogitas,
38:
A to o co ſie teraz ſam w ſobie grizieſz.
39:
Quod ad me attinet, Co ſie mnie do=
40:
ticze. Quod commodo ualetudinis tuæ
41:
fiat, Tilko áby to nic zdrowiu twemu nie
42:
ſzkodźiło/ álbo tym obyczáyem/ ábyś twoye
43:
zdrowie náprzód opátrził. Quod ſine mo
44:
leſtia tua facere poſsis, Yeſli k temu mo=
45:
żeſz ſnádnie prziść/ yeślićby tá rzecz przykro=
46:
śći którey nie zádáłá. Quod comodo tuo
47:
fiat, Tylko áby tobie nic ná tim nie ſzkodźiło.
48:
Quod bene uertat, Heráſz/ boże day ſzczę=
49:
ſcie. Quod ſatis eſt, Co potrzebá/ Tyle yle
50:
yeden ma doſić. Quod ſupereſt, Ná koniec
51:
ná oſtátek/ álbo co ſie oſtátku doticze.
52:
Quod coniunctio cauſalis, Indicatiuo ali
53:
quando frequentius ſubiunctiuo iun=
54:
gitur, Yſz/ to/ dla tego. Libellū ideo miſi
55:
 arbitrabar te delectare poſſe, Posła=
56:
łemći xiąski dla tego yżem cie bacził z nich
57:
wielką roskoſzą mieć/ álbo iż ſie w nich kocháſz.
Scio



strona: 344


kolumna: a
Q ante V.
1:
Scio quod utile ſit, Wiem co yeſt pożytecz=
2:
nego. Quod ſcribis de Hermatena per
3:
mihi gratum eſt, Co piſzeſz o Hermátenie
4:
bárzom tego wdzięczen yeſt. Mihi quod de
5:
fendiſſem leuiter ſuccenſuit, Dla tego ſie
6:
był ná mię nágniewał yżem brónił. Quod ſi
7:
quieſſem nihil eueniſſet mali, Bych był
8:
s pokoyem ſobie poczynał/ nic by ſie było złe=
9:
go nie ſtáło. Scio quod ſcribis uel ſcri=
10:
bas, Wiem co piſzeſz. Tertius hoc eſt dies
11:
quod audiui, Trzeći dzień dźyś yákom
12:
słyſzał. Nam quod iſti dicunt maleuo=
13:
li homines, Vo co ći mówią złośliwi lu=
14:
dzie.
15:
Quoddam, Cic. de Orat. Sed nimirum
16:
maius eſt hoc quoddam quam homi=
17:
nes opinantur, Nieco.
18:
Quodammodo aduerbium, Niektórym
19:
obyczáyem/ nieyákim ſpoſobem.
20:
Quodcun, cuiuſcun a quicun ad=
21:
iectiuo fuerit, quodcun, Niechay będzie
22:
co chce. Quodcun ſenatus decreuerit
23:
agunto, Wſziſtko to co rádá skaże czyń.
24:
Quodcun aliquando nomen appel=
25:
latiuum eſt, Cic. Vos hortor ut quod=
26:
cun militum contrahere poteritis,
27:
contrahatis, Ylekolwiek álbo cożkolwiek
28:
zá lud możecie zebráć/ zbierzcie.
29:
Quodpiam a quiſpiam, Vide ſupra.
30:
Quoduis, Vide Quiuis.
31:
Quominus, pe. cor. id eſt. ut non, Aby nié
32:
yż nié. Terent. Si poterit fieri ut ne pa=
33:
ter per me ſtetiſſe credat, quominus hæ
34:
fierent nuptiæ nolo, By mogło być áby
35:
niechciał wierzyć/ áby ſie to weſele przes mię
36:
roſproło.
37:
Vento tenebantur quominus in eun=
38:
dem portum peruenire poſſent, Wiátr
39:
przećiwny mieli/ á ták nie mogli ku brzego=
40:
wi prziść/ álbo wiátr ym przeſzkadzał yż nie
41:
mogli brzegu oſięgnąć/ ku brzegu przipły=
42:
nąć.
43:
Quomodo aduerbium ſimilitudinis, Yá
44:
ko. Quidam uolunt eſſe ablatiui caſus
45:
& ſeparatim legendum. Quomodo
46:
tibi res ſe habet, Yáko ſie maſz/ yákoć ſie
47:
wodźi. Miror quomodo tam ineptum
48:
quicquam potuerit tibi uenire in men=
49:
tem, Dźiw mie yákoć mogło przyść ná myśl
50:
co ták nietráfnego. Quomodo nunc eſt,
51:
pedem ubi ponat non habet, Yáko go
52:
teraz widziſz/ nie ma ták wiele yákoby ſto=
53:
pą záſtąpił.
54:
Quomodocun, Yákozkolwiek/ bá niechay
55:
będźie yáko chce.
56:
Quomodonam, Ale wżdy yáko. Cic. Quo=
kolumna: b
Q ante V.344
1:
modonam mi frater de noſtris uerſi=
2:
bus, Cæſar.
3:
Quonam aduerbium ad locum, Do
4:
kąd. Plau. Quo tute agis C. Quonam ni
5:
ſi domum, Do kąd ſie prowádźiſz/ C. y do
6:
kąd ynąd/ yedno do domu.
7:
Quonam anlatiuus a quinam, iungitur
8:
cum ablatiuo (modo) eſt tanquam
9:
una dictio uice aduerbij poſita. Cic.
10:
Quonam inquit modo, Ale którym
11:
wżdi obyczáyem. Aliquando infinite.
12:
Cic. Admirantes quæramus ab utro
13:
quonam modo uitam agere poſsi=
14:
mus, Yáko wżdi/ którim wżdi ſpoſobem.
15:
Quondam aduerbium temporis, Przed
16:
czáſy/ przed láti/ niekiedi. Quondam fuit
17:
cum inter nos ſorderemus alteri, Był
18:
ten czás kiedi yeden drugiemu ſmierdział.
19:
Aliquando de futuro & de præſenti
20:
tempore dicitur. Quondam tua dicere
21:
facta tempus erit, Przidzie ten czás gdy
22:
twoye vczinki wynidą ná ſwiátłość.
23:
Quoniam coniunctio cauſalis, A iż/ prze=
24:
to iż/ dla tego iż. itur ad me, A iż nie może
25:
być w nikogo wetkáną mnie chce nią zátkáć.
26:
Quoniam id fieri non poteſt quod uis,
27:
id uelis quod poſsis, Gdyż ſie to nie mo=
28:
że ſtáć coć chceſz/ to chćey co ſie może ſtáć. Quo=
29:
niam quidem, Cic. Quoniam quidem
30:
ſuſcepi non deſinam, Gdyżem ſie pod=
31:
yął/ nie przeſtáyę.
32:
Quopiam aduerbium ad locum, Nieg=
33:
dzie/ gdziekolwiek.
34:
Quoquam aduerbium ad locum, idem
35:
quod Quopiam.
36:
Quo coniunctio copulatiua Też. Tu
37:
quo perparce nimium, Ty też názbyt
38:
skąpie. Ego quo hoc etiam credidi,
39:
Iam też temu wierzył. Quo in fine ſen=
40:
tēriæ, Quintil. perdidiſſet fidem quo
41:
Y wiárę by precz vtráćił.
42:
Quoquo aduerbium ad locum, Gdzież=
43:
kolwiek/ gdzie oczy ponioſą. Quoquo hinc
44:
abducta eſt gentium, A coż wiedzieć do
45:
kąd yeſt zánieſiona.
46:
Quoquo ablatiuus, ut quoquo tempore
47:
fuerit, Któregoſzkolwiek czáſu będźie.
48:
Quoquo pacto, Którimkolwiek ſpoſobem
49:
álbo obyczáyem.
50:
Quoquomodo idem, Mihi moleſta eſt
51:
quoquomodo, Wſzelákim mie obyczáyem
52:
mierźi. Quoquomodo hominem inue=
53:
ſtiges uelim, Yákiegokolwiek możeſz pośći=
54:
gnąć/ pośćigay. Quoquomodo potes ad
55:
me fac uenias, Yákóżkolwiek możes dorwi
MM 2ſie



strona: 344v


kolumna: a
Q ante V.
1:
ſie/ przidź ku mnie. Quoquouerſum ſiue
2:
quoquouerſus aduerbium ad locum,
3:
Y tám y ſám/ ze wſząd/ y z tey ſtrony y z
4:
owey.
5:
Quorſum aduerbium ad locum, cum
6:
interrogatione & ſine interrogatione
7:
aliquando ponitur, Do kąd/ w ktorą
8:
ſtronę. Neſcio quorſum eam, Niewiem
9:
w którą ſie ſtronę mam obróćić/ vdáć. At
10:
ego neſciebam quorſum tu ires, Alem
11:
ſie ya nie nádział k czemu ſie twoye słowá
12:
ſciągáły. Quorſum recidat reſponſum
13:
tuum non magnopere laboro, K cze=
14:
mu ſie twoyá odpowiedź ſciąga/ nie owſzeki
15:
dbam álbo trwam. Quorſum iſtuc, K cze=
16:
muſz to mowiſz/ álbo co ſie przes to rozumie.
17:
Quorſum igitur hæc ſpectat oratio, A
18:
w któriżeſz wżdi ſpoſób to rzekł. Quorſum
19:
igitur hæc diſputatio? Quorſum? Vt
20:
intelligere poſsitis, &c.
21:
Quorſus, idē, Cic. Quorſus in iſtuc?
22:
Quot nomen numerale indeclinabile,
23:
plurale tantum, gen. om. Yáko wiele/ yle
24:
Quot homines tot ſententæ, Yle ludźi
25:
tile mniemánia. Quod annos nata dici=
26:
tur, Yáko yey wiele lat powiedáyą/ w którich
27:
lieciech może być.
28:
Quotquot, Yle tyle wſzyſcy ćy. Omnes
29:
quotquot aderant, Wſzyſcy ćy yle ich ye=
30:
dno było.
31:
Quotannis aduerbium, Ná kożdy rok/ od
32:
roku do roku.
33:
Quotēnis, Yáko wiele lat ma/ yáko wieloletny.
34:
Quotenus, pe. cor. Relatiuum diuiſiuum
35:
ſed frequentius in plurali diſtributi=
36:
uum eſt.
37:
Quoteni, quotenæ, quotena, Yáko wiele/ ál
38:
bo yáko wiele ná raz. Cic. Fecit partes in
39:
ripa neſcio quotenorum iugerū, Nie
40:
wiem yáko po wielu ſtay.
41:
Quotidie aduerbium, Vide Dies.
42:
Quotidies aduerbiū, Ylekroć/ yáko wiele rázów
43:
Quotieſcun, Yle kroć/ tyle kroć. Quotdu
44:
plex, quotduplicis, om. Yáko rozmáyti/
45:
yáko wieleczęſtny.
46:
Quotuplus, Yáko gęſti/ częſty.
47:
Quotus, a, um, Relatiuum ordinale, Któri
48:
w lidżbie/ álbo któri wedle lidżby. Quotus
49:
es, Którim yeſteś w lidżbie. Quota eſt ho=
50:
ra, Która yeſt godźiná/ álbo o którey godźinie
51:
może być. Quotas ædes dixerit non cer=
52:
to ſcio, Któri dóm ma być w rządzie/ álbo
53:
yle domów mamy minąć/ nie wiem zá pewne
54:
Quotā ſonuit horā, Yáko wiele zegar bił.
55:
Quotuſquiſ nomen indeclinabile, &
56:
per interrogationem profertur, Y yáko
57:
ich wiele/ yákoby rzékł/ bárzo máło. Quo=
kolumna: b
Q ante V.
1:
tuſquiſ hoc intelligeret? A yákoby ich
2:
to wiele mogło wyrozumieć/ álbo á ktoby to
3:
mógł wyrozumieć Perpauci ſcilicet, Quo
4:
tuſquiſ Philoſophorum inuenitur,
5:
qui ita moratus ſit, Cic. Vkáżmi táko=
6:
wych philoſophow á mędrców wiele/ którzyby
7:
timi obyczáymi byli obdarzeni.
8:
Quouis aduerbium ad locum, Gdzieſzkol=
9:
wiek/ bá gdzieć ſie zda. Abeat quouis gen
10:
tium, Niechay idzie w ymię boże gdzie go
11:
oczy ponioſą/ gdzie yedno chce. Quouiſcun
12:
loco potes hunc finire libellum, Mo=
13:
żeſz ti xiąſzki skończić na którim ći ſie yedno
14:
mieyſcu podoba.
15:
Quouſ, Yáko długo. Quouſ inquies?
16:
quoad erit integrum, Ale rzeczeſz yáko
17:
długo? ták długo poki ſie będzie godźiło.
18:
Quum uel Qum, uel Quom ſcribebant
19:
ueteres quando aduerbium temporis
20:
erat, Gdy/ yáko. Quum primū, pro cum
21:
primum, Yáko skoro.
22:
Quum pro quo, Terent. Prope adeſt
23:
quum alieno more, uiuendum eſt mihi
24:
Málem k temu przyſzło yż muſzę wedle cu=
25:
dźich obyczáyów żyć.
DE LITERA R.
R ante A.
1:
R
Abi, dictio Hebraica, id
2:
eſt Magiſter, Miſtrz.
3:
Raboni, Magiſter mi,
4:
Miſtrzu móy.
5:
Rabies, rabiei, femin. q.
6:
Wściekliwość pſów. Sed
7:
etiam transfertur ad homines, Yádowi=
8:
tość álbo rozyędzenie/ ſzaleńſtwo.
9:
Rabia, æ, pro rabie obſoletum.
10:
Rabioſus, a, um, & Rabidus, a, um, Wſcie
11:
kły. Metapho. Bárzo gniewliwy/ yádowity
12:
rozyádły. Rabioſulus, diminutiuū, Przy
13:
yádowitſzy/ przywściekleyſzy.
14:
Rabioſe aduerbium, Wściekliwie/ ſzálenie
15:
Rabide idem.
16:
Rabio, is, re, neut. q. Być wściekłym. Obſol.
17:
Rabieſco, is, ere, Poczynam być wſciekłim/ ſza
18:
lonym.
19:
Rabo, rabonis, pro Arrabone, Plaut.
20:
Rabula, læ, procurator, Chrapek/ skwiér=
21:
czek/ piercá/ ſzczekułá/ ſzczekarz. A rabie uel
22:
raucitate dictus, qui ſcilicet in negotijs
23:
agendis acer eſt & rabioſus, który zwłaſz
24:
czá ná ſądzie rzecz ſpráwuyąc skwierczy/ á w=
25:
ſzyſtko złe płodźy.
Racemus



strona: 345


kolumna: a
R ante A.
1:
Racemus, racemi, maſc. ſec. Gronowiná/ y
2:
wſzelákie ynſze owoce ná xtałt grón roſtące
3:
yáko ſą káliny/ trześnie/ etć.
4:
Racemoſus, a, um, Groniſty/ pełny grón.
5:
Racematus, a, um, Groná rodząci. Quod
6:
ſcilicet racemos habet.
7:
Racematio, onis, fem. tert. Oſtáteczne zbie=
8:
ránie grón ná winnicách które po pierwſzym
9:
zebrániu bywa.
10:
Racemarius, rij, maſc. ſec. Malleolus ex
11:
quo Pampini pullulant uel ſteriles uel
12:
certe minus feraces.
13:
Racha apud Hebreos interiectio indi=
14:
gnantis fictitia eſſe uidetur a ſono, ut
15:
Latinis Ronchus, ut in Euangelio
16:
Matth. Qui dixerit fratri ſuo racha,
17:
Ktory ſie ná brátá ſwego obryknie/ yákoby
18:
gardząc á brzydząć ſie niem.
19:
Radicitus, radico, radicula, Vide Ra=
20:
dix.
21:
Radius, radij, maſc. ſec. Promień słóneczny.
22:
Item fulgur oculorū, Błyskánie w oczu.
23:
Radius item dicitur uirga qua Geome=
24:
træ lineas iudicant, Prątek którym Geo=
25:
metre liniye czynią.
26:
Radius ferreus, Szwáycá.
27:
Radij quo rotarum dicuntur, Szpice
28:
w kołách wozowych/ kolna ſzpicá.
29:
Radius etiam eſt inſtrumentum textorū
30:
Tkácki czołnek.
31:
Radius præterea inſtrumentum quo ra=
32:
duntur menſuræ, Strichole. Hoſtorium.
33:
Radij item, Nie yáki rodzay podługowátych
34:
oliwek.
35:
Radiolus, li, dimin. Máluczka podlugowáta
36:
oliwká.
37:
Radio, as, are, neu. prim. Promień puſzczam.
38:
Radiatus, a, um, participium, ut Sol ra=
39:
diatus, Promieniſte słóńce/ to yeſt/ promie=
40:
nie dawáyące Radiatus ſtellæ modo.
41:
Promieniſti yákoby gwiazdá. Rota radia=
42:
ta, Koło ſzpicámi nátknione.
43:
Radiatio, onis, Promieniſtość/ to yeſt promień
44:
y błyskánia dawánie.
45:
Radioſus, a, um, Promieniſti/ a/ e.
46:
¶Irradio, as, are, Oſwiecam/ promieniem á
47:
yáſnością obyáſniam.
48:
Præradio fere idē, Obyáſniam/ oſwiecam.
49:
Radix, radicis, fem. ter. Korzeń. Radices a=
50:
gere, Korzenić ſie. Fibras radicum euel=
51:
lere, Wykorzeniáć. Habere radices altas
52:
Głeboko korzenie puſzczać w ziemię/ Forti=
53:
ter niti radicibus, Mocno ſie dzierżeć ná
54:
korzeniu.
55:
Radices montis, Podgórze/ dolizná zwłaſzczá
56:
pod prziſtępem góri leżąca.
kolumna: b
R ante A.345
1:
Radicula, læ, dimin. Korzonek. Et nomen
2:
herbæ.
3:
Radico, as, are, Korzenię ſie. In fruticem ra
4:
dicare.
5:
Radicatus, a, um, participium, Wkorzenio
6:
ny/ álbo rozkorzeniony/ a/ e.
7:
Radicoſus, a, um, Korzeniſty/ a/ e.
8:
Radicitus aduerbium, Y skorzeniem precz/
9:
áſz do gruntu y korzenia. Radicitus euer=
10:
tere ciuitatem, Z gruntu wywróćić/ wy=
11:
korzenić.
12:
Radicitus per translationem, pro omni=
13:
no & funditus accipitur.
14:
Eradico, as, are, wykorzeniam/ wypłoniam
15:
¶Eradicitus aduerbium, idem quod
16:
Radicitus.
17:
Rado, radis, raſi, raſum, radere, act. tert.
18:
Golę/ skrobię/ grzebię. Et per Metaphor.
19:
Gwałcę. Teneras aures mordaci rade=
20:
re uero, Młode á ſubtilne vſzy doymuyąc
21:
do żywego prawdą. Caput & genas ra=
22:
dere, Głowę y policzki ogolić. Radit cor=
23:
uus terram, Grzebie álbo drápie.
24:
Raſus, a, um, participium, Ogolony/ goły.
25:
Raſito, as, are, frequent. Vſtáwicznie golę.
26:
Raſor, raſoris, Skrobácz/ drápácz/ bárwierz.
27:
Raſula, ræ, fem. prim. Golenie/ skrobánie.
28:
Raſilis, & hoc raſile, Skrobány/ golony/
29:
głádki álbo co ſie łatwie da skrobáć. Buxum
30:
raſile, Dobre ku rzezániu/ da ſie łatwie
31:
skrobáć.
32:
Raſorius, a, um, Co ku goleniu należy. Cul=
33:
ter raſorius, Brzytwá.
34:
Radulla, læ, Inſtrumentum ferreum a ra=
35:
dendo dictum, Nieyákie naczynie do skro
36:
bánia vczynione.
37:
Radulanus, a, um, Skrobány Vt pix radu=
38:
lana, Skrobána żywicá.
39:
Raſamentum, raſamēti, Oskrobiny. Quā=
40:
uis eo loci apud Columellam, ex quo
41:
Calep. probat, Nunc ramentū legitur.
42:
Rallum, ralli, inſtrumentum quo uome=
43:
res radendo purgantur, Naczynie/ króy
44:
płużny oskrobuyące/ cziśćiące.
45:
Raſtum, raſti, in ſingulari neutrum, in
46:
plur. maſc. hi raſtri & hæc raſtra di=
47:
cimus, Grábie.
48:
Raſtellum, dimin. Máłe grábie/ grábki.
49:
¶Compoſita a Rado, Abrado, abra=
50:
dis, pen. prod. abraſi, abraſum, abra=
51:
dere, Oskrobawam/ vskrobawam/ ogolam.
52:
Et per Metaph. Vſzkadzam/ vwliekam ko=
53:
mu czći/ álbo czego inego. Barbam abrade
54:
re, Brodę ogolić precz.
55:
¶Abraſus, a, um, Oskrobany/ ogolony/
56:
ogłodány. Abraſa ſupercilia, ogolone brwi.
MM 3¶Circumrado



strona: 345v


kolumna: a
R ante A.
1:
¶Circumrado, Wkoło oskrobuyę/ golę.
2:
¶Corrado, Weſpołek skrobię/ zbieram/
3:
grábię/ gromádzę. Quamprimū aliquid
4:
pecuniæ corraſero tibi ſoluam, Yako ſie
5:
skoro ná yáką trochę pieniędzy zbierzę/ tedić
6:
zápłácę.
7:
¶Derado, Skrobuyę/ pogalam/ ſgrzebam/
8:
zmietam.
9:
¶Erado, Wyskrobuyę/ wygalam/ wygrze=
10:
bam.
11:
¶Eraſus, a, um, participiū, Wyskrobány
12:
wygolony/ a/ e.
13:
¶Interrado, Przegalam/ przeskrobuyę/ też
14:
przecieram.
15:
¶Interraſilis, & hoc interraſile, Przetár
16:
ti/ przeskrobány. Interraſile aurum, Zbite
17:
złoto.
18:
¶Prærado, Ná przodku przegalam/ prze=
19:
skrobuyę/ przecieram.
20:
¶Obrado idem quod circumrado.
21:
Ragades, gen. fem. & Ragadia, neu. Ro=
22:
ſpádliny/ riſowánie/ ſzczepánie/ yáko ná rękách
23:
nogách/ vściech tákieſz na zádku około kroku ál
24:
bo guźice. Quidam ſcribunt per h. Rha
25:
gades.
26:
Raia, raiæ, Nieyáki rodzay morskich rib chrzę=
27:
słowátich. Quas Græci βατυς dicunt.
28:
Ralla, rallæ, Genus ueſtis a ueritate dictæ
29:
Nam rarum ſacit diminutiuum Rallū
30:
Radka cienka ſzátá.
31:
Ramale, Vide Ramus.
32:
Ramentū, ramenti Wſzelákie máluczkie ſztucz
33:
ki/ oskrobinki/ odrobinki które zá skrobániem
34:
odchodzą. Ramenta arborum, Troćiny/
35:
proch któri páda pod piłę gdy drzewo trą/
36:
álbo też drzazgi które heblem bywáyą zrze=
37:
zowáne/ gdy drzewo heblem pogłádzáyą.
38:
Ramenta auri, Odrobinki á kąski złotá/ yá=
39:
koby dziarſtwo roſtárte/ które ná brzegách
40:
rzék tich náyduyą/ które złoto w ſobie máyą.
41:
Ramex, ramicis, maſc. ter. Wypukliná álbo
42:
ocieczenie álbo ſpuchnienie łoná.
43:
Ramicoſus, a, um, Wypukły/ ociękłego łoná.
44:
Ramus, rami, maſc. ſec. Gáłąź. Ramum ar
45:
boris defringere, Gáłąź má drzewie od=
46:
łomić. Rami late diffunduntur, Szeroko
47:
ſie gáłęzie rozráſtáyą. Ramus in radice ar=
48:
borum dicitur quod in herbarum ra=
49:
dicibus capillamentū, Gáłąská/ różczká
50:
Ramuſculus alius dimin. Gáłązeczká.
51:
Ramuloſus, a, um, a ramulus, Gáłęźiſti.
52:
Ramoſus, a. um, idem, Gáłężyſti/ a/ e.
53:
Ramale, ramalis, neut. Odcięta gáłąź.
54:
Rameus, a, um, Co s gáłęzią yeſt.
55:
Rana, æ, fem. prim. Zábá.
56:
Rana etiam morbus bobus peculiaris, ui
kolumna: b
R ante A.
1:
tioſum quoddam linguæ incrementū
2:
Spuchliná álbo ocieczenie yęzyká. Quisquis
3:
amat ranam, ranam putat eſſe Dianā,
4:
prouerbialis ſententia, Kto ſie żáby rozmi=
5:
łuyę/ ták dla niey/ yáko dla niemy człowiek/
6:
któri áni mówić/ áni ſpiewáć nie vmié Pro=
7:
uerbium.
8:
Ranunculus, dimin. Zabká.
9:
Ranunculos uocat Cic. homines ſibi ob
10:
loquentes.
11:
Ranunculus herba, Ziele gorącego przyro=
12:
dzenia/ kąſáyące á palące w yęzik.
13:
Rancor, rancoris, maſ. te. Pleśń/ wſtęchliwá/
14:
wſmierdnienie/ czuchnienie.
15:
Rancidus, a, um, Popleśniáły/ wſtęchły/ czuch=
16:
nący. Rancida caro, Przyſmierdáyące mię=
17:
ſo. Metaph. Niewdzięczny/ nieſmáczny/ przy=
18:
kry. Aſpectus rancidus, Srogy á ogromny
19:
wzrok.
20:
Raucidulus, a, um, dim. Przyſmierdzáyący/
21:
przytęchły/ nieſmáczny. Os rancidum, Chra=
22:
pká/ omienienie.
23:
Rancide aduerb. Nietráfnie/ niewdzięcznie.
24:
¶Prærancidus, a, um, Bárzo poplieśniały
25:
Metphor. Stári/ niewdzięczny/ záſtárzáły.
26:
Ranceo, es, ere, rancidum eſſe, Calep. ſine
27:
autore, Pleśnieyę/ wſtęchliną czuchnę.
28:
Rantum, uocabant antiqui quadrantem
29:
Calep.
30:
Rapa, rapæ, fem. prim. uel rapum, rapi,
31:
neut. ſec. Rzepá.
32:
Rapulum, dimin. Rzepká.
33:
Rapacium, ij, ſiue rapacia, orum, in plura
34:
li tantum, Rzepna náć.
35:
Rapunculus, uel rapuncium, Pączki álbo ſo
36:
ſzyki/ które ſie naprzód puſzczayą po ziemi
37:
którich w ſáłacie vżywáyą.
38:
Rapina, æ, Rzepisko/ ziemiá gzie rzepę ſiewáyą
39:
Rapacitas, rapaciter, rapax. Vide Rapio.
40:
Raphanus, huius raphani, pen. cor. maſ.
41:
Rzodkiew.
42:
Rhapanus, idem.
43:
Radicula, idem.
44:
Raphanus ſylueſtris, ut quidam putant,
45:
Więtſza álbo polna rzodkiew. Armoraria
46:
forte idem.
47:
Raphaninus, a, um, Rzodkiewiány. Vt Ra=
48:
phaninum oleum, Oleyek z rzodkwie
49:
vczyniony.
50:
Raphanitis, huius raphanitis, fe. ter. Nie=
51:
yáki rodzay fiyołkowy liliey.
52:
Rapicium, Vide Rapicia, arum in Rapa.
53:
Rapio, is, rapui, raptum, rapere, act. tert.
54:
Poriwam/ pochwytam. Rapere uirginem,
55:
Vnieść pánnę. Rapere in peiorem partē,
Wſzyſtko



strona: 346


kolumna: a
R ante A.
1:
Wſziſtko we złe obrácáć. Rapere in calum=
2:
niam, Złorzeczić/ potwárzáć. Rapere ali=
3:
quem ſublimem, Popáść kogo zá włoſy ál=
4:
bo zá łep. Animus in diuerſa rapitur,
5:
Vmysł rozmáycie bywa roztárgan. Aliquē
6:
in ius rapere, quod & trahere & uo=
7:
care dicitur, Porwáć/ ná práwo przywieść
8:
teć Rapere aliquem ad prætorē, Przed
9:
woytá kogo pociągnąć. Rapere ad pœnā
10:
Do kaźniey kogo wetkáć/ skáráć. Rapi ad
11:
ſupplicium, rapi ad mortem, quod &
12:
trahi dicitur, Być porwan ná mękę ku ska
13:
rániu.
14:
In crucem rapere, Ná ſzubienicę wydáć.
15:
Aliquem in inuidiam rapere, Wprá=
16:
wiáć kogo w nienawiść. Rapi in errorem
17:
W błąd być wiedzionym. Rapſere pro rape
18:
re, Obſoletum.
19:
Rapto, as, are, frequentatiuum, Pochwyta=
20:
wam/ porywam.
21:
Raptito, as, are, frequent. idem.
22:
Raptus, a, um, participium, Porwány/ po=
23:
chwycony/ y też záchwycony. Vt raptus a
24:
Dijs Ganymedes, Záchwycony. Rapta oc
25:
caſio, Oſięgniona. Rapta ex oculis for=
26:
tuna, Z oczu zniknąłá.
27:
Raptum, rapti, ſubſtantiuum, neut. ſec. Lá
28:
pániná/ łup.
29:
Raptus, huius raptus, Porwánie/ pochwyce=
30:
nie/ też záchwycenie/ też vnieſienie. Vt raptus
31:
uirginis, Vnieſienie pánny.
32:
Raptura, ræ, idem.
33:
Rapax, rapacis, maſc. tert. Drapieżny/ łáko=
34:
my ná łup.
35:
Rapacitas, atis, fe. ter. Drapieſtwo/ łápáni=
36:
ná/ łákomſtwo.
37:
Raptor, raptoris, Drapieſzcá/ łápácz/ drápácz/
38:
vwodnik/ vnośiciel.
39:
Rapo, raponis, idem ſcilicet, Obſoletum.
40:
Rapidus, a, um, Prętky/ byſtry. Rapidus flu
41:
uius, Rzeká byſtrze ciekąca. Celeritas rapi
42:
da, Byſtra prętkość.
43:
Rapide aduerbium, Prętko/ skoro/ byſtrze.
44:
Rapiditas, atis, Byſtrość/ skorość/ pręt=
45:
kość.
46:
Raptim aduerbiū, Kwápiąc/ wzawód/ wlot/
47:
wskok/ nagle. Hæc raptim ſcripſi, Ná
48:
prętce/ popuſzczáyąć od ręki precz.
49:
Raptio, onis, fe. ter. uerbale, Pochwycenie/
50:
záchwycenie.
51:
Rapina, æ, Lup/ korziść/ drapieſtwo Ad rem
52:
refertur.
53:
Rapinator, id eſt raptor, apud lucilium,
54:
Obſoletum.
55:
¶Compoſita. Abripio, abripis, pen.
56:
cor. abripui, abreptum, Precz porwáć/
57:
precz pochwyćić/ oderwáć. Abripere ſeſe,
kolumna: b
R ante A.346
1:
Pręciuchno ſie vkráść. Aliquē a terra abri
2:
pere, Pochwyćić kogo od ziemie. A cōplexu
3:
uel ex cōplexu abripere, od rámión álbo z
4:
ręku oderwáć. Abripere in quæſtionē uel
5:
in cruciatū. Mknąć skim do wieżę ná męki
6:
¶Abreptus, a, um, participium, Oder=
7:
wány/ oddárty/ porwány/ a/ e.
8:
¶Arripio, Pochwytawam/ poriwam/ poy=
9:
muyę. Arripere anſam, Vſzká/ álbo rękoye=
10:
śći ſie dochwyćić/ to yeſt/ przyczyny y czáſu
11:
nie opuſzczáć/ pochop wziąć. Prouerbium
12:
Arripere mordibus, W zęby vchwyćić/ to
13:
yeſt kęſáć.
14:
Arripere cauſam ad incendia, Wziąć
15:
przyczynę ku zákłádániu ogniá. Arripere le=
16:
gem ex natura, Zakón z náturi poyąć.
17:
Arripere aliquid ad reprehendum,
18:
Vchwyćić co ku gánieniu. Arripere occa=
19:
ſionem recuperandi, Poyąć álbo wziąć
20:
przyczynę/ przyść ku ſwemu.
21:
Literas Græcas auide arripere, Chut=
22:
liwie ſie Greckiego yęzyká yąć. Arripere
23:
ſeſe foras, Porwać ſie precz. Arripere ce=
24:
leriter aliquid, Pręciuczko co poyąć y wy=
25:
rozumieć.
26:
¶Arreptus, a, um, Poyęty/ pochwycony.
27:
¶Arreptitius, Cale. A dæmone uel lar
28:
uis arreptus.
29:
¶Corripio, Popádam/ prętko pochwytam
30:
Metaph. Vkracam/ krotko czynię. Corri=
31:
pere morſu, Zębomá popáść. Corripio
32:
me hinc, Ya ztąd mknę precz. Corripio
33:
me interim ex lecto, uel corripio cor=
34:
pus e lecto, A ya ſie s trzaskiem porwę z
35:
łożá. Corripere ſe intro, Wpáść w dóm/
36:
vwieść mydłá. Corripere ſe repente, Po=
37:
chwyćić ſie z nienacká. Curſum corripere
38:
W pedę álbo w nogę vderzić. Viam cor=
39:
ripere, Ochotnie ſobie w dródze pochádzáć/
40:
nápáść ná drógę. Corripuit de repente
41:
tacitus ſeſe ad filiam, Milczkiem ſie wym=
42:
knął.
43:
Corripi aliquo morbo, Być słożón yá=
44:
ką niemocą. Corripi flarama, Opáść pło=
45:
mieniem.
46:
Graui correptus eſt morbo, W cięſzką
47:
chorobę wpadł. Hinc correptio, Skaránie/
48:
ſtrofowánie/ też vkrócenie. Correptio ſyl=
49:
labe, Skrócenie ſyllaby álbo rzeku/ prętkie
50:
wymawiánie.
51:
Quæ cauſa fuit correptionis, Co zá przy
52:
czynę przećiw tobie miał/ yż cie ták ſtrofował
53:
á karał.
54:
¶Correptus, a, um, Strofowány/ karány
55:
złáyány/ też vkrócony/ krótki. Correptus
56:
ab eo cur ambularem, Złáyany od nie=
57:
go á czemu bych miáł yść.
MM 4¶Diripio



strona: 346v


kolumna: a
R ante A.
1:
¶Diripio, Rozdzieram/ rozbieram/ rozry=
2:
wam/ wyłupiam. Diripere urbem, Wyłu=
3:
pić miáſto. Oppidum militibus diripien=
4:
dum dedit, Pozwolił żołnierſtwu miáſtecz=
5:
ká wyłupić/ to yeſt/ wſziſtek plón/ łup ko=
6:
rzyść ku ich pożytku obróćyć. Omnia di=
7:
uexare & diripere, Wſzyſtko pociemiężyć
8:
y złupić.
9:
Diripere autoritatem alicuius per tran=
10:
slationem, Vyąć komu cziyey powagi. Di=
11:
ripere aras, aut templum, Kośćiół wy=
12:
łupić.
13:
¶Direptio, onis, uerbale, Wyłupienie/
14:
wypłomienie/ rozebránie.
15:
¶Direptor, huius direptoris uerbale
16:
Drapieżcá/ wyłupnik.
17:
¶Eripio, Wydzieram. Eripere aliquid
18:
alicui per oppreſsionem, Wydrzeć komu
19:
co przes obciążenie. Eripere aliquem do=
20:
mo, patria, Wydrzec komu oyczyznę/ wy=
21:
pchnąć go z domu. Eripere alicui conſpe=
22:
ctum ſenatus, Zákázáć mu przed radę ch=
23:
dźić. Conſulatū alicui eripere, Wyſádźić/
24:
wyrzućić wypchnąć kogo z vrzędu burmiſtrz=
25:
ſtwá.
26:
Eripere facultatem, Możność odyąć/ to
27:
yeſt/ przeſzkodźić áby nie mógł k temu albo
28:
owemu prziść. Libertatem eripere, Wol=
29:
ność odyąć. Lucem alcui eripere. Zásło=
30:
nic od ſwiátłá. Ius eripere, Práwá popſowáć
31:
Mentem eripere alucui, Zbłáźnić kogo/ w
32:
błąd wwieść. Oculos eripere, Wyłupić oczi
33:
Ea quæ ipſe dicturus eram eripuiſti ex
34:
ore, Wyyąłeśmi z vſt com dopierko chciał rzec.
35:
Pudicitiā eripere, Zgwałćić białą głowę.
36:
Reſponſiones omnes uno uerbo eri=
37:
pit, Wſziſtki odpowiedźy yednym słowem
38:
zágradza/ záwięzuyeę. Sanquinem uitam
39:
eripere, Zywotá pozbawić. Eripere ex ci=
40:
uitate ornamenta, Poważność y ochędoż=
41:
nośći mieſckie odyąć. Se ex crimine eripe=
42:
re, Wypráwić ſie z tego w czim mu winę
43:
dawano.
44:
Ex ſinu parentum liberos eripere, Z
45:
łoná rodźicóm dziecy wydzieráć. Bolum e
46:
faucibus eripere, Kęs z gárdłá wydrzeć.
47:
Prouerb. to yeſt dobrą nádzieyę zepſowáć.
48:
Eripuit hominē ex magno periculo,
49:
Z wielkiey go niebebeſpiecznośći wyrwał. Eripe
50:
re uoluntatē mortuis, Cicer. Teſtáment
51:
vmárłych połámáć/ skáżyć. Eripere animā
52:
Zabić. Eripere ſe ex infamia, Ze złey sła=
53:
wy ſie wykołátáć. Agnum lupo eripere,
54:
Odyąć odeſzczwáć.
55:
¶Ereptor, ereptoris uerbale, Drapieſcá
56:
wydzierácz/ wyciemieżnik.
kolumna: b
R ante A.
1:
¶Ereptio, onis, Wydárcie/ złupienie.
2:
¶Præripio, Vprzedzam kogo do hárápu/
3:
przechwytam co komu/ vbieżecz go w czim.
4:
Præreptus immatura morte, Przed czá=
5:
ſem vmárł. Præripere uiaticum uel com
6:
meatus alicui, Odyąć plón/ vbieżeć do plo=
7:
nu/ to yeſt/ do potrzeb wſzelákich żywnośći.
8:
Præripere conſilia hoſtium, Zabieżeć
9:
nieprziyacielskiemu przedſię wźięciu. De=
10:
moſtenes tibi eripuit ne eſſes primus
11:
orator, Vciekł cie do wymowy/ etć. to yeſt/
12:
wymownieyſzy niż ty.
13:
Præripere laudem alteri, Vbieżeć kogo
14:
w czym/ przeyąć go chwałą. Præripere ali=
15:
cui popularem gratiam, Vbieżeć kogo
16:
do poſpolitego człowieká w łáskę.
17:
¶Proripio, Poriwam ſie/ pochwytam ſie.
18:
Ego me continuo proripio in pedes,
19:
A yam ſie wnet porwał w nogi/ vderzyłem
20:
w nogi/ vciekłem. Quo ſe proripit ille, Do
21:
kąd ten lieći/ mknie. Proripere ſe repente
22:
uel ſubito, Sprętkośćią ſie gdzie porwáć.
23:
Ex manibus ſacrificium cum ſe
24:
proripuiſſet, Wymknąwſzy ſie z ręku tich
25:
którzy go chćieli ná ofiárę zábić. Seſe porta
26:
foras uniuerſi proripiūt, Wſzyſcy ſie rá=
27:
zem z brany wyſunęli. Proripere ſe ex
28:
aula, Wyrwáć ſie z dworu. Proripere ſe
29:
in publicum, proripere ſe in cœtum
30:
Wymknąć ſie. Proripere aliquem, Porwáć
31:
pochwyćyć kogo.
32:
¶Surripio, Vkradam ſie/ ſchrániam ſie precz
33:
Surripere ſe alicui, vkráść ſie komu. Quo
34:
te ſurripis, Do kąd chceſz/ do kąd ſię skrá=
35:
daſz.
36:
¶Surreptio, Skrádnienie. Surreptitius,
37:
a, um, Krádziony/ táyemnie/ bez wiadomośći
38:
wzięty. Plaut.
39:
¶Deripio idem quod Diripio.
40:
Rapum, Vide Rapa.
41:
Rapunculus, Vide Rapa.
42:
Rarus, rara, rarum, Rzadki/ niegęſty. Rara
43:
lanugo, Rzadki wąs. Tenue at rarum
44:
rextum, Cienka á rzadka przędzá. Rarum
45:
& Vulgare contraria, Niepoſpolite. Ra=
46:
rus in potu, Rzadko álbo máło piyący.
47:
Rarus Metaph. Niepoſpolity/ známienity/ o=
48:
ſobliwy. Rara doctrina præditus homo,
49:
Niepoſpolicie nánczony. Raras tuas quidē
50:
ſed ſuaues accipio literas, Rzadkie w=
51:
prawdźie od ciebie ále bárzo wdzięcne lyſti
52:
bieram. Rarum inuentu, Rzadko ſie nay=
53:
dzie.
54:
Rare, rarius, rariſsime aduerbium, Rzad=
55:
ko/ nieczęſto/ niegęſto. Rare conſerere, Rzad
56:
ko poſtáć.
Raro



strona: 347


kolumna: a
R ante A.
1:
Raro aduerbium idem, Inſolenter.
2:
Raritas, raritatis, fem. ter. Rzadkość. Ra
3:
ritas arborum ſeu ſyluæ, Rzadki prze=
4:
golony lás. Raritas in pulmonibus, Rzad
5:
kość w płucách/ to yeſt pełna dziurek álbo
6:
purchátośći.
7:
Raritudo, raritudinis, idem quod Rari=
8:
tas.
9:
Rarenter aduerbium idem quod Ra=
10:
ro.
11:
Raro, raras, rarare, Rzadzę/ rzedzey czynię co
12:
gęſto było.
13:
Rarefacio, is, ere, idem, Przerzedzam/ rozrze=
14:
dzam.
15:
Rareſco, is, ere, Rzedzeyę/ cienczeyę/ to yeſt/
16:
vmnieyſzam ſie álbo ſchnę.
17:
Rarefio, is, ere, pro eodem, CC. ſine au=
18:
tore.
19:
Raripilus, la, lum, Rzatkowłoſny/ rzadkie
20:
włoſy máyący.
21:
¶Perrarus, a, um, Bárzo rzadki.
22:
¶Perraro aduerbium, Bárzo rzadko.
23:
Perraro uenit in publicum, Bárzo ſie
24:
rzadko z domu wychyla.
25:
Raſitis, raſito, Vide Rado.
26:
Raſis, genus crudæ picis apud Colu=
27:
mellam.
28:
Raſtrum, Vide in dictione Rado.
29:
Raſtellum ibidem.
30:
Ratarius, Vide Ratis.
31:
Ratifico, Vide Ratus.
32:
Ratio, rationis, fem. tert. Rozum. A ſupino
33:
Ratum, particeps rationis, Rozum=
34:
ny.
35:
Ratio item, Wzgląd/ obyczay. Vt non ha=
36:
bet rationem tui, Nie ma żadnego wzglą=
37:
du ná cię. Habenda eſt ratio rei familia=
38:
ris, Ma być wzgląd/ álbo pilność miána/ ná
39:
goſpodárſtwo.
40:
Ratio item, Spráwá/ potrzebá. Habere ra=
41:
tionem cum aliquo, Miec nieyáką ſprá=
42:
wę s kim. Habent rationem cum terra,
43:
Máyą ſpráwę s ziemią/ to yeſt/ orániną ſie
44:
obchodzą. Rationem commodi ducere,
45:
Pożytku ſwego pilnowáć. Sine ratione of=
46:
ficijs, Bes względu/ álbo niemáyąc żadnego
47:
względu ná powinność ſwą.
48:
Ratio aliquando ſumitur pro ſupputa=
49:
tione uel calculo, Miáſto ráchunku. Sup
50:
putare & ſubducere rationem cum ali
51:
quo, Obráchowáć ſie s kim. Rationes pa=
52:
rare, Summy weſpołek zebráć/ zráchowáć.
53:
Supputatur ratio cū argentario, Ráchu
54:
ye ſie s myncarzem. Eratoſthenis ratione,
55:
Wedle ráchunku Eratoſtenisowego. Ratio
56:
cōſtat, Zgadza ſie/ álbo przychodźi ráchunek.
57:
Rationē ad ærariū referre, Oddáć liczbę
kolumna: b
R ante A.347
1:
w skárbie. Reddere rationem uillicatio=
2:
nis ſuæ, Dáć liczbę z włodowánia ſwego.
3:
Rationem uitæ & magiſtratus geſti
4:
repoſcere, Vpomináć ſie ráchunku/ ták zá=
5:
chowánia yáko y ſpráwowánia vrzędu. Ra=
6:
tionibus inferre, W regiſtrá/ w ráchunek
7:
wpiſáć.
8:
Rationem uel tabulas rationem con=
9:
ficere, Regiſtr ſpráwić. Rationes Galliæ
10:
procurare, Fráncuskim królewſtwem rządźić
11:
y ono ſpráwowáć.
12:
Ratio nonnunquam ponitur pro cauſa,
13:
pro uia, uel modo, Miáſto przyczyny/
14:
ſpoſobu obyczáyu záchowánia. Qua ratione
15:
id fieri queat, non intelligo, Nie rozu=
16:
miem którym by to ſpoſobem mogło być. Pro
17:
pter rationem belli quin dies com=
18:
moratus, Dla woyny/ etć. Quantū belli
19:
ratio permittebat, Yle ſie godźyło. yle
20:
mogło być/ przed woyną álbo dla woyny.
21:
Minari diuiſoribus ratio non erat, Po=
22:
dzelcam groźić nie było żadney przyczyny. Ra
23:
tionem dicere, Powiedzieć przyczynę. Alia
24:
eſt ratio noſtrorum temporum quam
25:
olim, Ynſzy yeſt ſpoſób náſzych lat niżli
26:
przed tym był.
27:
Oſtendam rationem qua id fieri faci=
28:
le queat, Vkażę drógę/ obyczay álbo śrzodek
29:
którym tego łatwie dowiedzie. Ad rationē
30:
antique religionis exquirere facta ali=
31:
cuius, Wedle xtałtu álbo záchowánia ſtá=
32:
rádawney wiári/ wypytáć ſie ná cziy ży=
33:
wot.
34:
Negat ſe alia ratione facturum, Nie chce
35:
w ynſzy obyczay vczinić álbo ynáczey. Mul=
36:
tis rationibus illis prouiſum eſt, Bárzo
37:
dobrze ſą opátrzeni.
38:
Ratione aliquid facere, Z pewney przy=
39:
czyny nieco czynić. A quo mea longiſsi=
40:
me ratio uoluntaſ abhorrebat, Mnie
41:
ſie to nigdy podobáć nie mogło.
42:
Poſteaquā mea ratio mutata eſt, Gdyż
43:
ſie moyá nádzieyá/ álbo przed ſie wzięcie od=
44:
mieniło.
45:
Veſtram nequeo ſatis mirari rationē
46:
Nie mogę ſie wam wydźiwić/ to yeſt/ vczin=
47:
ku rádzie/ álbo przed ſie wźięciu wáſzemu/ nie
48:
wiem cośćie ná ten czás myślili/ gdźieście ro=
49:
zum byli podźieli.
50:
Mea ſic eſt ratio & ſic animum induxi
51:
meum, Tá yeſt moyá rádá moye przed ſię
52:
wzięcie/ y ná tom ſie yuż vdał.
53:
Cum ratione aliquid inire, s rozmysłem
54:
nieco poczynáć. Ratione bona dicere,
55:
Dobrim ſpoſobem/ prziyacielskie. Vt ego
56:
oculis raionem capio, Yle ya obáczić
57:
mogę.
Ratiuncula



strona: 347v


kolumna: a
R ante A.
1:
Ratiuncula, læ, dimi. Rozumek/ máły rachu=
2:
nek/ przyczinká/ etć. Subducam ratiūculā
3:
quantillum argenti erogauerim, Chcę
4:
zráchowáć yákom wiele pieniędzy wydał.
5:
Rationarius rationarij ſubſtantiuū, Re=
6:
giſtr/ xięgi ráchunkowe álbo ráchubne.
7:
Rationarius, a, um, adiectiuum, ut Ra=
8:
tionarius codex, Regiſtr/ ráchownicze xię=
9:
gi.
10:
Rationalis, & hoc rationale, Rozum=
11:
ny/ a/ e.
12:
Rationanabilis, le, idem.
13:
¶Irrationalis, le, & Irrationabilis, le,
14:
Nierozumny/ niemy/ niesłuſzny.
15:
Rationales & procuratores Cæſaris idē
16:
erant, Rechmiſtrze.
17:
Rationor, rationaris, ari, deo prim. Rá=
18:
chuyę/ rozbaczam ſie/ rozmiślam ſam s ſobą/ z
19:
drugich rzeczy przykład bierzę.
20:
Rationator, oris, maſc. tert. Rechmiſtrz/ rá=
21:
chownik.
22:
Rationatio, onis, fe. tert. Ráchowánie, Vwa=
23:
żánie/ poważánie rzeczy/ álbo pewne zámknie=
24:
nie słowy niektórey rzeczy. Syllogiſmus
25:
Græce.
26:
Rationariuus, a, um, ad rationem perti=
27:
nens. Cic. 1. de Inuentione, Quintil. lib.
28:
7. cap. 2.
29:
Ratiocinium, rationandi actus, Colum.
30:
lib. 5. cap. 1.
31:
Ratis, huius ratis, fem. ter. uel rates, ratis,
32:
ſecundum probum, Plaut. & abuſiue
33:
pro naue, Miáſto łodźy. Apud Poë=
34:
tas.
35:
Ratarius, ratarij ſubſtantiuum, Zeglarz/
36:
pletownik kot płety puſzcza. Accipitur etiā
37:
plerun pro negotatione, Miáſto kra=
38:
márzá/ kupcá.
39:
Ratarie naues, a ratium ſimilitudine di=
40:
ctæ ſunt, CC.
41:
Ratus, a, um, pen. cor. adiectiuum, uel ut
42:
quidam putant participium, a Reor
43:
reris, ratus ſum ſignificat, Mniemałem/
44:
miałem zá to.
45:
Ratus ita ſignificat, Pewny/ mocny/ trwá=
46:
ły/ ſtały/ yſty. Certus & ratus, fformum &
47:
ratum, fixum, conſtans & ratum, ſy=
48:
nonyma ſunt, Ratum & Irritum con=
49:
traria Ruptum & ratum contraria, Ra=
50:
tum habere aliquid, Pocwierdzáć/ przi=
51:
zwaláć/ też wiedźieć zá pewne/ nic ſie nie
52:
omyláć.
53:
Ratum facere quod uulgus ratificare
54:
dicit idem. Ratum mihi eſt, Przyzwa=
55:
lam/ potwierdzám/ zdami ſie/ podobami ſie/
56:
chcę áby ták było.
57:
Rato tempore, Pewngo á potemnego czá=
kolumna: b
R ante A.
1:
ſu. Pro rata, uel pro rata parte, Wedle
2:
słuſznego podziału. Ratæ preces, Wysłu=
3:
cháne proźby.
4:
Ratifico, as, are, pro approbare.
5:
Rato, as, are, idem, obſoletum.
6:
¶Compoſita, Irritus, a, um, Dáremny/
7:
prożny/ w niwecz obrocony/ nietrwáły/ popſo=
8:
wány. Quod modo erat ratum, irritum
9:
eſt, Co ſie dopiero podobało á vtwierdzono
10:
było/ roſwiádło ſie. Irritum facere, Rozwiać
11:
roſproć/ nie pewnie nie ſtále vczynić. Ad ir=
12:
ritum ſpes mea cadit, Moyá nádzieyá le=
13:
ći o ziemię. Preces irritæ, Próżne dáremne
14:
proźby.
15:
¶Irritare, pen. cor. Pſowáć/ roſwiáć.
16:
¶Irritum aduerbium, Wniwecz/ popróżnu
17:
dármo.
18:
Raucus, a, um, Ochrápiáły/ omieniáły/ chrá=
19:
pek.
20:
Raucæ chartæ, Niepiſány pápir/ goły ná któ=
21:
rim yeſzcze nić nie piſano. Niſi ipſe rumor
22:
iam raucus erit factus, Wyyąwſzy by iuż
23:
tá sławá ochrápiałá/ to yeſt záſtárzáłá
24:
ſie.
25:
Rauciſonus, a, um, pro rauco apud Poë=
26:
tas.
27:
Raucitas, atis, Ochrápienie/ chrápká/ omienie=
28:
nie.
29:
Raucio, is, rauſi rauſum, raucire, Mam
30:
chrápkę/ omieniałem.
31:
Rauceo, es, racui, raucere idem.
32:
Rauceſco, is, ere, Chrápieć/ omienieć/ być chráp
33:
kiem.
34:
Raucæ uermes terreni radices arborum
35:
ledentes. Calep.
36:
¶Compoſita, Irraucio, is, ire, & irrau=
37:
ceſco, is, ere, idem quod ſimplex.
38:
Raudus uel rodus, id eſt, rudis & imper=
39:
fectus, Feſtus obſoletum.
40:
Raudum ueteribus æs rude dictum eſt.
41:
Rauduſculus diminutiuum, Rauduſcula
42:
porta Romæ ab ære Raudo dicta.
43:
Rauenna, gen. fem. Miáſto we Włoſzech. In
44:
regione Ciſpadana in ora littoris A=
45:
driatici, Nie bárzo opodal od rzeki Ru=
46:
bicon.
47:
Rauis, huius rauis, fem. tert. idem quod
48:
Raucedo, Chrápká/ omienie. Vſ ad rau=
49:
cū, Aż do ominienia. Vſ ad rauim po=
50:
ſcere, Przes dzięki prośić/ áſz názbyt.
51:
Rauus, a, um, idem quod raucus uel ob
52:
tuſus, Omieniáły/ ochrápiáły. Raua uox,
53:
Omieniáły głos. Rauus color, Ciemnożoł=
54:
ta máść/ wilczáta álbo podpoláła.
55:
Rauiſcellus, a, um, dimin. a rauo, Nieyáką
56:
trochę omieniáły. Apud Plaut. Vbi legi=
57:
tur & Rauiſellus, uel Rauaſtellus.
Rauidus



strona: 348


kolumna: a
R ante A.
1:
Rauidus, a, um, idem quod rauus, color,
2:
rauus, Płowy ciemnożołty podpoláły. Raui=
3:
di oculi, Płowe oczy.
4:
Rauiliæ qui rauos oculos habent, Fe=
5:
ſtus.
6:
Rauaces uel Raurici populi Germaniæ,
7:
Lud niemiecki w Dioceſiey á biskupſtwie Ba
8:
ſileyskim. Quorum urbs Auguſta Rau=
9:
ricorum quondam, nunc uiculus exi=
10:
guus.
11:
Rauricus nemus, Die Hart po niemiecku.
R ante E.
12:
Re præpoſitio a retro per Apocopen
13:
facta uidetur unde reſpicio retro aſpi=
14:
cio.
15:
Reuertor, retrouertor, & non niſi compo
16:
ſita reperitur.
17:
Re in compoſitione cum rurſum, ut rur=
18:
ſum reſtituere, rurſum repetere, Vpomi=
19:
náć ſie záś.
20:
Re cum iterum, Plin. Iterum reticuit, Záś
21:
zmilknął.
22:
Re ablatiuus a res, Vide ſuo loco.
23:
Reædificare, Vide Aedes uel Aedifico.
24:
Reapſe etiam apud Cic. legitur, reipſa an
25:
tique.
26:
Reate, gen. fem. ciuitas Vmbriæ in Ita=
27:
lia.
28:
Reatinus, a, um, Kto ztámtąd yeſt.
29:
Reatus, huius reatus, Przewinienie/ dopuſz=
30:
czenie winy/ winá/ obwinowánie/ to yeſt ſtan
31:
tych którzy ſą obwinowáni. Culpa, crimen
32:
idem, precipue in ſacris literis, Winá
33:
wyſtęp/ grzech.
34:
Rebito, as, are, pe. cor. reuerti apud Plau=
35:
tum inuſitatum.
36:
Rebla regio Babyloniæ uel urbs, Cale=
37:
pinus.
Realis,VideRes.
Rebar,Reor.
Reboo,Boo.
Recalco,Calco.
Recaleſco,Caleo.
Recandens,Candeo.
Recano,Cano.
Recedo,Cedo.
Recalcitro,Calcitro in calcens

38:
Rebello, rebellio, rebellis, Vide Bellum.
39:
Recaluaſter, & recaluus, Vide Caluus.
kolumna: b
R ante E.348
1:
Recellicluniæ, gen. fem. Poſpolite kurwy/ nie
2:
rządne máłpy.
3:
Recello, is, recellui, recellere, id eſt, redu=
4:
co, reclino, Odwodze odginam.
5:
Recens, recentis, com. ter. Nowy/ ſwiéży.
6:
Recentior, recentiſsimus, Swieſzſzy/ nay=
7:
świeſzſzy.
8:
Recens fama, Nowa sławá. Recens ma=
9:
ritus, Młody pan/ młody małżonek. Recēs
10:
natus, Nowo národzony. Pes recens, Swie
11:
ża krzepka nieſprácowána nogá. Veſtigia
12:
recentia, Tropi nowe/ dopiéro vcziniona
13:
ſiecká.
14:
Re recenti, Przi álbo ná świeżim vczinku
15:
álbo rzeczy. Recenti negotio, Poki yeſzcze
16:
nowa y ſwieża rzecz yeſt. Habere aliquid
17:
in recenti memoria, Ná dobrey pámięćy
18:
mieć.
19:
Literæ recentiſsimæ, Nie dawny/ dopie=
20:
ruczko dány álbo nápiſány.
21:
Recens & inueteratus cōtraria, Recens ho
22:
minum ſermo & uetuſtas annalium
23:
contraria.
24:
Recentes Roma uenerunt, Dopiéro z
25:
Rzimy prziyecháli.
26:
Recens a partu pullus, Dopiéro wylę=
27:
głe.
28:
Qui recens ab illorum ætate fuit, Któ=
29:
ry skoro po nich żył.
30:
Cum e prouincia recens eſſet, Ná ten
31:
czás gdy był nowo z ſtároſtwá zyecháł.
32:
Recentior autor, Nowy skłádácz.
33:
Recens aliquando eſt aduerbium, Nowo
34:
dopiéro/ ſwiéżo.
35:
Recentiſsime ſtercorato ſolo, Hnet sko
36:
ro po nágnoyeniu roley. Recentari, id
37:
eſt renouari, Obſoletum.
Recenſo,VideCenſeo.
Recepto,Capio.
Receſsim aduerbiū,Cedo.
Receptaculum,Capio.
Receptus,Capio.
Recido, reciduus,Cado.
Recido, is, reciſamentūCædo.
Recingo,Cingo.

38:
Rechedipnum uel ut alij ſcribunt Reci=
39:
dipnum, gen. neut. & Recidipna, gen.
40:
fem. ueſtis cœnatoria, Stołowa ſuknia.
41:
Vocabulum compoſitum ex Latino
42:
& Græco, ſcilicet ex recinio &
43:
δει̃πνος cœna.
Recinium



strona: 348v


kolumna: a
R ante E.
1:
Recinium, ij, neut. ſec ſiue Recinus ueſtis
2:
antiquiſsima quadrata, cuius mediam
3:
partem retro incidebant, Płaſzcz.
4:
Recinium cucullatum, Hiſpáńska ká=
5:
pá.
6:
Rennatus, a, um, Który tákowe odzienie no=
7:
śi.
8:
Reciperacia a ueteribus dicebatur cum
9:
inter ciuitates peregrinas lex con=
10:
uenit, ut res priuatæ reddantur ſingu=
11:
lis, recipiantur, ſic Calep.
12:
Recomminiſcor, recomminiſceris, recō=
13:
miniſci, Roſpámiętawam ſie/ prziwodzę ſo=
14:
bie ná pámięć.
15:
Reconcinno, as, are, Záś rządnie rozkłá=
16:
dam.
Recino,VideCano.
Recipio, receptus,Capio.
Reciprocus, reciproco,Proco.
Reciſamentum,Recido.
Recito,Cieo.
Reclamo.Clamo.
Reclino,Clino.
Recliuis,Cliuis.
Recludo,Claudo.
Recogito,Cogito.
Recognoſco,Noſco.
Recolligo,Ligo.
Recolo,Colo.
Reconcilio,Concilio.
Recondo, reconditus,Do.
Recoquo,Coquo.
Recreo,Creo.
Recreſco, recrementum,Creſco.
Recrudeſco,Crudus.
Rectio, Rector,Rego.

17:
Recordor, recordaris, recordatus ſum, re=
18:
cordari, Pámiętam. Recordor huius rei,
19:
& recordor hanc rem, Pámiętam do=
20:
brze tę rzecz. Et ſi, ut recordor, miſi, Acz=
21:
kolwiek yáko pámiętam/ etć. Recordari &
22:
cogitare, Multa de M. Antonio recor=
23:
datur, Wiele o Antoniuſie pámięta.
24:
Recordans, recordantis, participium, Pá=
25:
miętáyący/ a/ e.
26:
Recordatio, Pámiętánie.
27:
Recraſtino, as, are, Dzień zá dzień odwłó=
28:
czę. Vide Cras.
29:
Rectus, a, um, Proſty niekrzywy. Metaphor.
30:
Dobry/ cnotliwy. Et apud Grammaticos
31:
rectus dicitur nominatiuus caſus. Item
32:
a Medicis rectum inteſtinum uoca=
33:
tur, Yelito którym plugáwośći wychodzą z
34:
człowieká. Quod alias aluus appellatur
35:
Zołądek.
36:
Rectus & obliquus contraria, Proſty á
kolumna: b
R ante E.
1:
krziwy. Conſilium rectum, Dobra rádá.
2:
Hac recta platea, Tą proſtą vlicą. Recta
3:
uia rem narrare, Práwie ták yáko ſie ſtáło.
4:
Recta conſcientia, Dobre ſumnienie. Re=
5:
cta tunica dicebatur quæ ita contexta
6:
erat, ut ueluti rigens ſtaret, Feſtus. Re=
7:
cta cœna uel abſolute recta, Známienita
8:
vcztá wieczerza. opponit ſportulȩ de qua
9:
alibi, Cœna igitur recta, Záwołána vcz=
10:
tá gdy królowie xiążętá/ álbo známienići pá=
11:
nowie do ſwego dworu ná cześć wzywáyą.
12:
Et cœnam rectam accipere, We dwo=
13:
rze yeść.
14:
Ius rectæ cœnæ habere, Mieć ſtół ná
15:
páńskim dworze kiedy kto chce.
16:
Recta aduerbium, Proſto. Recta domum
17:
perrexit, Proſto ſzedł do domu.
18:
Recte aliud aduerbium, Dobrze/ cziśćie. Re=
19:
cte dictis, Dobrze mówiſz. Non recte uin=
20:
ctus eſt, Nieſpráwnie to więzienie cier=
21:
pi.
22:
Recte ſemper fugi has nuprias, O do=
23:
brzem ſie ya zawżdy wyſtrzegał tego weſe=
24:
la.
25:
Recte dare literas, W pewne ręce/ álbo pew
26:
nemu człowiekowi/ etć. Nihil recte facitis
27:
Nic dobrego nie czinicie. Recte meminiſti?
28:
Pamiętaſzli to dobrze/ nieomylileſli ſie? Si
29:
recte mihi in mentum uenit, Yeſty dobrze
30:
pámiętam.
31:
Ocia recte ponere, Czás dobrze obróćić.
32:
Licebit rectius cœnare, Popráwiemy ná
33:
wieczerzi.
34:
Rectius rem tenere quam antea, Lepiey
35:
rzecz rozumieć niżli przed tym. Rectitudo,
36:
dinis, fem. tert. Proſtość.
Recubo,VideCubo.
Recudo,Cudo.
Recula,Res.
Recumbo,Cubo.

37:
Recupero, as, aui, are, Przichodzę záś ku ſwe=
38:
mu/ doſtáyę/ oſięgam. Recuperare liberta=
39:
tem, Wybić ſie z niewoley. Veterem belli
40:
gloriam recuperare, Stárádawną chwa=
41:
lę y cześć woyenną záś oſięgnąć. Ius ſuum
42:
recuperare, Záś ku ſwemu práwu przyśc.
43:
Si hominem per te recupero, Yeſli záś
44:
k niemu przes cię przidę. Aliquam hone=
45:
ſtatis ſuæ partem recuperare, Popráwić
46:
záś nieco ſwey sławy.
47:
Recuperatio uerbale, Oſięgnienie/ prziście
48:
ku ſwemu.
49:
Recuperator, recuperatoris, Sędzia który
50:
był od pretorá ku oſobliwym ſpráwom wy=
51:
ſadzón/ podſędek.
Recupio



strona: 349


kolumna: a
R ante E.
Recupio,VideCupio.
Recuro,Curo.
Recurro,Curro.
Recuruus,Curuus.
Recuſo,Accuſo.
1:
Recutitus, a, um, pen. prod. Obrzezániec/
2:
któremu zwłaſzczá członek męski obrzezan
3:
yeſt/ żid.
4:
Recutilus legitur apud Martialem. Ex=
5:
ulceratus, Zrániony/ Zráżony.
6:
Redabſoluo idem quod Abſoluo apud
7:
Plautum.
8:
Redandruo, as, priſcum uerbum, Wra=
9:
cam ſie. pro Redire.
10:
Redandruare inquit Feſtus proprie dici=
11:
tur in Saliorum exultationibus, Cum
12:
præſul. Ampiruauit, quod eſt, motus
13:
edidit ei referuntur inuicē ijdem motꝰ.
14:
Redanſpicare, ſiue Redanſpicari, apud
15:
Plautum pro Inci pere, uel denuo au=
16:
gurium experiri, Obſoletum.
Redambulo,VideAmbulo.
Redamo,Amo.
Redarguo,Arguo.
Reddo,Do.
Redemptor,Redimo.
Redeo,Eo.
Redhibeo,Habeo.
Redigo, redigis,Ago.
Redimo,Emo.
Redemptio,Emo.
Redinteger,
Redintegro.
Integro.
Reditus,Eo.

18:
Redimio, is, iui, itum, ire, act. primæ con.
19:
Ex re & emio d interpoſitum. Com=
20:
poſitum, & e in i mutata, Ochędożam
21:
przipráwiam/ koronuyę/ około głowy oplatam
22:
Orno, corono, acupingo.
23:
Redimitus, a, um, pen. prod. Opiękrzony/
24:
Przipráwiony.
25:
Rdimiculum, li, miliebre capitis orna=
26:
mentum, Podobno czepiec/ tkanká/ tocze=
27:
nicá/ álbo ynſze ochędożenie które białe głowy
28:
ná głowie noſzą.
29:
Redipiſcor, redipiſceris, redeptus ſum,
30:
redipiſci, id eſt, aſſequi, Oſięgnąć/ doſtáć/
31:
Obſoletum apud Plautum.
32:
Rediuius, reiuij, ma. ſecund. Klęſzcz/ To
33:
yeſt Robak który ſie w skórę wpiye á pirwey
34:
nie odpádnie áż opiwſzi ſie krwie zdechnie.
35:
Græci κροτώνα uocant.
36:
Rediuia, æ, uel, Reduuia, æ, Vt quidam
37:
ſcribunt, Odwſtánie skóry y mięſá od páz=
38:
nokći. Morbus eſt. Legitur etiam in
kolumna: b
R ante E.349
1:
neutro genere Rediuium. Nam Redi=
2:
uire apud Veteres ſignificabat reſolue=
3:
re. Rozwięzáć/ Roſprowádźić.
4:
Redoſtio, id, iui, Gratiam referre obſole=
5:
tum.
6:
Redoſtit, id eſt, Redijt. Nonius.
7:
Reduncus, a, um, contrarium eſt Adun=
8:
co, Ná zad skrziwiony/ Ná zad odgięti.
Redulcero,VideVlcus.
Redundo,Vnda.
Refello,Fallo.
Refercio, refertus,Farcio.
Referio,Ferio.
Refero, Relatus,Fero.

9:
Refibulare pro Fibula retexere dixit
10:
Martialis.
11:
Referueo, Referueſco, Vide Ferueo.
12:
Rediuiuus, a, um, Vide Viuo.
Redoleo,VideOleo.
Redordior,Ordior.
Redormio,Dormio.
Reficio,Facio.
Refigo,Figo.
Refiguro,Figura.
Reflecto,Flecto.
Reflo, reflatus,Flo.
Refloreo,Floreo.
Refluo,Fluo.
Refocillo,Focillo. focus.
Refodio,Fodio.
Reformo,Formo.
Refoueo,Foueo.
Refractarius,Frango.
Refragor,Fragor.
Refreno.Frænū Fræno.
Refico,Frico.
Refrigeratorius,Frigeo.
Refrigeo,Frigeo.
Refringo,Frango.
Refugio. Refuga,Fugio.
Refugium,Fugio.
Refulgeo,Fulgeo.
Refundo, Refuſe,Fundo.
Refuto, Refutatio,Futo.
Regalis, le,Rego.
Regenero,Genero.
Regermino,Germino.
Regerminatio,Germino.
Regero, regeſtumGero.
Regia,Rego.
Regimen, regina,

13:
Reduco, reduces, Redux, Vide Duco.
14:
Refrina, æ, femin. faba quæ ex ſacrificio
15:
referri ſolet domum ex ſegete cauſa
16:
auſpicij, Feſtus.
NNRegelo



strona: 349v


kolumna: a
R ante E.
1:
Regelo, as, pen. cor. are, Záś rozmórznąć
2:
álbo odmárznąć.
3:
Regieſco, ueteres pro Creſco uſurparūt
4:
Calep.
5:
Regilla, læ, Nieyáki xtałt ſtároświeckiego
6:
odźienia.
7:
Regillus, lacus eſt in Algidæ ſyluæ in=
8:
greſſu, Calep.
9:
Reginoburgum, Alio nomine Auguſta
10:
Tiberij, Po niemiecku zową Regenſpurg.
11:
Vrbs Vindeliciæ ad Danubium in
12:
Germania.
13:
Regio, Regionatim, Vide Rego.
14:
Regium, oppidum Ciſalpinæ Galliæ
15:
cuius populi. Regini.
16:
Regius. Regno, Vide Rego.
17:
Reglutinoſus, a, um, Valde glutinoſum
18:
ſignificat, Plin. lib. 11. cap. 15. Inuſita=
19:
tum.
20:
Regum, Regnator, Regno, Vide Rego.
21:
Rego, regis, rexi, rectum, regere, Rządzę
22:
Pánuyę/ ſpráwuyę. Regere currum, Wo=
23:
źić wóz/ wóźnicą być.
24:
Regere ingenium alicuius, Spráwowáć/
25:
nauczáć kogo. Conſilio regere, Rádą
26:
ſpráwowáć. Rempub. regere, Rzeczą po=
27:
ſpolitą rządźić. Semetipſum regere, Sá=
28:
mego ſiebie rządźić.
29:
Regere, moderari, gubernare, admini=
30:
ſtrare Synonima. Regere diſciplina,
31:
Ná wodzy trzimáć/ To yeſt nie dáć ſwey wo=
32:
ley. Kárność mieć.
33:
Regendum iuuenem ſuſcipere, Ku vczeniu
34:
dobrych obyczáyów y nauk etc. Regere clauū
35:
Wiosłem zádniem łódź ſpráwowáć. Qui
36:
nimio dolore caput regere non po=
37:
teſt, Który dla wielkiego bolu nie może gło=
38:
wy podnośić.
39:
Regito, as, are, frequentatiuum apud
40:
Varronem, Vſtáwicznie rządzę/ pánuyę.
41:
Rectio, onis, fem. tert. uerbale, Pánowá=
42:
nie/ Rządzenie.
43:
Rector, & Rectrix, Rządźiciel/ Rządźicielká.
44:
Sprawcá/ Vrzędnik.
45:
Regimen, regiminis, neu. t. Páńſtwo/ Pá=
46:
nowánie/ Regiment.
47:
Rex, regis, maſc. tert. Król. Siue reges ſiue
48:
inopes erimus coloni, Acz królmi to yeſt
49:
bogátemi/ Acz vbogiemi będźiemy. Reges
50:
ærarij, Szácownicy álbo poborce ćy którzy
51:
ſzácunki vſtáwiáyą odbieráyą.
52:
Regina, æ, fe. p. Królowa/ Też rządźiećielká/
53:
Albo páni pánuyąca. Reginæ, Bogáte nie=
54:
wiáſty.
55:
Regulus, li, dimin. a rex, Królik/ Xiążę/
56:
Máłey kráyiny pan.
kolumna: b
R ante E.
1:
Reguli etiam dicuntur, Królewſzczy y Xią=
2:
żęcy ſynowie.
3:
Regulus item, Królik. Nomen auis.
4:
Regulus etiam, Báſyliſzek.
5:
Regius, a, um, Królewski. Bellum regium,
6:
Conditio regia, Królewski ſtan. Con=
7:
ſuetudo regia, Królewski obyczay. Orna=
8:
tus regius, Królewski vbiór. Principatus
9:
regius.
10:
Regius morbus, Zołta niemoc. a=
11:
lias Icteris Vrbs regia, Królewskie miá=
12:
ſto.
13:
Regia, æ, Królewski páłac. Regia uia, Wiel=
14:
ka drogá/ Gośćiniec też ſtolec á mieſzkánie
15:
królewskie.
16:
Regie, aduerbiū, Po krolewsku/ Po páńsku.
17:
Regie politum ædificium, Foremnie/ A
18:
koſztownie przipráwny dóm.
19:
Regifice aduerbium, pro regie, Cicer. 3.
20:
Tuſculana 77. inuſitatum.
21:
Regalis & hoc regale, Królewski. Nomen
22:
regale, Imię królewskie. Sententia rega=
23:
lis, Zdánie królewskie álbo też skazánie.
24:
Regale ſolum, Królewska dźiedźiná. Orna=
25:
tus regalis, Królewski vbiór.
26:
Regaliter aduerbium, idem quod Regie,
27:
Po królewsku. Metaphorice, Známinicie/
28:
Koſztownie/ Pyſznie.
29:
Regaliolus idem quod regulus cum re=
30:
fertur ad autem, Ptak królik.
31:
Regio, onis, fem. tert. Kráyiná/ Ziemiá/
32:
Dźiedźiná. Regiones urbis, Dźiedźiny
33:
miáſtá tego.
34:
Regnum regionibus continetur, Kró=
35:
lewſtwo z krayin á z dźiedźiny yeſt złożone.
36:
Regio & Ora idem.
37:
Regiones cœli uel orbis quatuor, Cztery
38:
kráyiny álbo ſtrony niebieskie. Videlicet,
39:
Ortus, Occaſus, Meridies. Septemtrio,
40:
Wſchód Zachód Słońcá/ Południe/ Pułno=
41:
cy. Natura & regio prouinciæ, Obyczáy
42:
y położenie kráyiny.
43:
Regionibus circumſcriptum uitȩ ſpa=
44:
cium, Wydźielony álbo zákryſzony wiek
45:
żywotá. Regionibus officij ſeſe conti=
46:
nere, Záchowáć ſie miedzy kreſy álbo w zá=
47:
kryſzeniu ſwoyey powinnośći. De recta re=
48:
gione deflectere, Z práwego kreſu álbo z
49:
práwey drógi wykroczić.
50:
E regione tanquā aduerbium ponitur
51:
in oratione, Ná przećiwko/ Przeciwko. E
52:
regione nobis, Proſto przećiwko/
53:
nam.
54:
Regionatim aduerb. Od yedney kráyiny do
55:
drugiey/ álbo od miáſtá do miáſtá.
Regnum



strona: 350


kolumna: a
R ante E.
1:
Regnum, regni, neut. ſecund. Królewſtwo
2:
Regnum item, Wſzeláka właſna máyętność
3:
y dźierżáwá. Sub Veneris regno mili=
4:
tat, Pod królewſtwem boginiey Veneris
5:
zołnierzuye/ To yeſt miłuye. Appetere re=
6:
gnum, Stáć o królewſtwo. Occupare re=
7:
gnum, Wiecháć y oſieść królewſtwo. Sub
8:
regno eſſe. W królewſtwie być/ pod królem
9:
śiedźieć nie pod miáſtem álbo ynſzą Zwierzch=
10:
nością.
11:
Deferre regnum alicui, Ządáć kogo ná
12:
królewſtwo.
13:
Regnum etiam, Zwierzchność/ Powściągá=
14:
nie. Vt, Illud ſuum regnum iudiciale
15:
oppoſuit.
16:
¶Interregnum, interregni, Czás ten po=
17:
ki królewſtwo wákuye/ Poki królá niemáſz/
18:
po śmierći królewskiey niżli drugiego obio=
19:
rą/ Wákowánie królewſtwá. Inire inter=
20:
regnum, Wſobić álbo wſádźić ſie miáſto
21:
zwiérſchnego páná ná ſtolec krolewſtwá wá=
22:
kuyącego.
23:
¶Interrex, interregis, Námieſnik álbo
24:
Adminiſtrator, Krolewſtwá áż do obránia
25:
królá.
26:
¶Interrex patricius. Namieſnik zacnego
27:
domu y záwołánia.
28:
Regno, as, are, act, prim. Pánuyę/ Króluyę.
29:
Alicui populo regnare, Być królem nie=
30:
którego ludu.
31:
Regnatum eſt imperſonale Liuius, Quia
32:
poſt Tatij mortem a ſua parte non e=
33:
rat regnatum, Z yego rodzáyu żaden po
34:
tym nie królował. Regnata fœminis
35:
gens, Od niewiaſt/ álbo przes białe głowy
36:
rządzona. In quibus regnas, W których
37:
ty kroluyeſz. To yeſt nád kim maſz zwierſch=
38:
ność/ które rządźiſz y ſpráwuyeſz.
39:
Regnare etiā ſignifi, Mieć wielką powagę
40:
y záchowánie. Hic tu regnas, Tyś tu królem/
41:
Ty tu maſz co chceſz/ wſziſcy ſie ciebie wſtydá=
42:
yą.
43:
Regnator, uerbale maſc. rert. Pan/ Rzą=
44:
dźiciel/ Sprawcá.
45:
Regnator agelli, Kmieć troſzkę zagonów
46:
máyący.
47:
¶Compoſi. a Rego, Arrigo, arrigis,
48:
pen. cor. arrexi, arrectum, arrigere,
49:
Podnieść/ Náſtorzić álbo roztárcháć/ Roz=
50:
kudłáć włoſy. Arrige aures Pamphile
51:
Terent. Náſtórz vſzy Pámphile/ To yeſt
52:
słuchay słuchay pilnie. Arrigere aliquem
53:
ſeu alicuius animum, Pokrzepczić kogo/
54:
Dodáć mu dobreyotuchy/ ſercá/ Nádźieye do
55:
brey przidáć.
kolumna: b
R ante E.350
1:
¶Arrectus, a, um, Náſtorzony. Arre=
2:
ctus animus ad bellum, Náſtorzona
3:
chuć ná bitwę/ To yeſt chutliwa/ Gotowa.
4:
Arrexit mihi aures ſuo ſermone, Ná=
5:
ſtorzył mu vſzy ſwoyą mową. To yeſt pocieſzył
6:
mie. Dodał mi dobrey myśli.
7:
¶Arrectarius, a, um, ab arrectum ſu=
8:
pino, ut aſſer arrectarius, Podnieśiona
9:
deſzczká która zwłaſzczá proſto ſtoyi.
10:
¶Arrectio, onis, uerbale, Náſtorzenie.
11:
¶Corrigo, Nákrzepczam záś y proſtuyę.
12:
Metaph. Popráwiam/ Polepſzam/ Karzę.
13:
Corrigere mendum, Pobłądznie po=
14:
prawić.
15:
Corrigere, emendare &c. Corrigere
16:
aliquem, Skáráć kogo/ Złáyáć. Aliquem
17:
ad frugem corrigere, Polepſzić kogo.
18:
Vinum corrigere, Nápomináć ku dobrym
19:
obyczáyóm. Vitia ſenectutis ſtárośći á
20:
vłomnośći pilnośćią máyą być popráwione.
21:
Corrigere ſeipſum, Sam ſie vznáć/ vba=
22:
czić.
23:
Corrector, oris, maſc. tert. Popráwiciel/
24:
Nápráwiácz/ Polepſzácz/ Nápráſzczácz.
25:
¶Corrector at Emendator idem.
26:
¶Correctio, onis, fem. tert. uerbale fe.
27:
Popráwienie/ Polepſzenie. Cic. Hæc eſt
28:
correctio philoſophiȩ ueteris & emen=
29:
datio, Popráwienie ſtarádawney Philoſo=
30:
phiey á mądrośći.
31:
¶Correctio figura apud Rhetores,
32:
Quæ tollit id quod dictum eſt, & eo
33:
aliquid magis idoneum reponit, Po=
34:
lepſzenie.
35:
¶Dirigo, Proſzczę/ Składam/ Zmierzam/
36:
Sciągam. Acies dirigere pro ordinare,
37:
Woyská vſzikowáć. Cum ad Mutinam
38:
iter dirigerem, Gdym byl złożił drógę do
39:
Mutyny/ To yeſt gdym ſie był vdał ná dró=
40:
gę/ álbo gdym ſie do Mutyny przibliżał. Ad
41:
animi bona uel mala dirigenda om=
42:
nis oratio eſt, Direxit eam a media li=
43:
nea ad leuam, Puśćił vchylił z pośrzredni
44:
liniey ná lewą ſtronę. Dirigere artes
45:
ſuas ad uoluptatem, Sciągnąć nauki
46:
ſwoye ná roskoſzy/ To yeſt ná roskoſz ſie bráć
47:
y ſádźić. Ad ſcopum dirigere, Ku celo=
48:
wi zmierzáć. Vitam ſuam ad normam
49:
rationis dirigere, Spráwowáć ſie wedle ro=
50:
zumu. Dirigere aliquid ad ſimilitudi=
51:
nem alterius, Nieco proſtowáć ná xtałt
52:
czego drugiego. Vtilitate officium diri=
53:
gere, Posługę ſwą zá pożitkiem nieść/ álbo
54:
wedle pożitku obrácáć/ kto więcey da temu zá=
55:
biegáć.
NN 2Dirigere



strona: 350v


kolumna: a
R ante E.
1:
Dirigere omnia uoluptate, Wſziſtko ná
2:
roskoſz ſádźić. Eius tota ſimilitudo ad
3:
ſuccum Porri dirigitur, Wſziſtek ſmák
4:
yego ná czoſnkowy ſie ſuk ſciąga Dirigere
5:
aliquem ad rectum iter, Náprowádźić
6:
ná práwą drógę. Aliquem ad ſuam opi=
7:
nionem dirigere, Prziwodźić ná ſwoye
8:
mniemánie.
9:
Dirrectus, a, um, participium, Proſty/
10:
Náproſzczony. Directi pedes, Directus
11:
ordo. Directum iter, Proſta.
12:
¶Directe ſiue Directo aduerbium,
13:
Proſto/ Po proſtu.
14:
Directio deorſum ferri, Proſto ná dół
15:
páść/ Lecieć.
16:
¶Directarij qui in aliena cœnacula ſe
17:
dirigant furandi animo Vlpianus.
18:
¶Erigo, Podnoſzę/ Proſto poſtáwiam.
19:
Erigete ſcalas ad mœnia, & ad mu=
20:
rum, Drabi prziſtáwić ku murowi. Erige=
21:
re caudam falcatam in ſubliuie, Pod=
22:
nieść ogón w zgorę nád ſię.
23:
Erigere in gradus, Podnieść ná nogi. In
24:
cliuum capitolinum erigunt aciem,
25:
Szikuyą. Erigere aculeos iudicum in
26:
reum.
27:
Erigere criſtas, Grzebień podnieść/ To yeſt
28:
Pyſznym á nádętym być. Prouerb. Affli=
29:
ctum erigere, Nędźnego podnieść/ To yeſt
30:
ſpomoc. pocieſzić. Erigere afflictam pro=
31:
uinciam, Rátowáć. Animos erigere,
32:
Pokrzepczić/ Smiáłośći á ſercá dodá. Ani=
33:
mos erigite ad audiendum, Posłuchay=
34:
cie pilnie/ Ocuccie ſie. Erigitur animus
35:
expectatione rerum bonarum, Poda=
36:
wa mi ſerce yákiś dobrey nádźieye.
37:
Magnus animus & erectus, Cziſte ſer=
38:
ce y mężne. Animus erectus & minime
39:
perturbatus idem, Namniey nie boyáźny.
40:
Aures erigere & animum intendere,
41:
Náſtorzić vſzy. Erigite mentes aureſ ue=
42:
ſtras, Podnieście wáſze ſercá y vſzy náſtorz=
43:
cie/ To yeſt chcieycie báczić/ rozumieć co mó=
44:
wią.
45:
Expectationem alicuius erigere, Po=
46:
cieſzić kogo w yego nádźieyi. Erectis omni=
47:
bus expectatione nouarum rerum,
48:
Gdy wſzelki czuhał á czekał y godźił náno=
49:
winy.
50:
Erigere ad ſpem & in ſpē, Nádźieye do=
51:
dáć.
52:
¶Erectus. a, um, nomen ex participio,
53:
Cice. Erectior ſenatus erat, Był nieco
54:
tráfnieyſzi y Rządnieyſzy/ Mężnieyſzy/ Lep=
55:
ſzy. Erectione animo eſſe, Cziſtego ſercá
56:
być. Ochotnieyſzym.
kolumna: b
R ante E.
1:
¶Pergo, Idę/ Pochadzam/ Poſtępuyę.
2:
Nunc ad eum pergam, Teras póydę ku
3:
niemu. Hac pergito, Tędy ydź. Horſum
4:
pergunt, Tędyć ydą/ k nam ſie máyą. Per=
5:
gere iter, Drógi ſwoyi pátrzáć/ przed ſię yść
6:
Perrexi Romam perueni, Pergit
7:
ire ad Phanorinum, Chce yść/ Gotuye ſie
8:
do Phárnorinum. Pergam at inſequar
9:
longius, Póydę yeſzcze dáley. Pergere per
10:
mare, Przes morze ſie wieść. Pergo præ=
11:
terita, Opuſzczam przeſzłe á záſtárzáłę rzeczy.
12:
Item pergere, Trwác/ Przed ſię pochodźic á
13:
poſtępowác dáley. Si perrexerit in ſtudio
14:
literaram, Potrwáły w naukách. Simo=
15:
leſtus pergis eſſe iam intro arripire,
16:
Nie chceſzli mie przeſtác trapić á przikri mi
17:
byc. etc.
18:
Perge tu, Pátrz ty ſwego. Perge ad cæ=
19:
tera, Powiedáy co ſtoyi dáley/ Pergit in
20:
mea maledicta. Przed ſię mi łąye/ Złorze=
21:
czy etc. Perge ut cepiſti, Poſtępuy/ Pochodź
22:
Popráwuy ſie yákoś począł. Perge reliqua/
23:
geſtio ſcire iſta omnia, Prowadz rzecz
24:
áż do końcá/ bárzo rad tego słucham. Pergite
25:
animo forti Lacedemonij, hodie forte
26:
apud inferos cœnabimus, Bądźcie do=
27:
brey myśli Lácedemonowie dźiś będźiem w pie=
28:
kle na wieczerzi/ To yeſt będźie álbo tám álbo
29:
ſám álbo zysk álbo ſtrátá.
30:
Domum ire pergam obo plurimum eſt
31:
quod agam, Póydę do domu tám naydę
32:
co będę miał czinić. Ad fores ſuſpenſo
33:
gradu placide ire perrexi, Chciałem z
34:
lekká ná przednich pálcách co naćiſzey do drzwi
35:
prziſtępić.
36:
Perge in uirum, Rość ku męſtwu. Si per=
37:
rexiſſet in ſtudio Philoſophiæ, By ſie
38:
był przedſie vczył. Pergin, Comicum eſt
39:
pro pergis ne, Nie chceſz przeſtáć/ przed
40:
ſię idźieſz/ ták żes ociętny.
41:
Pergin uero pergere? Cóż tákżeś ſie yuſz
42:
ná to vdał.
43:
¶Porrigo, Roſciągam/ Też podawam/
44:
Podáyę. Porrigere in latitudinem, Ná
45:
dłużą ſie rościągnąć. Porrigit ſeſe mons
46:
in rectum, Roſciąga álbo vkázuye ſie górá
47:
po proſtu. Ne digitū quidē porrigere in
48:
rem aliquā, I paluſzkiem ſie którey rzeczy nie
49:
dotknąć. Cui ciui ſupplici non illa de=
50:
xtra inuicta, & fidem porrexit & ſpem
51:
ſalutis oſtendit, I komu ręki nie śćiągnął
52:
y komu łáski nie okazał. Herbam porri=
53:
gere prouerbium, Tráwę podáć/ To yeſt
54:
podáć ſie/ Znáć ſie być zwicieżonym. Porri=
55:
gere manum, Podáć rękę/ Prziwitáć. Et
56:
Metaph. Spomoc/ Rátowáć. Porrigere
manum



strona: 351


kolumna: a
R ante E.
1:
manum in menſam, Sciągnąć rękę ná
2:
ſtół/ yeść.
3:
¶Porectus, a, um, Roſciągniony/ Dłu=
4:
gi. Przewlekły. Porrecta in latitudinem
5:
ſtabula, Ná ſzerzą przewlekłe.
6:
Porrectus aliquando nomen eſt, Vt,
7:
Porrectiore fronte loqui, Weſeley/ Ocho=
8:
tniey/ Swiebodniey mówić.
9:
¶Exporrigo, Wyciągam. Exporrigere
10:
manum, Wyciągnąć rękę. Exporrige
11:
frontem, Ey bądz dobrey myśli/ Wy=
12:
ciągni czoło.
13:
¶Exporrectio, onis, fem. tert. Wy=
14:
ciągnienie. Surgo cum compoſitis Vi=
15:
de ſuo loco.
16:
Regredior. Regreſſus, Vide Gradior.
17:
Regula, læ, fem. p. Norma qua lineæ di=
18:
riguntur, Sznur álbo linia do proſtowá=
19:
nia á w práwą miárę czinienia czego. Meta=
20:
pho. Breuis rerum præceptio, Kró=
21:
tká nauká álbo drógá ku poſpolitey nauce.
22:
Regula philoſophiæ, proba, regula
23:
Habere regulam qua uera & falſa di=
24:
ſcernatur, Mieć probę álbo naukę dobre
25:
rzeczy od złych rozeznawánia. Mediocrita=
26:
tis regula, Miernośći nauká. Demo=
27:
ſtehenis norma orationis & regula,
28:
Przikład niepoſpolitego wymówce.
29:
Exemplum & Regula idem. Ad regu=
30:
lam dirigere, Wedle proby á práwey náuki
31:
proſtowáć.
32:
Regale etiam dicitur, Nieyáki koſzyk do
33:
oliwek należący.
34:
Regularis & hoc regulare, quod ſecun=
35:
dum regulam eſt, Vproſtowány/ Vmiár=
36:
kowány/ álbo co ſie poſpolitey náuki dźierży
37:
y wedle niey ſpráwuye.
38:
Et Metaph. Rządny/ Státeczny/ álbo któ=
39:
ry wedle vrzędu ſwego y powinnośći ſwey
40:
ſpráwuye/ Nie wykrácza z niego nic ná
41:
vkoś áni ná ſtronę.
42:
Regulare aes, Miedź która ſie łatwie da
43:
ciągnąć/ Roſpłáskowáć/ wolna miedź.
44:
Regulariter aduerbium, Wedle ſznuru ál=
45:
bo liniey/ vmiárkownie.
46:
Et Metaphori. Rządnie/ Niewykrocznie/
47:
Poſtępnie.
48:
¶Irregularis, re, Nieproſty/ Nieuproſto=
49:
wány/ Nieumiárkowány/ Niepoſtępny/
50:
Nietráfiáyący/ Niedźierżący áni ſie mogący
51:
przigodźić ná regulę álbo poſpolitą naukę.
52:
Vt uerbum irregulare, Które ſie nie=
53:
dźierży poſpolitey reguły.
54:
¶Irregulariter aduerbium, Nie wedle
55:
nauki poſpolitey.
56:
Regulo, as, are, Proſtuyę/ Vmierzam.
57:
Reguſto, as, are, Záś z nowu koſztuyę/ Vi=
58:
de Guſto.
kolumna: b
R ante E.351
1:
Reijcio, Reiectus, Reiectio, Reiectanea,
2:
Reieculæ, Vide Iacio.
3:
Reintegrare pro Redintegrare inuſita=
4:
tum, legitur apud Liu 6. Bello Punico.
5:
Reniuitare inepta compoſitione in Bi=
6:
blijs legitur, Powtóre w gośćinę prośić.
7:
Reiteratio uerbale a uerbo Reitero, Pow=
8:
tarzánie.
9:
Relatio, Relator, Relatus, Relatiuum, Vi=
10:
de Fero.
Regulus,VideRego.
Relangue,Langueo.
Relaxus, Relaxo,Laxus.
Relego, Relegatio,Lego, as.
Relego, Relectio,Lego, is.
Releuo,Leuo.

11:
Relicinus, pen. prod. in occipitur refugi=
12:
ente capillamento recriſpum Obſolet.
13:
Religio, onis, fem. tert. Boża służbá/ Bogo=
14:
boyność/ Nábożeńſtwo/ Chwałá boska.
15:
Religio aliquando ponitur por Metu,
16:
uel ſollicitudine, Miáſto obawánia/ Tro=
17:
ski y Stáránia/ Albo obciężliwośći ſumnie=
18:
nia. Nam nihil dicere mihi religio eſt.
19:
Terent. Nie godźimi ſie/ álbo nie śmiem nic
20:
zátáyić/ Zámilczeć.
21:
Hinc dicimus religionem inijcere, W
22:
boyaźń á w ſtáránie wpráwić. Quod alias
23:
conſcientiæ metum incutere, Náruſzić
24:
komu ſumnienia.
25:
Religione exoluere, Z boyáźni y z myś=
26:
lenia wybáwić. Religione colere, Pánu
27:
bogu pilnie służić/ Nábożnym byc/ Mieć Bo=
28:
gá przed oczymá. Cultum Dei ſuſcipere &
29:
puram religionem, Práwą wiárę/ y prá=
30:
wą służbę bożą prziyáć. Religio officij,
31:
Pilnowánie ſwego vrzędu. Obligare uel
32:
reſtringere religione, Poprziſiąc kogo/
33:
Obowięzáć yego ſumnienie ku wypełnieniu
34:
tego álbo owego.
35:
Venire in religionem re aliqua dici=
36:
tur, W boyázń y w lękánie prziść gdy ſie
37:
zwłaſzczá ludźie którey rzeczy lękáyą. In re=
38:
ligionem uertere, Sumnienie komu vcżi=
39:
nić. Inducere religionem, idem.
40:
Religio eſt mihi, Nie śmiém/ Miáł bym
41:
zá to obciążone ſumnienie/ Boyę ſie Bogá.
42:
Eximere religionem idem quod exol=
43:
uere, Religione tangi, Bać ſie Bogá.
44:
Exemplar antique religionis, Przikład
45:
ſtárádawnego nábożeńſtwá/ y Boskiey służ=
46:
by. Cum intelligetis qua religione
47:
dicāt, Gdy wyrozumicie yáką wiárą á yáką
48:
vprzeymością mówią. Pactorum fœde=
49:
rum religionem & fidem nunquam
50:
iſta natio coluit, Nigdy ten lud przimie=
51:
rza y wiáry nie dźierżał.
NN 3Religio=



strona: 351v


kolumna: a
R ante E.
1:
Religioſus, a, um, Bogoboyny/ Nábożny.
2:
Homo religioſus, Bogoboyny człowiek.
3:
Religioſus locus, Poświęcone mieyſce.
4:
Religioſi dies, Stráſzne álbo przeklęte dni
5:
dla nieyákiey złey przigody/ która ſie w ten
6:
dzień ſtáłá. Vide ſupra Ater.
7:
Delubrum religioſum, Swięte mieyſce.
8:
Religioſum eſt id facere, Boże vchoway
9:
tego vczynić/ Zábiye pán Bóg.
10:
Religioſus aliquando idem quod ſu=
11:
perſticioſus, Bożek/ Nábożnik.
12:
Religioſe aduerbium, Pilnie/ Nabożnie/
13:
Bogoboynie. Templum aliquod reli=
14:
gioſiſsime colere, Pilnie/ Częſto á gęſto
15:
náwiedzáć.
16:
Religioſe teſtimonium dicere, Wiernie á
17:
s dobrym ſumnieniem świádectwo dáć. Reli=
18:
gioſiſsime amicitias colere, Vprzeymym
19:
w prziyáźni być. Commendo tibi officia
20:
mea quam poſſum religioſiſſime, Zá=
21:
liecam służby ſwe yáko nápilniey mogę.
22:
Religioſitas, atis, Ineptum nomen in Bi=
23:
blijs pro religioſitate.
24:
¶Irreligioſus, a, um, Niebogoboyny/
25:
Nienabożny/ Niepobożny/ Przesduſzny.
26:
Irreligioſum ratus ſacerdotes publi=
27:
cos ſacra populi Romani pedibus
28:
ire, Zdáło mi ſie być niepobożnie áby ducho=
29:
wieńſtwo Rzymskie miáło pyeſzo chodźić.
30:
¶Irreligioſitas, atis, in Biblijs tantum
31:
legitur nimium dura dictio, Niepo=
32:
bożność/ Beſduſzność.
33:
Religio, Religatio, Vide Ligo.
34:
Relinquo, Reliquus, Relictus, Vide Lin=
35:
qus.
Relino,VideLino.
Reluceo,Luc uel Luceo.
Reluctor,Luctor uel Lucta.
Reluo,Luo.
Remancipo,Mancipiū, uel man
(cipio.
Remando,Mando.
Remaneo,Maneo.
Remanſio,Maneo.
Remeo,Meo.
Remecior,Mecior.
Remigo,Remus.
Remigro,Migro.

37:
Remano, as, pen. prod. remanere id eſt
38:
repetere, Obſoletum, & Remanare re=
39:
fluere Lucretius.
40:
Remeculi nauigiorum genera Sipont.
41:
Remedium, Vide Medium uel Medior.
42:
Remeligines remoræ apud Plaut. Zawá=
43:
dy/ Omieſzkánia.
44:
Rememoror. raris, rari, Barbare dicitur
45:
in Biblijs pro Reminiſci.
kolumna: b
R ante E.
1:
Remandare probat Calep. ex Columel.
2:
lib. 2. cap. 17 uel etiam ſenas partiti cō=
3:
plures tale Oleaſter remādauerunt ubi
4:
legendum Taleolas terræ mandaue=
5:
runt.
6:
remigero, as, are, pro remigrare, Obſo=
7:
letum.
8:
Reminiſcor, Reminiſcentia, Vide Memini.
9:
Remo, remis, remere, pro repetere, Wró=
10:
ćyć ſie. Apud Ennium Obſoletum.
11:
Remorbeſcere in morbū recidere obſo=
12:
letum.
13:
Remores, p. co. aues in auſpicijs dicūtur,
14:
quæ acturum aliquid remorantur,
15:
Feſtus.
16:
Remoria locus in ſummo Auentino ur=
17:
bi, Remus de urbe condita fuerat au=
18:
ſpicatus, CC.
19:
Semulinus ager dictus eſt a Remo poſ=
20:
ſeſſus CC.
21:
Remunero, Remuneratio, uide, Munus.
Remitto, Remiſſus,VideMitto.
Remollio,Mollio.
Remora,Moror.
Remordeo,Mordeo.
Remoror,Moror.
Remoueo, Remotus,Moueo.
Remugio,Mugio.
Remulcus, Remulco,Remus.

22:
Remus, remi, m. Wiosło. Ventis remiſ
23:
in patriam omni feſtinatione prope=
24:
rare, prouerb. apud Cic. S wielkim pę=
25:
dem y kwápliwośćią.
26:
Remigo, as, are, Wieść ſie ciągnąć/ wio=
27:
słem.
28:
Remigiū, gij, Woyźbá/ Robienie wiosłem/
29:
Też towarziſtwo burſá ábráctwo tych któ=
30:
rzy wiosłámi robią ná wielkich łodźiách. Etiā
31:
transfetur ad aues, Ptáſzy lot álbo cią=
32:
gnienie precz.
33:
Remigatio, onis, uerbale idem quod Re=
34:
migium.
35:
Remulco, as, are, uerbum minus uſitatū,
36:
W máłey łódce wielką gálią cziągnę. Vel
37:
etiam, Z lekká á z nienacká ſie wiozę/ niedo=
38:
naglam wiosłámi.
39:
Remulcus, ci, ma. ſec. Máł łódká którą
40:
zwykli żegłarze przi wielkiey łodźy miewáć.
41:
¶Promulco, as, are, Nauis agi dicitur
42:
cumfune ducitu, Calepin. ſine autho=
43:
re.
44:
¶Eremigo, as, are, Wypływáć/ wyciągáć.
45:
Ren, renis, m. t pen. pro, Nérká. Renes,
46:
Nérki. E renibus laborare, Bolenie oko=
47:
ło nérek mieć.
48:
Renunculus, li, diminut. Néreczká.
Renanci=



strona: 352


kolumna: a
R ante E.
1:
Renanciſcor, eris, ſci, pro reprehendere
2:
Feſtus obſoletum.
3:
Renarro, as, aui, Powtóre powiedam. Vide
4:
Narro.
5:
Repagulum, li, n.. Zaworá/ Zaporá/ Rygel.
6:
Vide Pango.
7:
Reor, reris, ratꝰ ſum, reri, d. ſ. Mniemam/
8:
mam zá to/ Nadźiewam ſie. Rebantur fore
9:
ut aliquid, Nádźiewáli ſie czegoś nowe=
10:
go.
11:
Vt ego reor, Iáko ya mniema/ yle ſie
12:
mnie zda. Optimum factu ratus, Zdáłá
13:
mu ſie rzecż być pożiteczna.
14:
Ratum, Firmum, Fixum idem.
15:
Renūtio, Renūciatio, uide Nuncio, uel nūcius.
16:
Renouo, Renouatio, Vide Nouo.
17:
Renuntio, renūciatio, uide Nuncio, uel nuncius
Renaſcor,VideNaſcor.
Renauigo,Nauigo.
Renideo,Nideo.
Reno,Rheno.
Reniteo,Nitor, uel Niteo.
Renitor, renixus,Nitor, uel Niteo.
Renumero,Numerus, uel nu=
(mero.
Rentio, Renutus,Nuo.
Repandus,Pando. as.
Repango,Pango.
Reparco,Parco.
Reparo,Paro.
Repaſtino,Paſtinum.
Repecto,Pecten.
Repedo,Pes uel Pedes.
Repello, repulſusPello.
Rependo, repēſo,Pendo.
Repignero,Pignus.
Repleo,Pleo.
Replico,Plico.

19:
Repercutio, Repercuſſus, uide Percutio.
20:
Reperio, Repertitius, uide Pario.
21:
Replaudo, is, ere, pro repercutere, Cale=
22:
pinus ſine authore.
23:
Repens, repentis, Nagły/ Nienádźiány/
24:
prętki/ a/ e.
25:
Repens tumultus, Prętka nagła zwádá.
26:
Repens pauor, Nagła boyaźń. Repens
27:
fama allata, Prętká sławá.
28:
Repens & Expectatus contraria.
29:
Repentinus, a, um, idem quod repens,
30:
Nagły/ w oce mgnieniu.
31:
Repēte aduer. Z nagłá w oce mgnieniu/ hnet/
32:
Nátychmiáſt też mówią niektórzi. Senſim &
33:
repente contraria. Repente præter ſpē
34:
dixit, Hnet odpowiedźiał nád mniemá=
35:
nie.
36:
Repente & Euegiſtio, Synonima.
kolumna: b
R ante E.352
1:
Repentino, aliud aduerbium idem, Kwá=
2:
piąc.
3:
Replumbo, as, are, Odłutuyę. Odpoyam.
4:
Repo, repis, repſi, reptum, repere, neu. t.
5:
Láżę/ mknę ſie yáko robacy czynią.
6:
Repere etiam dicuntur radices, Rozráſtáć
7:
ſie/ miedzy kámienie wráſtáć. Repere in alti=
8:
tudinem, Mknąć ſie/ wzmykáć ſie w zgó=
9:
rę.
10:
Repto, as, are, frequentatiuum, Vſtáwić
11:
nie łáżę. Et per translationem, Leniwo
12:
ydę ledwey ſobą rucham.
13:
Reptare pennis dicuntur locuſtȩ, Trzpiá=
14:
táć skrzydłámi. Syluas inter reptare
15:
ſalubres, Horatius, W ſwieżych gáyách ſie
16:
przechodźić.
17:
Reptatus, huius reptatus, Láżenie/ mknienie
18:
ſie.
19:
Reptilis, le, Láżący. Hoc nomine uocātur,
20:
Wſzyſtko robáctwo łáżące.
21:
Repens, tis, participiū, ut repens humi,
22:
Lażąc po źiemi.
23:
¶Compoſita, Adrepo, is, ere, Prziłá=
24:
żę.
25:
Ad amicitiam alicuius adrepere, Me=
26:
taph. Przilizáć ſie w cziyę prziyaźń.
27:
¶Correpto ſimul repo, Weſpołek łá=
28:
żę.
29:
Correpere in nauem, Wemknąć ſie s kim
30:
drudim w łódź.
31:
Correpere intra murum per transla=
32:
tionem, W miáſto ſie wemknąć/ Ciąg=
33:
nąć.
34:
¶Irrepo, Włáżę/ Wmykam ſie. Metaph.
35:
Wſobiáć/ Włudźiáć ſie/ Wnęćić.
36:
Irrepere dicitur res aliqua, Z nienacká
37:
wniść w obyczay. Hæc iues primum ir=
38:
repſit in Italia, Pierwey ſie zápłónęłá
39:
zámnożyłá we Włoſzech. Irrepſit ſcabies,
40:
Swierzb ſie wyſypał. In tabulas publicas
41:
irripere, Potáyemnie być w mieysckie xięgi
42:
wpiſan. Libenter irripere in opinio=
43:
nem gratiæ alicuius, Rad ſie włudźić w
44:
to mniemánie do ludźi że nań kto łáskaw
45:
yeſt.
46:
Irrepi in hominum mentes diſſimula=
47:
tio, Z nienacká ſie wſobia miedzy ludźie
48:
chytrość.
49:
Cum cæteri aliquo modo irrepſe=
50:
runt in tabulas eorum municipio=
51:
rum.
52:
¶Obrepo fere idem, Obrepſit mihi
53:
ſomnus, Napadl mie ſen/ Z nienacká mie
54:
obſzedł.
55:
Statim te obrepet fames, Przipádnie
56:
hnet ná cię głód.
NN 4Sed



strona: 352v


kolumna: a
R ante E.
1:
Sed mors obrepet fortaſsis interim,
2:
Ale podobno przes ten czás śmierć ſnadź ná=
3:
bieżny/ Nádeydźie Adoleſcentiæ ſenectus
4:
obrepit, Młodość wnet ſtárość náſládu
5:
ye.
6:
Mirabiles imagines obrepunt in ani=
7:
mos dormientium, Dźiwne fántáſiye ná
8:
oczy lázą ſpiącym przes ſen/ Márzi ſie dźiw=
9:
nie/ bywa też mówiono. Obrepere ad ma=
10:
giſtratum, Z lekká á potáyemnie ſie ták
11:
włudźić w vrząd Item obrepere, Podeyść
12:
á oſzukáć kogo.
13:
¶Obrepto, as, are, frequentatiuum,
14:
Y tám y ſám bez przeſtanku łáżę.
15:
¶Obreptio, onis, Wemknienie/ Włudze=
16:
nie.
17:
Sic & Irreptio idem. Wſobienie/ Wnę=
18:
cenie.
19:
¶Perrepo, Przełáżę/ Przemykam ſie. Ne
20:
feles aut uipera perrepat, By kot álbo
21:
yáżczórká nieprzelázłá. Ne ad præſepia
22:
ſus aut gallina perrepat, Aby ſie ſwi=
23:
ná álbo kokoſz do złou yáko nie przitoczi=
24:
łá.
25:
Si uitis in aliena iugorum compluuia
26:
perrepſerit, Ieſli ſie wino ná ynſze roſzto=
27:
wánie przemknie.
28:
Perrepto, as, are, frequentati, Vſtá=
29:
wicznie ſie przechadzam.
30:
In latebris omnibus perreptaui quæ=
31:
rendo cōſeruam, Wſziſtkim kąty ſchodźił
32:
ſzukáyąć służebney dźiewki.
33:
Perreptaui uſ ad omne oppidum
34:
ad portam, ad lacum quo non? Prze=
35:
bieżáłám wſziſtko miáſto do brány/ do yeziorá
36:
á niewiem gdziem tile nie był?
37:
¶Propero, properis, Wyłáżam. Prore=
38:
punt e cauis terrȩ, Wyłáżą z yáskiń ziem=
39:
nych. Prorepere in luxuriem dicuntur
40:
radices uitium, Wyśilić ſie. Prorepen=
41:
tes oculi uitiū, Puſzczáyąceſie pączkowie ná
42:
winnicách. Subrepo ſeu Surrepo, ſubre=
43:
pit, Podłáżę/ Táyemnie ſie podmykam. Sub=
44:
repere alicui per Metaphor. Skráść
45:
ſie od kogo táyemnie.
46:
Sub tabulas ſubrepere, Pod dyle pod=
47:
leść. Subrepit hæc appellatio pau=
48:
latim, Ták z nienacká w obyczay weſzło.
49:
Subrepere animo dicitur res aliqua,
50:
ták z nienacká ná myśl wpáść/ Ná ſercu v=
51:
rósć.
52:
Hinc obliuionem cibi ſubrepere a=
53:
iunt, Powiedáyą że ták ná pámieći ſchodźił
54:
yż co yádł nie pámiętá.
55:
Repolleſcere pro Repulluleſcere, probāt
56:
quidam ex Columella lib. 4. cap. 24.
57:
ubi legitur Repulluleſcant.
kolumna: b
R ante E.
1:
Repono, Repoſitorium. Vide Pono.
2:
Repotia, repotiorum, neut. plurale tan=
3:
tum, Bieśiadká/ á Koláciya názáyutrz
4:
po weſelu v młodego páná.
5:
Quaſi reficiatur potatio dicta, Gdy ſie
6:
zwłaſzczá ráno Muskátellą/ Máłmaſią ál=
7:
bo gorzáłką po wczoráſzym przepiciu krzeź=
8:
wią.
Reporto,VidePorto.
Repoſco,Poſco.
Repræhendo,Præhendo.
Repræſento,Præſento uel Sum.
Reprȩſentatio,Idem.
Reprimo,Premo.
Repreſſus,Premo.
Reprobo,Probus uel probo.
Reprobus,Idem.
Repto, Reptile,Repo.
Repromitto,Promitto.
RepromiſſioIdem.

9:
Repropitiare in Biblijs Barbarum eſt
10:
uerbum pro reconciliare & pacare.
11:
Repubeſco, as, are, Odmłádzamſie. Vide
12:
Pubeſco.
13:
Repubeſco, as, are, quaſi ob rem puden=
14:
dam aliquam repello, Rozwodzę ſie s
15:
żoną. Albo yą odpuſzczam y zámietam od ſie=
16:
bie/ Gárdżę.
17:
Repudio conſilium quod primum in=
18:
tenderam, Terent. Odrzucam/ álbo nie
19:
podobami ſie tá rądá którąm był przed ſię
20:
wźiął.
21:
Lex repudiata eſt, Cicer. Skáżono tę
22:
vſtáwę/ Nie przyęto tego ſtátutu.
23:
Repudiatus, repetor, Wzgárdzony záś
24:
bywam żądány.
25:
Repudiare & Recipere contraria, Ve=
26:
beficium repudiare, Zgárdźić dobro=
27:
dźieyſtwo.
28:
Conditionem repudiare æquiſſimam,
29:
Nie chcieć prziyąć ſpráwiedliwych poſtęp=
30:
ków/ nie chcieć przeſtáć ná bárzo słuſznych po=
31:
ſtępkách.
32:
Gratiam alicuius repudiare, Zgárdźić
33:
łáską cziyą.
34:
Obſeruationem alicuius repudiare &
35:
aſpernari, Nie chcieć ſie dáć proźbámi v=
36:
żyć.
37:
Illud non repudio, Nie gárdzę tym nie
38:
odrzucam tego.
39:
Voluntatem alicuius repudiare, Chu=
40:
cią cziyą zgárdźić
41:
Repudiata alicuius authoritas, Zgár=
42:
dzona powagá.
Sed



strona: 353


kolumna: a
R ante E.
1:
Sed proprie dicitur de Remouenda
2:
uxore uel marito, Repudiare, Rozwieść
3:
ſie s żoną. Hinc repudium, Rozwód.
4:
Libellus repudij, Záłobá przed ſędzią ná
5:
piśmie dána ná którey bywáyą oſięgnione
6:
przicziny rozwodu.
7:
Repudium, alicui mittere & libellum re=
8:
pudij mittere, Rozwieść ſie. Renunciare
9:
repudium idem.
10:
Repudiatio ſupplicum, Vzgárdzenie mo=
11:
dlącemi.
12:
Repudioſus, a, um, apud Plautum, Vt,
13:
Reſpudioſæ nuptiæ Obſoletum.
RepueraſcoVidePuer.
Repugno, repugnāsPugno.
Repullulo,Pullulo.
Repulſa, Repello,Pello.
Repumicare,Pumex.
Repumicatio,Pumex.
Repungo,Pungo.
Repurgo,Purgo.
Reputo,Puto.
Requies, Requieſco,Quies.
Requiro,Quæro.

14:
Res, rei, fem. quin. Rzecz/ Wſzeláká ſpráwá/
15:
przicziná/ potrzebá/ máyętność/ mienie/ bo=
16:
gáctwo.
17:
Res ſemper aliquid apportat noui. Sko=
18:
ſztowánie przinieſie ſobą záwżdy co nowego.
19:
Ad rem redi, Wróć ſie zás k rzeczi. Omnē
20:
rem ſcio ut ſit geſta, Wiem wſziſtkę rzecz
21:
yáko ſie ſtáłá Salua res eſt, O dobrze chwałá
22:
bogu. Illos duos pro re tollebas una,
23:
Obiemáś dokuczał wedle twey przemożnoś=
24:
ćy.
25:
Res familiaris, Wſzelka yego máyętność/ Go=
26:
ſpodárſtwo/ ſtatki domowe.
27:
Res priuata idem.
28:
Reſpublica, Rzecz poſpolita/ to yeſt poſpolity
29:
ſtan/ y pożytek poſpolitego człowieká. Ca=
30:
peſſere rem publicam, Rzeczą poſpolitą
31:
ſpráwowáć/ rządźić y oney bronić.
32:
Accedere ad Rem publicam. Być ná
33:
yáki ſtolec doſtoynośći á ſtan Rzeczi poſpoli=
34:
tey wźiętym.
35:
Quid tibi cum illo rei eſt, Co maſz s nim
36:
żá ſpráwę. Non ab re, Nie beż przicziny.
37:
Nie dármo.
38:
Aliquantulum ad rem eſt auidior,
39:
Prziskępſzym yeſt. Attentus ad rem
40:
idem.
41:
Amicos res inuenit, Bogáctwá náyduyą
42:
prziyacielá.
43:
Res eos iam pridem deficere cepit,
44:
Dawno ym poczęło ſchodźić ná doſtátku y
45:
máyętnośći.
kolumna: b
R ante E.353
1:
Rem habere, Bogátym być. Rem auge=
2:
re, Máyętnośći pomnáżáć. Nunquam
3:
rem facies, Nigdy ſie ták nie zbogá=
4:
ćiſz.
5:
Quibus re ſalua profueram, Poki
6:
yeſzcze co mieli/ Poki cáłe bogáctwá mieli.
7:
Non eſt e re noſtra, Nie godźi ſie nam/
8:
Nie nieśie nam tá rzecz pożitku.
9:
In rem tuam eſſe puto, Mam zá to żeć
10:
to pomoże/ że to zá tobą czini.
11:
Cogito quod res eſt, Myślę to co
12:
prawdá yeſt/ álbo yáko ſie rzecz ſámá w ſobie
13:
ma.
14:
Re ipſa expertus ſum, Skoſztowałem
15:
tego vczinkiem/ álbo doświádcziłem ſie ſam
16:
przes ſię álbo rzeczą ſámą. Si non re ipſa
17:
tibi iſthuc dolet, Ieślić tego w prawdźie=
18:
nie żal.
19:
Vides quantum diſtet a re ipſa at
20:
ueritate, Widźiſz yáko ſie dáleko s prawdą
21:
y s rzeczą miya. E re nata melius fieri
22:
haud potuit quam factum eſt, Nie mo=
23:
gło ſie lepiey z rzeczy tráfić yáko ſie tráfi=
24:
ło.
25:
Multum habent gratiæ ſi inter dicen=
26:
dum e re ipſa nata uideantur, Bárzo
27:
wielką máyą wdźięczność gdy ſie ták ſámi z
28:
ſiebie w rzecz przitráfią. Antonij collo=
29:
quium cum heroibus noſtris, pro te
30:
nata non incommodum, Wedle xtałtu
31:
á potrzeby tey rzeczy/ etc.
32:
Rem habere cum uiro dicitur mulier,
33:
S mężem ſpáć. Res tua agitur, Twoyá
34:
ſie rzecz dźieye.
35:
Si in rem eſt utri ut fiat accerſi iube,
36:
Ieſtli tá rzecz obiemá pożitek nieſie/ káz ich zá=
37:
wołáć.
38:
Ita rem illi eſſe dicito, Powiedź że ſie ták
39:
rzecz ma/ Ná tym rzecz ſtoyi.
40:
Rem habere cum aliquo, Mieć nie=
41:
yáką ſpráwę s kim. Verba ad rem con=
42:
ferre, Vczinkámi słów podeprzeć.
43:
Simulare mortem uerbis, re ipſa ſpem
44:
uitæ dare. Res uxoria, Małżeński
45:
ſtan.
46:
Quam cito tandem adijcies animum ad
47:
rem uxoriam, Kiedyſz ſie tym wżdy oże=
48:
niſz.
49:
Res mihi eſt cum illo, Mam s nim nie=
50:
co ſpráwowác. Rem uel res agere, Woy=
51:
nę wieść.
52:
In Arabico ſinu res gerente Cæſare
53:
Augusti filio. Gdy Ceſarz woyował w
54:
Arábiey etc.
55:
Res Romana erat ſuperior, Rzimiánie/
56:
Rzymſzczy zołnierze przepomagáli.
Rebus



strona: 353v


kolumna: a
R ante D.
1:
Rebus ſuis diffidere, Wątpić w ſwych rze=
2:
czách Res ipſa indicat, Sámá rzecz przes
3:
ſię mówi. Re iuuare, Vczinkiem pomoc nie=
4:
tilko słówy/ obietnicámi. Quam ob rem
5:
A przecz/ á dla czego. Quam ob rem id
6:
tandem, A dla czegoſz by to tákowe=
7:
go.
8:
Si talentum rem reliquiſſet decem pri=
9:
mus eſſes cognitus. Terent. By był dźie=
10:
śięć tyſięcy koron zoſtáwił tedy by ty był
11:
pierwſzy potomek do nich. Non capitis eius
12:
res agitur, Nie idźie mu o głowę.
13:
Re uera duæ dictiones ſunt, aut unica
14:
uice aduerbij, Záprawdę/ Wprawdźie/ O
15:
prawdę. Velut ſi re uera pugnēt, Iákoby
16:
ſie w prawdzie potykáli. Alias res agere,
17:
Nie mówić nic k rzeczy/ Iuſzemi ſie rzeczámi
18:
pętáć.
19:
Rem miſeram aduerbium dolentis, O
20:
neſtetis/ O nędza rzeczy. Negas tantam
21:
ſimilitudinem in rerum natura eſſe,
22:
Ieſteś przećiwko temu álbo przećiwiſz ſie tá=
23:
kowemu przikłádu/ żeby to ná ſwiecie nie
24:
było.
Reſaluto,VideSaluto. Salus
Reſarcio,Sartio. uel ſartor
Reſcindo,Scindo.
Reſcio, Reſciſco,Scio.
Reſcribo,Scribo.
Reſeco, Reſectio,Seco.
Reſecro,Sacer.
Reſedo,Sedo.
Reſero,Sera.
Reſideo, Reſidēs,Sedeo.
Reſido,Sedeo.
Reſigno,Signum.
Reſilio, Reſulto,Salio.
Reſipio, reſipiſco,Sapio.
Reſiſto,Siſto.
Reſoluo,Soluo.
Reſono,Sono.
Reſorbeo,Sorbeo.
Reſpecto, reſpectꝰSpecio.
Reſpergo, reſperſꝰSpargo.
Reſpicio,Specio.
Reſpiro,Spiro.
Reſpiratio,Spiro.
Reſplendeo,Splendor.
Reſpondeo, ſum,Spondeo.
Reſpuo,Spuo.
Reſtagno,
Reſtagnatio,
Stagnum.

26:
Reſeda herba apud Plin.
27:
Recula, læ, diminutiuum, Rzeczká/ spraw=
28:
ká.
kolumna: b
R ante E.
1:
Realis & hoc reale, Rzeczny/ yſtotny. Rea=
2:
lis actio, quæ in bona tantum exten=
3:
ditur, non in perſonam CC. Spráwá/
4:
ná máyętnóść ſie ściágącyácá nie ná oſo=
5:
by.
6:
Reſes, reſidis, pen. cor. om. Leniwy/ prożnu=
7:
yący. Reſes aqua, Stoyąca/ wſmiardła wo=
8:
dá. Reſes animus, Gnuśny vmysł/ Nie=
9:
czerſtwy.
10:
Reſinius, a. um, ex re & ſinius Vide ibi=
11:
dem.
12:
Reſina, æ, ſecund. Zywicá.
13:
Reſina Therebinthima, Z ſtego drzewá
14:
płynąca żywicá.
15:
Reſinaceus, a, um, Zywici podobny.
16:
Reſinatus, a, um, Vżywicony/ żywicą polá=
17:
ny. Vinum reſinatum, Zywicą przemie=
18:
ſzáne álbo nátrącáyace żiwycą.
19:
Resinoſus, a, um, Pełny ziwice.
20:
Roſinio, nis, pen. corep. ſeui. reſitum, e=
21:
re, pro Deſerere, legitur apud Cicero.
22:
ad Quint. fratrem lib. 5. Vbi Bude=
23:
us cenſet legendum Reſignare.
24:
Reſtibilis & hoc reſtibile. Vt, Ager re=
25:
ſtibilis, Rola ná kożdy rok rodząca/ któ=
26:
ra zwłaſzczá ná kożdy rok ſpráwowánie y
27:
naſiebie śierpieć może.
28:
Vinea reſtibilis & uinetum reſtibiliſ
29:
Ná kożdy rok donawiáyąca którą zwłaſzczá
30:
ná kożdy rok ſpráwuyą/ Kopáyą y obrze=
31:
zuyą.
32:
Seges reſtibilis quæ germinat quaſi cul=
33:
us ſecunditas in ſequentem quoque
34:
annum reſiſtat, Náſienie które ſie ſámo
35:
przes ſię wtórego roku rodźi dla niewy=
36:
mowney tłuſtośći y vrodzáynośći roley yá=
37:
ko powiedáyą o Podolu/ gdźie może trzi la=
38:
tá żąć po yednym záśianiu gdy ſie zwłaſzczá
39:
yako trochę da żytu przeſtać yż z niego pierſzy
40:
gdy ye z polá zbieráyą tedy przyſzłego ro=
41:
ku króm ſpráwowánia roley y naſienia
42:
rodźi.
43:
Reſtibilis ſecunditas, Ná kożdy rok rodzą=
44:
ca/ vrodzáyność.
45:
Reſtio, is. ire, id eſt, ad reſerandū labo=
46:
randum colendumue aptum eſſe. Co=
47:
lumella libro 3. cap. 21. Vbi quædam
48:
exemplaria pro reſtire habent matu=
49:
reſcere, Ku ſzczepieniu/ oráninie ſpráwowá=
50:
niu ſie godźi.
51:
Ager reſtit, Rola chce być orána/ godźy
52:
ſie yuſz oráć.
Reſtinguo,



strona: 354


kolumna: a
R ante E.
1:
Reſtinguo, reſtinctus, Vide Stinguo ſiue
2:
Sungo.
3:
Reſtipulor, Reſtipulatio, Vide Stipu=
4:
lor
5:
Reſtis, gen. fem. tert in accuſatiuo reſtem
6:
uel reſtim, Wić ſtriczek/ witkę.
7:
Ad reſtim mihi res redijt prouerbi=
8:
um, Ná wić mi przyſzło/ To yeſt prá=
9:
wie rozpaczam.
10:
Aliorum connexa capita reſtes apud
11:
Plinium dicuntur, libro 20. capite 6.
12:
Reſtim ductare eſt puerorum puel=
13:
larum conſertis manibus cho=
14:
rum ducere, Rey wodźić rotę prowá=
15:
dźić.
16:
Reſtio, reſtionis, maſcul tert. Powroźnik
17:
etc. Apud Plautum, Subienicznik/ Który
18:
ſie ſam obieśył.
19:
Reſticula, læ, diminutiuum, Snurek/
20:
Powrózek/ Stryczek.
21:
Reſtito, Vide Reſto. in. Statuo.
Reſtituo,VideStatuo.
Reſtitutio,Statuo.
Reſtringo,Stringo.
Reſtrictus,Stringo.
Reſulto,Reſilio, uel ſalio.
Reſumo,Sumo.
Reſuo,Suo.
Reſupino,Supinus.
Reſupinus,Supinus.
Reſurgo,Surgo.
Retar,Tardus.
Retardatio,Tardus.

22:
Reſuſcito, as, are in Biblijs tantum legi=
23:
tur, Skrześić też obudźyć.
24:
Retæ arbores quæ ex ripis fluminum
25:
eminent, aut in alueis ipſorum ſtant,
26:
Krzewie álbo krzewiná chróſr ná brzegách ál=
27:
bo też w ſámicách rzék roſtąca.
28:
Gellius a retibus dictæ quod præte=
29:
reuntes naues retinerent, inſtar retium
30:
Calep.
31:
Retare flumina, a uirgultis purgare
32:
Obſoletum
33:
Reto huius retis, gen. neut. tert. Siéć.
34:
Retem & retiam in accuſatiuo mas, &
35:
femin. quidam probant ex Plauto,
36:
Vbi nunc legitur Rete & Re=
37:
tia.
38:
Reticulum, reticuli, diminutiuum, Siat=
39:
ká/ Też śiatká nagłowna/ To yeſt cze=
40:
piec więziony.
kolumna: b
R ante E.354
1:
Reticulum iunceum uel lineum, Rze=
2:
ſzoto. Et ſaccus uiatorum, Wyſzywá=
3:
ny mieſzczek/ pytlik.
4:
Reticula, e neruis, Zylowite mieyſce.
5:
Reticulatus, a, um, Więziony/ álbo yáko ſiéć/
6:
Na xtałt ſieći vczyniony.
7:
Reticulatæ feneſtræ, Okná kratkámi
8:
záczynione.
9:
Retiaculum, retiaculi, diminutiuum a re=
10:
ti, quidam probant ex Plauto, Vbi a=
11:
lij legunt Iaculum.
12:
Retiolum idem quod reticulum, Siatká/
13:
to yeſt więziony czepiec.
14:
Retiarius, retiarij, qui rete immittit. Nam
15:
compoſiti gladiatores, per paria di=
16:
uerſa nomina ſortiebantur. Nam al=
17:
ter dicebatur retiarius quod rere iace=
18:
ret, Alter ſiquiltor petinde ac Re=
19:
tiarium fugiens uel fugam ſimulans
20:
ſequeretur, Vide ſupra in dictione
21:
Mirmillo.
22:
Contra retiarium ferula, prouerbium.
23:
Factum quod nemo non damnet aut
24:
exibilet uel infirmum preſidium con=
25:
tra maxime inſtructum.
26:
¶Compoſita, Irretio, irretis, irretiui,
27:
irretitū, irretire, Vwikławam zámotawam
28:
vłowię poymuyę. Metaph. Illecebris irre=
29:
tire, Zábáwić/ Vwięzbić ná próżnych rze=
30:
czách
31:
Cantiunculis irretitus, Ná pioſnkách
32:
vłowiony. Irretiuit ueſte furiali me in=
33:
ſcium, Vłowiołá mie ná vczárowáney ſu=
34:
kni.
RetegoVideTego.
Retendo,Tendo.
Retento,Tento.
Retexo,Texo.
Reticulum,Rete.
Reticeo,Taceo.
Retineo,Teneo.
Retinaculum,Teneo.
Retindeo,Tondeo.
Retorqueo,Torqueo.
Retortus,Torqueo.
Retorridus,Torreo.
Retracto,Retraho.
Retribuo,Tribuo.

35:
Retraho, Retractus, Retractatio, Vide
36:
Traho.
Retricam



strona: 354v


kolumna: a
R ante E.
1:
Retricam Veteres aquam appellabant
2:
qua horti rigabantur Feſtus.
3:
Retrimentum, retrimenti, neut. ſecund. a
4:
Retro reteris, Wytárti y wyćiśniony álbo
5:
wyżęty ſuk/ Albo wodká z czegokolwiek.
6:
Retrimentum, Párá z człowieczego gnoyu y
7:
tákieſz wody/ Pługáwſtwo/ Gówno/ Szczi=
8:
ny/ etc.
9:
Retro aduerbium, Názad/ wſtecz/ contra=
10:
rium habet ante, Retro & a tergo Sy=
11:
nonyma. Retro commemorare, Ná
12:
zad vſtępowáć Retro ambulare, Ná zad
13:
yść/ wſpak yść/ wſtecz.
14:
Retro cedere ſine unica dictione, Re=
15:
tro cedere, Ná zad vſtępowáć. Retro a=
16:
gere aliquem, Wſpiewáć/ przeć kogo ná
17:
zad.
18:
Retro fluere amnes noſtra uidit ætas,
19:
Ná zad płynąć.
20:
Retroeo, is, ire, Ná zad ydę.
21:
Retrogratior, retrograderis retrogreſ=
22:
ſus ſum, retrogredi, Ná zad vſtępowáć
23:
wſpák/ wſtecz.
24:
Retrogradus, a, um, adiectiuum apud
25:
Plin. lib. 2. cap. 17. Wſpák chodzący. Re=
26:
trogradum animal cancer, Wſpák łá=
27:
żący.
28:
retroſus uel retroſum aduerbium,
29:
Ná zad/ wſtecz.
30:
Retroſus, a, um, adiectiuum, Wſpáczny/
31:
álbo opáczny/ zadni. Retrorſa manu ter
32:
dicat, Opák wycziągnąwſzy ręke.
33:
Reuera ablatiuus ex res & Verum, Za=
34:
prawdę/ owſzeki. Vide Res.
Retundo, Retuſus,VideTundo.
Retrudo,Trudo.
Reualeſco,Valeo.
Reueho,Veho.
Reuelo,Velo.
Reuello, Reuulſio,Vello.
Reuenio,Venio.
Reuereor,Vereor.
Reuerentia,Vereor.
Reuertor, Reuerto,Verto.
Reuincio,Vincio.
Reuireſco,Vireo.
Reuiſito,Video.
Reuiſo,Video.
Reuiuiſco,Viuo.
Reunctores,Vngo.
Reuoco, reuocatioVoco
Reuolo,Volo, as, aui.
Reuoluo, reuolutꝰVoluo.
Reuomo,Vomo.
Rex, regis,Rego.

kolumna: b
R ante E.
1:
Reus, rei, maſc. ſecund. Winny/ Pozwány/
2:
obżáłowány. Cuius relatiuum eſt actor.
3:
Nam reus eſt ille, Który bywa przed ſąd
4:
przes powodną ſtronę pociągnión. Vt ſu=
5:
pra.
6:
Reus teſtimoniū denunciare poterit,
7:
Pozwana ſtroná może świádectwo dáć. Reū
8:
fieri, Być pozwanym/ przed ſądem obżałowá=
9:
nym. Reū agere, Kogo przed ſądem obża=
10:
łowáć. Reus promitendi. Obyetnicą obo=
11:
wiązány/ To yeſt obiecał ſie to ſpełnić.
12:
Reus uoti, Slubem obowiązány/ To yeſt
13:
ślubował. Poſtulare reum, Pociągnąć y
14:
obżáłowáć kogo przed práwem. Reus ambi=
15:
tus, Obżáłowány przed ſądem/ że przes vpo=
16:
minki czći/ zábiegánie y dáry yáką doſtoy=
17:
ność y vrząd chciał oſięgnąć.
18:
Reus auaritiæ, Obżałowány że bierze dá=
19:
ry od ludźy. Reus facti, Winny w którym
20:
vczinku. Reus de ui, Obżáłowány że ſie
21:
przećiwił álbo mówił przećiwko temu ſtátu=
22:
towi.
23:
Reus ſatis dandi, Borgámi obowiązány.
24:
Reus pœnitudinis, Który żáłuye yákiego
25:
ſwego wyſtępu.
26:
Reatus, huius reatus, reatui, maſcul. pro
27:
culpa, Winá. In Biblijs tantum legi=
28:
tur.
R ante H.
29:
Rha, maſ. Bárzo wielka rzéká in Sármátia
30:
Aſiaticá gdzie teras moskwá yeſt/ Wpáda w
31:
morze Kaſpium zwáne przy który korzenie
32:
álbo grzib niepoſpolitego liekárſtwá rośćie.
33:
Rha uel Rheon, Barbarum, & uulgo
34:
Reubarbarum zwany.
35:
Rachinon genus Phalangij CC.
36:
Rhacomo genus herbæ, Plin.
37:
Rhadamantus filius, Iouis & Europe,
38:
Rex Lyciæ, qui quod ſeuerus fuerit,
39:
& iuſtitiæ executor a Poëtis apud in=
40:
feros innocentum explorare culpas,
41:
Srogi ſędźia nád duſzami w piekle.
42:
Rhagades, & Rhagadia, maſ. Vide ſu=
43:
pra Ragades.
44:
Rhagion, genus Aranei & Græce aci=
45:
num paruum.
46:
Rhagoides, Nieyáka skórká w oku około
47:
źrzenice zwierzchu.
48:
Rhamnus, rhamni, Drzewko nieyákie kę=
49:
dzierzáwe yágody rodzące yáko niektórzy
50:
mniemáyą.
51:
Rhamnus, rhamnuntis, maſcul. Atticæ
52:
regionis in Græcia pagus adiect.
Rhamnuſius,



strona: 355


kolumna: a
R ante H.
1:
Rhamnuſius, a, um, Yeden ztámtąd.
2:
Rhamnuſia, indignationis Dea quæ &
3:
Nemeſis dicitur, cuius imago erat in
4:
templo eiuſdem pagi, Vide in dictio=
5:
ne Nemeſis.
6:
Raphanoſagria herba apud Plin.
7:
Rhaphins animal apud Plin.
8:
Rhebanus, fluuius in faucibus, Boſphori
9:
Thracij.
10:
Rhea, rhedæ, fem. prim. Wáſęgi álbo wá=
11:
ſążek/ wózek/ álbo kárá.
12:
Rhedarius, redarij, maſ. ſec. Wożnicá/ fur=
13:
man.
14:
Rhedarius, a, um, adiectiuum, ut rheda=
15:
rius equus, Wáſągowy/ wozowy koń.
16:
Ephirhedium idem quod Rhe=
17:
da.
18:
Rhegium, gen. neut. Miáſto we Włoſzech ná
19:
gránicách włoskich przećiwko Siciliey. In
20:
Brutio agro.
21:
Rhegius, a, um, adiectiuum, Kto ztamtąd
22:
yeſt.
23:
Rhegium Lepidi, Drugie miáſto włoskie w
24:
Lombárdiey nie dáleko od Parmy.
25:
Reginenſis, ſe, Yeden ztámtąd.
26:
Rhemi, gen. maſ. Lud we Franciey/ po frán=
27:
cusku zową Reniſz.
28:
Rheno, onis, m. Kożuſzek álbo plieſzek. Nam
29:
ρινος pelli eſt.
30:
Rhenus & Rhenum, maſc. uel neut. Rzé=
31:
ká Ren w niemcech. Olim Germaniam &
32:
Gallias diuidens.
33:
Rheon quod & Rhea uel ſimpliciter Rha
34:
barbarum quod uulgo Rheu barba=
35:
rum dicitur, Ziele álbo grzib w Aptekách
36:
znáyomy którego w lekárſtwách wielmi vżi=
37:
wáyą. Vide Rha.
38:
Rheſus fluuius Thraciæ, & Rex olim
39:
fuit.
40:
Rhetia, maſc. Kráyiná Europe w niemieckich
41:
ſtronách. Diuiditur in Primā & Secun=
42:
dam. Rhetia prima uel ſuperior, Wſziſt
43:
ká ta kráyiná począwſzi od tego mieſcá gdźie
44:
ſie Ren rzeká wſzczina/ aż do rzeki Lycum/ po
45:
niemiecku Lech weſpołek s górámi Alpinus y
46:
s yeźiorem które Bodenſee. Latine Acro=
47:
mus uel Brigantinus dictus, Y s powiá=
48:
tem álbo kráyiną którą Algania po niemiec=
49:
ku Algów zową y s ſzwábską źiemią áż do
50:
dunáyu.
kolumna: b
R ante H.355
1:
Rhetia ſecunda uel inferior, Kráyiná
2:
miedzy rzekámi Lycum & Oenum, Lech y
3:
Yu po niemiecku zwáne też miedzy Duná=
4:
yem á miedzy górámi Alpes leżąca w którey
5:
Reginoburgum uulgo Regenſpurg Ra
6:
tisbona. Et Patauium, Baſſan miáſtá le=
7:
żą/ dźiś Báwárską źiemią zową iż pod Bá=
8:
wárskiemi Xiążętámi málem więtſzą częśc
9:
yey leży.
10:
Rheti, Lud tychto kráyin.
11:
Rheti Alpeſtres, hodie Griſones uocan
12:
tur lege Vadianum in Epitome trium
13:
terre partium.
14:
Rheticus, a, um, adiectiuum, ut Rheticum
15:
uinum, Które ſie rodźi w tych kráyi=
16:
nách.
17:
Rhetor, rhetoris, maſc. ter. pen. cor. accu=
18:
ſatiuo Rhetora, Wymowcá który vczy
19:
wymownośći Orator.
20:
Rhetorice, rhetorices, uel rhetorica, æ,
21:
fem. prim. Nauká kráſomownośći.
22:
Rhetorica, orum, idem.
23:
Rhetoricus, a, um, Co ku wymowie á kráſo=
24:
mownośći należy.
25:
Rhetorici libri, Z których ſie kráſomownoſći
26:
vczimy.
27:
Rhetorice aduerbium, Wymownie/ kráſo=
28:
mownie.
29:
Rhetoricoteros apud Cic. Græcus com
30:
parati, Kráſomowny.
31:
Rhetoricor, aris, ari, Obieram ſie w nauce
32:
kráſomowney/ álbo kráſomownie mówię.
33:
Rethoriſſare, rethorice loqui, Obſole=
34:
tum.
35:
Rheuma, rheumatis, neut ter. Latine flu=
36:
xus, Rymá/ to yeſt cieczenie álbo flux z noſá
37:
idący.
38:
Rheumaticus, a, um, Który má rymę.
39:
Rheumatiſmus, mi, maſcul. Flux głow=
40:
ny.
41:
Rhexia herba, CC.
42:
Rhibis fruticis genus, CC.
43:
Rhinoceros, otis, maſc. ter. Zwierzę Aegyp=
44:
skie ták wielkie yáko słóń máyący róg w
45:
nośie. Metaph. Roſtropny/ báczny á dobrze
46:
mądry człowiek.
47:
Rhinocerotis naſum habere, pro=
48:
uerbium: dicitur ſagax & prudens
49:
uir.
50:
Rhinoceros item, Oleyowa bániá.
51:
Rhinocliſia genus herbæ apud Pli=
52:
nium.
53:
Rhizias ſuccus e radice Laſerpicij pro=
54:
fluens.
55:
Rhodanus, maſc. ſec. penul. cor. Fluuius
56:
Galliæ.
OORhodon



strona: 355v


kolumna: a
R ante H.
1:
Rhodon, net. Latine roſa, Róża.
2:
Rhodoma, latine Roſarium, Różány ogró=
3:
dek.
4:
Rhodinus, a, um, Rożány. Vt Rhodinum
5:
oleum, Rożana wódká álbo oleyek.
6:
Rhodites nomen gemmæ a Roſa uocata
7:
CC.
8:
Rhododendros frutex officinis Olean=
9:
der idem quod & Nerium.
10:
Rhodope mons Thraciæ & ciuitas Io=
11:
niæ.
12:
Rhodopeius, a, um, adiectiuum.
13:
Rhodos, rhodi, fem. ſec. Známienity wyſep
14:
álbo wyſpá Licie/ támże miáſto Rhodis zwáne
15:
nie dawno od Turka poſiędźione.
16:
Rhodinus, a, um, Kto ztámtąd yeſt.
17:
Rhodienſis, e, & Rhodiacus, a, um,
18:
idem.
19:
Rhodia ſpecies uitis.
20:
Rœtus mons Troiæ.
21:
Rhombus, maſc. ſec. Nieyáka geometrych
22:
Figura cuius latera omnia ſunt æqua
23:
lia anguli uero obliqui, To yeſt tákowe=
24:
go xtáłtu y formy gdy czworogranną figu=
25:
rę ná vkoś położy/ yáko też bywáyą skleyá=
26:
ne ſzyby czworogranne.
27:
Rhombus, Wiyádłá/ kołowrot/ też kłąb.
28:
Rhombus item, Nieyáki rodzay morskich
29:
ryb.
30:
Rhomphea, æ, Miecz álbo ſzáblá.
31:
Ronchus, ronchi, maſcul. ſec. Vide Ron=
32:
chus.
33:
Rhopadion herba, quæ & Leontopeta=
34:
lon dicitur.
35:
Rhopalon herba quæ & Nymphæa di=
36:
citur.
37:
Rhoxia regio quædam Septemtriona=
38:
lis.
39:
Rhoxolani, maſc. qui hodie Rutheni uo
40:
cantur, Populus in Sarmatia Europea
41:
Przi rzece Tanais/ biáła rus y s woliń=
42:
cámi.
43:
Rhus, Nieyáki rodzay drzewká Aptekárzóm
44:
znákomite.
45:
Rhuteni populi Galliæ aquitanicæ.
46:
Rhymnus fluuius a quo populi & mon=
47:
tes Rhymnici dicti ſunt.
48:
Rhyndacus, pen. cor Fluuius qui in Pon
49:
tum euoluitur.
50:
Rhytmus, rhitmi, maſc. Latine conſonan
51:
tia uel modulatio, Rym/ wierſze polskie
52:
ná końcách ſie zgadzáyące w ſyllábách.
R ante I.
53:
Rica, ricæ, Rąbek/ czepiec/ álbo śiadká/ też nie=
kolumna: b
R ante I.
1:
yáki xtałt odźienia białych głów.
2:
Ricula dimin, ſudarium, Fácelet/ też czepek.
3:
Feſtus.
4:
Ricinus, ricini, maſc, ſe. Nieyáki xtałt odźie=
5:
nia.
6:
Ricinus item, Pśia muchá/ álbo kleſzcz. Dici=
7:
tur & Redinius.
8:
Ricinus etiam genus fruticis, uulgo Pal
9:
ma Chriſti.
10:
Rictus, huius rictus, maſc. q. Wyſzczerzánie
11:
vſt/ páſzczęká. Diducere rictum, Rozdrzeć
12:
gębę/ wyſzczerzáć zęby.
13:
Riſu diducere rictum, Horat. Smieyąc
14:
ſie ná kogo zęby oſzczerzáć/ to yeſt blażnić z ko
15:
go álbo śmieyąc ſie ziaráć/ rzegotáć. Con=
16:
trahere rictum, eorum eſt qui mœſti
17:
aut meditabundi ſedent, Włożić piſzczele
18:
w miech/ kęſáć ſie w wárgi/ to yeſt milczeć y
19:
ſmutnym być.
20:
Rideo, rides, riſi, riſum, ridere, neut. ſec.
21:
Smieyę ſie. Ridere alicui, Smiać ſie ko=
22:
mu.
23:
Aliquem ridere, Náśmiewſie z ko=
24:
go.
25:
Ridere de re aliqua, riſum ridere.
26:
Ridibundus, a, um, Smieyący ſie/ śmie=
27:
ſzek.
28:
Ridiculum, ridiculi, neut. ſec. Smiechowi=
29:
sko/ śmieſzna rzecz. Hui tam cito ridicu=
30:
lum? Ták richło? śmiechowiskoć to cóż mó=
31:
wiſz/ błaźniſz ze mnie?
32:
Ridiculum eſt, iſtuc me admonere Cli=
33:
tipho, Smiechowiskoć to Clitipho namniey
34:
mię w tym nie trzebá nápomináć. Ridicu=
35:
lum, non enim cogitaras, Błazeńſtwo/
36:
iżeś o tym nie myſlił.
37:
Per ridiculum, Błaźniąc/ náśmiewáyąc
38:
ſie.
39:
Ridiculus, a, um, adiectiuum, Smieſzny, ut
40:
Ridiculus homo, Smieſzny czło=
41:
wiek.
42:
Ne ridiculus, ne plagas pati poſ=
43:
ſum, Iá nie mogę áni ná śmiewánia áni po
44:
gębkowánia cierpieć.
45:
Ridiculum eſſe uidetur ei, Widźi mu ſie to
46:
śmiech.
47:
Ridiculiſsimus, apud Plautum legi=
48:
tur.
49:
Ridicule aduerbium, Smieſznie. Ridicule
50:
dicere, Smieſznie/ błazeńsko rzéc.
51:
Homo ridicule inſanus, Wirudny bła=
52:
zen.
53:
Ridicularius, pro ridicule, Obſole=
54:
tum.
Riſus



strona: 356


kolumna: a
R ante I.
1:
Riſus, huius riſus, maác. q. Smiéch. Capta=
2:
re riſum, Błaźnić ládá co áby mu ſie śmia=
3:
no.
4:
Riſum concitare, Záśmieſzić. Conſequu
5:
tus eſt riſus, Poczęli ſie chechotáć. Riſum
6:
edere, Smiać ſie.
7:
Riſus hominum de te erat, Co żiwo ſie
8:
z ciebie śmiało. Riſus factus eſt, W ſmie=
9:
chowisko ſie wſzem obróćiło/ ládá kto błaźni
10:
z niego.
11:
Nequaquam potui tenere riſum, Nie
12:
mogłem ſie oddźierżeć od śmiéchu. Erumpe=
13:
re in riſum, Párſnąć śmiechem. Mouere ri
14:
ſum & facere riſum, Záśmieſzić. Riſui
15:
habere, Náśmiewác ſie/ lekko ważić.
16:
Riſio, onis, idem quod riſus, Smiéch/ śmia
17:
nie.
18:
Riſibilis, & hoc riſibile, Smieſzny/ co śmieſz=
19:
nego á tráfnego.
20:
¶Compoſita, Arrideo, arrides, arriſi,
21:
arriſum. arridere, Smiać ſie ku komu/
22:
vśmiecháć ſie. Metaph. Podobáć ſie. Etiam
23:
de inanimatis, Leuiter arridere, Z lekká
24:
ſie vśmiecháć.
25:
Arridet mihi hic liber, Podobáyą mi ſie
26:
ty xięgi. Pratum arridet floribus, Ląká ſie
27:
źieleni y kwiatkámi świeći. Arridere & de=
28:
rideri contraria, Arrident mihi ædes
29:
Podoba mi ſie dóm. Arridere enim res di=
30:
citur quæ placet.
31:
¶Derideo, Náśmiewam ſie/ błaźnię z ko=
32:
go.
33:
Derides? Naśmiewaſz ſie ze mnie? Deride=
34:
re at contemnere.
35:
¶Deriſus, a, ū, Náśmiany. Vt deriſum
36:
at contemptum beneficium, Náśmia=
37:
nie álbo w śmiech obrócone dobrodźiey=
38:
ſtwo.
39:
¶Deriſus, huius deriſus, Náśmiewánie/
40:
błaznienie z kogo.
41:
¶Deriſio, onis idem.
42:
¶Deriſor, deriſoris, Náśmiewcá.
43:
¶Deridiculum, li, Náśmiewisko. Deri=
44:
diculum eſt, Błazeńſtwo yeſt. Vanitas de
45:
ridicula.
46:
¶Irrideo idem quod derideo, Irride=
47:
re & contemnere aliquem, Náśmiewáć
48:
ſie z kogo y gárdźić nim. Per iocum ir=
49:
ridere, Smiéchem ſie náśmiáć.
50:
¶Irriſio uerbale, Náśmianie.
51:
¶Irriſor, Naśmiewća.
52:
¶Irriſus huius irriſus, Naśmiwisko. Ir=
53:
riſui eſſe, Błaźnić ſie.
54:
¶Irridicule, aduerb. Błázeńskim/ śmiéſz=
55:
nym obyczáyem.
56:
¶Subrideo, Vśmiecham ſie. Modice ſub
57:
ridere, Trochę ſie vśmiecháć.
kolumna: b
R ante I.356
1:
¶Subridicule aduerbium, Przimieſz=
2:
nie.
3:
¶Perridiculus, a, um, Bárzo śmieſzny á
4:
błazeński.
5:
¶Perridicule aduerbium, ut perridicu=
6:
le dicere, Wielmi śmieſzne álbo błazeń=
7:
sko.
8:
Ridica, cæ, fem. Tycz winniczna/ palik/ álbo
9:
kolki ſzczepáne/ któremi winnice podtyka=
10:
yą.
11:
Ridiculus, Vide Rideo.
12:
Rigeo, es, rigui, rigere, neut. ſec. Zimno mi/
13:
kurczę ſie przed źimnem. Et Metaphor.
14:
Zmartwieć/ zdrętwieć/ otwárdnąć/ ścierpnąć.
15:
Rigent frigore partes mundi incultæ
16:
Leżą puſto dla żimná.
17:
Rigere gelu, Zdrętwieć od źymná/ zmárz=
18:
nąć yáko róg. Rigentes oculi, Wytrzeſzczo=
19:
ne/ nieporuſzone oczy. Corpus rigens,
20:
Krzepkie/ mocne tęgie ciáło.
21:
Rigeſco, is, ere, Poczinam krzepnąć/ drętwieć
22:
od źimná. Et Metaph. Zmartwieć/ ſtwár=
23:
dnąć.
24:
Rigor, rigoris, maſc. ter. Okrzepnienie/ zmro
25:
żenie. Et Metaph. Zdrętwienie/ ścierpnienie
26:
ſtwárdnienie. Calor & Rigor contraria,
27:
Ferri rigor, Skropáwość/ ſurowość/ etć.
28:
Rigidus, a, ū, Surowy/ zdrętwiáły/ a/ e. Rigi
29:
dus homo, Surowy/ gruby/ też mowią nie=
30:
wyczoſány człowiek/ grundichwał. Quærcus
31:
rigidæ, Proſte twárde tęgie dęby. Rigidæ
32:
innocentiæ homo, Proſtey/ niewinnośći
33:
człowiek/ wyrudney proſtoty. Leo rigidus
34:
Srogi/ ogromny/ álbo okrutny lew.
35:
¶Compoſita, Dirigeo & dirigeſco
36:
obrigeo & obrigeſco, id eſt, totus fri=
37:
gore contrahor & indureſco, Omárz=
38:
nąć/ skrzepnąć/ zmartwieć/ zdrewnieć od
39:
źimná.
40:
Rigo, as, aui, are, Pokrapiam/ mokro czinię.
41:
Madefacio, adaquo, rigo, conſpergo
42:
ſynonima ſunt.
43:
Rigatio, onis, Kropienie/ mokro czinie=
44:
nie.
45:
Riguus, a, um, Co łatwie może wodá obeyść.
46:
Eius contrarium eſt Siccaneum.
47:
¶Compoſita irrigo, Pomokrzam/ pokrá=
48:
piam/ polewam.
49:
Irrigare hortos, Pokropić ogrody. Aquā
50:
irrigato leuiter in areas, Prziwiedź wodę
51:
álbo pokroṕ.
52:
¶Irrigatio, onis, Pokropienie/ Pola=
53:
nie.
54:
¶Irriguus, a, um, actiue, Polewáyący/ po=
55:
krapiáyący. Vt fons irriguus, Zrzódło
56:
vſtáwicznie płynące.
OO 2Irrigua



strona: 356v


kolumna: a
R ante I.
1:
Irrigua aquarum, Wody z źiemie pole=
2:
wáyące. Sed paſsiue ſignificat, Pokro=
3:
piony/ polány. Vt Irriguum pratum,
4:
Polána łąká álbo która łatwie może być mo=
5:
kra. Vt Irrigua prata, Mokre łąki w
6:
niźinie leżące. Hortus irriguus, Polány
7:
ogród.
8:
Rigomagus Vbiorum oppidum in Ger
9:
mania, Rhynmegen po niemiecku.
10:
Rignus, Rigatio, Vide Rigo.
11:
Rima, æ, fem. prim. Skáłá/ roſpádliná. Ri=
12:
mas agere, Szczepáć. Plenus rimarum
13:
ſum, Terent. Pełnym yeſt skał/ to yeſt/ nie
14:
mogę nic zámilczeć/ wyzionę/ wypowiem
15:
wnet.
16:
Rimam inuenire, Dźiurę skáłę náleść ku
17:
vciecce/ zwionąć precz.
18:
Rimula, læ. diminutiuum fem. pri. Skáł=
19:
ká.
20:
Rimoſus, a, um, Skáliſty/ a/ e/ pełny skał.
21:
Rimor, rimaris, ari, S pilnością ſzukam/
22:
ſzczepam.
23:
Raſtris terram rimari, Grábiámi cziście
24:
vgrábiáć/ káżdą brełkę rozbić.
25:
Rimari, Seruius apud Vergilium ex=
26:
ponit pro expleri ſatiari, Náſyćić/ nápeł=
27:
nić.
28:
Ringo, ringis, rinxi, rictum, ringere, neu.
29:
tert. Et Ringor, ringeris, ringeri, depo=
30:
nens ſignificat os torqueo, Rozdźieram
31:
drę vſta/ wyſzczerzam zęby. Metaph. Gniew=
32:
no mi/ rozyadłem ſie od gniewu.
33:
Ille ringitur, Terent. Ieſt gniewny/ vką=
34:
śił ſie w wárgę.
35:
Rictus, Vide paulo ſupra.
36:
Ripa, ripæ, femin. prim. Brég á zwłaſzczá
37:
rzéczny/ to yeſt ciekącey wody. Nam littus
38:
eſt maris quamuis & Ripa de mari
39:
aliquando dicitur.
40:
Ripula, læ, dimi. Brzeżek.
41:
Riparius, a, um, Ná brzegu miéſzkáyą=
42:
cy/ a/ e.
43:
Riparia, æ, Nieyáki rodzay ptaków ná brze=
44:
gách ſie lęgących.
45:
Ripenſis idem quod Riparius.
46:
Riphæi, Góry w Tátárzech. In Scythia,
47:
ſcilicet Europea, ut olim creditum eſt,
48:
Z których ziemie wielka rzeká Tánáis zwá=
49:
na pochodźi.
50:
Riſeus, riſei, maſcul. ſec. Spidwas/ ſzafá. Pro


strona: 357


kolumna: a
R ante I.
1:
Deruatio, onis, uerbale, Wywodzenie/
2:
wyciągánie/ prowádzenie. Vt deriuatio a=
3:
quæ, Prowádzenie wody. Deriuatio uer=
4:
borum, Wywodzenie á wyciągánie z grun=
5:
tu słów.
6:
¶Deriuatiuus, a, um, Wywiedziony/ wy=
7:
ciągniony z kąd do ynąd. Paſsiue & actiue
8:
Wychodzący álbo pochodzący od kogo yn=
9:
ſzego.
10:
¶Corriuor, aris, ari, Weſpołek płynę/
11:
ſpływam/ ſciekam/ zbiegam ſie weſpołek.
12:
Damnoſi torrentes corriuantur de=
13:
tracta collibus ſylua, Szkodzące ſtrumie=
14:
nie weſpołek ſie ſciekáyą/ etć.
15:
¶Corriuo, as, are, etiam (ut inquit) Si=
16:
pontius eſt ad eundem riuū potandi
17:
gratia conuenire, & eſt proprie bruto=
18:
rum, Do yendey ſtrugi chodźić pić.
19:
¶Corriuales, Którzi z yednego zdroyu pi=
20:
yą.
21:
Pro riualibus, Sipontius ponit, Záſwa
22:
ki którzi yednę miłuyą.
23:
Rixa, rixæ, Swar/ hadrunek/ zwádá. Acade
24:
miæ noſtræ cum eo magna rixa eſt,
25:
Náſzy Colegiáci máyą s nim ſwaru do ząb.
26:
Rixa ſedata, Vśmierzona/ zwádá.
27:
Rixoſus, a, um, Swarliwy/ zwádliwy/ ziá=
28:
dły.
29:
Rixor, aris, ari, Swárzę/ wádzę ſie. Rixan=
30:
tur inter ſe, Swárzą ſie s ſobą Rixari de
31:
ſana caprina, prouerbiū, O kozią ſierść
32:
ſie ſwárzić/ to yeſt próżno/ ni ócz/ co nie ſtoyi
33:
zá pieniądz.
R ante O.
34:
Robigo, robiginis, fem. Rdza ná życie/ to
35:
yeſt/ śnieć czerẃ żytna skázá żytna gdy ziołá
36:
álbo słonia czerwienie.
37:
Robigo etiam pen. prod. Dea.
38:
Robigus Deus, quem ueteres credide=
39:
runet robiginem amoliri.
40:
Robigalia. orum, Swięta tych iſtych bo=
41:
gów.
42:
Robiginoſus ſeu Rubiginoſus, a, um,
43:
śniećiſty.
44:
Robur, uel robor, roboris neut. tert. ſpe=
45:
cies quercus duriſsime, Dąb bárzo twár
46:
dy/ też nadtwárſze á náymocnieyſze mieyſce w
47:
ciemnicy. Et Metaph. tam animi quam
48:
corporis fortitudo, Moc/ mężność/ ſta=
49:
łość.
50:
Sumere robur corporibus, Zámágáć ſie
51:
w moc.
52:
Robur accipere idem, robur & fir=
kolumna: b
R ante O.357
1:
mamentum fere ſynonima, Cum pau=
2:
lum iam roboris acceſsiſſet ætati, Gdy
3:
nieco męskośći prziſtąpi lat. Tenere firmátē
4:
& robur in uirtute, Stáłym á krzepkim
5:
być we cnocie.
6:
Roborarium.
7:
Roboraria, antiqui appellauerūt omnia
8:
ædificia, ſepta, uillas, &c. quæ incluſa
9:
habent animalia, Obrąb w którym by=
10:
dło y ynſze zwierzętá chowáyą.
11:
Roboreus, a, um, ut roburneæ fruges, Zo=
12:
łędny owoc.
13:
Robuſteus, a, um, aliud adiectiuum, ut
14:
Robuſta materies, Dębowa rzecz álbo
15:
drwá.
16:
Robuſtus, a, um, Mocny/ krzepki/ żyłowáty.
17:
Et Metaph. Twárdy/ niedobyty. Vt Ro=
18:
buſta arx, Twárdy/ niedobyty zamek.
19:
Exercitatione robuſtus, ætate robu=
20:
ſtus.
21:
Roboro, as, are. Vmocniam/ potwierzdzam.
22:
Grauitatem conſtantia roborare, Po=
23:
wagę ſtáłością vmocnić.
24:
Roborat ſe eloquentia, Pośila zámaga
25:
ſie w wymowę. Vox roboratur, Mię=
26:
ſzeye/ mężnieye.
27:
¶Compoſita, Corroboro, Pośilam/ po
28:
mocniam.
29:
Corroborare ſtomachum, Podeprzeć/
30:
pośilić żołądká.
31:
Corroborare per translationem. Cic.
32:
Coniurationem naſcentem non cre=
33:
dendo corroborauerunt, Nie wierząc
34:
álbo nizacz nie máyąc wſzczináyącego ſie bun=
35:
towániá ſami ye niewiernośćią álbo nied=
36:
bálſtwem ſwym pośilili. Irroboro, as, are,
37:
idem.
38:
Rodo, rodis, roſi, roſum, rodere, act. ter.
39:
Grizę/ głodzę zębámi. Et Metaph. Złorze=
40:
czę/ łáyę.
41:
Rodere famam alicuius, Przećiwko cziey
42:
dobrey powieśći mówić/ plwáć w káſzę/ w przi
43:
powieśći.
44:
Rodere aliquem, Omawiáć kogo.
45:
Roſio, onis, Grizienie/ głodánie.
46:
¶Compoſita, Arrodo, Przigrizam/ przi
47:
głodzam.
48:
Arrodere Rempub. per translationem
49:
Vſzkodźić Rzecz poſpolitą.
50:
¶Arroſio, onis, Przigrizienie.
51:
¶Corrodo, corrodis, Ogrizam/ ogłada=
52:
wam.
53:
¶Corroſus, a, um, Ogriziony/ ogłodány.
54:
Vt Corroſæ inſulæ, Wyſpy około brze=
55:
gów ogrizione.
OO 3¶Corroſio



strona: 357v


kolumna: a
R ante O.
1:
¶Corroſio, onis, Ogrizienie.
2:
¶Erodo, Wygryzam. Eroſus ſale, Solą
3:
wygriziony.
4:
¶Derodo, Odgryzam. Deroſus a mu=
5:
ribus, Obgriziony od myſzy.
6:
¶Perrodo, Przegryzam/ rozgryzam.
7:
¶Prærodo, Pirwey grizę/ naprzód głodzę
8:
vprzedzam kogo do gryzienia.
9:
Rogo, as, aui, are, atum, act. prim. Proſzę/
10:
żądam.
11:
Auxilium rogare, O wſpomożenie prośić.
12:
Ab amico argentū rogare, prośić prziya
13:
cielá áby pożicził pieniędzy.
14:
Maiore ſtudio rogare non poſſum,
15:
Nie mogę ſie vprzeymiey álbo pilniey mo=
16:
dlić.
17:
Vtendum rogare, Chcieć pożiczić. Vaſa
18:
inſpicienda rogare, Prośić áby dano oglę
19:
dáć ſtátki.
20:
Rogare item pro querere, Pytáć. Ac=
21:
cedo ad pediſſequas quæ ſit rogo, Przi
22:
ſtąpiłem do pánny służebney pytałem yey co=
23:
by zacz byłá.
24:
Cultellum rogaui a crepidario ſuto=
25:
re, Chćiałem pożiczić nożá v ſzewcá który pan=
26:
tofle czini. Gellius, De iſtoc rogare o=
27:
mitte, Nie pytay ſie potym. Roget quis,
28:
quid tibi cum illo? Mógłby mie kto
29:
pytáć á co maſz s nimi zá ſpráwę. Rogare
30:
legem, Státut vczinić/ vſtáwę wnieść To
31:
yeſt pytánie mieć do poſpólſtwá/ yeſliby ſie
32:
ten ſtátut albo ów podobał/ áby prziyę=
33:
li.
34:
Rogare ſacramento, Prziśięgę wziąć od
35:
poddánych.
36:
Rogare ſacramento militer idem,
37:
Przisięgę wźiąć od służebnych. Rogare ſen
38:
tentiam, Pytáć co ſie komu zda w niektó=
39:
rey rzeczy.
40:
Cum eſſet ſententiam rogaturus, hoc
41:
initio eſt uſus, Cic. Gdy miał o skazánie
42:
pytáć w ty ſie słowá wdał. Comitia con=
43:
ſulibus rogandis habere, Syem mieć
44:
dla obránia á poſtánowienia rády.
45:
Rogatio pro lege, Miáſto ſtátutu y vſtá=
46:
wy.
47:
Rogationes & plebiſcita, Vſtáwy y poſtá=
48:
nowienia poſpolite.
49:
Ferre rogationem ad populum, Stá=
50:
tut nieyáki wnieść. Perferre rogationem
51:
per uim, Gwałtem nieyáką vſtáwę wnieść
52:
wtłoczić y przimuśić ku trzimániu. Acci=
53:
pere rogationē, Vcziniony ſtátut prziyąć
54:
y podtwierdzić. Reijcere rogationem,
55:
Złámáć ſtátut/ nie chcieć prziyąć.
56:
Rogatio item, Proſzenie/ proźbá/ też pytá=
57:
nie.
kolumna: b
R ante O.
1:
Nihil reſpondit ad rogationem, Nic
2:
mi nie chciał odpowiedźieć ná moye pytá=
3:
nie.
4:
Rogatus, a, um, participium, Proſzony też
5:
pytány. Sententiam rogatus, Pytány o
6:
ſwoye wotum/ rádę álbo wzdánie. Rogati
7:
creditores, Wezwáni.
8:
Rogatus, huius rogatus, Proźbá/ ządá=
9:
nie.
10:
Cum ad eū ipſius rogatu accerſitu
11:
ueniſſem, Gdym do niego ná yego proźbę y
12:
żądánie prziſzedł.
13:
Rogito, as, are, act. prim. frequentatiuum
14:
Vſtáwicznie proſzę/ modlę ſie. Rogitat ad
15:
cœnam ut uenias, Sle á śle ábyś przi=
16:
ſzedł ná wieczerzą.
17:
Rogitare item, Pytác. Quid rei ſit rogi=
18:
tant, Co za rzecz yeſt pytayą ſie/
19:
Rogitatio, onis, fem. tert. Vcziniony ſtátut/
20:
ále yeſzcze nie potwierdzony/ też pytá=
21:
nie.
22:
Rogitor aliud uerbale, ut rogator comi
23:
tiorum, Oznaymiciel ſeymu.
24:
Rogator etiam, Zebrak/ ſtrych/ vbogi.
25:
Rogatiuncula, dimin. Máła ſprawká/ má=
26:
ła vſtawká.
27:
Rogatarius tabellio qui rogat quod
28:
quiſ ſtipulator, hoc eſt, promittit, Si=
29:
pont. ſine autore.
30:
¶Compoſita, Arrogo, Prziwłaſzczamy
31:
przipiſuyę/ prziſpoſobiam. Sumere & arro=
32:
gare ſibi, Sam ſobie prziwłáſzczáć. Arro=
33:
gare & tribuere idem.
34:
¶Arrogare & Derogare contraria,
35:
Arrogare aliquem in filium, Prziſpo=
36:
ſobić zá ſyná. Arrogare dictatorē con=
37:
ſuli, Prziſádźić k niemu więtſzego vrzędni=
38:
ká.
39:
¶Arrogans, arrogantis, Pyſzny/ wyſo=
40:
kiey myśli.
41:
¶Arroganter, arrogantius, arrogan=
42:
tiſsime, aduerbium, Pyſznie.
43:
¶Arrogantia, æ, fem. prim. Pychá/ wy=
44:
ſoka myśl. Arrogantia ingenij & elo=
45:
quentiæ, Arrogantiam minuere, Vtrzeć
46:
komu rogów.
47:
¶Arrogatio, Sipontinus, Obránie.
48:
¶Corrogo, Wſzędzie proſzę ze wſząd ſpro=
49:
ſziwam/ y tu y owdźie zbierám/ zgromádzam
50:
Corrogare ſententias & uota, Głoſy ſo
51:
bie zbieráć ná yáką rzecz. Corrogare nū=
52:
mos de nepotum bonis, Zebráć pienią
53:
dze z máyętnośći ſynowców.
54:
¶Corrogatus, a, um, Zebrány/ zgromá=
55:
dzony/ a/ e. Vt Corrogata ad neceſſarios
56:
uſus pecunia, Zebráne.
57:
¶Derogo, as, pen. cor. Vwłaczam/ vy=
muyę/



strona: 358


kolumna: a
R ante O.
1:
muyę/ vmnieyſzam. Derogare legi, W nie=
2:
yákich ártikułách álbo częśći ſtátutowey vwliec
3:
nie chcieć zwłaſzczá czego prziyąć. Derogare
4:
alicuius honori, Vmnieyſzić komu powa=
5:
gi/ mniey go ważić niżli chce. Derogare ſi=
6:
bi, Mniey ſam o ſobie dźierżeć. Derogare
7:
de magnificentia alicuius, Vyąć komu
8:
cziyey wielmożnośći. Derogare fidem ali
9:
cui, Niechcieć komu wierzić. Derogare
10:
de fide teſtium aduerſarij, Przećiwko
11:
świadkóm ſtroney przećiwney mówić.
12:
¶Derogito, as, are, frequentatiuum,
13:
Bes przeſtanku ſie modlę.
14:
¶Derogatio, Vyęcie/ vwleczenie/ vmniey=
15:
ſzenie.
16:
¶Erogo, Wydawam/ odźielam/ wydźie=
17:
lám.
18:
Erogare pecuniam in ædificia, Wy=
19:
dáć pieniądze ná budowánie. Pecuniam
20:
erogare per partes, Podźielić miedzy
21:
ſtrony.
22:
Vnde in eos ſumptus erogaretur, A
23:
zkąd ná táki koſztunek pieniędzy doſtánie
24:
álbo będą wydáne.
25:
¶Erogito, as, are, frequentatiuum, Wy
26:
madlác/ czego ná kim bes przeſtanku pro=
27:
śić.
28:
¶Erogatio, onis, uerbale, wydánie. Ero
29:
gatio pecuniæ, Wydánie pieniędzy.
30:
¶Irrogo, Wkłádam/ vſtáwiam. Irrogare
31:
mulctam, Włożić winę ná kogo. Irrogare
32:
uectigal, Vſtáwić álbo włożić pobór. Tri=
33:
butum irrogare cui opponitur remit=
34:
tere idem.
35:
Leges irrogare, Státut vczinić. Labori
36:
non plus irrogādum eſt, quam quod
37:
ſomno ſupererit, Nie więcey ná robotę
38:
ma być czáſu wkłádano/ yedno to co od ſpá=
39:
nia zbywa.
40:
¶Irrogatio, onis, uerbale, Włożenie. Ir=
41:
rogatio mulcte, Włożenie winy.
42:
¶Perrogo, as, are, Káżdego z oſobna o
43:
mniemánie/ widzenie y rádę pytać ná niektó=
44:
rą rzecz.
45:
¶Prorogo, Odwłaczam/ przedłużam/
46:
przeciągam. Prorogare uitam, & proro
47:
gare ætatem, Przedłużić/ przeciągnąć żi=
48:
wotá. Vt ſibi dies prorogetur, Aby mu
49:
dniá pomkniono. In Hyemes prorogant
50:
moras, Do źimy odwiaczáyą. Prorogare
51:
imperiū, páńſtwá rozſzerzić/ roſpoſtrzeć. pro
52:
rogatio, Odwleczenie/ pomknienie/ oddale=
53:
nie. Prorogatio legis, Podnieſienie álbo
54:
záwieſzenie ſtatutu.
55:
¶Prærogo, Vprzedzam s proźbą/ naprzód
56:
proſzę. Penſionem integram præroga=
kolumna: b
R ante O.358
1:
uit, S cáłym czinſzem vprzedźił/ álbo cáły
2:
czinſz zápłáćił przed czáſem.
3:
¶Prærogatiua, æ, Przodek/ przedłoże=
4:
nie.
5:
Habere prærogatiuam, Mieć przodek
6:
przed kim w którey rzeczy/ pierwſzy prziſtęp
7:
przewyſzſzánie/ przechodzenie/ przedłożenie.
8:
¶Prærogatiuus, a, um, adiectiuum, ut
9:
prærogatiua tribus, Przednie bráctwo/
10:
przednieyſza rotá/ burſá/ álbo przednieyſzy
11:
przedłożeńſzi powiat/ to yeſt/ którego naprzód
12:
pytáyą/ yákoſz to tego który pierwſzy głos
13:
y mieyſce ma/ miedzy ynemi vrzędy doſtoy=
14:
nośćiámi y powiáty. Dicuntur etiam co=
15:
mitia, in comitijs prærogatiua, Syem/
16:
pierwſzy przodek máyący/ pázdełożenſzi.
17:
¶Subrogo, ſubrogas, Mieyſce cziye zá=
18:
ſádźić/ kogo ynego ná to mieyſce obrác y
19:
wſádźić.
20:
Subrogare collegam conſul diceba=
21:
tur.
22:
¶Interrogo, interrogas, pen. cor. Py=
23:
tam/ dowiáduyę ſie. Interroga ſi uenerit,
24:
Spytay więc yeſli prziydzie. Interrogabat
25:
ſuos, quis famæ plebem necaret, Wy=
26:
wiádował ſie od ſwych ktoby/ głodem lud
27:
pomorzył.
28:
¶Interrogaſsit, pro interrogauit, Ob=
29:
ſoletum.
30:
¶Interrogatio uerbale, Pytánie.
31:
¶Interrogatiuncula, læ, dimin. Máłe
32:
pytánie.
33:
Rogus, rogi, maſc. ſec. Kupá álbo ſtós drew
34:
ná których ſtárzi vmárłe ciáłá palili. Alias
35:
Pyra, Vſ ad rogum, Aż do grobu/ do
36:
śmierći/ do gárdłá.
37:
Tuus ſum vſ ad rogum, Przi tobie
38:
ſtoyę áż do gárdłá.
39:
Roma, romæ, fem. prim. Rzym.
40:
Romanus, a, um, Rzymiánin.
41:
Romanenſis, ſe, quod alibi ortum Ro=
42:
mæ uerſatur, Przichodźien do Rzymu/
43:
Cato.
44:
Romanicus, a, um, id eſt, Romanus, Ob=
45:
ſoletum.
46:
Romulus, li, maſcul. Pierwſzy fundownik y
47:
król Rzymski.
48:
Romulida uel Romulides. Rzymſz=
49:
czik.
50:
Romanula, læ, porta quædam Romæ.
51:
Romula arbor ſub qua Romulus &
52:
Remus pueri ſunt inuenti.
53:
Romandui, populi Galliæ.
54:
Romamam, M. Anto. Sabellicus Thra=
55:
ciam uocat.
OO 4Ronchus



strona: 358v


kolumna: a
R ante O.
1:
Ronchus chi, maſ. ſec. Chrápánie we ſnie.
2:
Ducere ronchos. Chrápáć/ rzężeć przes
3:
ſen.
4:
Ronchus aliquando ſignificat, Náśmie=
5:
wánie/ błaźnienie z kogo.
6:
Ronchiſſo, as, are, Chrápię.
7:
Ronchiſonus, ni, ronchons ſonans, Chra=
8:
páłá. Et Metaph. Náśmiewcá. Sidonius
9:
inuſitatum.
10:
Ros, roris, maſc. ter. Roſá.
11:
Roſcidus, a, um, Rośny/ pełny roſy. ut nox
12:
roſcida, Rośna noc. Mala roſcida, Iábł=
13:
ká roſą obeſzłe.
14:
Rorulentus, a, um, Vroſzony.
15:
Rorarij milites, Lekkiey yázdy żołnierze/ hu=
16:
ſárze którzy ná hárc wyyeżdzą/ naprzód ſie
17:
potykáyą/ vyecháć y doyecháć łatwie nieprzi=
18:
yacielá mogą. Alias ferentarij.
19:
Roro, as, are, dicitur, ros, Roſá páda. Rorat
20:
Pádnie roſá.
21:
Roreſco, is, ere, ut terra roreſcens, Roſá
22:
opádła.
23:
Roratio, onis, fem. tert. Pádnienie roſy.
24:
Roratio etiam, Czerẃ ná winnicách od wiel=
25:
kich á niewczeſnych deſzczóm czáſu kwitnie=
26:
nia.
27:
Roſa, roſæ, fem. prim. Róża.
28:
Roſeus, a, ū, Różáney. Roſeus pannus, ro
29:
ſea ueſtis, Różáney máśći.
30:
Roſaceus, a, um, Co z róży yeſt. Roſaceum
31:
oleum, Rózány oleyek.
32:
Roſarium, roſarij, Rożány ogrodek.
33:
Roſeum idem.
34:
Roſea, Pole. In agro Reatino.
Roſcidus,VideRos.
Roſea,Roſa.
Roſio, onis,Rodo.
Roſellum,Roſtrum.

35:
Roſidus ſcribendum roſcidus, Vide Ros.
36:
Roſmarinum, roſmarini uel roſmarinus,
37:
Roſmaryn ziele.
38:
Roſtrum, roſtri, neut. ſec. Ptáſzy nos. Dici=
39:
tur autem non de ſolis auibus, ſed de
40:
reliquis animantibus roſtrum ceruo=
41:
rum, Ieleni pysk álbo gębá. Roſtrum ſu=
42:
um, Pysk świni. Roſtrum canum, Páſz=
43:
częká pśia.
44:
Delphinorum roſtra, Pysk morskich
45:
świni. Caprarum roſtra, Teſtudinum,
46:
piſcium roſtra, Roſtra nauium, Przed=
47:
nieyſzy łodźny nos/ to yeſt ſzpiczáſty á koń=
48:
czáty nos.
49:
Roſtratus, a, um, ut roſtratæ naues, No=
50:
ſáte łodźie/ to yeſt ná przedniey ſtronie ſzpi=
51:
czáſty koniec máyące. Roſtratus impetus
52:
qui fit roſtro.
kolumna: b
R ante O & V.
1:
Roſtra, roſtrorum, plurale tantū, dictum
2:
eſt templum ſeu forum ante curiam
3:
hoſtiliam in quo erat pulpitum orna=
4:
tum ex roſtris nauium Antiatium, ex
5:
quo loco concionari ſolebant, Pláć
6:
w Rzymie ták zwány ná którym końce álbo
7:
noſy od łodźi nieprziyacielóm woyennym
8:
obyczáyem odyętę ná pámiątkę zwycięſtwá
9:
záwieſzáne y przibiyáne były. Vnde ſtatuā
10:
in roſtris alicui poſitam legimus. Et
11:
pro roſtris dicere, Mieć rzecz ku ludźióm
12:
z kátedry álbo z kázálnice która ná tymże plácu
13:
byłá dla tego vcziniona.
14:
Roſtrans uomer, apud Plin. roſtrum in=
15:
pingens.
16:
Roſtellum, roſtelli, Noſek.
17:
Roſcius, ij, maſc. ſec. proprium nomen
18:
hiſtrionis nobiliſsimi, a quo omnes
19:
in aliqua re perfecti, Roſcij dicun=
20:
tur.
21:
Rota, rotæ, fem. prim. Koło. Rota fortu=
22:
næ, Koło fortuny.
23:
Rotæ etiam dicuntur, Nieyáki rodzay kóz
24:
y rodzay ryb.
25:
Rotula, læ, Kółko.
26:
Rotundus, a, um, Okrągły. Metapho. Do=
27:
skonáły/ piękny. Hinc ore rotundo loqui
28:
Krótko ále wymownie y kráſomownie. Glo=
29:
boſus, rotundus, uolubilis fere ſynoni
30:
ma. Quadratum & rotundum con=
31:
traria, Volubilis & rotundus Deus
32:
Ciceronis, propter eloquentiam, ſcili=
33:
cet.
34:
Rotunditas, atis, fem. tert. Okrągłość.
35:
Roto, as, are, act. pri. Toczę/ wálę/ obrácam
36:
ná xtałt kołá.
37:
Rotundo, as, are, Okrągło czinię. Et Me=
38:
taphor, Doskonáło czinię.
39:
Rotunde aduerbium, Okrągło. Apte &
40:
rotunde dictum, Cziście/ ſnádnie y tráfnie
41:
ſie rzekło.
R ante V.
42:
Rubedo, rubefacio, Vide Rubeus.
43:
Rubella, rubens, ruber, Vide Rubeus.
44:
Rubeta, tæ, fem. prim. Wielká żábá kroſtá=
45:
wa yádowita.
46:
Rubeus, a, um, & Ruber, a, um, Czerwo=
47:
ny/ a/ e.
48:
Rubrum mare, Czerwone morze.
49:
Rubrior comparatiuum, Czerwieńſzy.
50:
Rubens latiuum eſſe negatur pro quo di
51:
cimus Rubeus, uel Ruber.
52:
Rubens aliquando pro ſpineus a Rubro
qui



strona: 359


kolumna: a
R ante V.
1:
Rubeus aliquando ponitur pro ſpineus
2:
a rubo qui & uitilium uſu commen=
3:
datur a Plinio uel a Rubis oppido
4:
Campaniæ ut putat Seruius in Verg.
5:
1. Georg.
6:
Rubeo, es, rubui, rubere, Yeſtem czerwo=
7:
nym,
8:
Rubeſco, rubeſcis, ere, Czerwienieyę
9:
ſie.
10:
¶Erubeſco, is, ere, idem, & Metaph.
11:
Sromáć ſie/ zápłonąć ſie od wſtidu. Erube=
12:
ſcere ora alicuius, Sromáć ſie kogo.
13:
Rubor, ruboris, maſc. tert. Czerwoność. &
14:
Metaph. Wſydánie/ zápłonienie.
15:
Rubicundus, a, um, Czerwonáwy/ a/ e.
16:
Rubidus, a, um, Ciemnoczerwony/ gniády/ ál=
17:
bo ſmiádoczerwony. Aliquando ſcaber &
18:
aſper, Surowy/ skropáwy. Rubidus pa=
19:
nis, Zlie vpieczony chléb á przeto czerwony
20:
we wnątrz.
21:
Rubens, rubentis, Czerwony/ a/ e.
22:
Rubefacio, Czerwienię/ czerwono fárbu=
23:
yę.
24:
Rubella, rubellæ, Czerwona máćicá winna.
25:
Nam rubellæ uites & rubellæ uineæ
26:
appellatæ ſunt, Których ſie drzewo czer=
27:
wienieye w rzezániu.
28:
Rubellianus, a, um, ut Rubellianæ uites
29:
idem.
30:
Rubellus, a, um, ut rubellum uinū, Czer=
31:
wonáwe wino/ to yeſt nie práwie czerwone
32:
yákoby nápoły białe/ á nápoły czerwo=
33:
ne.
34:
Rubellio piſcis, Nieyáki rodzay morskich
35:
ryb.
36:
Rubrica, rubricæ, pen. pro. Czerwona glin=
37:
ká.
38:
Rubrica terra idem. Et Metaph. Tytyły ál=
39:
bo napiſy ſtátutów/ decretów/ xiąg. Rubri=
40:
ca enim notabantur tituli & capita li=
41:
brorum quæ ob id rubricæ ſunt uo=
42:
cata.
43:
Rubrica item, Cieśielski ſznut którym cechu=
44:
yą drzewá ku cioſániu.
45:
Rubricatus, a, um, Vczerwieniony/ glinką
46:
vfarbowány.
47:
Rubricoſus, a, um, Czerwony. Vt terra ru=
48:
bricoſa, Czerwonoglinna źiemiá.
49:
Rubriceta, tæ, Barwiki/ któremi ſobie białe
50:
głowy twarz prziprawuyą.
51:
Rubi, orum, plur. tantum, maſc. Ciuitas
52:
Campaniæ rubis abundans.
53:
Rubia, rubiæ, herba uulgo rubia tincto=
54:
rum, Ziele/ którym czerwono fárbuyą/ ták
55:
wełnę yáko y skóry/ ſtrzałki.
kolumna: b
R ante V.359
1:
Runicon, onis, maſc. fluuius Italiæ, qui
2:
diſterminat Italiam a Gallia citerio=
3:
re ſeu togata inter Rauennam & Ar=
4:
minium ciuitates.
5:
Rubicundus, rabidus, Vide Rubeus.
6:
Rubigo, rubiginis, fem. tert. Rdza. Idem
7:
quod Robigo, Vide ſupra. Erugo
8:
proprie fit in ære, Rdza álbo pleśń ná
9:
miedźi. Sicut Ferrugo in ferro, Rdzá ná
10:
żelazie.
11:
Rubiginoſus, a, um, Rdzáwy/ zádrźiewiá=
12:
ły/ a/ e.
13:
Rubigino, as, are, Rdzewieyę/ rdzą obcho=
14:
dzę.
15:
Rubigalia, orum, Feſti dies olim amo=
16:
liendæ rubiginis inſtituti, Rdze żitne/ to
17:
yeſt śmierći oddaláyące.
18:
Rubor, Vide Rubens.
19:
Rubrica, Vide Rubeus.
20:
Rubus, rubi, maſc. ſec. uel fem. ſec. Kiers/
21:
álbo krzewiná czernie álbo głóg ná którym
22:
yágody czerwone roſtą yeżiny. Morū rubi,
23:
Yezynne yágody.
24:
Rubus caninus, Głóg ná którym czerwone
25:
yágody roſtą.
26:
Rubetum, rubeti, neut locus in quo rubi
27:
ſunt, Mieyſce gdźie wiele czernia álbo głogu
28:
álbo y yeżyn roście.
29:
Ructus huius ructus, m. q Rzigánie/ odrzi=
30:
gánie Ructus grauis herba, Ziele nie do=
31:
brey woniey pobudzáyące rzigánie.
32:
Ructo, as, are, neut. prim. Rzigam.
33:
Ructor, aris, ari, deponens idem, pergin
34:
ructare in nos, Metaph. Tákżeś ſie vparł
35:
rzigáć ná nas/ to yeſt/ przikrim być.
36:
Ructator, oris, maſ. tert. Et ructatrix, icis,
37:
fem. tert. Rzigáczká. Ructatrix herba, Zie
38:
le które rzigánie pobudza. Ructitare cœ=
39:
pit apud Columel. legitur, ſed mendo=
40:
ſe, pro agitare caput.
41:
¶Compoſita, Eructo, as, are, Odrzigam
42:
wyrzigam
43:
¶Eructo, Wyrzucam/ wypuszczam/ wyćis=
44:
kam/ wyziewam. Dicitur etiam, Ructuo
45:
& Ructuor, Wyrzigam. Pro eo=
46:
dem.
47:
¶Irructo, as, are, Nárzigam w co/ rzigam
48:
komu w vſta. Plaut. Quid tum malum
49:
ergo in os mihi ebrius irructas,
50:
A diyabłuſz mi opiwſzy ſie w vſtá rzi=
51:
gaſz.
52:
Rudens, Vide Rudo.
53:
Rudero, rudetum, Vide Rudus.
54:
Rudiæ, arum, urbs Salentinorum.
55:
Rudiarius, Vide Rudis ſubſtantiuum.
Rudis



strona: 359v


kolumna: a
R ante V.
1:
Rudis, huius rudis, fe. ter. Rózgá álbo pręt
2:
którą ſzérmierze y zapáśnici wolni bywáli
3:
puſzczani z ſzkoły y z vrzędu ſzérmierskiego.
4:
Hinc accipitur pro libertate, Miáſto
5:
zwoleńſtwá y świebody.
6:
Rudem accipit, Wolność oſięgnął/ yuſz
7:
więcey nie powinien bywáć ná ſzérmierskich
8:
bitwách/ ſzkołách.
9:
Rude donare, Wolność dáć. Ad rudem
10:
compellere, id eſt, certare, facere, Przi=
11:
muśić ku ſzermowániu. Rudem meruit,
12:
Godźien wyſwobodzenie/ od vtáczek ſzer=
13:
mierskich.
14:
Rudiarius, ij, Tákowy ſzérmierz/ od powinno=
15:
śći ſzérmierskich wolno puſzczony.
16:
Rudiarius etiam qui ſaga ruida & noua
17:
polit, ait Hermolaus barbarus ex Fe=
18:
ſto.
19:
Rudicula, læ, fem. dimin. Máła pálicá któ=
20:
rą gdy wárzimy ogniá popráwiamy/ przigrze
21:
bámy węgla/ ozóg/ pociaſzczek.
22:
Rudis, & hoc rude adiectiumm, Proſtak/
23:
nowak/ nievmieyętny. Metaph. Gruby/ nie=
24:
vczony/ nieuk.
25:
Rudis recens impolitus, imperfectus,
26:
durꝰ, imperitus, ignarus, Tyro, hebes,
27:
fere ſynonima, Rudis animus, Twárdy/
28:
Gruby dowćip. Omnium diſciplinarum
29:
rudis, Zadney nauki nievmieyący. Rudis rei
30:
militaris, Niećwiczony w żołnierskich rze=
31:
czách.
32:
Rudis rerū omniū, Silny proſtak/ nievmie
33:
kozie ogoná záwięzáć prztpowieść. Rudis ex
34:
emlorū & hiſtoriarum, Nie czitał hi=
35:
ſtroey/ nie ma żadney biegłośći w hiſto=
36:
riách.
37:
Græcarum literarum rudis, Nie vmie
38:
nic po Grecku. Genus hominum rude
39:
accipe, & impolitum, Silne proſtaki y
40:
nievki/ etć.
41:
Ad bella rudis, Niewalecznik. In iure ci=
42:
uili rudis, Niećwiczony w świeckim prá=
43:
wie. Ad ſeditiones rudis, Nie wie co s
44:
ſobą ma począć w zwádách. Eruditum uul=
45:
gus & rude contraria.
46:
Ruditas, atis, fem. ter. Proſtotá/ grubość. nie=
47:
vmieyętność.
48:
Rudimentum, rudimenti, neut. ſe. Pierwſzy
49:
początek nauk y ćwiczenia. Et pro princi=
50:
pio accipitur, ut Rudimentum pone=
51:
re, Począć ſie wuczáć/ wkłádáć w nauki/ pro=
52:
ſtoty y grubſtwá popuſzczáć. Rudimentum
53:
lucis, Początek żywotá. Rudimentum ty=
54:
rocinij, Deponere ſub aliquo, Pocżąć ſie
55:
vczić. Idem ſcilicet quod ponere rudi=
56:
mendum.
kolumna: b
R ante V.
1:
Rudimenta & incunabula uirtutum, Po
2:
czątki cnot. Rudimentum puerilis re=
3:
gni.
4:
Rudio, rudis, rudiui, & rudij, ruditum,
5:
rudire, act. q. id eſt, rudem doceo, Nie=
6:
vmieyętnego vczę.
7:
¶Erudio, erudis, penult. cor. Náuczam.
8:
Quaſi perfecte quæ rudes ſcire opor=
9:
tet doceo, Puerum artibus erudire, W
10:
naukách ćwiczić. Erudire laboribus iuuen
11:
tutem, Ku pracam nákłádáć. Erudiuit me
12:
ſatis uſus, Dobrze mie doświádczenie náu=
13:
cziło.
14:
Literæ quæ me erudiant de omni Re=
15:
pub. Liſt z którego będę mógł wyrozumieć o
16:
wſzech ſpráwách Rzeczypoſpoliety.
17:
¶Eruditus, a, um, Náuczony/ dobrze wy=
18:
ćwiczony/ wypolerowány. Eruditus omni
19:
doctrina, We wſzeláki nauce dobrze ćwi=
20:
czony.
21:
Eruditus Gæcis literis, W greckim yę=
22:
zyku vmieyętny.
23:
¶Eruditus nomen ex participio, ut
24:
erudita operatio, Foremna/ miſterna ro=
25:
botá/ álbo wypráwá. Eruditum palatum
26:
Vſtá vmieyące dobrze koſztowáć/ znáyące ſie
27:
ná ſmákách/ łákotne vſtá.
28:
¶Eruditio, onis, uerbale, Nauká vmieyęt
29:
ność. Sine eruditione Græca intelligi
30:
non poſſunt, Króm vmieyętnośći y niemá
31:
łego ćwiczenia Grecki yęzyk nie może być ro=
32:
zumian.
33:
Rudo, rudis, rudi, rudere, neut. tert. Kwi=
34:
czę/ to yeſt ryczę yákoby ośieł. Rudere etiā
35:
abuſiue de leonibus & hominibus di
36:
citur, Ryczeć/ brzedźić álbo gęgáć.
37:
Rudens, rudentis, ſubſtantiuum, maſc. &
38:
fem. Liná álbo powróz łodźny. Rudentum
39:
ſibilus, Piſzczenie powrozów łodźnych. Ru
40:
dentem explicare, Popuśćić/ nie ták tęgo
41:
dźierżić.
42:
Rudus, ruderis, n. t. Máteria áſtrychowa/ to
43:
yeſt rozbite á roſtłuczone kámienie s cegłą y s
44:
wapnem/ z których áſtrichy czinią/ á páwimen=
45:
ti álbo tła á ziemię pokłádáyą. Et hoc di
46:
citur rudus nouum, ſed uetus rudus,
47:
Rum/ to yeſt/ ſtára materia ták kámienna
48:
yáko cegielna z rozwálonego budowánia/ ſtá=
49:
ry mur.
50:
Rudero, ruderas, are, Polewam materią a=
51:
ſtrychową páwiment czinię/ też rumu prziczi=
52:
niam y nádwożę.
53:
Ruderarius, a, um, Co ku tákowey máteriey
54:
á rumowi należy.
55:
Ruderarium cribrum, Piaſeczne rzeſzoto/
56:
Item dicitur de uiliori & furfurario cri
57:
bro apud Apul, Miáſto grubſzego śitá.
Ruderatus



strona: 360


kolumna: a
R ante V.
1:
Ruderatus, a, um, ut Ruderatus ager, Peł=
2:
ny rumu ſtárego budowánia gdźie ſie wiele
3:
puſtych ſiedlisk vkázuyę.
4:
Rudetum, rudeti, Mieyſce pełne rumu też ro=
5:
la którąznowu drzeć rádłem poczęto. Quaſi
6:
quæ prius rudis fuerat & inculta tunc
7:
uero arata.
8:
¶Compoſita, Erudero, as, are, Rumuyę
9:
wywożę. Vt erudetare ſolum ſeu aream
10:
Siedlisko wyrumowáć/ wywieść y wychę=
11:
dożić precz z rozwálonego muru.
12:
Rufrimaceriæ plural. numeri oppidum
13:
Campaniæ.
14:
Rufus, a, um, Liſowáty/ żółty. Vt rufi capil=
15:
li, Zółte włoſy. Color rufus, Materies
16:
rufior & nodoſa, Rum żółty y gruzło=
17:
wátſzy.
18:
Rufulus, a, um, Prziliſowátſzy.
19:
Rufuli tribuni militum non a populo,
20:
ſed a conſule facti, Feſtus.
21:
Rufo, as, are, Zółtko fárbuyę/ liſowáto czinię
22:
Rufeo, es, neut. ſec. Liſowáto obraſtam/ liſo=
23:
wátim ſie ſtawam.
24:
Rufeſco, is, ere, Liſowátim/ żółtym być. Me=
25:
rula ſenectute rufeſcit, Od ſtárośći liſo=
26:
wácieye.
27:
Ruga, rugæ Smárská.
28:
Rugæ, Smárski.
29:
Rugæ ueſtium, Fałdy.
30:
Rugæ in arboribus, Ryſy álbo skropowá=
31:
tośći.
32:
Rugoſus, a, ū, Zmárſzczony/ Pełny smársków
33:
Rugoſa facies, Zmárżczona twarz. Frons
34:
rugoſus idem.
35:
Cortex rugoſus dicitur, Skóra drzewna
36:
skropowáta.
37:
Rugo, as, are, act. prim. Zmarſzczam. Et
38:
rugare dicitur ueſtis, Fałdźiſtą być/ fał=
39:
dowáć ſie. Rugata teſta.
40:
¶Corrugo, Weſpołek zármarſzczam/ marſz
41:
czę ſie. Corrugare frontem, Zmárſzczić czo=
42:
ło. Corrugatum acinum, Weſpołek ſpo=
43:
yone ſplecione grono álbo też od zwiędnie=
44:
nia zmárſzczone.
45:
¶Erugo, Odmarſzczam/ wyciągam ſmárski.
46:
Rugio, gis, rugiui, uel rugij, rugitum, ire,
47:
n. q. Ryczę yáko le rzuyę niektorzy mówią.
48:
Ruitus, huius ruitus, Lwowy ryk.
49:
¶Irrugio, is, ire, pro rugire in ſacris tan
50:
tum legimus.
51:
Rugium Miáſteczko w xieſtwie Pomorskim
52:
Camyn po niemiecku.
53:
Ruidus ſiue Ruuidus, a, um, Gruby/ nie=
54:
równy.
55:
Rulla, læ, fem. prim. Płużne żelázne naczinie/
56:
od ochędożenia kroyu oraczów należące.
kolumna: b
R ante V.360
1:
Ruma, rumæ, idem quod Rumen, rumi=
2:
nis, neut. Gużycá/ w ſziyey gardźiel.
3:
Rumus, rumi, maſc. idem.
4:
Ruma & Rumen, Cycek/ wymię.
5:
Rumino, as, are, & Ruminor, aris, ari, de=
6:
ponens, Zuyę/ żucham/ trawię pokarm po=
7:
wtóre. Vt ſolent poſt paſtum boues &
8:
alia animalia, retrahunt enim iterum
9:
cibum in gulam ſeu uentriculum &
10:
iterum coquunt, Z nowu zucháyąc y tra=
11:
wiąc. Metaph. ſumitur pro reminiſci,
12:
Pámiętáć.
13:
Ruminabitur tuam humanitatem Vari,
14:
Będźie pámiętał ná twoyę ludzkość.
15:
Ruminatio, onis, uerbale, Zwánie/ żuchánie
16:
y z nowu powtóre tráwienie.
17:
Ruminalis, le, ut ruminalis ficus, Figowe
18:
drzewo pod którym wilczicá. Romulum &
19:
Rhemum. doyiłá y żywiłá. Hoſtiæ rumi=
20:
nales, Offiáry z bydłá powtóre trawiącego.
21:
Quoniam hæc inter munda anima=
22:
lia recenſentur.
23:
Rumina, æ, dicta eſt Dea quæ rumis, id
24:
eſt mammis, hoc eſt pueris lactentibus
25:
præſidebat.
26:
Rumo, as, are, id eſt, lactare, Doyę/ nádda=
27:
wam mlieká. Non eſt amplius in uſu, ſed
28:
olim dicebant, Irrumare agnos, Pod=
29:
doić yágniętá/ podſádźić pod owce.
30:
¶Subrumare idem.
31:
Rumen, rumare, & rumino, ruminatio,
32:
ruminalis, Vide Ruma.
33:
Rumentum, ti, abruptio inquit Feſtus ob
34:
ſoletum.
35:
Rumex, rumicis, maſ. ter. Niektórzi zową/
36:
Oman/ niektórzi kobyli ſzczaw. Sunt enim
37:
rumices uarij generis, Mannelwurtʒ/
38:
Wildſawrampfer/ Placken/ Schlangenkraut
39:
Niemieckie imioná.
40:
Rumex etiā genus teli ſimile ſpari Gal=
41:
lici, Feſtus.
42:
Rumia, Vide Ruma.
43:
Rumiferare, rumorem ferre, Plautina di=
44:
ctio inepta rumigerare idem.
45:
Rumis, huius rumis, idem quod Rumæ
46:
quidam legunt Rumus, Vide ſupra.
47:
Rumito, rumitas, are, quod Plaut. dixit
48:
Rumigerare obſoletum.
49:
Rumor, rumoris, maſ. ter. Wieść. Rumo=
50:
rem diſsipare, Wieść puścić/ roznośić. Ru
51:
moris neſcio quid afflauerat, Nie wiem
52:
co zá wieść byłá prziſzłá. Qui de me ru=
53:
mores afferuntur, Co zá wieśći o mnie no=
54:
ſzą/ co o mnie mówią. Conſtans rumor,
55:
Pewna wieść/ pewna nowiná. Rumor eſt,
56:
uel erat, Ták słyſzeć álbo ták było słyſzeć/
57:
táka wieść byłá.
Qui



strona: 360v


kolumna: a
R ante V.
1:
Qui erit rumor populi (inquit) ſi id
2:
feceris, Co ludźie będą mówić/ (rzékł ku
3:
mnie) yeſli to vcziniſz/ yákie wieśći będą o
4:
tobie.
5:
Rumor ait, linguæ te eſſe malæ, Ták
6:
słiſzeć tá yeſt wieść o tobie żeś niepowścią=
7:
gliwego yęzyká.
8:
Rumores diſsipati, Rozſiáne/ roznieśio=
9:
ne wieśći.
10:
Interea rumor uenit de occupata Pro=
11:
uincia, W ten czás wieść prziſzłá że kráyi=
12:
ná yeſt poſiędźiona.
13:
Nihil certi audimus niſi quæ rumor
14:
perfert, Nic pewnego nie słyſzimy yedno co
15:
wieśći poſpolite przinoſzą. Triſtis & iucun
16:
dus rumor contraria.
17:
Rumuſculus dimin. Mała wieść/ powiaſt=
18:
ká.
19:
Rumigerus, ri, maſc. Wieſzczarz/ który ſie
20:
nowinámi pęta.
21:
Rumpo, rumpis, rupi, ruptum, rum=
22:
pere/ Lamię/ rwę. Rumpere funem,
23:
Zerwáć powróz.
24:
Me rupi currendo, Zerwałem ſie bieżąc/
25:
to yeſt zmordowałem ſie. Mulos maiore
26:
onere rumpere, Muły zbytnemu burdámi
27:
obłożić.
28:
Rumpere ſilentium & uocem, Po dłu=
29:
gim milczeniu począć mówić. Rumpere
30:
moras, Kwápić ſpieſzić ſie. Rumpere ro=
31:
gationes, Połámáć álbo pokáżić vſtáwy/ nie=
32:
chćieć ich trzimáć.
33:
Rumpere ſomnum, Porwáć ſie ze ſnu.
34:
Fidem rumpere, Niedźierżeć słowá. Fœ=
35:
dus rumpere, Złamáć przimierze. Teſta=
36:
mentum rumpere, Teſtáment ská=
37:
źić.
38:
Rumpi licentia quorundam, Rozśieść
39:
roſtąpić ſie dla ſwey woley niektórych/ to yeſt
40:
ták zá złe przyimowáć ich ſwą wolą/ aż ku
41:
ſercu idźie.
42:
Rumpi malis, & non moueri malis,
43:
contraria.
44:
Ruptus, a, um, participium, Złamány/ zer=
45:
wány. Vt rupta pacis fœdera, Zła=
46:
máne przimierze.
47:
Rupti etiam uocantur, Przepukli álbo wy=
48:
pukli zwłaſzczá w łonie.
49:
Ruptus aſellus, Zmordowány zerwány/
50:
znędzony/ ſprácowány/ zlichocony ośieł.
51:
Ruptura, ræ, Przepukliná/ wypukliná.
52:
Ruptor, ruptoris, uerbale, maſc. Lámacz/ ál
53:
bo łomiciel.
54:
Rumpi, rumporum qui & traduces di=
55:
cuntur, Vide Tradux in uerbo Du=
56:
co.
kolumna: b
R ante V.
1:
Rumpotinum, rumpotini, neut. ſec. Nie=
2:
yáki rodzay winnych máćic po niskich drzéw=
3:
kách ſie puſzczáyących.
4:
Rumpotinetum, ti, neut. ſec. Mieyſce táko=
5:
wemi niskiemi drzewkámi dla winá náſzcze=
6:
pione.
7:
Rupes huius rupis, uenit a uerbo Rum=
8:
po, Skáłá/ opoká.
9:
Rupicapra, æ, fem. prim. Gemzá/ dźika ko=
10:
zá.
11:
¶Compoſita, Abrumpo, abrumpis,
12:
abrupi, pen. prod. abrumptum, abrum=
13:
pere, Vłámuyę/ vriwam. Transfertur ad
14:
res incorporeas, ut abrumpere rem in
15:
choatam, Poczętą rzecz opuśćić/ prętko prze
16:
ſtáć/ prętko ſtesknić.
17:
Otium abrumpere, Proznowánia pozoſtáć
18:
álbo opuśćić. Vitam abrumpere, Ziwot
19:
skończić.
20:
Abrumpere ſe ab aliquo, Zedrzeć á ſchró=
21:
nić ſie precz od kogo/ pozoſtáć s nim towárzi=
22:
ſtwá.
23:
¶Abruptus, a, um, participium ſiue
24:
nomen ex participio, Vłamány/ vrwany
25:
Abrupta loca, Pogruchotáne álbo vrwá=
26:
ne mieyſcá.
27:
Sermo abruptus ſeu abrupta oratio,
28:
Roſtrzelána mowá która nie wywieźyſta álbo
29:
nie wieźbita yeſt/ gdźie ſie yedná ſententia
30:
nie dźierży drugiey/ álbo gdy żadney przedmo=
31:
wy niemaſz/ ále proſto o rzeczy ſie poczina mó=
32:
wic króm rozmyślenia którego.
33:
¶Abruptio, onis, Vłamánie/ vrwánie.
34:
¶Abrupte aduerbium, ut abrupte in=
35:
cipere, Nágle począć króm którey przed mo=
36:
wy/ nie rozmyślnie á nie rozbacznie wskoczić
37:
w rzecz.
38:
¶Corrumpo, uiciare ſignificat & tam
39:
ad animum quam ad corpus refertur
40:
Kázę/ pſuyę/ wniwecz obrácam. Cibus cor=
41:
rumpitur, Potráwy ſie przeſtáwáyą. Cor=
42:
rumpere muneribus iudicem, Przedá=
43:
rowáć.
44:
Corrumpi ſitu, Pſowáć ſie od pleśni.
45:
Corrūpere aliquid ex optimo, Zwieść
46:
kogo ná złe. Animum & mores corrum=
47:
pere alicuius, Vmyśł przichilność y oby=
48:
czáye cziye skáźić. Literas corrūpere, Sfáł
49:
ſzowáć/ etć. Remfamiliarem corrumpere
50:
Vtrácáć/ dóm niſzczyć.
51:
¶Corruptus, a, um, participium ſiue
52:
nomen ex participio, Skáżony/ ſepſowá=
53:
ny.
54:
Corruptum iudicium, Skáżony ſąd/ to
55:
yeſt przedárowány. Vitioſa & corrupta
56:
conſuetudo, Zły obyczay.
¶Corruptio



strona: 361


kolumna: a
R ante V.
1:
¶Corruptio, onis, fem. tert. Skáżenie/
2:
Sepſowánie.
3:
¶Corruptor, oris, m. t. Skayzcá.
4:
Corruptor & adulter, Sromotnik.
5:
¶Corruptrix, uerbale fem. Skáźiciel=
6:
ká.
7:
¶Corrupte aduerbium Cic. De qui=
8:
bus ne deprauate iudicant ne cor=
9:
rupte, O krórych áni źle ſądzą áni z przedá=
10:
rowánia.
11:
¶Corruptibilis, le, Co łatwie przeyść
12:
przeminąć y zniſzczeć może. In Biblijs tan=
13:
tum legitur.
14:
¶Corruptela, le, Skázá/ Sepſowánie.
15:
Corruptela morum, Zniſzczenie dobrych
16:
obyczáyow. Corruptele mulierum,
17:
Sromocenie.
18:
¶Dirumpo ſeu diſrumpo, Odłamuyę/
19:
Rozdźieram/ Rozrywam. Dirumpere lu=
20:
dum, Grę álbo kunſzty rozerwáć. Dirum=
21:
pere ſocietatem, Roſwiać towárziſtwo.
22:
Dolore dirumpi, Od żáłośći ſie roſpu=
23:
knąć.
24:
¶Diruptus, a, um, Rozdárty/ Odłomio=
25:
ny/ Rozerwány/ etć. Diruptus homo,
26:
Przepukły.
27:
¶Erumpo, Wypádam/ Wydźieram ſie/
28:
Wyriwam ſie. Erumpunt ſe portis foras,
29:
Wypádli wyſunęliſie z brány. Erumpere
30:
per caſtra hoſtiū, Przebić á przedrzeć ſie
31:
przes woysko nieprziyacielskie. Erumpere
32:
loco aliquo, Wyrwáć ſie z niektórego
33:
mieyſcá. Eumpere ad pugnam, Wyr=
34:
wáć/ Wydrzeć ſie ku bitwie.
35:
Erumpit ignis ex uaporario, Wibiya
36:
ſie ná wirſch. Erumpit lachryma. Erum=
37:
pit fœtus, &c. Erumpit furor & indi=
38:
gnatio.
39:
In actū erumpere, Ku vczinkowi prziść.
40:
Illuſtrantur & erūpunt omnia, Vkazu=
41:
yą ſie. etc. Hȩc quo eruptura ſunt timeo,
42:
Obáwam ſie w co ſie to obróći. Erumpere
43:
ſtomachum in aliquem Gniew ſwóy
44:
wyźienąć ná kogo. Erumpere in gaudiū,
45:
Vderzić w weſele. Vereor ne iſtæc forti=
46:
tudo in neruum erumpat deni, Oba=
47:
wam ſie áby tá śmiáłość ná ſęk nie tráfiłá/
48:
álbo ábyś to wyſoko nie náziągał aż ſie
49:
ſtrunká ſpáda.
50:
¶Eruptio, onis, Wyrwánie.
51:
¶Eruptiones, Wytárgnienie/ Wyſunie=
52:
nie/ gdy żołnierski lud gwałtem z kąd wy=
53:
tárgnie y wyſunie ſie.
54:
¶Irrumpo, Wytárgam/ Wpádam/ Gwał=
55:
tem wieżdże? In regnum irrumpere, W
56:
królewſtwo wtárgnąć. Irrumpere in ca=
57:
ſtra, Ná obóz przipáść/ Szturmem wtár=
kolumna: b
R ante V.361
1:
gnąć. Oppidum irrumpere, W miá=
2:
ſteczko wpáść. Irrumpere in ȩrarium, Do
3:
być ſie do skárbu.
4:
¶Irrumpens participium, Wpádáyą=
5:
cy/ Wtárgáyący. Irrumpens uentus, flu=
6:
uius irrumpens, Wdźieráyący ſie/ álbo
7:
przipadáyący.
8:
¶Irruptio, onis, Wtárgnienie/ Wpádnie=
9:
nie/ przipáśćie/ Dobycie/ etc. Irruptionem
10:
in popinam facere, Wpáść w kárczmę.
11:
¶Interrumpo, Przeymuyę/ Przerywam/
12:
Przeſzkadzam/ Przekázuyę. Coloquia
13:
interrumpere, Rozmowę przerwáć. Or=
14:
dinem interrumpere, Szyk przerwáć.
15:
Ne interrupta Romanis acies uidere=
16:
tur, Aby ſie Rzymiánów przerwány ſzyk nie
17:
dał/ nie widźiał. Longis interuallis inter=
18:
rupta conſuetudo, Od dawnych czáſów/
19:
pozoſtány/ Opuſzczony obyczay.
20:
Interrupta contexere, Przerwáne ſpoić.
21:
Interruptū & continuatum contraria.
22:
¶Interruptū aduerbium, Przeymuyąc/
23:
Przerywáyąć.
24:
¶Prorumpo, Wypadam/ Wytárgam/
25:
Wyſuwam ſie/ wyſtępuyę. Sudor prorum=
26:
pit, Pot wyſtępuye. Prorumpit fons ab
27:
una parte, Z yedney ſtrony zrzódło wyrzuca
28:
ſie. Illa peſtis immanis importuna Ca=
29:
tilinæ prorumpet qua poterit, Wyſunie
30:
ſie gdźie będźie mogłá.
31:
¶Prorumptus, a, um, participium ſiue
32:
nomen ex participio, Vt, prorupta
33:
audacia, Szalona/ Beſobłáźna smiáłość.
34:
Prorumptus murus, Połamány/ Zgrucho=
35:
tány mur.
36:
¶Obrumpo, Obłámuyę.
37:
¶Perrumpo, Przerywam. Przetárgam/
38:
Gwałtem ſie przedzieram/ Przebiyam. Per=
39:
rumpere caſtra & agmen, Nieprziya=
40:
cielski obóz przerwáć/ gwałtem przedrzeć.
41:
Cum nequiſſent perrumpere ad ſuos,
42:
Gdy nie mogli przebić álbo przepráwić ſie do
43:
ſwych.
44:
Iam in ueſtibulum templi perrumpe=
45:
rant, Iuſz ſie byli do koſcielney krukty
46:
Albo babincá yáko niektórzi zową/ prze=
47:
dárli/ Przećiſnęli. Perrumpere per me=
48:
diam hoſtium aciem, Przedrzeć álbo
49:
przebić ſie przes pośrzodek woyská nieprzi=
50:
yacielskiego.
51:
Perrumpere leges, Pokáźić práwá. Per=
52:
rumpere periculum, Wiwieść/ Wybić
53:
z nieyákiey niebeſpiecznośći.
54:
¶Introrumpo idem quod irrumpo,
55:
Wtárgam/ wciskam/ Wpieram/ Wdzieram
56:
ſie w co. Recta in ȩdes introrumpam,
57:
Proſto ſie w dóm wedrę/ wráżę.
PPPreruptus,



strona: 361v


kolumna: a
R ante V.
1:
¶Præruptus, a, um, Przerwány/ Stoczy=
2:
ſty/ Skáliſty/ Záłomiony/ Záwieśiſty. Præ=
3:
rumptum ſaxum, Podruzgána/ Skáliſta
4:
opoká. Præruptior multo collis nobis
5:
imminebat, Dáleko záwieśiſtſza górá nád
6:
námi wiśiáłá. Prærumptiſſima pars urbis,
7:
Bárzo ſtocziſtá á przikra część miáſtá.
8:
Prærupta pro ipſis rupibus, Miáſto
9:
skał á pogruchotánych mieysc.
10:
¶Prorupte aduerb. Vt, Mons proru=
11:
pte altus, Górá z przikrá wyſoka.
12:
Rumuſculus, Vide Rumor.
13:
Runa, næ. genus teli Feſtus, Runata id eſt
14:
pilata Feſtus.
15:
Runca, cæ, pro rucina Feſtus.
16:
Runcina, æ, Wielka piłá którą drzewá prze=
17:
ciéráyą/ też motyká którą czernie wykopuyą.
18:
Runco, as, are, act. p. Pielę/ wytargam.
19:
Runco, eruo, euello, ſynonyma ſunt.
20:
Runcare ſpinas, Wytárgáć/ Wykopáwáć
21:
czernie.
22:
Runcare ſegetes, Plieć przerywáć od zielská
23:
Runcatio, Piełcie/ Wytargánie/ Wyrywanie.
24:
Runcatio foliorū, Wyſzczikawánie kwiat=
25:
ków.
26:
Runcator, oris, uerbale, Kopacz.
27:
¶Erunco, as, are, Et Abrunco idem,
28:
Wypielam/ wytárgawam/ wyczyściam od
29:
źielská/ od czernia. Metaph. Odwracam co/
30:
Zábiegam czemu złemu áby ſie nie zámogło.
31:
Ruo, rui, rutū, ere, n. t. Pádam/ Lecę Gwał=
32:
tem pádnę. Nox ruit, Noc pádnie. Mole
33:
ruit ſua, Od ſwey cięſzkośći pádnie. Ruit in
34:
dicendo, Prętko mówi by leciał. Ruere
35:
in amplexus, Około ſziye ſie vwieśić.
36:
Ruit uer, Wioſná yuſz yeſt ná ſchodźie/ álbo
37:
ydźie precz od nas. Emptorem pati rue=
38:
re, Kupuyącemu dopuśćić vpáść/ To yeſt
39:
oſzukáć go. Aliquando accuſatiuo iun=
40:
gitur & ſignificat idem quod Eruo,
41:
uel impello. Cæteros ruerem aggerē,
42:
Drugie bych o źiemię vderzył. Vide ne quid
43:
imprudens ruas, Pátrz ábyś yáko z nieo=
44:
báczmośći nie padł. Illum ruere nunciant,
45:
Powiedáyą że ſie tu s wielkim pędem kwápi.
46:
Ad interitum ruere, Ku zniſzczeniu lecieć.
47:
Ruere in fugam, Vciekáć/ Mknąć. In
48:
media fata ruere, Wpáść/ wrzućić/ wtrą=
49:
cić ſie w niebeſpieczność. In perniciem ſuā
50:
ruere, Ná ſwą ſzkodę gonić. Auidi in
51:
prælium ruunt, Ochotnie ſie ku bitwie
52:
drą/ álbo ſypą. Ruit cœlum imbribus,
53:
Idzie deſzcz yáko cebrem lał. Ruant uenti
54:
licet & ſæuiant procellæ, Niechay dmą
55:
wiátry y náwałnośći ynſze yáko chcą. Ruit
56:
dies, Dźień ſie kończi.
kolumna: b
R ante V.
1:
Ruto, as, are, frequentatiuum, Vſtáwicznie
2:
pádnę/ Lecę.
3:
Ruina, æ, pen. prod. Padnienie/ też ſzkodá.
4:
Ruina domus, Pádnienie domu. Ruina
5:
opreſſus, Prziległo go budowánie álbo zá=
6:
padł w domu. Neronis ruina, Smierć
7:
Neroná. Magna impedent ruina/ Wiel=
8:
ka nádchodźi ſzkoda nędza y niefortuná.
9:
Ruinæ fortunarum, Vtrátá ymienia.
10:
Ruinoſus, a, um, Pádnący/ Lecący/ To yeſt
11:
ku pádnieniu nákłoniony. Ruinoſus paries,
12:
Padnącá ściáná. Multa ædificia ruino=
13:
ſa ſunt. Wiele domóm zgniłych/ Które co
14:
dźień pádną.
15:
Rutrum, rutri, Nieyákie naczinie którem
16:
wapno rościeráyą y roſpráwiáyą wapienna
17:
łopátá/ Szuflá/ Kiellá y tákowym podobne
18:
naczinia.
19:
Rutellum, li, diminut. Szufelká/ Kielká.
20:
¶Compoſi. Corruo, corruis, rui, tū,
21:
ere, Ná kupę rázem wpádam/ Połomiam y
22:
Pogruchotowam ſie/ Też powalam ſie yáko
23:
długi yeſtem/ z nieobácznośći. Corruiſſe
24:
opes dicuntur quæ corruptæ ſunt,
25:
Które zlie obrócone álbo vtrácone ſą.
26:
¶Diruo, is, ere, Wálę/ rozwalam/ Lamię.
27:
Diruere & ȩdificare contraria. Dirue=
28:
re ædes, Rozwalić dóm.
29:
¶Dirutus, a, um, Rozwálony. Dirutum
30:
ædificium, Rozwálone domowſtwo. Deie=
31:
ctus & Dirutus ſynonyma,
32:
¶Eruo, Wyciągam/ Wygrábiam/ wymuyę
33:
wydźieram. Eruere oculum, Wyłupić oko.
34:
Ex tenebris eruere, Z ciemnośći wyyąć/
35:
wybáwić/ wyrwáć. Librum ex tenebris
36:
eruere, Ná światłość wydać. Eruere me=
37:
moriam alicuius eri ex uetuſtate an=
38:
nalium, Wyyąć z xiąg y wydáć ná ſwiát=
39:
łość pámiątkę niektórey rzeczy.
40:
¶Irruo, Znienacká wpádam ná kogo. In
41:
mediam aciem irruere, W poſrzodek
42:
woyśká wpáść. Irruere & impetum face=
43:
re in aliquem, S wielkim pędem wpáść/
44:
Przipáść ná kogo. Irruere ſe in odium a=
45:
licuius, Przeſdźięki ſie w cziyę niełáskę
46:
wpráwić.
47:
¶Obruo, Przipádam/ Przilegam/ Przi=
48:
wálam/ Przitłaczam. Obruere lapidibus,
49:
Vkámionowáć. Obruere uino, Vpoyić.
50:
Obruere ſale, Potrząść ſolą/ álbo przeſolić.
51:
Obrutum ſitu uetuſtatis, Mchem obro=
52:
sło/ Zárosło dla ſtárośći.
53:
¶Obrutus, a, um, participiū. pen. cor.
54:
Opádniony/ Potłumiony/ Prziwálony/
55:
przitłoczony. Obrutus niuibꝰ pruiniſ
56:
Opierzchł opadł śniegiem/ y ſrzonem.
Obrutus



strona: 362


kolumna: a
R ante V.
1:
Obrutus ſomno, Záſnął/ zmorzony/ ſnem
2:
Obrutꝰ negotijs, Wielkiemi ſpráwámi zá=
3:
trudniony. Obruta itinera ſtrage, Pełno
4:
w drógách pobitych ludźi. Obrutus terra,
5:
Przipadł/ Przitłoczon ziemią. Item obrue=
6:
re uino, Opić ſie. Obrui ære alieno,
7:
Bárzo ſie zádłużyć. Obruere nomen ali=
8:
cuius, Pámiątkę cziyę zátłumić. Obrui
9:
negociorum multitudine tanquā fru=
10:
ctu, Wielkiemi ſpráwámi być ogárnionym.
11:
Obruitur aratorum teſtimonijs, Wſziſ=
12:
ti go oracze przeświádczáyą. Obruere ri=
13:
ſu, teſtem, Wyśmiáć świádká iż dáley słowá
14:
nie śmie rzéc. Obruit eum obliuione ue=
15:
tuſtas, Dawność czáſu wyniosłá go z ludz
16:
kiey pamięći. Obliuione obruere facta
17:
ſua, Dopuśćić zápomnieć.
18:
¶Proruo, Wypádam/ Wyſuwamſie/ też
19:
wywrácam. Proruere ex ȩdibus, Wyſunąć
20:
ſie z domu/ Wypáść nagle/ álbo wyſipáć ſie.
21:
Foras omnes ſimul procurrunt ſeſe,
22:
Wſziſcy ſie rázem wyſipáli z domu. Albam
23:
a fundamentis proruerunt, Albę miáſto
24:
z gruntu wywróćili. Ingenti lapſu in ter=
25:
ram proruit, Pláſnął á padł o ziemię/ by
26:
go porąbił.
27:
¶Prorutus, a, um, partici. Oźiemię pá=
28:
dły/ wywrócony. a/ e.
29:
¶Subruo, Podrywam/ Podkopawam/ wy=
30:
wrácam z gruntu.
31:
Rupes, rupis, Skáłá.
32:
Rupicapra, Skáłna kozá dźika.
33:
Rurſus et rurſum aduerbia, Záś/ Niektórzi
34:
piſzą záſię/ ále to wątpliwe mówienie ſie być
35:
widźi/ yákoby rzekł zá ſię/ czin to/ nie zá mię
36:
ále zá ſię/ też znowu/ názad. Id rurſum ſi
37:
negant, A yeśli ſie też y tego przą. Rurſus
38:
denuo reuerſus eſt, Záś z nowu ſie wróćił.
39:
Rus, ruris, n. t. Wieść/ Folwárk/ Rola. Rus
40:
ibo, Póydę ná wieś. Rus mittere, Do
41:
wśi posłáć.
42:
Rus tendere, Do wśi ſie zápuśćić. Ruri
43:
eſt, Ná wśi yeſt. Rure eſſe autumant,
44:
Rure morans, Ná wśi mieſzkáyący/ wie=
45:
śniak. Omni rure paſcuntur/ Po wſziſtkich
46:
rolách ſie páſą.
47:
Rure uenire uel redire, Ze wśi prziść.
48:
Rus amœnum, Weſołá wieś/ álbo też po=
49:
lá/ Role.
50:
Ruralis, le, Wieśny/ Polny/ Rolny.
51:
Rureſtris, e, pro rurali uel ruſtico obſol.
52:
Ruricula, f. p. Kmieć/ wieśniak.
53:
Rurig ena qui rurigignitur CC. Wieśny
54:
álbo ze wśi rodem.
55:
Ruro, as, are, & Ruror, raris, ari, Ná wśi
56:
mieſzkáć/ Kmiećiżiwot wieśc.
57:
Ruſticor, aris, ari, idem.
kolumna: b
R ante V.362
1:
Ruſticatio, Wieśny żywot/ Kmieći obchód.
2:
Ruſticatim pro ruſtice obſoletum.
3:
Ruſticus, a, um, adiect. Wieyski/ Kmieći/
4:
Chłopski. Vt, domus ruſtica, Wieyski/
5:
Kmieći dóm. Vita ruſtica & aggreſtis,
6:
Kmieći á Gburski żywot. Prouerbium ru=
7:
ſticum, Chłopska przipowieść.
8:
Ruſticus, ci, maſ. ſe. ſubſtant. Chłop/ Gbur/
9:
Kmieć/ Wieśniak. Ruſtica auis quæ &
10:
Ruſticula dicitur.
11:
Ruſtica uinalia dies quo primum uinum
12:
in urbem deferebant, 4. Calend. Se=
13:
ptembris.
14:
Ruſtice aduerb. Po chłopsku/ Grubo/ Nie=
15:
tráfnie.
16:
Ruſticulus, a, um, diminut. Przigrubſzy/
17:
nieyáko chłopskich obyczáyów. Ruſticula
18:
auis, Chruściel podobno/ álbo chrząſzcz.
19:
Ruſticanus, a, um, idem quod ruſticus,
20:
Chłopski Kmieći. Verbum ruſticanum,
21:
Chłopskie słowo. Parſimonia ruſticana,
22:
Skępſtwo á kurczenie chłopskie.
23:
Ruſticarius, a, um, Co chłopóm należy. Vt, ru=
24:
ſticaria falx, Kmiecia koſá.
25:
Ruſticitas, atis, contraria eſt urbanitati,
26:
Grubſtwo/ Nieobyczáyność/ Głupość/
27:
Proſtotá/ Nietráfność.
28:
Ruſcum, uel ruſcus, Ieſt nieyáki rodzay
29:
chróſtu kończiſte liście máyąc z którego mio=
30:
tły we włoſzech czinią.
31:
Ruſpor, aris, ari, ſȩpe et diligenter ſcruta=
32:
ri Obſoletum.
33:
Ruſſus & Ruſſeus, appellationes ruſi co=
34:
loris ſunt.
35:
Ruta, rutorum, apud Iuriſconſultos, ut,
36:
Ruta cæſa, Domowy ſprzęt drzewiány
37:
ruſzáyący/ To yeſt yáko my mówiemy który
38:
gozdźiem przibity nie yeſt. Ne in rutis qui=
39:
dem & cæſis prouerbium, Nie ták wie=
40:
le yákoby pálec obwinąć/ by yednego płatká/
41:
Ne in rutis quidem & cæſis receptis,
42:
id eſt, exceptis, prouerb. Nie záchowáyąc
43:
ſobie naymnieyſzego płátá/ álbo ſztuczki.
44:
Ruta, rutæ, feminin. prim. herba, Ru=
45:
tá.
46:
Rutaceus, a, um, Ricuány. Rutacea coro=
47:
na, Ruciány wieniec.
48:
Rutatus, a, um, idem, Lacerti rutati. Rutą
49:
opłecione.
50:
Ruteni, Ruś/ Ruſácy ſąśiedźi á brácia náſzy
51:
Ducatus eſt Rego Polonorum ſubdi=
52:
tus frumento, piſcibus, bobus, melle,
53:
cera, equis, & fluminibus mirum in
54:
modum fertilis.
55:
Ruteni populi Galliæ non longe ab
56:
Auerna & Santonibus.
PP 2Rutabulum,



strona: 362v


kolumna: a
R ante V.
1:
Rutabulum, li, neu. ſe. Pociask/ Pomiotło/
2:
Ożóg.
3:
Rutilo, as, are, aliquando actiue eſt prim.
4:
coniuga. Lſzczę/ Swiecę/ Iáſnieyę ſie.
5:
Rutilo & Splendeo ſynonyma.
6:
Rutilum aurum, Lſzczące ſie złoto.
7:
Rutileſco, is, ere, idem.
8:
Rutilus, a, um. Lſzczący/ a/ e. Rutilus color,
9:
Gorąco żółta máść.
10:
Rutrum, rutri, Vide Ruo.
11:
Rutellum ibidem.
12:
Rutaba Priſca dictio idem quod pertur=
13:
batio/ Záſmucenie/ Zátroskánie/
14:
Rutili, pen. cor. populi Italiæ non lon=
15:
ge a Roma.
16:
Rutupinum, pen. prod. Promontorium,
17:
Britanniæ/ Przedgórze Angelskiego królew=
18:
ſtwá.
DE LITERA S.
S ante A.
1:
S
Aba, fem. prim. ciuitas
2:
Aetiopiæ, Miáſto mu=
3:
rzińskiey źiemie które potym
4:
Moroe yeſli wezwano/ też krá
5:
yiná álbo powiat. Felicis
6:
Arabiæ Sabæi lud támże
7:
w których kádźidło y ynſze woniáyące rzeczy
8:
roſtą.
9:
Sabeus, a, um, Ieden ztámtąd.
10:
Sabaoth, dictio Hebraica numeri plu=
11:
ralis, Latine militiarum uirtutum
12:
uel exercituum, Zaſtępów mocárſtwo.
13:
Sabatia. fem. ciuitas Liguriæ non procul
14:
a Genua, & Sabatia uada dicuntur,
15:
Lugowáte mieyſcá/ Błoniá álbo płonne po=
16:
lá/ przi ktorych przed tym yármárki miewa=
17:
no.
18:
Sabatius dictus eſt Iupiter, Który do
19:
włóch weſpołek s lanuſem prziſzedł.
20:
Sabbatum, ſabbati, uox Hebraica, La=
21:
tine Quies, Pokóy/ Odpoczinienie. Pri=
22:
ma Sabbati dicitur, Pierwſzy dźień po
23:
pokoyu/ To yeſt po dniu świętym niedźielá.
24:
Secunda ſabbati, Poniedźiałek. Tertia
25:
Sabbati, Wtorek.
26:
Sabbatum ipſum, Siódmy dźień/ ſobotá
27:
dźień święty żydówski. Ira enim Iudæi
28:
dies per ſeptimanam nominant, Sicut
29:
gentiles nominabant a dijs ſuis, uide=
30:
licet, Sole, Luna, Marte, ut dicant
kolumna: b
S ante A.
1:
Dies Solis, Niedźielá. Dies Lunæ, Po=
2:
niedziáłek etc.
3:
Sabbatiſmus mi celebritas ſabbati, Swię
4:
tobliwość dniá świętego.
5:
Sabbatarius, rij, Sobotę dźierżący/ Swięcą=
6:
cy. Vnde Iudæi Sabbatarij, Sobotnicy/
7:
To yeſt Sobbotę zá święto trzimáyący.
8:
Sabbatizare in Biblijs Barbare dicitur
9:
pro ſabbatum celebrare.
10:
Sabe Syrorum lingua menſis Februa=
11:
rius, Luty.
12:
Sabellus, a, um, deriuatiuum, nomen a
13:
Sabinus, Co zwłaſzczá Sabinis należy.
14:
Sabini, maſcu. populi erant in Italia non
15:
ita procul a Roma circa montem A=
16:
penninum.
17:
Sabinam Illirij appellant telum uenabu=
18:
li ſimile, Włócznia ná wieprzá.
19:
Sabina etiam herba & frutex, Seuenbaum
20:
po niemiecku.
21:
Sabim Arabes Deum appellant.
22:
Sabina, ni, Vide Sabellus.
23:
Sabis fluuius Galliæ Cameracenſem
24:
urbem interfluens.
25:
Sabiuſa porta Romȩ in Sabinos ducēt.
26:
Sabora, urbs Arabiæ.
27:
Sabulum, li, & Sabulo, onis, Gruby piaſek.
28:
Sabuloſus, a, um, Piaſeczny a/ e.
29:
Sabuletum, ti, Dół gdźie piaſek kopáyą.
30:
Saburra, æ, fem. prim. Lodźienny piaſek
31:
którym łodźie zwykli żeglarze nápełniáć/ To
32:
yeſt miąſzy á gruby piaſek/ też oſobliwy kąt
33:
álbo część miáſtá Rzymskiego tego ymie=
34:
nia.
35:
Saburro, as, are, ſiue Suburro, Wáláć ſie w
36:
tákowym piasku/ álbo kępáć yáko ptacy czi=
37:
nią/ też piaskiem łodźi náſypowáć.
38:
Saburratus, a, um, Piaskiem naſypány/ y ná=
39:
pełniony a/ e.
40:
Sacæ, maſc. populus Scythiæ, Aſiaticæ
41:
Et Sacarum regio, W którey potym
42:
Maſsagete mieſzkáli.
43:
Sacal electri ſpecies in Aegypto naſcens
44:
CC.
45:
Sacarum regio ultra mare Caſpium So=
46:
gdianis contermina.
47:
Saccarum, ri, uel etiam Saccar, ri, neut.
48:
ſecund. pen. cor. Cukier. Mel arundinis
49:
idem, Fuit autem longe aliud Sacca=
50:
rum apud ueteres quam, Zaccharum
51:
apud nos, nempe quod in arundini=
52:
bus collectum concretione ſua ſali
53:
non diſſimile. Et ideo, Sal Indicus etiā
54:
dicebatur, ad noſtrum Zuccharum eſt
55:
ſuccus ex peculiari planta expreſſus et
56:
ignis calore excoctus & defecatus etc.
Gulæ



strona: 363


kolumna: a
S ante A.
1:
Gulæ ſeruiens cum illud ad medici=
2:
nam tantum uſui fuerit.
3:
Saccus, ſacci, maſc. ſe. Wór/ Miech.
4:
Sacculus, diminut. Worek/ Mieſzek.
5:
Sacellus diminut. in Biblijs pro Sacculo
6:
inuſitatum.
7:
Saccaria, æ, ſaccorum mercatura, Sprá=
8:
wowánie miechów ná przedawánie.
9:
Saccarius, rij, maſc. ſecund. portitor ſac=
10:
corum, Który wory álbo miechy nośi.
11:
Saccularius, rij, apud Iuriſconſultos
12:
fraudulentus & impoſtor dicitur. Wy=
13:
próżni mieſzek/ Wypróżni worek/ Wypróżni
14:
skrzinká/ złodźiey.
15:
Saccinus, a, um, in Biblijs tantum, Wo=
16:
rowy/ Miechowy.
17:
Sacciperium, rij, ex ſacco & pera com=
18:
poſuit Plaut. ineptum eſt.
19:
Sacellum, Vide Sacer.
20:
Sacer, a, um, Swięty/ poſwięcony/ bogu poślu
21:
biony. Aliquando contrarium ſignifi=
22:
cat, Przeklęty diabłu oddány. Sacer ho=
23:
mo, Wywołániec/ wygnániec/ wieczny nę=
24:
dzárz.
25:
Sacer morbus, Swiętego wálentego nie=
26:
moc. Alias comicialis & Hercules, Wiel
27:
ka niemoc/ padáczká.
28:
Sacer ignis, Swiętego Antoniego niemoc/ ál=
29:
bo piekielny ogień/ chorobá yeſt nieyáka nie=
30:
vleczona. Alias Anthrax, ut ſupra, Sa=
31:
cer locus, Swięte mieyſce. Sacra illorum
32:
deorum Inſula, Wyſpá tym bogóm poślu=
33:
biona/ to yeſt/ w ich obronie ſtoyąca.
34:
Sacrum, cri, neut. ſe. ſubſtantiuum, Poſpo
35:
lita ſchadzká ku bożey służbie y ofiárowániu
36:
v ſtárych nieyákie gry przi tym bywáły. Et
37:
ſacrum dicitur templum, Kościół. Sa=
38:
crum eſt, ritu, Pobożny/ chwalebny obchód
39:
álbo obyczay.
40:
Sacra uia, Vlicá w Rzymie którą ći którzi
41:
triumph ſpráwowáli ku Ratuſzowi wieżdżá=
42:
li.
43:
Sacer cliuus idem.
44:
Sacrum promontorium, Przedgórze in
45:
Luſitania uulgo caput S. Vincentij, Vi
46:
de ſupra.
47:
Sacra certamina, Cztery známienite gry/ y
48:
święta w Greciey. Vide in dictione Lu=
49:
dus.
50:
Sacres porci appellabantur ad ſacrifi=
51:
cium idonei, apud Ethnicos, id quod
52:
adhuc Moguntiæ ſeruatur in feſto S.
53:
Martini.
54:
Sacellum, li, diminutiuum a ſacrum, Ká=
55:
plicá/ kościołek.
kolumna: b
S ante A.363
1:
Sacro, as, are, Poświęcam/ oddawam/ poślu=
2:
biyę pánu bogu. Templum Deo ſacrare
3:
Poświęćić.
4:
Vota dijs ſacrare, Poślubić/ obiecáć co.
5:
Aliquando idē quod deuouere, Prze=
6:
kląc/ też wywołáć/ czći odſądźić/ każdemu wol
7:
ność dáć ná yego gárdle vśieść.
8:
Sacratus, a, um, participium ſiue nomen
9:
ex participio, Swięcony/ ślubiony/ oddá=
10:
ny.
11:
Leges ſacratæ, Surowo zákazane pod
12:
vtrácenim gárdłá y ymienia/ álbo pod przi=
13:
ſięgą przikazáne.
14:
Sacratior, & hoc ſacratius, Plin. Nihil
15:
habent Druydes uiſco & arbore in
16:
qua naſcitur ſacratius, Druides ſobie
17:
nic známieniciey y wyſzſzey nie ważą yako
18:
lep weſpołek s tym drzewem ná którym ſie
19:
rodźi.
20:
Sacrarium, ij, neut. ſecun. Mieyſce gdzie co
21:
świętego chowáyą. Sacriſtia aliquando
22:
pro Sacello, Miáſto káplice.
23:
Sacrarium etiam dicitur, Máła káplicá w
24:
domu.
25:
Sacramentum, ſacramenti, Prziſięgá/ ślub
26:
álbo przirzeczenie pod prziſięgą. Sacramen=
27:
to adigere, Pod prziſięgą obowięzáć/ to
28:
yeſt my mówiemy ślubem záwięzáć. Sacra=
29:
mentum militare, Slub á prziſięgá zoł=
30:
nierska którą ſie obowiązowáli być wier=
31:
nemi.
32:
Sacramenta etiam dicuntur, Poprziśiężni/
33:
służebni Teneri ſacramento, Być obo=
34:
wiązan hetmánowi pod prziſięgą w ślubie
35:
chodźić.
36:
Aliquē ſacramento rogare, Podprziſię=
37:
gą kogo pytać/ poprziśiąc aby prawdę wy=
38:
znał.
39:
Adigi ſacramento, Być poprziſiężón. Id
40:
quod militibus fiebat.
41:
Sacramentum etiam, Pewna ſumá pienię=
42:
dzy/ którą obiedwie ſtronie do ſędźiego álbo
43:
biskupá kłádli/ á która ſtroná wygrałá/ tá
44:
záś ku ſwey ſummie przichodźiłá/ ále prze=
45:
gráney ſtrony ſumma/ ku kościołowi á bo=
46:
żey służbie przipadáła. Inde dicimus ſa=
47:
cramento contendere, Pod pewnym fun=
48:
tem á ſummą pieniędzy s niekim ſie przed ſą=
49:
dem ſpráwowáć.
50:
Iuſto ſacramento contendere, Słuſzny
51:
funt ſádźić przećiwko komu do roſpráwienia
52:
rzeczy. Apud Theologos uero ſacra=
53:
mentum ſignificat ſacræ rei ſignum,
54:
Znák święty/ táyemnicá/ świątość á zná=
PP 3mię



strona: 363v


kolumna: a
S ante A.
1:
mię świętey rzeczy. Vel inuiſibilis gratiæ
2:
uiſibilis forma, Nie widomey łáskki wi=
3:
domy á ocziwiſty xtałt/ to yeſt/ nie wido=
4:
mey nádźieye náſzey/ którąſzto ná słowie á
5:
obietnici bożey ſadźimi widomy vpomi=
6:
nek.
7:
Sacroſanctum, ſacroſancti, Co wyſoko/ ſro=
8:
go á cięſzko zákázano yeſt pod gárdłem / nay=
9:
świętſza rzecz nienáruſzona. Quod ſcili=
10:
cet iureiurando erat inſtitutum, ut qui
11:
uilaſſet morte pœnas penderet.
12:
Sacroſancta poteſtas tribuni plebis apud
13:
Romanos uocabantur.
14:
Sacroſanctus tribunus plebis, Od káżdego
15:
wyſoko ważón ma być.
16:
Sacrifico, as, are, Ofiáruyę też łáski żądam
17:
Hoc eſt, ueniam peto, Przepraſzam/ błá=
18:
gam. Cui ſacrificatur ad diem XII.
19:
Cal. Ianuarij, Któremu ofiáry czinią.
20:
Sacrificatio, onis, fem. uerbal. Ofiárowánie
21:
Sacrificus, a, um, aidectiuum, ut Sacrificæ
22:
tibiæ, Trąby/ puſany których przi ofiárowá=
23:
niu vżiwano.
24:
Sacrificus, ci, ſubſtan. Kapłan álbo ofierow=
25:
nik.
26:
Sacrificulus idem, & Rex ſacrorum.
27:
Sacrificium, ſacrificij, Ofiárá.
28:
Sacrificium Euchariſticum, Ofiárá/ to yeſt
29:
dźiękowánie zá okazáne dobrodźieyſtwo. Sa=
30:
crificium facere, Ofiárowáć. Sacrilegus
31:
& Sacrilegum, Vide ſupra.
32:
Sacerdos, ſacerdotis, com. t. Kápłan/ xiądz
33:
Sacerdotiſſa apud Gel. Xiéni.
34:
Sacerdotium, ſacerdotij, n. ſ. Kápłáńſtwo.
35:
Sacerdotium idem, Duchowny chléb/ Kano=
36:
nia/ duchowny dochód.
37:
Sacerdotalis, le, ad ſacerdotium perti=
38:
nens, Kápłáński/ duchowieński.
39:
¶Compoſita, Conſecro, conſecras,
40:
conſecrare, pen. cor. idem quod ſim=
41:
plex, Poświęcam/ ku służbie bożey przi=
42:
właſzczam y przipiſuyę. Conſecrare & pu=
43:
blice dedicare aliquem Deum, Pod=
44:
nieść álbo kánonizowáć. Statuam alicui
45:
conſecrare, Słup komu ku czći vczinić.
46:
Conſecrare memoriam nominis pro
47:
immortalem reddere, Wieczną pá=
48:
miątkę ſobie vczinić. Conſecrare aliquem
49:
omni genere monimentorum, Cziyę pá
50:
miątkę wyſoko w piśmie y w Hiſtoriách vgrun
51:
towáć/ oſięgnąć.
52:
¶Conſecratus, a, um, Poświęcony/ a/ e.
53:
Poślubiony/ a/ e/ etć. Conſecrata omniū
54:
religione, Od wſzech wyſoko ważoną álbo zá
55:
świętą miána. Conſecratus & addictus
56:
alicui ſcientiæ, Vdány ná którą naukę.
57:
¶Conſecratio, & dedicatio, onis Po=
kolumna: b
S ante A.
1:
święcenie/ kánonizowánie którego vmárłego
2:
człowieká.
3:
¶Conſecraneum por conſecrato, ob=
4:
ſoletum.
5:
¶Deſecro, Odświącam/ to yeſt gwałcę.
6:
Ex ſacro prophanum facio, Z świętey
7:
rzeczy swiecką czinię. Plaut. Deſecrare
8:
eum prius oportet ne manus conta=
9:
minem, Sipont.
10:
¶Execro, as, & Execror, aris, ari, de=
11:
ponens quod magis uſurpatur. Prze=
12:
klinam/ wiáruyę ſie yáko czego złego. Hor=
13:
rori & abominationi habeo, Execra=
14:
tum malum odore at amaritudine,
15:
Przeklęta złość. Execranda res at peſsi
16:
ma, Przeklęta/ etć.
17:
¶Execrabilis, & hoc execrabile, Prze=
18:
kłęty/ ogromny/ okrutny/ mierziony. Odium
19:
execrabile, Okrutny gniew. Animal exe=
20:
crabile, Okrutne zwiérzę.
21:
¶Execratio, Przeklinánie/ przeklęctwo/ też
22:
poprziśiężenie. Execrationibus publicis
23:
ſancitum, Poſpolitym prziśiężenim vſtá=
24:
wiono.
25:
¶Execramentum, nomen inſolens in
26:
Biblijs pro Execratione.
27:
¶Obſecor, Przes co świętego proſzę/ dla
28:
Bogá proſzę/ to yeſt bárzo niewymownie pro=
29:
ſzę. Obſecrare precibus, Vprzeymie ſie mo=
30:
dlić. Si me fas eſt obſecrare abs te pa=
31:
ter, Ieſlimi ſie godźi wyprośić ná tobie oy=
32:
cze. Te per amicitiam & per amorem
33:
obſecro, principio ut ne ducas, Proſzę
34:
cie dla prziyáźniey y ſpolney miłośći náſzey.
35:
¶Obſecro aliquando aduerbialiter po
36:
nitur, pro cedo, eſt ueluti rogantis
37:
cum interrogatione particula, Terent.
38:
Hem obſecro, an is eſt? I proſzę cię prze
39:
bóg izali ten yeſt? Obſecro te quid agi=
40:
mus? Przemiły pán Bóg coż chcemy s tym
41:
dáley począć?
42:
Obſecratio, Vprzeyma proźbá/ modlitwá.
43:
¶Reſecro, Zas álbo z nowu vprzeymie á
44:
pilnie proſzę/ proźbą zás odpraſzam/ to yeſt/ to
45:
o com prośił/ nie proſzę. Plaut. Reſecro
46:
mater quod dudum obſecraueram,
47:
Odpraſzám mátko o com pierwey prośił. Re=
48:
ſecro religione abſoluo, Wypuſzczam z
49:
ślubu álbo od obiecánia yákiego wolno czi=
50:
nię.
51:
Sacramentum, ſacratus, ſacrificio, Vide
52:
Sacer.
53:
Sacoma, pen. pro. ſacomatis, Wagá w klo=
54:
bie ſtoyąca/ práwa wagá. Aurum ad Saco=
55:
ma appendere, Złoto áż do klobney miáry
56:
przidźie ważić.
57:
Sæculum, Vide Seculum.
Sadducæi



strona: 364


kolumna: a
S ante A.
1:
Sadducæi, maſc. Oſobna ſektá v żidów/ któ=
2:
rzi nic o zmartwychwſtániu ciał máſzych/ áni o
3:
Anyeliech/ áni o duchách nie trzimáli.
4:
Sæpe aduerbium, ſæpius, ſepiſsime, Czę=
5:
ſtokroć. Sæpe, Vſtáwicznie. In gac cauſa
6:
ſæpe & multum uerſatur, Vſtáwicznie
7:
bez przeſtanku ná tey ſpráwie leży. Sæpe ac
8:
diu, Nimium, Názbyt częſto. Iterum &
9:
ſæpius te rogo.
10:
Sæpiuſculæ dimin. I tedy y owedy nie
11:
owſzeki częſto/ nie bárzo też rzadko.
12:
¶Perſæpe, Bárzo częſto á gęſto.
13:
Sæpenumero, idem quod ſæpe.
14:
Sæuus, a, um, Srogi/ a/ e. Nielitośćiwy/ a/ e.
15:
Pgromny/ okrutny/ ſurowy/ cięſzki/ a/ e.
16:
Sæuus hoſtis, Okrutny nieprziyaciel. Se=
17:
uiſsima Hyems, Cięſzka álbo twárda źimá
18:
Sæuiſsimus quam qui unquam, Bárzo
19:
okrutny/ yeſli kto kiedy był.
20:
Sæuiter aduerbium, Okrutnie/ ſrogo.
21:
Sæuita, æ, fem. pri. Okrucieńſtwo/ ſrogość
22:
nielitośćiwość.
23:
Seuitudo, inis, idem, ſed inſolens apud
24:
Liuium.
25:
Sæuio, ſæuis, ſæui, uel ſæuij, ſæuitum, ſe=
26:
uire, neut. q. Száleyę á wściekam ſie.
27:
¶Deſæuio idem.
28:
Saga, ſagæ, fem. pri. Czárownicá/ yędzá. Ali=
29:
quando in bonam partem pro muliere
30:
prudenti ſagaci & uerſuta.
31:
Sagaria, & ſagatus, Vide Sagum.
32:
Sagax, ſagacis, om. tert Mądry/ dowćipny/
33:
roſtropny/ báczny/ opátrzny. Sed hæc Me=
34:
taphorice proprie aut ſignificat, Czuy=
35:
ny/ łowny/ oſtre powonienie máyąci/ yáko pśi
36:
wyśliwi. Vnde ſagax canis, Cziſty łowcá/
37:
który. bieży ná ptaká yáko ſtrzelił. Sagax ad
38:
pericula perſpicienda, Prętki ki przeba=
39:
czeniu niebeſpiecznośći. Sagaciſsimus re=
40:
rum naturæ, W philoſophiey á mądrośći
41:
prziródzoney wielmi ćwiczony. Palatum
42:
ſagax in guſtu, Oſtrego ſmáku/ nie omyli
43:
ſie ná koſztowániu.
44:
Sagacitas, atis, fem. Rozum/ dowćip/ roſtrop=
45:
ność/ oſtrość rozumu.
46:
Sagaciter aduerbium, Bácznie/ roſtropnie/
47:
powonnie.
48:
Sagaciſsime odorari, Oſtrą wonią
49:
mieć.
50:
Sagio, is, iui, ſagitum ſagire, id eſt, acute
51:
ſentio, Wybornie baczę. Præſagio, præ=
52:
ſagis, præſagiui, præſagitum, præſagi=
53:
re, Przed tym baczić/ nádziewáć ſie.
kolumna: b
S ante A.364
1:
¶Præſagior, giris, depon. apud Plaut.
2:
legitur.
3:
¶Præſagus, præſagi, uel præſaga, præ
4:
ſagæ, qui uel quæ præſagire nouit.
5:
¶Præſagium, præſagij, præſenſio diui
6:
natio, &c.
7:
¶Præſagitio, uerbale idem.
8:
Sagena, næ, fem. pen. prod. Niewód/ ribna
9:
śieć. Latine Verriculum.
10:
Sagina, ſaginæ, fem. pri. pen. prod. Tłucz
11:
álbo tucz/ którą tuczą. Aliquando pro
12:
ipſa pinguedine. Miáſto zbytney tłu
13:
ſtośći.
14:
Sagimen, ſagiminis, Calep. probat ex
15:
Columel. pro Sagina, Vbi nunc non
16:
ſangimine, ſed ſanguine legitur.
17:
Sagino, as, are, prim. Tuczę. Exquiſitis
18:
epulis ſaginare, Wymyślnemi potráwámi
19:
tuczić. Sanquine ciuium ſaginari.
20:
Saginatio uerbale, Tuczenie.
21:
Saginarius, ſaginarij, Sadz/ chliéw do tucze=
22:
nia.
23:
Sagatinus, a, um, Vtuczony.
24:
Saginarius, a, um, Quod ſaginatum eſt
25:
Seruius, Vtuczony/ otyły.
26:
Sagio, is, Vide Sagax.
27:
Sagitta, tæ, fem. prim. Strzałá. Item nouiſ=
28:
ſima ſurculi pars, Wirſchołek ſzoſzyku
29:
ná látorośli. Et genus herbæ.
30:
Sagittarius etiam ſignum cœleſte, Zná=
31:
mię niebieskie ſtrzelec zwáne.
32:
Sagittarius, ſagittarij, maſc. ſec. ſubſtan=
33:
tiuum, Strzelec.
34:
Sagittarius, a, um, adiectiuum, ut ſagitta=
35:
rius calamus, Ku ſtrzale należą=
36:
ce.
37:
Sagitto, as, are, Strzelam. Quidam con=
38:
tendunt non eſſe latinum.
39:
Sagma, ſagmæ, uel ſagma ſagmatis, neu.
40:
tert. Sella ſuper quam componuntur
41:
ſarcinæ uel in ſtratum quo mollior
42:
fiat ſeſsio pro ſarcina quando po=
43:
nitur, ex Celio lib. II. cap. 47.
44:
Sagmen, ſagminis, neut. tert. herba. Eyſen=
45:
kraut po niemiecku. Alias Verbenaca,
46:
Koſziſzczko.
47:
Sagum, ſagi chlamys militaris quadra,
48:
Opończány ſáyan álbo kitlik był v Rzi=
49:
mianów któri żołnierze ná zbroyę przyo=
50:
błoczyli/ miáſto też wſziſtko czáſu woyny tá=
51:
kowymże xtałtem ſzáty nośili króm Ráy=
52:
ców.
53:
Saga, cucula, Kitlik/ żupicá.
54:
Sagulum dimin, Kitliczek.
55:
Sagulum Hiſpanum, Hiſpański kitel. Sa=
PP 4gulo



strona: 364v


kolumna: a
S ante A.
1:
gulo militari coopertus, W żołnierski
2:
kitel vbrány.
3:
Sagatus, a, um, Który tákowy kitel álbo płáſz=
4:
czik nośi. Sagati ad bellum ibant, Ad
5:
ſaga prouocare, Prou. Ná woynę wołáć.
6:
Sagarius, ſagarij, Krámarz álbo kráwieć kit=
7:
lyki tákowe ná przeday nárządzáyąci.
8:
Sagaria, æ, Kupiectwo á obchodzenie s tákowy=
9:
mi płaſzczámi.
10:
Saguntus, fem. Hiſpaniæ ciuitas ab Han
11:
nibale oppugnata.
12:
Saguntinus, a, um, Kto ztámtąd yeſt.
13:
Sais urbs Ægypti & unum ex oſtijs.
14:
Saiticus, a, um, adiectiuum.
15:
Sal, ſalis, m. & ne. in utro numero, Sól.
16:
Sal aliquando pro ſapientia accipitur,
17:
Miáſto mądrośći obyczáynośći. Sed maſ.
18:
tantum genere proferri conſueuerunt.
19:
Sales, lepor facetiæ, ſal humanitatis, ſal di
20:
cendi & facetiæ, ſynonyma ſunt. Tráf=
21:
ność w rzęczy/ kunſztowánie/ ſmieſzki wdzięcz
22:
ność. Non eſt in toto corpore mica
23:
ſalis, Niema w ſobie krſzyny rozumu áni
24:
roſtropnośći. Et Poëtis. Sal nonnun=
25:
quam pro mari accipitur, Miáſto
26:
morzá.
27:
Salinum, nin, neut. ſec. Solnicá.
28:
Salillum, ſalilli, dimin. Solniczká.
29:
Sallio, ſallis, ſalliui, ſallitum, ſallire, neut.
30:
q. Solę, aliqui ſcribunt per ſimplex L
31:
Sallo, ſallis, ſallum, ſallere, idem.
32:
Sallitus, a, um, participium, Solony.
33:
Salarius, ſalarij, qui ſalſamenta uendit,
34:
Który słone rzeczy przedáye.
35:
Salariꝰ, a, ū, adiec. ut ſalaria uia, Solna dró
36:
gá w Rzymie którą ſól od morzá przywożono
37:
Salarium, rij, ſubſtant. n. ſ. Myto/ zapłátá.
38:
Salitor, ſalitori, qui ſalis tributum col
39:
ligit, Cic. ad Atticum lib. 4. Imperata
40:
tamen pecunia data ſalitoribus Bri=
41:
tanniæ, &c. Vbi quidam legunt, data
42:
a littoribus.
43:
Salſus, a, um, Słony. Et Metaph. Tráfny/
44:
kunſztowny/ a/ e.
45:
Salſe aduerbium, Tráfnie/ pięknie/ foremnie/
46:
mądrze/ miſernie.
47:
¶Inſulſus, a, um, Nieſolony/ nieſmáczny.
48:
Metaph. Głupi/ nietráfny/ gruby/ błazen.
49:
Efflagitatio inſulſa, Szalona álbo przeſ=
50:
dźięczna prosbá.
51:
Inſulſitas, tis, Nietráfność/ beſwdźięczność
52:
¶Inſulſe aduerb. Błazeńską/ nietráfnie/
53:
beſwdzięcznie. Hoc ipſum non inſulſe in=
54:
terpretātur, Nie owſzeki zlie rozumieyą álbo
55:
przymuyą.
56:
Perſaltus, Przeſolony. Metaph. Bárzo tráfny
57:
¶Perſalſe aduerbium, Bárzo tráfnie.
kolumna: b
S ante A.
1:
¶Præſalſus, a, um, & Præſalſe idem.
2:
Salſamentum, ti, Wſzelákie rzeczy ſolone/ yá=
3:
ko ſą riby śledzie węgorze/ mięſo/ słoniny/ etć
4:
Salſamentarius, rij, m. ſ. Przekupnik ſolonych
5:
rzeczy/ przekupień.
6:
Salſamentarius, a, um, adiectiuū, ut cadi
7:
ſalſamentarij, Stągwie ku ſoleniu należące
8:
Salſura, ræ, idem.
9:
Salſamentum, ſalina, ſalinæ, Solna ſzybá ál
10:
bo ſtudnia/ álbo mieyſce gdzie kopáyą/ czer=
11:
páyą y wárzą ſól.
12:
Salitura, ræ, Solenie/ potrzęſienie ſolą.
13:
Salnacidus, probat Calep. ex Plin. ubi le=
14:
gendum ſalmacidas.
15:
Salſedo, inis, ſalſitudo, inis, Słoność.
16:
Salſilago, inis, & ſalſugo, inis, Roſół.
17:
Salſicortex, genus arboris, CC.
18:
Salinæ, arum, plu. tantum, ciuitas Siciliæ
19:
circa. Lylibeum, & Salum ſali dicitur
20:
mare, Morzę.
21:
Salmoniacus, Vide alibi.
22:
Sala nomen ſex urbium, & nomen fluuij
23:
in Germania, Ciecze przes Turingią/ y
24:
przes ſáską zięmie/ wpáda w Albim wyſzſzey
25:
Náydenburgu.
26:
Salacia Dea aquæ.
27:
Salaconia ſuperbia, inuſitatum latinis, &
28:
ſalacones ſuperbi.
29:
Salamandra, dræ, fem. Sálámándrá/ zwierzę
30:
yádu pełne y kázdey rzeczy skodliwe/ yednak
31:
ſwynióm nic nie skodźy/ wogien wpada pło=
32:
mień záduſza yednák ſámo nie zgore.
33:
Salamin & Salamina uel Salamis, Inſula
34:
in Euboico mari, & in ea urbs ciuſdē
35:
nominis.
36:
Salamis, urbs Cypri, Hodie Famguſta
37:
Salaminus, a, um, Kto ztego wyſpu álbo z
38:
oney wyſpy/ álbo miáſtá yeſt.
39:
Salaria, & Salarium Vide Sal.
40:
Salax, ſalacis, om. tert. Yurzny skłonny ku
41:
nieczyſtośći.
42:
Salacitas, atis, Iurzność/ nieczyſtość.
43:
Salebræ, arum, fem. a Saltu dicta, loca
44:
ſunt inæqualia & aſpera, quaſi quæ
45:
ſine ſaltu præteriri non poſſunt, Nie=
46:
równe kámieniſte/ opocziſte á pogruchotáne
47:
mieyſcá álbo drógá. Et Metaph. Nie xtał=
48:
towna nierymiyąca ſie rzecz mowá álbo piſá=
49:
nie. Cic. Nunquā in tantas ſalebras in=
50:
cidiſſetm nigdy by był o niextałtowną mowę
51:
nie przyſzedł.
52:
Selebra in ſingulari apud Cicer. legitur.
53:
Salebroſus, a, ū, Nierówny/ opoczyſty/ poło=
54:
miſty/ oſtry.
55:
Salebroſa uia, Oſtra/ opoczyſta drógá.
56:
Salebroſa oratio, Nie xtałtowna mowá.
57:
Salentini populi, quos Strabo ſcripſit eſ=
58:
ſe Cretenſes.
Salentinorum



strona: 365


kolumna: a
S ante A.
1:
Salentinorum regio quæ nunc (ut qui=
2:
dam uolunt) terra Idrunti, ſiue terra
3:
de Bari uocatur in Italia ſita eſt.
4:
Salentini campi, Polá w Apuliey/ nie dáleko
5:
od Tárentu.
6:
Salentinus, Lacus dicitur Salentinorum.
7:
Sales, Vide Sal.
8:
Saletio, oppidum ad Rhenum infra Ar=
9:
gentoratum in Gemania, Saltz po
10:
niemiecku.
11:
Salagma, orum, neut. plur. Wſzelákie kon=
12:
fekty z owoców vczinione/ álbo ſamy owoce/
13:
yáko yábłká/ gruſzki/ yágodi/ wiśnie/ rzepá/
14:
orzechy/ ná długie chowánie vłożone y przy=
15:
práwione.
16:
Salaginarius, rij, Przekupień tákowych rzeczy.
17:
Sali genus auicularum, CC.
18:
Salicaſtrum, ſtri, Nieyáki rodzay leśnych
19:
máćic winnych/ po polách roſtących.
20:
Salicetum, Salictū, Saligneus, Vide Salix.
21:
Salientes, Vide Salio.
22:
Salij, Sacerdotes Martis, Popi Bógá Már=
23:
teſá w Rzymie. Dicti quod in portantis
24:
ancilibus ſaltare eos mos eſſet.
25:
Saliaris, & hoc re, Co tym popóm należáło.
26:
Saliares cœnæ, Známienite á koſztowne tich
27:
popów wieczerze/ vżiwánia.
28:
Salingoſtadium, oppidum in Germania
29:
ad Menum fluuium, Silgenſtad po nie=
30:
miecku.
31:
Salinæ & ſalinum, Vide Sal.
32:
Salinum uulgo, Budá/ Budziń. Vrbs Pan=
33:
noniæ ſecundæ, quæ Vngaria hodie.
34:
Salio, ſalis. ſaliui, uel Salij uel ſalui diuiſis
35:
ſyllabis, ſaltum, ſalire, n. quar. Skaczę
36:
Saliendo ſe exercere, Skacząć ſie ćwiczyć.
37:
De muro ſalire, Z muru skoczyć. Salit
38:
mihi cor, per translationem, Skaczę/
39:
to yeſt Ráduye mi ſie ſerce.
40:
Salire dicuntur animalia ratione caren=
41:
tia, Poyeżdżać/ yáko gdy koniá do ſwierzób=
42:
ki przipuſzczáyą.
43:
Salto, as, are, neut. prim. frequentatiuum,
44:
Táńcuyę/ skaczę. Nudus in conuiuio
45:
ſaltat, Nágo ná bieſiedzie táńcuye.
46:
Saltito, as, are, aliud frequent. Vſtáwicznie
47:
táńcuyę.
48:
Saltatio, uerbale, fe, te. Táńcowánie/ Taniec
49:
Saltator, maſc. tert. Tánecznik.
50:
Saltatorius, a, um, Táneczny. Vt, Ludus
51:
ſaltatorius, Szkołá táneczka gdźie táń=
52:
cowáć vczą.
53:
Saltatrix, tricis, fe. tert. Tánecznicá.
54:
Saltatus huius ſaltatus, Táńcowánie/ Rey/
55:
Reyu wodzenie.
56:
Saltatura, ræ, id eſt Saltatio obſoletum.
57:
Saltus huius ſaltus, Skok.
kolumna: b
S ante A.365
1:
Saltus ſylua, Vide ſuo loco.
2:
Saltuatim aduerb. Wskok/ Skokiem. Sal=
3:
tuatim ſcribere, Wskok piſáć/ To yeſt nie=
4:
rządnie/ y tám y ſám wyſtępowáć.
5:
Saltim pro ſaltuatim obſoletum.
6:
Salientes, Fiſtulæ ſeu aquæ ductus, Ruri
7:
wodne któremi wodę przywodzą.
8:
¶Compoſi. Adſilio, ſiue Aſſilio aſ=
9:
ſilis, aſſilui, aſſiliui, uel aſſilij, aſſuletum,
10:
aſſilire, Przyskákuyę. Aſſilire ad aliud
11:
genus orationis, Ná ynſzy xtałt piſánia
12:
vdáć.
13:
¶Aſſulto, as, are, frequent. Przyskoczyć
14:
álbo wskoczyć ná kogo. Aſſultare in cerui=
15:
cem, Ná Sziyę álbo ná rámioná wskoczyć.
16:
¶Aſſultim. aduer. Skácząc álbo skokiem.
17:
¶Conſilio id eſt ſimul ſalio, Weſpołek
18:
s kim skaczę.
19:
¶Deſilio, Skákuyę z czego. Ab equo de=
20:
ſilire, Z koniá skoczić. Ad pedes deſilire,
21:
Ná nogi skoczyć/ To yeſt odźierżeć ſie ná no=
22:
gách. Desilire de rheda, Skoczyć z wozá.
23:
In nauem deſilire, W łodz ſie ſpuśćić.
24:
¶Deſulto, as, are, frequent. Vſtáwicznie
25:
skákuyę/ álbo poyeżdżam.
26:
¶Deſultor, oris, Obyeznik/ który vmie ko=
27:
nie młode obyezdżáć. Deſultores, Obyeż=
28:
dnicy koni/ których yeſt ten obyczay że ſtáwiá=
29:
yą zrzebcá podle konia/ á z niego ná zrzebcá
30:
prętko wskákuyą/ á ták go oſiádáyą.
31:
Defultorius, a, um, per translationem,
32:
Vt, equi deſultorij, Odmienne álbo po=
33:
wodne konie. Duos huiuſmodi quon=
34:
dam in pugna habebant Romani.
35:
¶Diſſilio, Roſzłápuyę/ Roskázuyę.
36:
¶Diſſilire proprie ſignificat in diuer=
37:
ſas partes ſalire, I tám y ſam skoczyć.
38:
¶Diſſulto, as, are, frequent. idem.
39:
¶Deſalto, as, are, Vt, Deſaltare canti=
40:
cum, Wytáńcowáć nieyáką pioſnkę.
41:
¶Exilio, Wyskákuyę. E cunis exiluit,
42:
Wyskoczył Z kolebki. Properans de ſella
43:
exiluit, Kwápiącſie z śiodła wyskoczył. Poſt
44:
quam aſpexi illico cognoui at exi=
45:
lui, Iákóm cie skóro vyźrzał y poznał wne=
46:
tem ktobie wyskoczył.
47:
¶Exulto, as, are, frequent. Wyśkákuyę
48:
dla weſela/ Weſółem/ Ráduyę ſie. Exul=
49:
tantem leticiam comprimere, Skróćyć
50:
komu weſela.
51:
¶Exultare etiam ſignificat, Chwálić/
52:
Bućyć ſie.
53:
¶Exultanter aduerb. Wyskákuyąc/ S
54:
wielką rádością y weſelem.
55:
¶Exultatio, Wyskákowánie/ rádość/ weſe
:
(le.
56:
¶Exultantia, æ, idem, uel. Rádowánie/
57:
weſelenie. Quandoquidem etiam iſta
58:
formari egregie poſſunt.
¶Exiliū



strona: 365v


kolumna: a
S ante A.
1:
¶Exilium & Exul. Vide in dictione
2:
Solum.
3:
¶Inſilio, Wskákuyę w co, álbo ná co. Va=
4:
dis inſiluere, Wskoczyli w brody. In equū
5:
inſilire, Ná koniá wskoczyć. Saltu inſili=
6:
re, Yednym skokiem wskoczyć.
7:
¶Inſulto, as, are, frequentatiuum idem,
8:
Et aliquando, Náśmiewam ſie z kogo/
9:
Błáznuyę/ Nágrawam, Alicui inſultare,
10:
Nágráwáć kogo. Bonis inſultare, Do=
11:
brym ludzióm vręgáć. In omnes inſultare,
12:
Ná wſziſtki wſiádáć/ to yeſt vręgáć.
13:
¶Inſulatio, Vrągánie/ Náygrawánie/
14:
wſiadánie ná kogo yáko my mówiemy.
15:
¶Præſalio, Naprzód wskáuyę/ álbo na=
16:
przód skaczę.
17:
¶Præſulto, as, are, Naprzód táńcuyę/
18:
Rey wodzę.
19:
¶Præſultare alicui, Służyć komu w tań=
20:
cu.
21:
¶Prȩſultor, oris, Przedtanecznik/ wodźirey
22:
¶Præſul, lis, idē. Prełat/ to yeſt/ naywyſz=
23:
ſzy á nayſtárſzy miedzy kápłány/ Martis/
24:
Który w táńcu rey wodził/ też Biskup.
25:
¶Præſulatus huius præſulatus, maſc.
26:
Doſtoyność á vrząd Prełatá/ wodźireyá/
27:
też Biskupi vrząd.
28:
¶Proſilio, Wyskákuyę. Ex tabernacu=
29:
lo proſiluit, Z ſtánowiská/ álbo z prziby=
30:
tku wyskoczył. In concionem proſiliunt
31:
ſollicitant plebis animos.
32:
Proſilire in altitudinem dicuntur fru=
33:
tices, Mknąć ſie wzgórę. Proſiliunt la=
34:
chrymæ, Rzućiły ſie łzy z oczu.
35:
¶Reſilio, Odskákuyę. Continuo reſiluit,
36:
Hnet záś odskoczył.
37:
¶Reſilire dicitur Mamma, quando
38:
ſterileſcit, Ab hoc crimen reſilit, Nie=
39:
zoſtoyiſte álbo nie lnie żadna niecnotá ná tym.
40:
Reſiliare pro ſæpe reſilire dicebant ue=
41:
teres Calep.
42:
¶Reſulto, as, are, frequent. Częſto záś
43:
odskákuyę. Reſultant colles, Brzmią/
44:
Szumią. Reſultant tecta uocibus, Roz=
45:
liega ſie głos po domiech. Resultans ſonus,
46:
Odbiyáyący głos álbo dzwięczący.
47:
¶Subſilio, Podskákuyę/ Podtrącam ſie.
48:
¶Subſulto, frequent. Pomału táńcuyę,
49:
podskákuyę trochę.
50:
¶Subſultim. aduerb Trochę poskákuyąć
51:
¶Tranſilio, Przeskákuyę. Tranſiliare
52:
aliquid. Z nieobácznośći co przeſtępić álbo
53:
opuśćić. Et item, tranſilire aliquid,
54:
Przeskoczyć przes co.
55:
Saliſi populi Alpini.
56:
Saliua, æ, uel Saliuum, ſaliui, idem quod
57:
ſputum, Sliná/ Piáná.
kolumna: b
S ante A.
1:
Saliua lachrymationum, Lzá.
2:
Saliua uini, Piáná álbo ſuk winny.
3:
Saliua turdorum, Smák.
4:
Saliuoſus, a, um, Vt, humor ulmisſaliuo=
5:
ſus, Yáko piáná ſmákuyący.
6:
Saliuo, as, are, Sliną pomázuyę/ Pienię/ lieczę.
7:
Saliuarius, a, um, Co ku pienie należy.
8:
Saliunca, cȩ, Herba quȩ Nardus Celtica
9:
dicitur, Spikánárdi/ Swięty Máriey
10:
Mágdáleny kwiécie/ bárwierzę z niego
11:
wodkę czinią.
12:
Saliuncula, dimin. in Biblijs legitur.
13:
Salix, ſalicis, Rokićyná.
14:
Salignus, a, um, Rokitowy/ a/ e.
15:
Saligneus, a, um, idem.
16:
Salicetum, ti, & per Syncopem. Salictum,
17:
ti, Rokitowy chróſt/ mieyſce co zwłaſzczá gdźie
18:
wiele rokićyny roście/ też zielony chróſt.
19:
Sallio, Sallo, Vide Sal.
20:
Salmacis fōs in Daria iuxta Halicarnaſ=
:
(ſum.
21:
Salmo, onis, maſc. tert. Loſoś.
22:
Salmoneus triſyllabum maſc. filius Eoli
23:
fuit, regnauit per Elidem qui a Ione
24:
in infernum detruſus eſt, eo quod Dijs
25:
ſimilis eſſe uolebat, Iouem in iacien=
26:
dis fulminibus imitabatur.
27:
Salomon filius Dauidus, Król żydowski w
28:
Hieruſálem, Salomonius, a, um, adiect.
29:
Salo fluius, qui & Biblijs dicitur.
30:
Salodurum antiquiſſimum oppidum in
31:
Heluetia, Soloturn po niemiecku.
32:
Salon regio Bithiniæ. Salonenſis adiect.
33:
Salone uel Salona ciuitas Liburniæ inter
34:
Dalmatas & Illyricos.
35:
Salpa, æ, Sztockfiſch ribá yeſt.
36:
Salpyga, ȩ, Nieyáki rodzay yádowitych mrówek
37:
Cicero Solifugas uocat.
38:
Salſamentum ſalſe, Salſilago, Salſitudo,
39:
Salſura, Vide Sal.
40:
Saltator, Saltatrix, Vide Salio.
41:
Saltatricula, læ, diminutiuū a Saltatrix,
42:
Trawny álbo łączny konik.
43:
Saltem coniunctio, Tylko wżdy.
44:
Saltiæ populi iuxta Pontum Euxinum.
45:
Salto, Vide Salio.
46:
Saltus huius ſaltus, uel Saltis, ti, m. Dą=
47:
browá/ Chróſt/ Gęſty lás.
48:
Saltuoſus, a, um, Dąbrowiſti/ Chróſćiſty.
49:
Saltuarius, Leśnik/ Stróż á doględácz dą=
50:
brów łáſów, Saltuatim, Vide Salto.
51:
Saluber, ſalueo, Vide Salus.
52:
Saluia, æ, fem. Száłwina.
53:
Saluiatum, ti, Nieyáki trunk ku lieczeniu koni
54:
y ynego bydłá należący.
55:
Saluio, as, are, Tákowym trunkiem bydło ná=
56:
pawam.
57:
Salum, li, mare dicit, Morzę. Vide Sal.
Salus,



strona: 366


kolumna: a
S ante A.
1:
Salus, ſalutis, fe. te. Zdrowie. Noſſe omnia
2:
hæc ſalus eſt adoleſcentibus, Zdrowie
3:
yeſt młodźieńcóm etc. Saluti eſſe alicui, Po=
4:
mágáć komu. Conſulere ſaluti, Zdrowie
5:
ſwe opátrzić. Ferre opem & ſalutem in=
6:
digentibus, Potrzębuyące ſpomoc. Ad ſa=
7:
lutem reducere, Vzdrowić. Salutē alicui
8:
dicere, Pozdrowić kogo. Salutem dicito
9:
meis uerbis domino tuo, Kłániay ſie pá=
10:
nu ſwemu ode mnie. Salutem dicere foro
11:
& curiæ, Pożegnáć ſie s ſądy y s dworem.
12:
Rogauit ut tibi ſalutem adſcriberem,
13:
Prośił mie ábych ći ymieniem yego pozdro=
14:
wienie przypiſał/ álbo abych ćy ſie kłániał od
15:
niego przes ten liſt. Salutem mihi tuis
16:
uerbis nunciauit, Pozdrowił mie od ciebie
17:
kłániał mi ſie/ bił mi czołem od ciebie.
18:
Vna ſalus uictis nullam ſperare ſalu=
19:
tem, Iedno yuſz zwiciężonym płáci nie mieć
20:
nádzieyę we zdrowiu.
21:
Saluber, hæc ſalubris, & hoc ſalubre,
22:
uel hic & hæc ſalubris, & hoc ſalubre,
23:
Zdrowy. Aër, cibus, locus, ſalubres di=
24:
cuntur, Zdrowe. Conſilium ſalubre,
25:
Bárzo dobra rádá. Salubre corpus, Zdro=
26:
we ciáło, Si ſalubre factæ ſunt, Ieſli/ álbo
27:
gdy ozdrowieyą.
28:
Salubritas, atis, Zdrowość. Salubritas
29:
cœli at temperies, Zdrowe powietrze.
30:
Propter ſalubritatem, Dlá ozdrowienia
31:
okrzeźwienia.
32:
Salubriter aduerb. Se zdrowiem/ Leikársko/
33:
Trahi bellum ſalubriter poteſt, Woyná
34:
może być wleczona króm ſzkody.
35:
Salutaris & hoc ſalutare, idem quod Sa=
36:
luber. Stella Iouis coniuncta cum luna
37:
ad ortus puerorum ſalutaris, Fortuná
38:
ſzcześliwa. Digitus ſalutaris, Rożen po=
39:
dle wielkiego pálcá.
40:
Salutariter aduerb. Zdrowo. Armis ſalu=
41:
tariter uti, Zdrowo álbo pożytecznie woynę
42:
wieść.
43:
Saluto, as, are, act. p. Pozdráwiam. Domus
44:
te tota noſtra ſalutat, Wſziſcy ſie wobec
45:
kłániayą. Deum ſalutare, Pánu Bogu ſie
46:
polećić modlitwę k niemu vczynić. Deum
47:
precibusſalutare, Páná Bóga ócz prośić.
48:
Salutari paſſim, Pozdrowionym być. Salu=
49:
tant te at cœnam uocant, Kazáli cie
50:
pozdrowić y ná wieczerczą prośić.
51:
Salutatio, Pozdrowienie/ Vkłon/ witánie.
52:
Salutationibus tempus conſumere,
53:
Witáyącſie czás próżno tráwić.
54:
Salutator, uerbale, m. Pozdrowiciel/ vkłoni=
:
(ciel.
55:
Salutatorius, a, um, ut. Salutatorium cu=
56:
bile. Plin. li. 16. ca. 11. Komorá do witánia.
57:
Salutifer, ra, rū, Zdrowy/ zdrowie przinoſzący
kolumna: b
S ante A.366
1:
Salutiger, a, um, apud Apul. & ſalutige=
2:
rulus, a, um, apud Liu. qui ſalutem nū=
3:
ciat inuſitatum.
4:
Salue uerbum defectiuū, ſic coniugatur
5:
Imperatiuo ad ſec. perſon. Salue. Bądź
6:
zdrów/ też obyczay yeſt mowienia/ że zá poz=
7:
drowienie mowiemy/ pomaga bóg.
8:
Saluete, futuro ſalueto. plur. ſaluetote, In=
9:
finit. ſaluere. Here ſalue, Bądź pozdro=
10:
wión/ pomagabóg pánie. Saluebis a meo
11:
Cicerone, Móy Cicero kazał cie pozdrowić.
12:
Dioniſium uelim ſaluere iubeas, Pro=
13:
ſzęcie pozdrów ode mnie Dioniſiuſá/ powiedz
14:
mu wiele dobrego ode mnie.
15:
Saluus, a, um, Zdrowy/ Nienáruſzony/ cáły/
16:
zupełny. Saluus ſis Crito. Bądź pozdro=
17:
wión/ Pomagabóg Crito. Saluus ſum ſi hȩc
18:
uera ſunt, Dobrze ſie około mnie dzieye/ ieſli
19:
to prawdá yeſt, Salua res eſt, To dobrze
20:
chwałá bogu. Saluo capite, We zdrowiu.
21:
Satin ſalue? Czóſz tám/ yáko ſie macie/ dobrześ=
22:
cie zdrowi álbo fortunni. Te ſaluum ue=
23:
niſſe in Epirum uehementer gaudeo,
24:
Wielmim rad żeś we zdrowiu prziyechał do
25:
Epirá. Saluum ſignum eſt, Znák ten
26:
álbo cech namniey nienáruſzony/ Cáły yeſt.
27:
Vaſa ſalua, Cáłe nienáruſzone ſtátki, Salua
28:
res & perdita contraria.
29:
Salua epiſtola, Zupełny liſt/ Nieodpieczęto=
30:
wány. Salua fide, Dobrym słowem. Salua
31:
uenia fortunæ, Zá dobrym ſzczęśćim/ for=
32:
tunnie. Salua lege, Króm náruſzenia álbo
33:
wykroczenia przećiwko ſtátutóm. Salua ue=
34:
nia, Zá łáską mówiąć álbo s odpuſzczemnim
35:
mówiąc. Saluo iure amicitiæ, Króm ná=
36:
ruſzenia/ záchowánia prziyacielskiego. Saluis
37:
auribus ueſtris, Záłáską wáſzą mówiąc.
38:
Salua magnitudine tua domine, Króm
39:
náruſzenia łáski twey pánie.
40:
Saluo, as, are, a. p. Zbáwiam/ non dicitur
41:
Latine. Nam apud Quint. li. 12., ca. 10.
42:
Et Cice. 2. de nati Deorum 14. mendū
43:
eſſe ſuſpicantur docti.
44:
Saluificare ꝓ eodē Barbare legi. in Bib.
45:
Saluator, oris, m. t. Zbáwiciel.
46:
¶Compo. Conſaluto, as, are, idem ſi=
47:
gnificat quod ſimplex, Pozdrawiam.
48:
Cōſalutare intra ſe, Prziwitáćſie wſepo=
49:
łek
/ y pitáć ſie ná zdrowie yeden drugiego.
50:
¶Cōſalutatio, Pozdrowienie/ prziwitánie
51:
¶Perſaluto idem.
52:
¶Reſaluto, Zaś pozdráwiam/ temu który
53:
mie pozdrowił záś ſprzam wſzego dobrego.
54:
Vt ſalutas ita reſalutaberis, Iáki poma=
55:
gabóg/ táki Bóg zápłáć/ yákie pozdrawiánie
56:
tákie podziękowánie.
57:
¶Inſalubris, bre, Niezdrowy/ to yeſt/ co
58:
nie zdrowo yeſt.
¶Inſalu=



strona: 366v


kolumna: a
S ante A.
1:
Inſalutatus, a, ū, Niepozdrowiony/ Nie=
2:
pożegnány. Inſaluto hoſpite abire, Nie=
3:
pożegnawſzy goſpodarzá yść precz. Abijt
4:
inſalutatus, Szedł precz nierzekłſzy ku mnie
5:
yednego słówá.
6:
Samara promontorium in Oceano o=
7:
rientali ubi deficit Caucaſus.
8:
Samaria, æ, fe. pri. Miáſto w Páleſtinie/ to
9:
yeſt/ w żydowskiey ziemi/ Dzień yázdy od
10:
Hieruſalem leżące/ potim Sebaſte wezwano
11:
od którego okoliczna kráyiná miedzi morzem/
12:
Gálileą á Iudeą/ Sámária byłá zwána w
13:
którey też miáſto. Sichem, Sichar uel Si=
14:
china, poſtea Neapolis, Wezwano.
15:
Samaritȩ et Samaritani, Lud tey kráyiny/
16:
któri był żydowski. ex decem tribubus.
17:
Samarobriga, ciuitas Picardiæ in Gal=
18:
lia, Po Fráncusku zową Amiens.
19:
Samarobrinæ, Populi inter Belgas quos
20:
Cameracenſes nonnulli putant, Alij
21:
urbem ſancti Quirini.
22:
Sambuca, æ, Nieyáki inſtrument muzyczny
23:
ſtrunámi náciągniony o trzech grániách.
24:
Sambucina, Któri ná tákowim inſtrumencie
25:
umié gráć. Sambuca item, Nieyáki woyen=
26:
ny ruſtunek do ſzturmowánia miaſt.
27:
Sambuciſtria, æ, idem quod Sambucina.
28:
Sambucus, ci, Bez/ drzewko yeſt.
29:
Sambuceus, a, um, Bzowy. a/ e.
30:
Samera, ræ, fem. ſemen Vlmi.
31:
Samnium Regio Italiæ inter Picenum,
32:
Campaniam & Apuliam. Cuius po=
33:
puli Samnites.
34:
Samos Inſula maris Icarij, & alia prope
35:
Ithacam.
36:
Samius, a, um, adiect. Co z tey wyſpy yeſt.
37:
Vt ſamia uaſa, Gliniáne náczynie z tey wy=
38:
ſpy Sanio.
39:
Samium abſolute idem.
40:
Samiolus, a, um, diminut. Ex hac Inſula
41:
Pytagoras & una ex Sybillis. Samia
42:
dicta quȩ de Chriſto prædixit, ortum
43:
habuit Iuno quo ibi nata educata et
44:
Ioui nupta eſſe fabulatur a Poëtis. Fe=
45:
runt etiam hanc Inſulā Thraciæ adia=
46:
cere quæ poſtea ex coixtis. Thra=
47:
ciæ populis Samothracia appellaba=
48:
tur. Sed Same ciuitas in mari Ionio.
49:
Sampſuchus. m. uel Sampſucham n. uel
50:
Sampſychus. Herba quæ amaracus
51:
dicitur Maiorana, Máyeran.
52:
Sampſuchinus, a, um, Vt, Oleum Sam=
53:
pſuchinum, Máyoránowy oleyek.
54:
Samſa. ſæ, ſiue ſampſa ſiue ſanſa, Oliwne
55:
yądrká álbo peſtki álbo pecki.
56:
Sanates dicti ſunt qui ſupra infra Ro=
57:
mam habitauerunt, Feſtus.
kolumna: b
S ante A.
1:
Sancio, cis, iui, tum, uel ſanxi, ctum, ire,
2:
a. q. aliquid ſanctum uel conſecratum
3:
facio, Vſtáwę/ Státut czynię gruntuyę/
4:
przykazuyę nieco pod winą/ Vmocniam v=
5:
twierzam. Cauere, ſancire, Synonima,
6:
Sanxerunt ne quis emeret mancipium,
7:
Státut vczynili áby żaden nie śmiał niewol=
8:
niká kupowáć. Id ne fieret ſancitum eſt
9:
legibus, Aby to nie było zágrodzono yeſt
10:
prawy. Sanxit edictio ne ex Aſia frumē=
11:
tum exportari liceret, Dał wywołáć pod
12:
winą áby żytá nie wywożono z Aſiey. Pœna
13:
aliquid ſantire, Pod winą nieco zákázáć.
14:
Sancire execrationibus publicis.
15:
De iure prædiorum ſanctum eſt, ut in
16:
his uendendis uitia etiam dicerentur,
17:
yeſt vſtáwiono áby ten który grunt chce yáki
18:
przedáć/ był winien to powiedźieć ná czym
19:
temu gruntowi ſchodźy. Ceremonias ſan=
20:
cire, Nieyákie cerimonie á obrzędy álbo
21:
obchodi vſtáwić. Fidem dextra data ſan=
22:
cire, Przyrzec komu co y dáć mu ná to rę=
23:
kę. Iureiurando ſancire, Przyſięgę pot=
24:
wierdźić. Sancire leges, Práwá vczynić y
25:
potwierdźyć.
26:
Sanctio, onis, Vſtáwá/ Státut/ zákazánie pod
27:
wielką winą.
28:
Sanctus, a, um, Vtwirdzony/ Swięty/ Vmo=
29:
cniony/ Vgruntowány/ Nienáruſzony. a/ e.
30:
Sanctus, integer, firmus innocens, ſyn=
31:
cerus, fere Synonima. Sanctus at in=
32:
teger uir, Człowiek wielmi ſwięty álbo wiel=
33:
mi dobry y cnotliwy. Amor ſanctus, Cno=
34:
tlywá á Krześćiáńska miłość. Conſilium
35:
ſanctiſſimum, Nienáruſzona rádá. Sancta
36:
fides induciarum, Wzięcie przumierza
37:
króm náruſzeńia ma być chowano.
38:
Firmiſſima & ſanctiſſima teſtimonia,
39:
Gruntowne ſwiádectwá. Sanctiſſimus uir,
40:
Nayſwiętſzy mąż.
41:
Sancte aduerbium, Cnotliwie/ Rządnie/
42:
Gruntównie/ Swiątobliwie. Sancte pro=
43:
mittere, Dobrym słówem przirzeć. Sancte
44:
adiurat ſe non poſſe, Przyſięga ſie bár=
45:
źiey że niemoże/ etc. Sanctiſſime ſemper
46:
uixit, Rządnie á cnotliwie ſie zawżdy chował
47:
¶Perſancte aduerb. idem. Peierat per
48:
ſancte, Teren. Przyśięga bárzo pánu Bogu.
49:
Sanctulus, la, lum, diminut. a ſanctus.
50:
Sanctitas, atis, fem. t. Swiątobliwość/ Cno=
51:
tá/ Dobroć/ Dobrotliwość.
52:
Sanctimonia, æ, idem.
53:
Sanctitudo, nis, idem, ſed antiquis.
54:
Sanctuarium, rij, Swięte mieyſcá.
55:
Sanctuarium, ſiue ſanctuaria Mithridati=
56:
appellauit Plin. quæ alio loco arcana,
57:
Táyemne kownáty álbo komnáti/ Pokoye ál=
58:
bo też namioty
Sanctifi=



strona: 367


kolumna: a
S ante A.
1:
Sanctifico, as, are, id eſt ſanctum reddo,
2:
Poſwięcam/ Oczyściam. In Biblijs tantū.
3:
Sanctificatio, Poſwięcenie.
4:
Sanctificium, Swiątość. Barbara dictio in
5:
Biblijs.
6:
Sanctimonium, ſanctimonialium profeſ=
7:
ſio, Slub zakonnych pánien.
8:
Sanctimoniales dicuntur, Mnyſzki/ zakon=
9:
niczki.
10:
Sandapila, ſandapilæ, femin. prim. Má=
11:
ry.
12:
Sandapilarius, ij, m. ſ. Ten który vmárłe cho=
13:
wa/ do grobu nośi.
14:
Sandalium, ſandalij, neut. ſec. σανδαλιον
15:
Latine ſolea, Pádtoflá. Terent. Vtinam
16:
tibi uideam Sandalio commitigari ca
17:
put, A boże dáyżeć pántoflą w łep náłuczo=
18:
no/ dayći boże pántoflą głowę zmiękczono.
19:
Sandalium etiam, Nieyáki rodzay ziárná ży=
20:
tá.
21:
Sandaligerus, a, um, Który ná pántoflách cho=
22:
dźi.
23:
Sandalides, Nieyáki rodzay pálmowego drze=
24:
wá.
25:
Sandaliotis, pen. prod. Inſula Sardinia
26:
denominata eſt ab effigie Sandalij.
27:
Sandaracha, ſandarachæ, gen. fem. Gór=
28:
na czerwień. Metallū eſt, Czerwona zwłaſz=
29:
czá fárbá w górách á przikopáninách złota y
30:
śrebrna bywa naydowána. Vulgares aūt
31:
officinæ accipiunt pro eo quod uer=
32:
nicem uocant, Pokoſt.
33:
Sandaraca adulterina, Páryska czer=
34:
wień.
35:
Sandaricinus, a, um, & Sandarachinus,
36:
a, um, Czerwonofárbny/ co zwłaſzczá tey fár=
37:
bie podobne yeſt.
38:
Sandarachatus, a, um, S táką czerwonością
39:
zmieſzány.
40:
Sandraſtos, gemma, quæ & Sandaſter &
41:
ſandaſerion falſo nominatur, Pli=
42:
nius.
43:
Sandix, uel Sandyx ſandycis herba, Vret
44:
ziele ſznidło niektórzy zową. Item genus
45:
coloris ex Sandaracha Ceruſſa factus
46:
Nieyáka fárbá czerwonośći górney/ á z bley=
47:
wáſu tákieſz z czerwoney glinki vczinio=
48:
na.
49:
Sandycinus, a, um, ut color Sandyci=
50:
nus. Fárbá z tákich ziół y farb przypráwiona
51:
quæ eſt flammea.
52:
Sane aduerbium affirmandi, Záprawdę/
53:
owſzeki/ zápewne. Ita ſane habet, Ták owſze
54:
ki yeſt.
55:
Sane homini præter opinionem im=
56:
prouiſo incidi, záprawdem nań trafił gdy
kolumna: b
S ante A.367
1:
ſie mnie namniey nienádziewał. Bellū ſane
2:
difficilimum geſsit, Záprawdę czięſzką
3:
woynę wiódł. Aliquando concedendi
4:
particula eſt, Eſto ſane, A áczby ták było
5:
Bá dobrze niechąyby ták było/ álbo niechay/
6:
ták będzie.
7:
Sane ſi placet, Y dobrze yeſlić ſie ták zda.
8:
Aliquando pro ualde, commotus eſt
9:
ſane, Bárzo ſie zágniewnął. Sane quam
10:
ſum gauiſus, Wielmim ſie vrádował. Nō
11:
ſane, Záprawdę nié. Recte ſane, Za czyſtá
12:
rzeć/ yákoby rzekł/ diabłu ſie godźy.
13:
Saneſco, Vide Sanus.
14:
Sanga, Cantabrorum fluuius.
15:
Sangaris, fluuius Gallogræciæ qui per
16:
Phrygiam in Propontidem euolui=
17:
tur.
18:
Sanguis, inis, maſc. tert. quod & ſanguen
19:
gener. neut. dixerunt ueteres, Kreẃ.
20:
Et Metaph. Rodzay/ pokolenie/ dóm.
21:
Sanguinis miſsio, & ſanguinis detractio,
22:
Zácięcie żyły/ puſzczánie krwi. Plus ſan=
23:
guinis in ipſa dimicatione factum,
24:
Więcey ſie krwie w potykániu roslało. Co=
25:
herere ſanquine alicui, Być powinowá=
26:
tym cziym.
27:
Coniūgi ſanguine alicui, idē. Sanguis
28:
ærarij, Przmożność poſpolitego miéſzká/
29:
álbo skárbu. Integer ſanguis, Zdrowa á
30:
zwieża kreẃ. Plenus ſanguinis homo,
31:
Mordownik/ zábiyak/ morderskiego prziro=
32:
dzenia.
33:
Sanguiculus, li, ſanguis hœdi uel ſuis in
34:
cibum formatus, Poſoká/ czynią bo kieł=
35:
báſy y giſzki wi ynych ſtronách/ albo poſoką/
36:
krwią śwynią/ skopową/ y ynych bydląt
37:
nádziewáne.
38:
Sanguineus, a, um, Pełny krwie/ krewnego
39:
przirodzenia.
40:
Color ſanguineus, Máść podobna krwi
41:
Imber ſanguineus, Krwáwy deſzcz.
42:
Sanguinolentus, a, um, Krwawy/ vkrwá=
43:
wiony/ a/ e.
44:
Sanguinarius, a, um, Zábiyak/ okrutny/ łáko=
45:
mi álbo prętki ku rozlaniu krwie/ morder=
46:
skiego przirodzenia.
47:
Sanguinaria iuuentus, Okrutna młódź.
48:
Nuntius ſanguinarius, Odpowiedny po=
49:
ſeł.
50:
Sententia ſanguinaria, Skazánie ná
51:
ſmierć.
52:
Sanguinaria herba, Wſzelákie ziele kreẃ do=
53:
brą mnożące/ álbo też záſtáwiáyące/ yáko
54:
yeſt podrożnik/ krwawnik ſporyż/ które ziołá
55:
niektórzy lekárzę zową ye Sangwinaria.
QQSanguinalis



strona: 367v


kolumna: a
S ante A.
1:
Sanguinalis, & hoc ſanguinale, ut ſangui
2:
nalis herba, idem quod ſanguinaria.
3:
Sanguino, as, are, Ciecze mi kreẃ/ kreẃ
4:
ze mnie idzie.
5:
Sanguiſuga, æ, f. p. Piyawká. Hirudo alias
6:
¶Exanguis, & hoc exāgue, Beze krwie
7:
zlękły/ martwy Prope exanguis, Nápoły
8:
vmárły/ álbo málem vmárły.
9:
¶Conſanguineus, a, um, Przirodzony/
10:
krewny/ powinowáty.
11:
¶Conſanguinitas, atis, Krewność/ powi
12:
nowáctwo/ prziyácielſtwo.
13:
Sanies, ſaniei, fem q. Ropá/ też poſoká/ to yeſt
14:
rdźiána kreẃ. Sanies oleæ pro fæce,
15:
Miáſto drożdży.
16:
Sanioſus, a, um, Ropiáſty/ vpoſoczony/ a/ e.
17:
Sanitas, Vide Sanus.
18:
Sanna, ſannæ, fem. prim. Podrzeźniánie/ ná=
19:
ſmiewánie/ náygráwánie.
20:
Sannio, ſannionis, Błazen/ podrzeźniácz.
21:
¶Subſanno, as, are, Podrzeźniam/ náygrá=
22:
wam.
23:
¶Subſannatio, idem quod ſanna, Albo
24:
przypodrzeźniánie.
25:
¶Subſannator, oris, Podrzeźniácz/ náygrá
26:
wácz.
27:
Sano, ſanas, Vide Sanus.
28:
Sanqualis, huius ſanqualis, gen. fe. Nie=
29:
yáki rodzay orłów.
30:
Sanſæ, fem. Peſtki w oliwkách.
31:
Sanſucus, ſanſuci, fe ſec. Herba Ama=
32:
racus alias dicitur.
33:
Sampſucus etiam Maiorana.
34:
Sanſucinus, a, um, Máyeranowy/ a/ e.
35:
Santalum, Drewniána pátynká.
36:
Santerna, ſaternæ eade quæ Chryſo=
37:
colla, Vide C.
38:
Santones, ſiue ſantoni, ſiue xantones, pe.
39:
co. & Xantonici populi Galliȩ, Quo=
40:
rum regio nunc Santomen dicitur.
41:
Santonica herba quam abſynthium Sa=
42:
tonicum uocat Plin.
43:
Sanus, a, um, Zdrowy. Integri & ſani. Et
44:
ad animum etiam refertur. Sana mens
45:
Czyſte baczenie/ dobri rozum. Sanus homo
46:
& ſanæ mentis homo, Cziſtego baczenia.
47:
Sanum iudicium, Rządnie ſtáteczne á nie=
48:
poſpolite zdánie á ſądzenie o rzeczách. Sanum
49:
conſilium, Bárzo dobra rádá. Sanum ex
50:
morbo fieri, Ozdrowieć wyniść z choro=
51:
by. Medicamento ſanum fieri, Zá lekár=
52:
ſtwy prziść ku zdrowiu.
53:
Sanitas, ſanitatis, fem. tert. Zdrowie. Ad ſa=
54:
nitatem redire, Wyzdrowieć. Sanitas ani
55:
mi, Rozum/ dobre baczenie.
56:
Sano, as, are, act. prim. Léczę/ vzdrawiam,
kolumna: b
S ante A.
1:
Sanare uulnera Reipub. Rzeczypoſpoli=
2:
tey rátowáć/ nágrodźić yey vpádki. Ani=
3:
mos & mentes conſolatione ſanare,
4:
Ægram & labentem Rempub. ſana=
5:
re & confirmare, Remedijs ſana=
6:
re.
7:
Saneſco, is, ere, neut. tert. Zdrowieyę/ przicho=
8:
dzę ku zdrowiu/ wyleczam ſie.
9:
Sanatio, fem. tert. Vzdrowienie/ wylecze=
10:
nie.
11:
Sanabilis, & hoc ſanabile, Co łatwie może
12:
być wyleczono.
13:
¶Compoſita, Inſanus, a, um, Szalony.
14:
Sano contrarium. Inſani fluctus, Szalo=
15:
ne wſciekłe nawáłnośći.
16:
¶Inſanum pro aude ſano & docto,
17:
interpretatur in Perſio, Et Inſano mul=
18:
tū laudanda magiſtro, Inſane uites, id
19:
eſt, triferæ in Plinio, Trzy kroć rodzące.
20:
¶Inſanior, Szaleńſzy.
21:
¶Inſaniſsimus, Náyſzaleńſzy.
22:
¶Inſanum aduerbialiter, ponitur pro
23:
ualde, Plaut. Inſanum bonum, Bezmier
24:
nie nád obyczay dobre.
25:
¶Inſane aduerbium, Plaut. Eſuriens
26:
inſane, Láknąc yáko pies.
27:
¶Inſanio, is, ire, Száleyę/ wściekam ſie. A=
28:
more alicuius inſanire, Száleć dla czyyey
29:
miłośći.
30:
¶Inſaniturus, a, um, Cic. Nec tamen
31:
inſaniturum illum, Mam zá to że nie
32:
będźie ſzálał. Inſanire & furere, Synony=
33:
ma.
34:
¶Inſaniens, inſanientis, Wściekliwy/ ſzá=
35:
leyący.
36:
¶Inſania, æ Szaleńſtwo/ wściekliwość.
37:
¶Inſanitas, inſanitatis, Niezdrowość.
38:
¶Inſanabilis, le, Trudny ku vleczeniu.
39:
Contumelia inſanabilis, Nieuleczona
40:
potwarz. Ingenium inſanabile, Nie vżyte=
41:
go pryrodzenia człowiek/ któri ſobie nic mó=
42:
wić nie da.
43:
¶Perſano, as, are, Wyleczawam.
44:
Præſanatus, a, um, Naprzód wyleczony.
45:
Præſanaſco, is, ere, Przed tym wyzdra=
46:
wiam.
47:
Sapa, ſapæ, Wárzony moſzcz/ álbo wino áż do
48:
trzeciey częśći wywárzone.
49:
Saperda, æ, genus Conchæ mali odoris,
50:
Morski żółẃ/ ſmierdzący. Et apud uete=
51:
res Saperda pro ſapienti & eleganti,
52:
Obſoletum.
53:
Sapidus, ſapientia, ſapiens, Vide Sa=
54:
pio.
55:
Sapinus, ſapini, Vide, Sappinus.
Sapio



strona: 368


kolumna: a
S ante A.
1:
Sapio, ſapis, ſapiui, uel ſapij, ſapitū, pen.
2:
prod. uel ſaui, ſapitum, pen. cor. ſape
3:
re, neut. tert. Smáczny yeſtem/ mam dobry
4:
ſmák. Metaph. ad animum transfertur
5:
Yeſtem mądry/ rozumny/ báczny Iucundiſ=
6:
ſime ſapit, Czyścię ſmákuye/ czyſty wdzięczny
7:
ſmák ma.
8:
Sapit illi pectus, Ma rozum w głowie.
9:
Sapere pleno pectore, Niepoſpolitego bá=
10:
czenia być.
11:
Si recta ſaperet. Gdyby przy rozumie był.
12:
Hic plane nihil ſapit, Nie ma krſzyny
13:
rozumu w ſobie.
14:
Hic mihi quanto plus ſapit, quam
15:
egomet mihi, Terent. Dáleko lepiey moyę
16:
rzecz baczy y rozumie/ niżli ya ſam. Ali=
17:
quando ſapere idem quod olere, Trą=
18:
ćyć/ woniáć álbo pachnąć. Sapit mare, Trą=
19:
ćy morzem/ álbo ma ſmák morski. Sapit a=
20:
duſtionem, Trąćy przygorzeliną. Sapit
21:
prouerbium, Ciągnie ſie ná przipowieść
22:
álbo zda ſie być przypowieśćią. Sapere pa=
23:
truum, Stryowskich obyczáyów náśládo=
24:
wáć.
25:
Sibi ſapere, O ſię ſámego ſie ſtáráć/ ná ſwóy
26:
młyn wodę ciągnąć. Foris ſapere, Ynſzich
27:
ludźy rzeczy baczić á ſwoych nic.
28:
Sapiens, ſapientis, omnis tert. Mądry. Sa=
29:
piens ad coniecturam rerum futurarū
30:
Prętki yeſt ná domyślenie rzeczy przyſz=
31:
łych.
32:
Sapientes mores, Mądre rządne ſtáteczne
33:
obyczáye.
34:
Sapientia, æ, Mądrość. Erudita ſapientia
35:
& peruerſa, contraria.
36:
Sapienter aduerbium, Mądrze. Sapienter
37:
facere, ſapienter mouere.
38:
¶Perſapiens, Bárzo mądry.
39:
¶Perſapienter aduerbium, Bárzo mą=
40:
drze.
41:
¶Sapor, ſaporis, maſc. tert. Smák.
42:
Sapidus, a, um, Smáczny/ a/ e.
43:
¶Inſipidus, a, um, Nieſmáczny/ a/ e.
44:
¶Compoſita a Sapio, Deſipio, deſi=
45:
pis, pen. cor. deſipui uel deſipiui, deſi=
46:
pere, Błaźnię ſie/ głupie czinię/ głupſtwo
47:
płodzę. Senectute deſipere, Dla ſtárośći od
48:
rozumu odchodźić.
49:
¶Deſipere, delirare, & dementem eſſe
50:
Synonyma. Deſipiens arrogantia, Sza
51:
lona wyſoka myśl.
52:
¶Reſipio, Nátrącam nieyákim ſmákiem/
53:
dáyę ſie czuć. Reſipit neſcio quid, Trąći
54:
nie wiem czym.
55:
¶Reſipiſco, is, ere, Vpámiętawam ſie/ przi
56:
chodzę ku rozumowi/ polepſzam ſie.
kolumna: b
S ante A.368
1:
¶Reſipiſcentia, Polepſzenie/ vpámiętánie/
2:
odſtánie od złośćy.
3:
Sapo, ſaponis, gen. maſc. Mydło.
4:
Sapor, Vide Sapio.
5:
Sapphyrus ſiue Sapphirus ſapphiri, fe.
6:
ſec. pen. prod. Szafir/ błekitna perłá.
7:
Sapphrinus, a, um, Száfirowy. Vt lapis Sap
8:
phrinus, idem.
9:
Sappho, ſapphonis, fe. ter. Z wyſpy Lesbo.
10:
A quo carmen Sapphicum dicitur.
11:
Sappinus, ſappini, gen. fem. Pień álbo od=
12:
ſpodnia część yodłowego drzewá króm ſę=
13:
kow. Nam ſuperior dicitur Suſterna,
14:
Wierſch yodłowy.
15:
Saprum, ſapri, Yábłecznik z leśnych yábłek.
16:
Saprophagꝰ, ſaprophagi, Który yábłeczniká
17:
pożiwa.
18:
Sapſa obſoletum, pro Ipſa uel ſcipſa.
19:
Sarcarius, fluuius Phrygiæ.
20:
Sarcaſmos, latine Iocus cum amaritu=
21:
dine, Podrzeźniánie/ vrągánie.
22:
Sarcina, ſarcinæ, fem. prim. Tłumok. Me=
23:
taphor. Czięſzkie burdy. Sarcinas collige=
24:
re, Tłumoki vkłádáć. dicuntur milites.
25:
Sarcinas, ſarcinatis, in neut. gen. dixit
26:
Plaut.
27:
Sarcinula, læ, dimin. Tłumoczek.
28:
Sarcino, as, are, Vkłádam w tłumok/ zwięzu=
29:
yę weſpołek/ ściągam. Aliquando, Szyyę/
30:
łatam. Vnde Conſarcino, as, are, idem.
31:
Sarcinatus, a, um, Tłumokiem obłożony.
32:
Sarcinarius, a, um, ut Sarcinaria iumēta,
33:
Które tłumoki noſzą.
34:
Sarcinator, ſarcinatoris, maſ. ter. Kráwiec/
35:
łatácz.
36:
Sarcinatrix, Szwaczká.
37:
Sarcino, is, ſarciui, uel, ſarſi, ſartum, ſartire
38:
Latam/ ſziyę/ popráwiam. Metaph. Náprá=
39:
wiam/ nágrádzam. Damnum ſarcire,
40:
Szkodę nágrodźić. Detrimentum ſarcire
41:
idem.
42:
Infaniam ſarcire, Osławienie nágrodźić.
43:
Sartor, ſartoris, maſc. ter. Kráwiec.
44:
Sarte aduerbium, Zupełnie/ cáło. Aliqui
45:
ſcribunt Sarctor, ſarcte.
46:
Sartatecta, Poſpolite budowánie które nay=
47:
muyą tym ſpoſobem áby záś w cáłośći bu=
48:
dowánie y dách oddano. Cui ſarta tecta
49:
exigere traditum eſt, Komu poruczono
50:
yeſt/ áby poſpolite budowánie/ gmáchámi y
51:
dáchem opátrzył. Dicitur interdum cum
52:
coniunctione, Sarta tecta, & ſartum
53:
& tectum cum plena eſſet locutio, Sar=
54:
tum ac tectum ab omni piaculo con=
55:
ſeruaui animum meū, Záchowałem ſwóy
56:
vmysł/ żadną niecnotą nienáruſzony. M.
QQ 2Curium



strona: 368v


kolumna: a
S ante A.
1:
Curium, Sartum / tectum ut aiunt, ab
2:
omni incommodo detrimento, mo=
3:
leſtia ſyncerum integrum conſer=
4:
ues, Záchoway go w obronie od wſzech/
5:
miey nań miłośćiwe baczenie.
6:
¶Compoſita, Conſartio, Zſzywam/ ła=
7:
tam.
8:
¶Reſarcio idem, Popráwiam.
9:
Sarcimen, ſutura apud Apul. inuſita=
10:
tum.
11:
Sarcion, gemmæ ſpecies, CC.
12:
Sarcocolla, Gumi z nieyákiego rodzáyu drze=
13:
wá z Perſiey.
14:
Sarcophagus, gen. maſc. pen. cor. Latine
15:
carnem comedens, Mięſo yędzący. Hinc
16:
ponitur pro ſepulchro, Miáſto grobu/
17:
też nieyáki kámień.
18:
Sarculum, ſarculi, neut. ſec. Bróná też
19:
rydl.
20:
Sarculo, as, are, Włóczę/ brónámi rolą z
21:
perzu wyczyściam.
22:
Sarrio, is, ire, idem.
23:
Sarritor, ſarritori, Włócznik.
24:
Sarculatio, onis, Włóczenie/ też kopánie.
25:
Sarda, ſardæ. gen. fem. Nieyáki rodzay czer=
26:
wonego kámieniá.
27:
Sardanapalus, li, maſc. ſec. pen. prod. Vl=
28:
timus Aſſiriorum ex omnis generis
29:
luxuriæ deditiſsimus, cuius eſt hoc
30:
Epitaphium, Ede, bibe. lude, poſt mor
31:
tem nulla uoluptas, &c.
32:
Sardinia, Inſula in Tyrrheno ſeu Liguſti=
33:
co mari, una ex maximis Maris medi=
34:
terranei, Lieży między Sicilią y Afriką.
35:
Alias Ichnuſa & Sandaliotis dicta.
36:
Sardi indigenæ, qui in sardinia nati
37:
ſunt.
38:
Sardi uenales prouerbialiter, Proſte ni=
39:
czemne/ álbo máłey wagy rzeczy.
40:
Sardous, Sardus, & Sardinenſis adiectiua
41:
Co k tim należy.
42:
Sardinia etiam, Nieyáki rodzay ryb.
43:
Sardonius, a, um, Vt Sardonius riſus, id
44:
eſt fictus, amarulentus aut inſanus, Sza
45:
lony y gorski śmiech.
46:
Sardea, æ, Ziele w teyże wyſpie roſtące ku
47:
ſmiechu pobudzáyące gdy go kto skoſztuyę.
48:
Hanc Dioſcorides Sardomam uocat
49:
Niektórzy máyą miáſto Apium riſus, to
50:
yeſt miáſto kurzey nogi álbo kurzego ziela.
51:
Sardis σαρδεις tantum pluraliter, gener.
52:
fem.
53:
Sardium, ſardibus, Główne miáſto Li=
54:
diæ, Crœſi regia Sardis Horat.
55:
Sardius & Sardinus, lapis precioſus in
56:
Biblijs.
kolumna: b
S ante A.
1:
Sardo, as, as, are, pro intelligere, Obſole=
2:
tum.
3:
Sardoa, Vide Sardinia.
4:
Sardonix, ſardonicis, maſc. & fem. Nie=
5:
yáki rodzay drogiego kámienia tákiey fárby
6:
yákoby páznogieć człowieczy.
7:
Sardonychus, chi, idem.
8:
Sardonuchatus, a, um, Tákowym kámieniem
9:
ochędożony.
10:
Sarepta, fem. prim. Vrbs Phœniciæ inter
11:
Thyrum & Sidonem.
12:
Sareptanus, a, um, Kto ztámtąd yeſt.
13:
Sargacæ populi iuxta Mæotidem.
14:
Sargus, ſargi, maſc. ſec. Nieyáki rodzay mor
15:
skich ryb.
16:
Sari, gen. neut. Genus herbæ
17:
Sariſſa, ſariſſæ, Długa włocznia Mácedoń=
18:
ska.
19:
Sarmatia, Regio Septemtrionalis duplex
20:
una Europæ, altera Aſiæ, cuius popu
21:
li Sarmatæ.
22:
Sarmatia Europæa, Wſziſtko królewſtwo
23:
Polskie weſpołek s Xięſtwy ku koronie na=
24:
leżacemi/ yáko Pruskie/ Ruskie/ Mázowieckie
25:
Litweskie Xięſtwo/ y też Zmodzka y Ziflán=
26:
cka ziemiá/ y po częśći Moskiewska.
27:
Sarmatia Aſiatica, Wielka tátárska zie=
28:
miá In Aſia, Aſz do góry Caucaſum, Też
29:
áz do Hyperboreos gdzie yeſt rzeka Rha/
30:
nunc Wolgá.
31:
Sarmaticæ pilæ, Wąskie skáły tey góry Cau
32:
caſus rzeczoney.
33:
Sarmatis terra, id eſt Sarmatia.
34:
Sarmentum, ſarmenti, Rózgi álbo gáłąski/
35:
które od winá odrzezuyą/ mogą też być zwá=
36:
ne traski álbo wiory.
37:
Sarmentitius, a, um, Co z odrzezánych gąłęźi
38:
winnych yeſt.
39:
Sarmentitius cinis, Popiół z tákowych gá=
40:
łęźi.
41:
Sarmentoſus, a, um, Pełny tákowych obrze=
42:
zánych rózg.
43:
Sarnois, fluuius Phrygiæ, CC.
44:
Sarnus, fluuius Italiæ in Picentinis, oppi
45:
dū Sarniiuxta eundem fluuium Sara=
46:
ſtes populi eius oppidi.
47:
Saronicus Sinus contra Corinthiacum
48:
Iſtmum.
49:
Sarpa uinea putata inquit Feſtus, Ob=
50:
ſoletum.
51:
Sarpere, purgare Obſoletum.
52:
Sarra ciuitas, poſtea Tyrus dicta.
53:
Sarranus, a, um, & Sarrana, Miáſto ſzárłat=
54:
ney fárby.
55:
Sarrabella nomen Chaldaicum Brachæ
56:
uel Rhenones.
Sarracæ



strona: 369


kolumna: a
S ante A.
1:
Sarraca, Nomē urbis Mediæ & alterius
2:
Arabiæ.
3:
Sarraceni populi poſt Nabatheos in A=
4:
rabia, Sáráceni/ przedtym rzeczeni Aga=
5:
reni ále ſobie imię odmienili/ potym ſie rozſze=
6:
rzyli przes Aſiam y Afrikam y długi czás
7:
pánowali/ trzimáyą/ máchometowę wiárę yá=
8:
ko y Turcy przodek á początek ſwóy liczą od
9:
Sary Abráhámowey żony/ máyą ſie zá potom
10:
ki Iſáákowe ſyná Abráhámowego przywłaſz
11:
czáyą ſobie obiętnice boskie/ które Pan bóg
12:
vczinił Abrahámowi y ynſzym Pátriárchum
13:
o którich w Bibliey nápiſano yeſt.
14:
Sarracum, ſarraci, uehiculi genus, Nieyá=
15:
ki wóz do wożenia kámienia.
16:
Sarrio, ſarris, ſarriui, ſarritum, ſarrire, n.
17:
q. Pilę á chędożę poſiáne naſienie od perzu
18:
y ynſzego zielská. Raſtro ſarrire, Grábiámi
19:
vgrábiáć poſiáne naſienie/ też zielsko wyri=
20:
wáć.
21:
Sarritura, ræ, id eſt, purgatio, Chędożenie
22:
czyścienie od zielská álbo perzu.
23:
Satura, æ, fem. prim. idem.
24:
Sarritor, ſarritoris, maſ. t. Vgrábácz/ kopácz/
25:
włócznik.
26:
Sarritio, onis, idem quod Sarritu=
27:
ra.
28:
Sarſina, uetus ciuitas in Æmylia.
29:
Sartæ, populi Europæ Scythiæ conter=
30:
mini.
31:
Sartago, ſartaginis, fem. ter. Latine frixo=
32:
rium, Paneẃ álbo fánná.
33:
Sartatecta, Vide Sarcio.
34:
Sartor, Vide Sartio.
35:
Sas pro eas uel ſuas, Obſoletum.
36:
Saſo, Inſula a Brunduſio quin milia
37:
paſſuum diſtans.
38:
Sat aduerbium a ſatis, Doſić. Sat com=
39:
mode, Práwie wczás. Sat diu uixit, Do=
40:
ſić długo żył. Sat eſt, curabo, Doſić o tym/
41:
ma ták być.
42:
Sat habeo, Doſić mam. Sat habet ſi tum
43:
recipitur, Przeſtáyę ná tym yeſli w ten czás
44:
będzie prziyęt.
45:
Nemo poſſet ſat ſcio, Wiem to zá pewne
46:
żeby tego ynſzy nie mógł. Sat fecit in Aſia
47:
Scythica.
48:
Satagite populi in Aſia Scythica.
49:
Satago, ſategis, ſategi, ſatagere, pen. cor.
50:
Vśiłuyę/ dowodzę/ przęwodzę/ doſić czynię/
51:
pilnośći przykładam/ też yeſtem prácowitim/
52:
ſtáram ſie.
53:
Suarum rerum ſatagit, Terent. Doſić
54:
ſam z ſiebie czyni.
55:
Satagens, ſatagentis, Vśiłuyący/ doſić czy=
56:
niący. Vt conſulibus de ui ac multitu=
kolumna: b
S ante A.369
1:
dine hoſtium ſatagentibus, Vśiłuyą=
2:
cym.
3:
Satan dictio Hebraica quæ aduerſariū
4:
ſiue impeditorem omnis boni ſignifi=
5:
cat, Przećiwnik/ przeſzkadzcá/ ſzatan. Sata=
6:
nas idem.
7:
Satelles, ſatellitis, maſc. ter. Drábánt/ drab/
8:
páchołek/ służebnik.
9:
Satellites uoluptatum uirtutes, Cnoty
10:
ſą yákoby drábáńći roskoſzy.
11:
Satelles Iouis. Aquila, Miniſtri ac ſatelli=
12:
tes cupiditatum alicuius.
13:
Satellitium, ſatellitij, neut. ſec. Hufiec drá=
14:
bántów/ drabów.
15:
Saterona, genus animalis, Calep.
16:
Satin, Vide Satis.
17:
Satio, as, are, act. prim. Náſycam. Satiari
18:
delectatione non poſſum, Nie mogę ſie
19:
náſyćić/ rozkoſzowániem.
20:
Deſideria naturæ ſatiari, Potrzeby przi=
21:
rodzone náſyćić.
22:
Satiatus, a, um, Náſycony/ a/ e. Somno ſa=
23:
ciatus, Do woley ſie náſpał.
24:
¶Exatio, idem quod ſimplex.
25:
Satiabilis, le, Latwi ku náſyceniu/ náſyco=
26:
ny.
27:
¶Inſatiabilis, le, Nienáſycony.
28:
Sacietas, ſacietatis, fem. tert. Sytość/ náſyce=
29:
nie/ doſtátek. Et Metaph. Náprzykrzenie/
30:
álbo zprzykrzenie/ tęgá/ ſtążenie.
31:
Rerum omnium ſacietas uitæ facit ſa=
32:
cietatem, Wſzelákich rzeczy doſtátek przy=
33:
nośi s ſobą żywotá ſtążenie. Situbi eum
34:
ſatietas hominum ceperat, Yeſli ſie kiedy
35:
wſtążył miedzy ludźmi.
36:
Ad ſacietatem trudicere, Do woley ſie
37:
námórdowáć. Sacietas & auiditas con=
38:
traria.
39:
Satias pro ſacietas aliquando ponitur.
40:
Frumenti ex inopia graui facias fa=
41:
cta eſt, Z wielkiego niedoſtátku wielki do=
42:
ſtátek żyta ſtał ſie.
43:
Sacias eum cœpit amoris in uxore,
44:
Wſtążył ſie ná miłośći ſwey żony.
45:
Satio, ſationis, Vide Sero.
46:
Satis aduerbium per Apocopen ſat, de
47:
quo ſupra. Doſić.
48:
Satis audacter, Doſić śmiele. Satis cer=
49:
to ſcio, Wiem to zá pewne. Satis ſuper
50:
Doſić y názbyt.
51:
Satis cum periculo, Nie bes wielkiey
52:
niebeſpiecznośći.
53:
Nequeo ſatis mirari, Nie mogę ſie wy=
54:
dźywić.
55:
Satis magna pecunia, Doſić niemáłe
56:
pieniądze. Vt non ſatis ſit æſtimare pa=
QQ 3rens



strona: 369v


kolumna: a
S ante A.
1:
rens homini melior an triſtior nouer=
2:
ca fuerit. Satis perſpicere oculis, Do=
3:
ſić dobrze obeyźrzeć. Satis diu uerba
4:
dediſti nobis, Doſicieś ſie ſie długo nas
5:
zá nos náwodźił/ doſicieś nas zwodźił. Sa=
6:
tis cum genitiuo. Satis cauſæ ad ob=
7:
iurgandum. Słuſzna przyczyná ku karániu
8:
Ad dicendum temporis ſatis, Doſić
9:
czáſu ku mówieniu. Satis iam uerborum
10:
eſt, Doſić iuż o tym było.
11:
Satin, pro ſatis ne, & ſatin ſic eſt? Y do=
12:
ſić yeſt na tim. Satin ſalue? Yáko ſie tám
13:
wodźy.
14:
Satius cimparatiuus a ſatis, Lepiey. Mo=
15:
ri ſati eſt, quam turpiter uiuere, Le=
16:
piey vmrzeć niżli ſromotnie żyć.
17:
Satiuus, Vide Sero.
18:
Sator, Vide Sero.
19:
Satrapa, pæ, uel Satrapes, dictio Perſica,
20:
Latine Præfectum ſignificat, Stároſtá/
21:
namieſtnik.
22:
Satrapia, æ, præfeſtura, Stároſtwo.
23:
Satur, a, um, Náſycony/ pełny/ a/ e. Omnium
24:
rerum ſatur, Wſzech rzeczy pełen. Rus ſa=
25:
turum, Płodná á vrodzáyna wieś.
26:
Saturio, onis, pro eodem apud Plautū,
27:
Obſoletum.
28:
Saturitas, atis, fem. tert. Sytość/ náſycenie/
29:
też vrodzáyność/ płodność.
30:
Saturo, as, are, Naſycam. act. prim. Odium
31:
ſaturare, Gniew ſwóy náſyćyć.
32:
Saturatus, a, um, Náſycony/ a/ e. Expletus
33:
& ſaturatus, idem
34:
Saturatæ ueſtes muricæ, Dobrze vfárbo=
35:
wáne. Homines honoribus ſatura=
36:
ti.
37:
Satullare pro ſaturare, obſoletum.
38:
¶Exaturo, & Obſtauro, idem quod
39:
ſimplex, Naſycam doſtátecznie/ nápełniam
40:
Ne tu propediem iſtius obſatura=
41:
bere, Terent. Ták mi ſie zda/ ych w krót=
42:
ce będzieſz ſyt.
43:
Satureia, ſatureiæ, uel Saturea, & Satyrea
44:
herba, alias Cumla & Tymbra,
45:
Czębr.
46:
Saturninus, mons qui poſtea Tarpenis
47:
Romæ.
48:
Saturnus, ſaturni, maſc. ſec. Pater Iouis,
49:
Iunonis, Neptuni, & Plutonis, V pogá=
50:
now zá Bogá miany/ etć.
51:
Saturnus item, Yedná plánetá niebieska z
52:
ſiedmi plánet.
53:
Saturnius, a, um, Co ſáturnowi należy.
54:
Saturnus pro Ioue, & Saturnia pro Iu=
55:
none Poëtis uſurpatur.
kolumna: b
S ante A.
1:
Saturnalia, orum, plur. tantū, Swiętá były
2:
obchodzone xiężycé grudniá ku czći Sáturnu
3:
ſowe/ w które yeden drugiemu dáry y vpomin=
4:
ki słáli.
5:
Saturnalitia, orum, idem.
6:
Saturnalitius, a, um, ad Saturnalia perti=
7:
nens.
8:
Saturo, as, are, Vide Satur.
9:
Saturum, urbs Calabriæ non procul a
10:
Tarento.
11:
Satum, ſati, genus mēſuræ Paleſtinæ quæ
12:
capit ſeſquimodium.
13:
Satyra, ræ, fem. prim. pen. cor. Carmen
14:
maledicum ad carpenda uitia compo
15:
ſitum, Wiérſze w którich rozmáyte niecnoti
16:
bywáyą ſpomniáne á beſpiecznie króm które=
17:
go oſób achybánia s wielkim vrągániem by=
18:
wáyą ym ná oczy wyrzucáne.
19:
Satyricus, ci, maſc. ſec. Poéta któri tákowe
20:
wierſze skłáda.
21:
Satyrice aduerbiū, Vrądáyąć/ náſmiewáyąc
22:
ſie aż do ząb/ ná oczy wyrzucayąc.
23:
Satyrica ſigna, ſatyrorum ſimulachra.
24:
Satyria, æ, auis alias coruus Kruk.
25:
Satyriaſis, morbus qui & Priapiſmus
26:
dicitur.
27:
Satyrion, gen. fe. Herba quæ Orchis di=
28:
citur, Kokorzek álbo liſie yayká yáko nie=
29:
którzi zową lekárze.
30:
Saucio, as, are, act. pri. Obráżam/ vráżam/
31:
ránię. Sanciare ferro, Mieczem ránić.
32:
Sauciatus, a, um, participium, Rániony/ a/
33:
e/ vrániony/ a/ e.
34:
Saucius, a, um, nomen quod naſcitur a
35:
participio, Sauciatus quomodo laſ=
36:
ſus a laſſatus idem ſignificat, Animus
37:
ſaucius, Obráżony/ náruſzony vmysł. Sau=
38:
cius ſæuo amore, Okrutną miłością rá=
39:
niony.
40:
¶Conſaucio idem quod ſimplex.
41:
Sauior, ſauium, Vide Suauium.
42:
Saura, ræ, Latine lacerta in macerijs &
43:
lapidibus diu deliteſcens.
44:
Saurites, tes, maſc. gemma quæ in uentre
45:
uiridis lacertæ traditur inueniri.
46:
Sauromate idem qui Sarmate, Vide in
47:
dictione Sarmatia.
48:
Sauus fluuius Germaniæ, Po niemiecku/
49:
die Sauw.
50:
Saxones Germaniæ populi, Sáskowie ál=
51:
bo Sáſowie. Et Saxonia, Saś/ Sáska zie=
52:
miá.
Saxulum



strona: 370


kolumna: a
S ante A & C.
1:
Saxum, ſaxi, neut. ſec. Kámień/ opoká. Ali=
2:
quando pro ſcopulo, Miáſto kopcá. Sa=
3:
xum uoluere prouerb. Próżno ſie práco=
4:
wáć.
5:
Saxum ſilex, Krzemienny.
6:
Saxulum, ſaxuli, diminutiuum, Kámyk.
7:
Saxeus, a, um, Kámienny/ a/ e.
8:
Saxoſus, a, um, Kámieniſty/ a/ e/ opocziſty/
9:
a/ e.
10:
Saxetum, ſaxeti, Kamieniſte mieyſce.
11:
Saxetanus, a, um, Ná kámieniách ſie chowá=
12:
yący.
13:
Saxatilis, & hoc ſaxatile, ut Saxatiles pi=
14:
ſces, Ryby w kámiennych rzékách ſie rády
15:
chowáyące. Piſcatus ſaxatilis, Lowienie
16:
przi kámieniſtym mieyſcu.
17:
Saxifragum, & ſaxifraga uel ſaxifragia,
18:
Lamikámień ziele nieyákie Calculum álbo
19:
kámień łamiące.
S ante C.
20:
Scabellum, Vide Scamnum.
21:
Scaber, a, um, Skropáwy/ a/ e/ niegłádki/ a/ e.
22:
Surowy/ a/ e. Scabrum pecus, Kroſtáwe
23:
álbo ſtrupiáſte bydło.
24:
Scabre aduerbium, Skropáwo.
25:
Scabratus, a, um, Skropowáty/ a/ e.
26:
Scabricia, ſcabriciæ, Skropáwość.
27:
Scabricies, ei, idem.
28:
Scabroſus, a, um, idem quod ſca=
29:
ber.
30:
Scabies, ſcabiei, fem. q. Swierzb.
31:
Scabioſus, a, ū, Swierzbiáſty/ a/ e. ſwierzbią=
32:
czkę máyący/ párſziwy/ a/ e.
33:
Scabile, ſcabilis, neut. idem quod Sca=
34:
bellum.
35:
Scæa, fem. Braná w Troiyey byłá.
36:
Scæna, Vide Scena.
37:
Scæna, næ, fem. Latine dicitur ſiniſtra,
38:
Lewa ręká/ mańká yáko niktórzi zową.
39:
Scænæ qui ſiniſtra manu pro dextra
40:
utuntur, Máńkáty.
41:
Scænola inde dictus ciuis Romanus.
42:
Scæum aliqui uocarunt infauſtum
43:
infelix & ſiniſtrum.
kolumna: b
S ante C.370
1:
Scala, læ, fem. prim. Drab.
2:
Scalæ, ſcalarum plurale tantum, idem,
3:
Albo wſchód. Et eſt frequentius in
4:
uſu.
5:
Scalde uel ſcaldis fluuius in Belgico, no=
6:
men ſuum etiam hodie retinens,
7:
Scalmus, ſcalmi, Zerdź/ hak álbo dyl w łodźi
8:
do którego wioská żeglarze prziwięzuyą.
9:
Inter ſcalmium, Mieyſce miedzy wiosłá=
10:
mi.
11:
Scalpo, ſcalpis, ſcalpſi, ſcalptum, ſcalpere
12:
act. tert. Ryyę/ skrobię/ drapię.
13:
Scalpere gemmam aut aliquid aliud
14:
dicimus autore Diomede non ſcul=
15:
pere, Rić álbo dłubáć.
16:
Scalptus, a, um, ut e ſaxo ſcalptus, Z ká=
17:
mienia wydłubány/ álbo wyryty/ a/ e.
18:
Scalptor, ſcalptoris, maſc. tert. Sznicer/ któ=
19:
ry zwłaſzczá vmie ryć kámienie álbo też obrá=
20:
zy rzezáć.
21:
Scalptura, ræ, Rzezánie/ rycie/ dłubá=
22:
nie.
23:
Scalpturio, is, ſcalpturiui, ſcalpturitum,
24:
ſcalpturire, Radbych drápał/ grzebł. Galli
25:
gallinacei ſolent pedibus ſcalpturire,
26:
Grześć.
27:
Scalprum ſutorium, Swiecki nóż.
28:
Scalprum librarium, Scripturał.
29:
Scalprum chirurgium, Dłótko álbo ſzpatel
30:
bárwierski.
31:
Scalper, ſcalpri, Nóż do rzezánia/ ſtrugadlny
32:
nóż/ ſtrug.
33:
Scapellum, li, & ſcalpelus, li, diminutiuū
34:
a ſcalprum, Dłoteczko/ rywadlnik/ puſzczá=
35:
dło.
36:
Scalpratus, a, um, ut ferramentum ſcalpra
37:
tum, ut ſcalprum formatum, Zelázo ná
38:
xtałt dłótká vcżinione.
39:
Scalpturatus, a, um, ut pauimentum ſcal=
40:
pturatū, Rzezány páwiment álbo ziemie po=
41:
łożenie rzezáne.
42:
Scamander ſiue xantus fluuius qui Eu=
43:
ropam ab Aſia diuidit.
44:
Scamandria urbs parua in portu Ilienſi
45:
parum diſtans.
46:
Scamnum, ſcamni, neut. ſec. Láwá.
47:
Scabellum diminutiuum, Máłá łáwká/
48:
podnożek.
49:
Scamnum item dicitur, Brózdá/ to yeſt
50:
podnieśiona ziemiá yákoby liéchá/ miedzy
51:
dwiema zágonomá którey nie orzą.
QQ 4Scamonia



strona: 370v


kolumna: a
S ante C.
1:
Scamonia, fem. prim. Scámonia/ nieyákie
2:
ziele álbo chróſt w Syriey którego ſoku w
3:
liekárſtwie do purgáciey vżiwáyą.
4:
Scandalides, palmæ ſpecies, CC.
5:
Scandalum, ſcandali, neut. ſec. pen. corr.
6:
Latine offendiculum, Zgorſzenie/ pogor=
7:
ſzenie/ zły przikład.
8:
Scandalizare in Biblijs barbarum pro
9:
offendere.
10:
Scandia, fem. alias Noruergia contra
11:
Cymbricum Cherſoneſum.
12:
Scandianus, a, um, Vt Scandiana mala
13:
apud Columel. Norweyskie yábłká.
14:
Scandinauia idem quod Scandia, uel ut
15:
quidam putant, alia Inſula Oceani Sep
16:
temtrionalis.
17:
Scandis, ſcandicis, fem. ter. herba.
18:
Scando, ſcandis, ſcandi, ſcanſum, ſcande=
19:
re, Wſtępuyę/ włáżę. Scandere in ſubre=
20:
ctum felium modo, Wzgórę lieść yákoby
21:
kot.
22:
Scandor paſsiuum, Plin. Scalis tectum
23:
Epheſiæ Dianæ ſcanditur, Po wſcho=
24:
dźiech bywa wſtępowano do kościołá bogi=
25:
niey Diány w Efezie.
26:
Scanſio, onis, fem. ter. uerbale, Wſtępowá=
27:
nie.
28:
Scanſilis, le, Latwi ku wſtępowániu. Scanſi=
29:
lis annorum lex, per quam ad ætatem
30:
ueluti quibuſdam annorum gradibus
31:
aſcendimus, quam Climatericam uo=
32:
cant.
33:
¶Compoſita, Aſcendo, Wſtępuyę/ w
34:
zgórę wſadzam. Aſcendere equum & a=
35:
ſcendere in equum, Wśieść ná koniá.
36:
Aſcendere cœlum uel in cœlum, Do
37:
niebá wſtępić. In oppidum aſcendere,
38:
Do miáſtá yść Aſcendere nauem, & in
39:
nauim, W łódź wśieść. Aſcendere in con
40:
tionem, Ná kazádlnicę wniść y kázáć.
41:
Aſcendere in roſtra idem, Aſcendere
42:
in altiorem gradum, Ná wyſzſzy ſtolec/
43:
álbo doſtoyność poſtępić. Aſcendere ad ho
44:
nores, idem.
45:
Aſcendere gradibus magiſtratum. Po=
46:
ſtępuyąc co dáley to wyſzey/ prziść ku wiel=
47:
kiey doſtoynośći. Aſcendere etiam dici=
48:
tur uox, Wzbiyáć ſie.
49:
¶Aſcenſus huius aſcenſus, Wſtępowá=
50:
nie álbo też ſtopień. Prohibere aſcenſu,
51:
Nie dopuśćić wſtępowáć. Aſcenſu ingre=
52:
di arduo.
53:
¶Aſcenſus paſsiue in Biblijs legitur
54:
Inſolens.
55:
¶Aſcenſor in Biblijs pro equite &
56:
uectore inſolens.
kolumna: b
S ante C.
1:
¶Aſcenſio, idem quod aſcenſus, Wſtą
2:
pienie.
3:
¶Conſcendo, fere idem quod aſcen=
4:
do, Conſcendere æquor nauibus, Ná
5:
morze ſie wieść. Aliquando abſolute po
6:
nitur, Cic. Velim bona & certa tempte=
7:
ſtate conſcendas, ad me uenias, Abyś
8:
ná morze wſieść. Conſcendere equum,
9:
Wśieść ná kóń.
10:
¶Conſcenſio uerbale, Wſiędźienie.
11:
¶Deſcendo, Stępuyę ná dół.
12:
Deſcendere in harenam, Wyyecháć ná
13:
hárc/ albo ná pláć ku potykániu. Deſcen=
14:
dunt ex oculis lachrymæ, Rzucáyą ſie
15:
łzy z oczu. Ad forum deſcendere, Ná ry=
16:
nek yść. Deſcendere equo & ex equo,
17:
Z koniá z ſieść. Deſcendere radice dicun
18:
tur arbores, Głęboko ſie korzenić. Deſcen
19:
dere obuiam alicui, Puśćić ſie álbo wy=
20:
yecháć przećiwko komu. In aciem deſcen=
21:
dere, Woysko vſzikowáć ku bitwie/ być po
22:
gotowiu. In certamen deſcendere, W po=
23:
le wyyecháć/ potykánia czekáć. Ad accuſa=
24:
tionem deſcendere, Záłobę przećiw komu
25:
położić przed ſądem. Paratus ad omnia
26:
deſcendere, Gotów wſziſtko cierpieć/ wſziſt=
27:
kiego ſie podyąć. Deſcenditur gradibus,
28:
Po ſchodźie ſtępuyą Deſcendere pedibus
29:
in alterius ſententiam, Dżierżec s kim/ ye
30:
dnego mniemánia być.
31:
¶Deſcenſus huius deſcenſus, Schód/
32:
ſcieſzká/ drógá ná dół ydąca.
33:
¶Deſcenſio, onis, Stępowánie ná dół.
34:
Deſcenſiones facere, Ná dół ſie ſpuſzczáć.
35:
¶Inſcēdo, idem quod Aſcendo, Cur=
36:
rum inſcendere, Ná wóz wſieść. In ar=
37:
borem inſcendere, Ná drzewo wlieść.
38:
¶Tranſcendo, Przeſtępuyę. Alpes tran=
39:
ſcendere, Góry Alpes przeyecháć/ przewicię=
40:
żyć. Tranſcendit ætatem primæ iuuen=
41:
tæ, Wyſzedł z dźiećińſtwá. Tranſcenſus, us,
42:
ui, in Biblijs, Przeſtąpienie/ przeminienie
43:
álbo przeście.
44:
Scandula, læ, fem. prim. Gonty/ ſzkudłá/ ſzin=
45:
dle/ z niemieckiego wzięte słowo. Tectum
46:
ſcandulare, Gonciány/ ſzkudlány dách. Roz=
47:
ność yeſt miedzi gonty y ſzkudłámi/ gonty
48:
przi yedney ſtronie wydrożone/ ſzkudłá nie
49:
drożone/ poſpolicie dębowe bywáyą.
50:
Scandulaca, æ, fem. pri. herba quæ alias
51:
Connoluolus dicitur.
52:
Scantiana genus pomorum, CC. rectius
53:
Scandiana.
54:
Scapha, ſchaphæ, fem. prim. Czółn/ máła
55:
łódká.
Scaphula



strona: 371


kolumna: a
S ante C.
1:
Scaphula, læ, dimin. Lódeczká/ czołneczek.
2:
Scapharius, ſchapharij, Rybitw álbo żeglarz
3:
Scaphium, ſcaphij, neut. ſec. Szczak/ vrynał
4:
Scaphium etiam, Nieyákie naczinie któ=
5:
rym ſie nápináyą. Et quoddam inſtru=
6:
mentum ruſticum.
7:
Scaptenſula locus in Macedonia, Cale=
8:
pinus.
9:
Scapula, læ, Plecy.
10:
Scapilium idem, Albo grzbiet.
11:
¶Interſcapilium, Co miedzy plecoma yeſt.
12:
Svapularis, re, Co ku plecóm należy.
13:
Scapus, ſcapi, maſc. ſec. Głowká w którey na
14:
ſienie yeſt/ yáko bywa mákowa główká.
15:
Scapus, in quibus uuarum grana
16:
ſunt, Gronne łodyſzki ná których yágody
17:
winne ſtoyą.
18:
Scarabæus, ſcarabei, maſc. ſec. Bąk który
19:
konie kąſa/ krówką drudzi zową.
20:
Scarabæus cornutus, Krówká.
21:
Scardona Inſula in Mari Adriatico, Ca
22:
lepinus.
23:
Scarifico, as, are, act. prim. Náćinam/ náſie=
24:
kam/ nácieram/ drápię w łaźniey. Scarifica=
25:
re dolorem, id eſt, locum dolentem,
26:
Puſzczádłkiem pośiekáć bolące mieyſce.
27:
Sarcificatio, onis, Drapánie w łáźniey álbo
28:
też y króm łáźniey.
29:
Scarites, æ, gemma.
30:
Scarus, ri, maſc, ſec. Nieyáka rybá trawę
31:
yadáyąca á powtóre pokarm trawiąca yá=
32:
koby wół.
33:
Scates, ſcates, ſcatui, ſcatere, Płinę/ wymie=
34:
tam ſie/ wyskákuyę. Metaph. Ieſtem peł=
35:
ny. Scateo, emaneo, erumpo, ebullio,
36:
ſynonyma, Si uino ſcateat, By winem
37:
płynęło. Solent neglecta ulcera ſcatere
38:
uermibus, Zwykli ſie we weodźiech nieo=
39:
pátrznych robacy zálęgáć. Liber ſcatet men
40:
dis, Ty xięgi pełne ſą błędów. Scatens
41:
belluis pontus, Morze pełne yeſt rozmáy=
42:
tych źwierząt. Moleſtiarū ſcatebat cum
43:
genitiuo.
44:
Scaturio, ſcaturis, ſcaturire, neut. q. idem
45:
quod ſimplex, Solum ſcaturit fonti=
46:
bus, Ziemiá pełna yeſt zrzódł/ y tu y owdźie
47:
ſą zrzódłá po polách.
48:
Scatebra, æ, fem. prim. Wybiyánie/ płynienie
49:
wyskákowánie wody.
50:
Scaturigo, ſcaturiginis, & ſcaturies, ei,
51:
idem, Zrzódło/ zrzodlne żyły.
52:
Scaturiginoſus, a, um, Zrzódliſti/ pełny zrzódł
53:
Cræta ſcaturiginoſa, Pełna zrzódł.
54:
Scaurus, ri, maſc. ſec. Który wielkie koſtki y
55:
ſzerokie pięty ma nożne/ álbo też golenie krzi=
56:
we. Eſt etiam proprium nomen Ro=
57:
manæ familiæ.
kolumna: b
S ante C.371
1:
Scazon, ſcazonis, maſc. tert. Latine clau=
2:
dicans genus eſt carminis quod &
3:
Choriambicum dicitur, Verſus Iambi
4:
ci in fine pro Iambo ſpondæum ha=
5:
bens & in quinta ſede ſemper Iam=
6:
bum.
7:
Scelus, ſceleris, neut. ter. Zły vczinek/ łotrow=
8:
ska ſztuká. Aliquando pro perſona, hoc
9:
eſt, pro ipſo ſcalerato ponitur,
10:
Złośliwy/ nic dobrego. Scelus facere &
11:
ſcelus edere in aliquem, Lotrowską ſztu=
12:
kę komu okázáć. Aſtringi ſcerele, Do=
13:
puśćić ſie złego vczinku Nefarium, nefan
14:
dum, deteſtabile, inſeſtum & immane
15:
ſcelus, Niesláchetny/ niecnotliwy/ okrutny/
16:
łotrowski vczinek.
17:
Sceleſtus, a, um, Złośliwy/ a/ e/ Niecnotliwy
18:
a/ e. Sceleſtum facinus Lotrowski vczinek.
19:
Seruitus ſceleſta.
20:
Sceleſte aduerbium, Złośliwie/ nietnotli=
21:
wie
.
22:
Sceleroſus, a, um, Lotrowski/ a/ e. Wirudna/
23:
niecnotá/ ſmardy podſzyty przipowieść polska
24:
Sceleratus, a, um, idem, Campus ſcelera=
25:
tus, Pole ná którym yáki zły vczinek yeſt po=
26:
pełnión. Audacia ſcelerata, Haſta ſcele=
27:
rata, Szkodliwe á nieſpráwiedliwe dóbr czi=
28:
ych przedánie.
29:
Scelerate aduerbium, Złoſliwie/ niecnotliwie
30:
łotrowsko.
31:
Scelero, as, are, id eſt, polluo, Sromocę/ po=
32:
mázuyę. Conſcelero, as, are, idem.
33:
Scena, ſcenæ, fem. prim. Iátá/ namiot/ ná=
34:
krity plác álbo ſtanowisko. Et in theatro
35:
ſcena, Gmách álbo námiot w który ći któ=
36:
rzy Komedie ſpráwuyą vſtępuyą/ wchodzą y
37:
wychodzą. Dignus qui in ſcena ſpcetetur
38:
W yácie álbo ná plácu miedzy ſzrankámi
39:
prziſtroyonym/ etć. Scena totius rei hæc eſt
40:
Tá yeſt ſummá wſziſtkiey ſpráwy. Seruire
41:
ſcenæ prouerbium, id eſt, accommo=
42:
dare ſeſe omnium moribus: loco,
43:
tempori, & perſonis ſeruire, Wedle ſpo=
44:
ſobu rzeczy/ perſon/ tákieſz y mieyſc/ ſobie po=
45:
czináć. Scena minore pro minore appa
46:
ratu dixit Suetonius, Nie s ták piſznym
47:
przirządzeniem.
48:
Scenitæ, Lud w Arábiey/ którzi w namieciech
49:
álbo w yátách mieſzkáyą.
50:
Scenofactor, Iátnik/ namiotnik który zwłáſz=
51:
czá namioty czini. Inepta dictio in Biblijs
52:
Scenicus, a, um, Co zu plácu ſpráwowánia
53:
gier należy. Et Scenici, Ci którzy gry ſprá=
54:
wuyą. Artifices ſcenici.
55:
¶Proſcenium, proſcenij, Przedyácie/ to
56:
yeſt plác ná którym ſprawce comediey/ ku
57:
grániu przirządzáyą.
Scenopegia



strona: 371v


kolumna: a
S ante C
1:
Scenopegia, orum, neut. feſta tabernacu-
2:
lorum in quibus Iudæi faciebant ta=
3:
bernacula ad ſimilitudinem, taberna=
4:
culorum, in quibus habitarant, cum
5:
ex Ægypto peregrinarentur in eremo,
6:
Swięto żidowskie/ lizawká/ święto/
7:
kuczk też zową.
8:
Scepſis ciuitas Phrigiæ, adiecti.
9:
Sceptius, a, um.
10:
Sceptici, ſecta quædam Philoſophorum
11:
Latine conſideratores, Byli Philoſophi
12:
á mędrcy którzi nic zá pewne nie trzimáli.
13:
Omnia in dubio & diſceptatione re=
14:
linquebant.
15:
Sceptrum, ſceptri, neut. ſec. Krolewski páł=
16:
cat.
17:
Sceptriger, Pálcat noſzący/ to yeſt król.
18:
Scheda, dæ, fem. prim. Skórá z drzewá á
19:
zwłaſzczá z brzozowego których przed czáſy
20:
miáſto pápiéru álbo też párgáminu vżiwa=
21:
no.
22:
Scheda item, Kártá pápieru álbo párgaminu/
23:
cedułká.
24:
Schedæ etiam pro libris accipiuntur,
25:
Miáſto xiąg.
26:
Schedula, læ, diminutiuum, Cedulká/ kárt=
27:
ká.
28:
Schedia, æ, Latine ratis, Płet. Lódź.
29:
Schedia, orum, Græci uocant extempo=
30:
ranea ſcripta.
31:
Schediaſma idem, Latine ſylua.
32:
Schema, ſchematis, neut. tert. uel Schema
33:
æ, fem. Latine figura uel ornatus ora=
34:
toribus eſt quod a ſimplici dicendi
35:
modo ornate mutatem eſt, Gdy od właſ
36:
nych słów odſtępuyąc nowe słowá dla ſpá=
37:
nielſzy á xtáłtownieyſzy rzeczy wykładá=
38:
my.
39:
Schematicos figuratæ.
40:
Schiſma, ſchiſmatis, neut. Latine ſciſſura,
41:
Skáłá/ roſtąpienie/ rozſiędzienie/ odſzczepień=
42:
ſtwo. A græco uerbo σχίσω, ſcindo,
43:
Kráyę.
44:
Schiſtum, ſchiſti, neut. ſec. Siádłe mléko/ gdy
45:
ſie mléko weſpołek śiędźie á wodę od ſiebie
46:
odſádźi.
47:
Schœnus, maſc. Latine funis, Powróz. Et
48:
Schœnus menſura Ægyptiaca, Pułoſ=
49:
niy mile włoskie 16. Stadia, Scœnoplo=
50:
cus, Latine reſtio, Powrożnik.
51:
Scœnobates, pen. cor. Latine funambulus
52:
Błazen po powroźiech chodzący álbo latáyą=
53:
cy.
54:
Scœnobaticus, a, um, ut Scœnobaticum
55:
facere, Ziwot błażeński wieść/ po powro=
56:
zách chodzenim ſie obchodźić.
kolumna: b
S ante C.
1:
Scœnos ſiue ſcœnum locus ſeu ciuitas
2:
Boeotiæ.
3:
Scœnus, ſcœuntis, flumen Athenis pro=
4:
ximum & ſcœnus arbor lentiſci.
5:
Schola, læ, fem, prim. Szkołá. Latine ſcho
6:
la ſignificat uocationem ſeu locum
7:
uocationis, Pokóy/ prożnowánie. Quia cæ
8:
teris rebus omiſsis uacare liberali=
9:
bus ſtudijs pueri debent, Scholam ex=
10:
plicare, Skołę to yeſt mniemánie nieyákiey
11:
ſekty wyłożić.
12:
Scholæ etiam dicuntur, Diſputáciye á
13:
mniemánia które w ſzkołách trzimawá=
14:
yą.
15:
Scholaſticus, ci, ſubſtantiuum, Zak w piś=
16:
mie ſie obieráyący.
17:
Scholaſticus, a, um, adiectiuum, & Scho=
18:
laris & hoc ſcholare, Zakowski/ co żakóm
19:
należy.
20:
Scholaſticus puer, Zaczek.
21:
Scholium, ſcholoj, neut. ſec. Krótki wy=
22:
kład.
23:
Sciens, ſcientia, ſcienter, Vide Scio.
24:
Scilicet aduerbium affirmandi, Zwłaſzczá
25:
wprawdźie. Et per Ironiam ponitur,
26:
Wiere prawdá/ bá wierę ták/ miły duſzko.
27:
Id populus curat ſcilicet, Bá w prawdźie
28:
ſie ludzie bárzo potym pytayą/ yákoby chćiał
29:
rzec by namniey. Scilicet equidem iſtuc
30:
factum tibi ignoſcam, I wierę prawdá
31:
miły duſzko/ wiecći tego mam przeyrzeć/ mam
32:
ći to przepuśćić.
33:
Scilicet ita res eſt, Zwłaſzczá/ álbo zá praw
34:
dę ták yeſt. Fratris igitur Thais tota eſt
35:
C. ſcilicet, Bes pochyby/ práwie ták yákoś
36:
rzékł. Aliquando declarani particula,
37:
Non uides P. Video obſecro quem
38:
PH. hunc ſcilicet, Tego iſtego/ zwłaſz=
39:
czá.
40:
Scilla, ſiue ſquilla, Morská cebulá.
41:
Scillinus, a, um, ut acetum ſcillinum, S
42:
tym zielem przemieſzány.
43:
Scillicitus, a, um, idem.
44:
Scillites, ſcillitæ, idem, ut acetum ſcilli=
45:
tes.
46:
Scinipodium, Latine ſcabellum, Gellius
47:
lib. 18.
48:
Scincus, genus Crocodili in Nilo na=
49:
tum, CC.
50:
Scindo, ſcidis, ſcidi, ſciſſum, ſcindere, act.
51:
tert. Rreżę/ pádam ſie/ roſtępuyę/ ſzczepam.
52:
Dolorem ſuum ſcindere, Záłość ſwą
53:
odnowić. Penulam ſcindere, Opończą ko=
54:
mu rozedrzeć. Prouerbialiter, Przesdźięki
55:
odźerżawáć/ nie chcieć kogo od ſiebie puśćić.
56:
Scindere ſententiam, Rozdźielić. Scindit
57:
incertū ſtudia in contraria uulgus.
Scindidi



strona: 372


kolumna: a
S ante C.
1:
Scindidi præteritum antiquum, apud
2:
Plaut.
3:
Sciſſus, a, um, participium, Vrzniony/ roz=
4:
dárty/ rozpádły/ roſtąpiony.
5:
Sciſſus, huius ſciſſus, & ſciſsio, onis, Rznie
6:
nie/ roſpádnienie/ rozſiędźienie/ roſyąpie=
7:
nie.
8:
Sciſſura, ræ, Roſpádliná.
9:
Sciſſilis, & hoc ſciſsile, Pádáyąci ſie/ roſtępu=
10:
yący/ álbo łatwi ku rozdárciu/ rozrzezá=
11:
niu.
12:
¶Compoſita, Abſcindo, Odrzezuyę/ od=
13:
ćinam/ oddźieram.
14:
Ceruicibus caput abſcidit, Głowę od
15:
rámión odćiął/ álbo z rámion wyćiął. Inſula
16:
abſciſſa a continenti, Odſádźiłá ſie wy=
17:
ſpá od ziemie.
18:
Abſcindere ſibi omnium rerum re=
19:
ſpectum, Ná żadną rzecz względu nie
20:
mieć.
21:
¶Abſciſſus, a, um, participium, Odcięty
22:
odrzezány.
23:
¶Abſciſſus, nomen ex participio, ut
24:
abſciſſus locus, Vrwáne mieyſce/ to yeſt/
25:
przikro ſtocziſte. Res abſciſſæ, Zágnięłe rze=
26:
czy.
27:
Omni ſpe abſciſſa, Wſziſtká nadźieyá byłá
28:
o ziemię.
29:
¶Caſtigatio abſciſſa, Surowa ſrogá káźń
30:
Abſciſior iuſticia, Tęga ſroga ſpráwie=
31:
dliwość.
32:
¶Abſciſe aduerbium.
33:
¶Conſcindo, Rozdzieram/ podźieram. Pu
34:
gnis & calcibus conſciſſus, Pięśćiámi
35:
y piętámi podarty/ potłumiony. Conſcin=
36:
dere ſibilis per translationem, Vkſzi=
37:
káć kogo.
38:
Conſcindere aliquem, Podrzeć kogo/ to
39:
yeſt nie zoſtawić ná niem czći zá pie=
40:
niądz.
41:
¶Conſciſſus, a, um, participium, Po=
42:
dárty/ rozciemieżony/ a/ e.
43:
¶Conciſio, onis, Rozdárcie/ podárcie.
44:
¶Conſciſſura, ræ, idē, też podpádánie/ po=
45:
gruchotánie.
46:
¶Diſcindo, Ná dwoyę álbo yedno od dru
47:
giego odrzezuyę. Amicitias diſcendere,
48:
Metaphoricos, Rozwieść/ roſypáć przeyáź
49:
ni s kim.
50:
¶Interſcindo & perſcindo, Przerzezuyę
51:
przećinam/ przedźieram.
52:
¶Præſcindo idem.
53:
¶Proſcindo, Rozdźieram/ yáko ma być
54:
porzę. Proſcindere terram, Wzoráć/ ſproć
55:
rolą naprzod która odłogiem leżáłá. Vide
56:
in dictione Lira.
57:
Proſcindere cōuicijs, Rzućić ſie komu ná
kolumna: b
S ante C.372
1:
dobrą powieść/ nie zoſtáwić czći ná kim zá
2:
pieniądz.
3:
¶Proſciſſus, a, um, Sproty. Prociſſa ter
4:
ra, Wzorána rola. proſciſſum, proſciſsi,
5:
ſubſtantiuum. pro terra prociſſa, Spro
6:
ta rola.
7:
¶Proſciſsio, Sprocie/ wzoránie.
8:
¶Reſcindo, Odćinam/ odrzezuyę. Me=
9:
taphorice, Lamię/ káżę. Vitem reſcinde=
10:
re, Winnicę obrzezać. Terram reſcindere,
11:
Z nowu oráć. Reſcindere decreta, Prá=
12:
wá połámáć. Damnationem reſcindere,
13:
Przećiwko komu vczinioną ſentencią ska=
14:
źić.
15:
Iudicia ſiue rem iudicatam reſcinde=
16:
re, Oſądzoną rzecz skázić. Pactiones re=
17:
ſcindere, Vmowy zrzućić. Voluntatem
18:
mortui reſcindere, Teſtáment złá=
19:
máć.
20:
Scintilla, læ, fem. prim. Iskrá. Nulla ſcin=
21:
tilla incendij appareat, Aby naymnieyſza
22:
yskierká ogniá nie byłá od któreyby ſie
23:
mogło zápalić. Scintilla belli, Przicziná
24:
walki.
25:
Scintillula, læ, diminutiuum, Iskierká.
26:
Scintillo, as, are, neut. pri. Iskrzę ſie. Scin=
27:
tillat, Iskrzi ſie.
28:
¶Scintillatio, fem. Iskrzenie.
29:
Scio, ſcis, ſciui, ſcitum, ſcire, neu. q. Wiem/
30:
vmiem. Scire fidibus, Vmieć grác ná lutni
31:
Scio quid agam, Wiem co mam czinić.
32:
Cum Græce luculenter ſciam, Cic.
33:
Gdy po Grecku nie poſpolicie vmiem. Scito
34:
ſcire me ex hoc, Wiedz że to do tego
35:
wiem. Scire certum uelim, pro certo
36:
ſcire, Radbym zá pewne wiedźiał. Volo re
37:
ſcire mi Pæte, Oznaymuyęć álbo dawam
38:
ći znáć miły Pete/ álbo chćiey wiedźiec miły
39:
Pete.
40:
Non uenerat quod ſciam, Ieſzcze był
41:
nie prziſzedł ile ya wiem wedle wiádomośći
42:
moyey. Sciri facillime poteſt ex literis,
43:
publicis, Latwie ſie to może być wywie=
44:
dźiano z poſpolitych vſtaw z xiąg. Scibo in
45:
futuro facit & ſciam. Scio item ſigni=
46:
ficat aliquando, Vſtáwiam, Idem ſcili=
47:
cet quod Sancio & Rogationes plu
48:
rimas propter uos populus ſciuit, Cic.
49:
Wiele vſtaw dla was vſtáwił. Scin pro
50:
ſcis ne, I wieſzli.
51:
Sciens, ſcintis, participium ſiue nomen
52:
ex participio, Cui contrarium eſt Ne=
53:
ſcius, Wiádomy/ wiedzący/ vmieyący. Vt tu
54:
ſis ſciens, Abyś wiedźiał. Sciens non fa=
55:
ciam, S wiádomośćią álbo chcąc nie vczinię
56:
Villam prætereo ſcines, Minąłem wieś
57:
wiedząc/ chcąc.
Sciens



strona: 372v


kolumna: a
S ante C.
1:
Sciens cum genitiuo, Varro ſcientem
2:
eſſe oportet eorum animalium quæ in
3:
uilla ali poſſunt, Ma ſię rozumieć s temi
4:
zwiérzęty które ná wśiách mogą być chowá=
5:
ne.
6:
Omnibus ſcintibus abſtuliſti, Swiá=
7:
domośćią wſziſtkich.
8:
Scientior, ſcientiſsimus, Quis hoc homi=
9:
ne ſcientior, I kto yeſt nad tego człowieká
10:
vmieyętnieyſzy.
11:
Vir regendæ Reipub. ſcientiſsimus,
12:
Człowiek ku ſpráwowániu Rzeczy poſpolitey
13:
wielmi vmieyętny.
14:
Scientia, æ, fem. prim. Vmieyętność/ wiádo=
15:
mość/ nauká/ też rozum dowcip. Iuris ciui=
16:
lis ſcientia, Vmieyętność práwá Ceſár=
17:
skiego.
18:
Regionrum terreſtrium ac maritimarū
19:
ſcientia, Swiadomość/ etć.
20:
Conſequi & comparare ſibi ſcientiam
21:
longo uſu, Długim ćwiczenim nábyć
22:
vmieyętnośći.
23:
Habere ſcientiam magnarum artium
24:
Czwiczonym być w rozmáytych naukách. Te=
25:
nere medicinæ ſcientiam, W lekárſtwie
26:
dobrze czwiczonym być.
27:
Profiteri ſcientiam aliquam, Nieyákiey
28:
nauki vczić.
29:
Scienter, ſcientius, ſcientiſsime, aduerbiū
30:
Wiedząc/ s wiádomością/ też vmieyętnie/ mi=
31:
ſternie/ foremnie.
32:
Nemo in eo genere ſcientius uerſatus
33:
eſt Iſocrate, Miſterniey álbo vmieyętniey/
34:
etć. Quæ tu ſcientiſsime complexus
35:
es, Któreś ty bárzo miſternie oſięgnął.
36:
Scitus, a, um, adiectiuū, Mądry/ roſtropny
37:
też piękny/ foremny/ miſterny/ a/ e. Terent.
38:
Scitum hercle hominem hic, &c. I to
39:
cziſty człowiek/ yákoby rzekł błazen. Scitum
40:
conſilium, Mądra rádá. Scitus puer,
41:
Piękne/ nádobne chłopiątko.
42:
Scite aduerbium, Pięknie/ miſternie/ mądrze
43:
roſtropnie/ foremnie. Quam ſcitre in men=
44:
tem uenit, Iáko mi wybornie prziſzło ná
45:
pámięć.
46:
Satis ſcite promittit tibi, Doſićić ſie pię=
47:
knie obiecuye.
48:
Scite facta & uenuſte, Pięknie/ forem=
49:
nie/ etć.
50:
Scitulus, a, um, dimin. Foremniuchny/ nado=
51:
bniuchny/ a/ e.
52:
Forma ſcitula, Piękniuchna twarzicz=
53:
ká.
54:
Scius pro ſciente, inuſitatum.
55:
Sciolus, Przezak/ ták wczás nauczo=
56:
ny.
kolumna: b
S ante C.
1:
¶Compoſita a Sciens, Inſciens, inſcien
2:
tis, Nievmieyętny/ niewiedzący.
3:
¶Inſcius, a, um, Niewiádomy/ nieświádo=
4:
my/ a/ e.
5:
Inſciente me, Króm moyey wiádomoś=
6:
ći.
7:
Non inſciente te, S wiádomością twą.
8:
Me anſente at inſciente, W niebytno=
9:
śći y w niewiadomośći moyey. Abi ſis in=
10:
ſciēs, Ty dudku/ głupczizno ydź precz. Quā=
11:
tas turbas conciui inſciens, Iakom
12:
wielkie zámieſzánie vczinił nie więdząc álbo
13:
nie chcąc.
14:
Scio te inſcientem at imprudentem
15:
dicere ac facere omnia, Inſciens feci,
16:
Niechącycym vczinił.
17:
¶Inſcientia, æ, Nievmieyętność/ niewiá=
18:
domość/ nieświádomość. Interpretum in
19:
ſcientia.
20:
¶Inſcienter aduerbium, Niewiedząc
21:
niewiádomie/ głupie. Inſcienter facies, ſi
22:
illam relinquas, Głupie vcziniſz yeſli yą
23:
opuśćiſz.
24:
Facere inſcienter dicebant, Spráwowá=
25:
li ſie że nie chcąc álbo nie widząc/ vczinili.
26:
¶Inſcitus, a, um, Nietráfny/ nievmieyętny
27:
nieforemny/ gruby/ nierozumny/ głupi/ a/ e.
28:
Quid eſt inſcitius quam, &c. I co może
29:
być głupſzego.
30:
¶Inſcire aduerbium, Nierozumnie/ nie=
31:
bácznie/ głupie/ nietráfnie.
32:
¶Inſcitia, æ, fem. Nievmieyętność/ proſto
33:
tá/ grubość.
34:
Propter lini uſus inſcitiam, Dla niev=
35:
mieyętnośći k czemu by ten należał. Inſcitia
36:
temporum, Dla nie vmieyętnośći ludźi te=
37:
goto czáſu.
38:
Sciſco, ſciſcis, ſciui, ſcitum, ſcire, idem ſi=
39:
gnificat quod ſcio, Wiém/ vmiém/ też vſtá
40:
wiam/ vznawam/ poſtánowiam.
41:
Scitor, ſcitaris ſcitari, Pytáć/ dowiádowáć ſie
42:
Sunt quæ ex te ſolo ſcitari uolo, Mam
43:
ſie nieczego od ciebie ſámego dowiedźieć.
44:
Sciſcitor, aris, ari, deponens idem quod
45:
Scitor.
46:
Sciſcito, as, are, actiua uoce dixit Plaut.
47:
Obſoletum.
48:
Scitum, ſciti, Vſtáwá/ poſtánowienie/ dowodze
49:
nie/ vznánie.
50:
Hinc plebis ſcitum, Vſtáwá á poſtáwie=
51:
nie poſpolitego człowieká.
52:
Scitamentum, ti, pluraliter tantum, Scita=
53:
menta, Gellius uocat ſcite excogitata
54:
orationis ornamenta, inuſitatum: ſic
55:
etiam dicuntur ſcite parata, edulia, Fo=
56:
remnie przipráwne potráwy.
¶Compoſita



strona: 373


kolumna: a
S ante C.
1:
¶Compoſita a Scius, a, um, Conſcius
2:
a, ū, Swiádomy/ wiádomy/ a/ e. Mens ſibi
3:
conſcia recti, Człowiek dobrego ſumnienia
4:
nic ná ſię niecuyący.
5:
Comperi ex his qui ei fuere conſcij
6:
Wywiedziałem ſie od tych którzi go świádo=
7:
mi byli/ álbo którzi s nim towárziſtwo wie=
8:
dli.
9:
Ego conſcia mihi ſum a me culpam
10:
eſſe hanc procul, To wiem dobrze żem w
11:
tym nic nie winná. Mens conſcia faci=
12:
nori, Czuyąc ſie w yákim złym vczinku. Con
13:
ſcium facere aliquem, Zwierzić ſie ko=
14:
mu ſwych táyemnic.
15:
Conſcius, Winny/ czuyący ſie w czym. Con
16:
ſcius animus, Conſciens ſibi culpæ,
17:
maleficij, aut noxæ, Czuyący ſie/ etć.
18:
¶Conſcientia, æ, fem. tert. Sumnienie.
19:
Conſcientia bene actæ uitæ, Bona
20:
cōſcientia, Dobre ſumnienie. In cinſcien=
21:
tiam aſſumere aliquem, Zwierzić ſie ko=
22:
mu ſwych rzeczy.
23:
Oppreſſus conſcientia ſcelerum ſuo=
24:
rum, Záduśiło go złe ſumnienie yego. Te
25:
conſcientiæ ſtimulant malefactorum
26:
tuorum, Dopiekać ſumnienie złych twoyich
27:
vczinków.
28:
A recta conſcientia tranſuerſum un=
29:
guem non oportet diſcedere.
30:
¶Conſciſco, conſciſcis, conſciui, con=
31:
ſcitum, conſciſcere, id eſt, conſentio ſi=
32:
ue ſciens conſentienſ infero, Przizwa
33:
lam álbo wiedząc á chcąc wwodzę wnoſzę
34:
y vſtáwiam co.
35:
Facinus in ſe fœdum conſciſcunt, Wio
36:
dą ná ſię ſromotny vczinek/ álbo ſie dopuſz=
37:
czáyą.
38:
Conſciſcere facinus, Nieyáką niecnotę
39:
popełnić. Conſciſcere fere ad mortem
40:
pertinet, plerun enim legimus, mor=
41:
tem ſibi conſciuit, Sam ſie o gárdło przi=
42:
práwił. Sam ſie zábił. Conſciſcere pro=
43:
bat Calep. pro contrahere ex Colu=
44:
mella ubi nunc legitur Conſiſtere, lib.
45:
7. cap. 6.
46:
¶Adſcio, ſed uſitatius Adſciſco, id eſt
47:
adiungo, Prziłączam/ przimuyę/ prziſa=
48:
dzam. Adſciſcere ſibi aliquem in ſocie=
49:
tatem, Prziyąć kogo k ſwemu towárziſtwu
50:
Adſciſcere morbū, Przpráwić ſie ku cho=
51:
robie.
52:
¶Deſciſco, Odſtáyę/ odpádam/ pozoſtawam
53:
obrácam ſie. Deſciſcere ab alicuius opi=
54:
nione, Odpáść od cziyego mniemánia. A
55:
parentum conſuetudine deſciſcere, Zá=
kolumna: b
S ante C.373
1:
chowánia przodków ſwoyich pozoſtáć. Deſci=
2:
ſco a præceptore, Odſtáyę od ſwego mi=
3:
ſtrzá. Deſciſcere a Repub. Od Rzeczy po=
4:
ſpolitey odſtáć. Deſciſcere a ſe, Sam ſie ſie=
5:
bie záprzeć.
6:
Deſciſcere a ueritate, Od prawdy od=
7:
páść.
8:
deſciſcere a populo Romano ad Il=
9:
lergetes, Odſtáć od ludu Rzimskiego á przi=
10:
ſtáć do Illegretów. Humidum ſolum de
11:
ſciuit in pratum, Niski grunt mokry o=
12:
brócił ſie w łąkę.
13:
¶Neſcio, Niewiem. Hic neſcit quidem
14:
niſi fœnus fabulari, Ten nie vmie ni o
15:
czym ynym mówić yedno o ſwey lichwie. Ser=
16:
pit enim neſcio quo pacto per om=
17:
nem uitam amicitia, Bo ſie pnie nie wiem
18:
yákim ſpoſobem przes wſziſtek żiwot przi=
19:
yáźń.
20:
Neſcio profecto quid animus præ=
21:
ſagit mali, Nie wiem owſzeki co mi ſerce
22:
powieda złego. Neſcire latine, Nie vmieć
23:
po łáćinie. Neſcio ego te? Nie mam yá
24:
ciebie znáć?
25:
¶Neſcius, a, ū, Niewiedzący/ też nieświá=
26:
domy/ niewiadomy/ a/ e. Impendentes ma=
27:
li neſcius, Niewiedząc nic o prziſzłym nieſz=
28:
częściu.
29:
¶Perſcitus, a, um, Cic. ad Atticum lib.
30:
15. Epiſtolam tibi miſi ut tu de pro=
31:
uincia Bruti & Caſij perſcita, &c.
32:
¶Perſcienter aduerbium, Bárzo tráfnie/
33:
foremnie/ miſternie.
34:
¶Præſcio, is, ire, Wiem/ przed tym prze=
35:
glądam/ przebaczam. Iam dudum iſta pre=
36:
ſciui, Dawno ya to przeyźrzał/ iż ták zwłaſz=
37:
czá miáło być.
38:
¶Præſciſco idem.
39:
¶Præſcientia, æ, Przeyźrzenie.
40:
¶Præſcita, Przeglądánie/ przeznácze=
41:
nie.
42:
¶Reſcio, Dowiąduyę ſie. Rem omnem re
43:
ſciuit, Dowiedział ſie káżdey rzeczy. Reſci=
44:
ſco idem, me abs te immerito accuſa=
45:
tum poſtmodum reſciſces, Dowieſz ſie
46:
potym żeś ſie niewinnie ná mię skárżył.
47:
Sciona urbs Campaniæ, CC.
48:
Sciomantia fem. Latine diuinatio ex um
49:
bra, Wieſzczká ź cieniu.
50:
Sciopedes, maſc. pen. cor. Lud o yedney
51:
nodze w Idiey którą ſie zákriwáyą od słó=
52:
neczney gorącośći.
53:
Sciathericon, neut. σκιατήρικον Słóneczny
54:
zegar. Nam ſciatheras pen. prod. Ieſt
55:
gnomon/ to yeſt pálcat álbo laſzczká która cień
56:
ná tákowym zegárze kłádźie álbo okázuye.
RRScipio



strona: 373v


kolumna: a
S ante C.
1:
Scipio, ſcipionis, maſc. tert. Pálcat/ laská/
2:
pálicá do podpieránia. Scipio eburneus,
3:
Słoniowa laská. Vnde familia Romana
4:
Scipionum.
5:
Scirpus, ſcirpi, maſc. ſec. Sitowie. Nodū
6:
in ſcirpo quæris prouerbium, Węzłá
7:
w śitowiu ſzukaſz/ to yeſt nazbyt ſie ſtá=
8:
raſz.
9:
Scirpi apud Gellium dicuntur captiun=
10:
culæ argutiæ.
11:
Scirpo, as, are, Sitowie nieco zwięzuyę ál=
12:
bo plotę.
13:
Scirpeus, a, um, Sitowy/ a/ e.
14:
Scirpea, æ, Koſzyk z śitowia álbo z roki=
15:
ćiny vcziniony.
16:
Scirpulum, li, dimin. Koſziczek.
17:
Scirpula, le, Máły nożyk do obrzezowánia win
18:
nic/ rzezak álbo przinoská.
19:
Scirrum σκιρρον Twárde mięſo które mężcziż=
20:
nie pod czás w brzuch roſcie/ kra niektórzi zo=
21:
wą.
22:
Sciſco, ſciſcitor, ſcitor, ſcitum, Vide
23:
Scio.
24:
Sciſſile, Vide Scindo.
25:
Sciurus, ſciuri, maſc. ſec. Wiewiórká.
26:
Sclaui uel potius Slaui a nomine, Sławá
27:
Gloria, maſc. Lud sławácki yáko my ye=
28:
ſteśmy/ Polacy/ Czechowie/ Morawiánie/ Kár
29:
waći/ Dalmatowie/ Croatowie/ Illiricowie/
30:
Serbowie/ Ruſacy álbo Ruś Vándálowie
31:
Venedi, uel Vinide.
32:
Sclopus ſonus eſt facticius, qui ex infla=
33:
tione byccarum erumpit, CC.
34:
Scobs, ſcobis, fem. uel hic ſcobs maſcul.
35:
tert, Proch który páda pod piłkę gdy co trą
36:
álbo piłuyą/ troćiny.
37:
Scobina, æ, idem ſed Obſoletum.
38:
Scodra, fem. pri. ciuitas Dalmatiæ uul=
39:
go Scutatim aliquando Venetorum
40:
fuit, nunc Thurcæ.
41:
Scolecia, æ, genus æruginis in ære Cy=
42:
prio.
43:
Scolymos herba quæ & Cinnara di=
44:
citur.
45:
Scolopendra, dræ, Nieyáki rodzay koſmá=
46:
tych robaków o wielu nogách/ też nieyáki ro=
47:
dzay morskich ryb. Et Scolopendria no=
48:
men herbæ, uel Scolopendrium alias
49:
Calcifraga, yeleni yęzik.
50:
Scombrus, ſcombri, Morska rybá w
51:
wodźie ſie zda być tákiey fárby yákoby ſár=
52:
ká.
53:
In freto Hiſpanico frequens marque=
54:
rean Fráncuzowie zową.
kolumna: b
S ante C.
1:
Scomma, ſcommatis, neut. tert. Latine ca
2:
uillum, Vſzczipliwe słowo/ nieyáwnie ále
3:
pod przikriwką rzeczone/ zwłaſzczá gdy yne
4:
mowiemy á yne dawamy znáć. Morſus fi=
5:
guratus qui ſæpe fraude uel urbani=
6:
tate tegitur, ut aliud ſonet, aliud intel=
7:
ligat.
8:
Scopa uel potius ſcopæ, ſcoparum, in
9:
plurali tantum, Miotłá.
10:
Scopa regia, herba.
11:
Scopæ etiam dicuntur, Snopki ziół. Quas
12:
medici manipulos uocant, Garść
13:
źiół.
14:
Scopæ diſſolutæ prouerbium, Rozſuta
15:
miotłá/ to yeſt nieczemna rzecz álbo lu=
16:
dźie.
17:
Scopula, læ, dimin. Miotełká/ Scoparius,
18:
ſcoparij, Vmietácz/ sługá do chędożenia do=
19:
mu.
20:
Scopo, as, are, pro uertere & mundare in
21:
Biblijs tantum.
22:
Scoptula operta.
23:
Scopes, aues quædam. CC.
24:
Scopus, ſcopi, maſc. ſe. Cél do którego ſtrze=
25:
láyą.
26:
Scopus Metaphorice, Koniec á cél ku któ=
27:
remu ſie kto bierze y skłánia/ przedſiewzięcie
28:
vmysłu.
29:
Hic non eſt ſcopus meus, Nie to yeſt
30:
moye przedſięwźięcie. Scopum attingere,
31:
Cél vbić. Et prouerbialiter, Pożądáną
32:
rzecz oſięgnąć. A ſcopo aberrare, Chybić
33:
célu.
34:
Scopulus, ſcopuli, maſc. ſec. Kopiec/ też wy=
35:
ſoka ſzpiczáſta skáłá.
36:
Scopuloſus, a, um, kopcziſty/ skáliſty/ a/ e. Lo
37:
cus ſcopuloſos & difficilis, Skáliſte
38:
mieyſce bárzo trudne.
39:
Scoria, æ, fem. prim. Szlák/ ſzimowiny/ brudy
40:
álbo żużel od kruſzcá. Molybdæna idem,
41:
ponitur interdum pro cura & paſsio=
42:
ne.
43:
Scorpio, ſcorpionis, maſc. tert. Niedźwia=
44:
dek.
45:
Scorpius etiam ſiue ſcorpio ſignum cœ
46:
leſte, Známię niebieskie niedzwiadek.
47:
Scorpio item, Nieyáki inſtrument woyenny
48:
xtałt niedzwiadkowy máyąc niektórzi kuſzą
49:
zową/ też oſtrze czerniowe/ ołowem ná koń=
50:
cách obłane/ bicze/ yákięmi pogáńſtwo zwy=
51:
kłó męczenniki dla wiáry páná Chriſtuſowey
52:
biczowáć aż do śmierći.
Scorpiarij



strona: 374


kolumna: a
S ante C.
1:
Scorpiarij, Którzi z tákowego naczinia ſtrze=
2:
láyą. dicti ſunt.
3:
Scorpius item herba ſemen habens ad
4:
ſimilitudinem caudæ ſcorpij, & ſcor=
5:
pios piſcis, Plinio.
6:
Scorpites gemma, etc.
7:
Scorpiuros herba eadem quæ ſcor=
8:
pius.
9:
Scortum, ſcorti, neut. ſec. Skorá. idem
10:
quod corium.
11:
Scortum etiam, Kurwá/ poſpolita máł=
12:
pá.
13:
Scortulum, & ſcortillum diminutiuum,
14:
Kurewká.
15:
Scortes teſtium, arietinorum pelles, Moſz
16:
ná báránie skóry.
17:
Scorteus, a, um, Skórzány/ a/ e.
18:
Scortor, ſcortaris, ſcortari, Kurewſtwá pá=
19:
trzę/ niecziſtość płodzę.
20:
Scortator, ſcortatoris, maſc. tert. Kurwiarz/
21:
kurewnik.
22:
Scortatio, onis, fe. ter. Kurewſtwo/ nierzą=
23:
du płodzenie.
24:
Scoti populi Britannici, Lud Angelskiego
25:
krolewſtwá.
26:
Scotia, Kráyiná álbo królewſtwo Szodź=
27:
kie.
28:
Scoticus, a, um, Co k tym należy/ Szocki.
29:
a/ e.
30:
Scotoma, pen. prod. Scotomatis, neut.
31:
uertigo oculorum, Chorobá gdy ſie zá=
32:
mierzka miedzi oczimá.
33:
Scoton fruticis genus, CC.
34:
Scotuſſæ loca ſunt in Macedonia & Theſ
35:
ſalia.
36:
Scranteum, pellem uocant in qua ſagit=
37:
tæ reponuntur, Sáydak/ CC.
38:
Scratia, æ, uermiculus habitans in fron=
39:
dibus, & per Metaph. meretrix, Poſpo=
40:
lita kurwá. Obſoletum.
41:
Screo, ſcreas, are, act, pri. Charcham/ z cięſz=
42:
kością flágmy zbywam.
43:
Screatus huius ſcreatus, maſc. q. Chárchá=
44:
nie.
45:
Screator, maſc. ter. Charcháłá.
46:
¶Excreo, Odcharcham. Excreatus, Od=
47:
chárchánie.
48:
Scriba, Vide, Scribo.
49:
Stribligo, inis, fem. tert. id eſt Soleciſmus
50:
Obſoletum, quidam etiam Scribligo
51:
ſcribunt.
52:
Scriblita, ſcriblitæ, pen. prod. Pieczone ál=
53:
bo ſmáżone ciáſto/ yákie przi dworzech zwykli
54:
czinić.
55:
Scribo, ſcribis, ſcripſi, ſcriptum, ſcribere,
56:
act. tert. Piſzę. Sua manu ſcribere, Właſ=
57:
ną ręką piſáć. Literas ſcribere ex ſermo=
kolumna: b
S ante C.374
1:
ne alterius, Nápiſáć liſt do kogo z poowieśći
2:
cziyey. Scribere pluribus ſubaudi uerbis
3:
Szerzey piſáć.
4:
Scribere item, Piſáć/ to yeſt skłádáć. Verſus
5:
uel carmina ſcribere, wierſze składáć. Scri
6:
bere leges, id eſt, condere, Czynić vſtáwy
7:
Aliquem hæredem ſcribere, Zápiſáć ko=
8:
mu ymienie/ zoſtáwić go potomkiem. Scribe=
9:
re aliquem teſtamento, idem. Dicam
10:
alicui ſcribere, Pozwáć kogo. Scribere in
11:
animum, Dobrze ſobie w pámieć bráć Scri
12:
bere exercitum, Ludźie służebne przyimo=
13:
wáć.
14:
Scribere notis, Nie zupełnych słów piſáć/
15:
znáki tilko yákiemi znáczić. Supplementum
16:
legionibus ſcribere, Przyimowáć służeb=
17:
ne do wypełnienia zaſtępów. Scriptum re=
18:
liquit, Ták nápiſał w ſwoyich xięgách. Vt
19:
ſcriptum uideo, Ile z xiąg wyrozumieć
20:
mogę.
21:
Scriptito, ſcriptitas, ſcriptitare, frequen=
22:
tatiuum, a ſcripto, ſcriptas frequenta=
23:
tiuo, quod in uſu non eſt, Vſtáwicznie
24:
piſzę.
25:
Scriptio, ſcriptionis, Piſánie.
26:
Scriptus, huius ſcriptus, idem, Scriptu ſe
27:
abdicauit, Wyłamał ſie z piſmá/ nie chce wię
28:
cey piſáć. Scriptum facere, Piſaniem ſie żi=
29:
wić.
30:
Scriba, ſcribæ, fem. prim. Piſarz.
31:
Scriptor, ſcriptoris, maſ. ter. Skłádácz xiąg
32:
Librarius celeberrimus ſcriptor, Zná=
33:
mienity skłádácz.
34:
Scriptor item idem quod ſcriba, Pi=
35:
ſarz.
36:
Scriptor legum, Vſtáwcá ſtátutów.
37:
Scriptorius, a, um, Co ku piſániu należy/ pi=
38:
ſarski/ a/ e. Calamus ſcriptorius, Piórko
39:
do piſánia.
40:
¶Gladiolus ſcriptorius, Scripturał/ no=
41:
żyk którym piórká temperuyą álbo rzezą ku
42:
piſániu.
43:
¶Atramentum ſcriptorium, Inkauſt
44:
czernidło co nim piſzą.
45:
Scriptura, ræ, fem. prim. Piſmo.
46:
Scriptura etiam, Skłádánie xiąg/ też dochód
47:
roczny ze cłá/ álbo vrząd celniczy/ celnictwo/
48:
celnicze piſárſtwo. Proprie tantum,
49:
Dochody które, Z paſtwisk bywáyą zgromá=
50:
dzone.
51:
¶Magiſter ſcripturæ, Nawyſzſzy celnik.
52:
Scripturarius, ſcripturarij, Piſarz álbo pod=
53:
piſek celniczy/ ſzáfárzá/ álbo podkárbiego.
54:
Ager ſcripturarius, Náyęta rolá z cziń=
55:
ſzu.
56:
Scriptum, ſcripti, ſubſtantiuum, Piſmo.
RR 2Idem



strona: 374v


kolumna: a
S ante C.
1:
Idem quod ſcriptura, Scriptis manda=
2:
re, W xięgi popiſać. E ſcripto recitare, Z
3:
piſmá czitáć.
4:
Scripturio, is, re, deſideratiuum, Rad bym
5:
piſał/ piſzczą mi zęby ná piſánie.
6:
Scribello, as, & Conſcribello pro ſcribo
7:
antiqui uſurpabant, obſoleta.
8:
¶Compoſita, Adſcribo, ſeu Aſcribo
9:
Przipiſuyę/ prziwłaſzczam. Adſcribito me
10:
fratris ſententiæ, Miey mie zá to że we=
11:
ſpołek s brátem dzierżę. Tegom zwłaſzczá
12:
mniemánia yeſt co y ón.
13:
Aſcribi in ciuitatem & ciuitati, Być
14:
wpiſan álbo prziyęt w mieſckie práwo. A=
15:
ſcribere numerum ſcholaſticorum,
16:
Prziyąć za żaká.
17:
Aſcribere me tertium in amicitiam, Przi=
18:
piſz mie trzeciego k ſwemu towárziſtwu. A=
19:
ſcribere pœnam fœderi, Záłożić winę
20:
ná tego który ſtanie álbo przimierze łamie.
21:
Aſcribit G. Pompeio gloria rei milita
22:
ris, pompeyiuſowi bywa prziwłaſzczona chwa
23:
łá waleczna.
24:
Aſcribit me ſotium tuis laudibus opi=
25:
nio hominum, Prziwłaſzczáyą mi ludźie
26:
część twoyey chwały.
27:
Aſcribere ad numerū, W liczbę poczitáć.
28:
Aſcribere tutorem, Opiekuná ná teſtá=
29:
mencie zoſtáwić.
30:
Aſcribere alicui ſalutem, Przipiſáć komu
31:
ná cziyim liście pozdrowienie/ vkłón álbo
32:
czołem vderzenie.
33:
Ne aſcribas mihi negligentiam, Nie
34:
prziwłaſzczay mi niedbáłośći. Aſcribere &
35:
attribuere idem.
36:
¶Aſcriptio, onis, Przipiſánie/ prziwłaſz=
37:
czenie.
38:
¶Aſcriptitius, a, um, Przipiſány álbo wre
39:
giſtrowány/ a/ e. Ciuis aſcriptitius, Nowo
40:
wpiſány y prziyęty w mieſckie práwo.
41:
¶Aſcriptitij uocari poſſunt qui ex=
42:
traordinarij in collegijs magiſtratuū
43:
aſſumuntur, Prziwzięći/ prziobráni/ prziſá=
44:
dzeni ku drugiey rádźie.
45:
¶Aſcriptiuus pro Aſcriptio apud
46:
Plaut. Inuſitatum.
47:
¶Aſcriptor, aſcriptoris, uerbale, Który
48:
przi powodney ſtronie w ſpráwie yego ſtoyi.
49:
¶Aſciptor & Subſtriptor pro fau=
50:
tore & aſtipulatore, Miáſto pomágáczá
51:
y poſwiádćzicielá. Autor & aſcriptor.
52:
¶Conſcribo, Popiſuyę/ vſtáwiam/ poſtáno
53:
wiam co. Legem conſcribere, Státut vczi
54:
nić. Quæſtionem conſcribere, Wyzná=
55:
nie w mękách złoczincowe w regiſtr nápiſáć.
56:
Librum conſcribere, Xięgi popiſáć. Pa=
57:
rietes conſcribere. Sciány pomálowáć/
kolumna: b
S ante C.
1:
piſmem pokriśić. Syngraphum conſcri=
2:
bere, Spiski miedźi ſobą vczinić/ Hand=
3:
ſchrifft álbo zapis ręki ſwey dáć ná ſię.
4:
¶Conſcribellare & Conſcribillare ue
5:
teres dixerunt, obſoletum.
6:
¶Conſcriptus, a, um, participium, Po=
7:
piſány/ a/ e. Conſcriptæ literæ, Popiſane
8:
liſty, Conſcripti, Popiſáni/ to yeſt w regi=
9:
ſtry wpiſáni álbo wwiedźieni. Conſcri=
10:
pti etiam, Spiſáni którzi ſie weſpołek ná co
11:
ſpiſáli.
12:
¶Conſcripti etiam dicebantur qui ex
13:
equeſtri ordine patribus aſcribeban=
14:
tur, ut numerus Senatorum explere=
15:
tur.
16:
¶Conſcriptio uerbale, Popiſánie też roz=
17:
rządzenie y nápiſánie. Cic. Falſæ conſcri=
18:
ptiones quæſtionum, Fáłſziwe nápiſánie
19:
wyznánia tych którzi ſie w mękách ſpowie=
20:
dáyą.
21:
¶Circumſcribo, Opiſuyę. Metaph. Pod=
22:
chodzę/ oſzukawam.
23:
Circumſcribere pro conſtituere, ut
24:
circumſcribere aliquem locum habi=
25:
tanti, Náznáczić komu mieyſce budowánia.
26:
Exiguum nobis uitæ curriculum na=
27:
tura circumſcripſit, Krótki nam czás żi=
28:
wotá nátura przirodzenie náznácziło. Cir=
29:
cumſcribere aliquem re aliqua, Podeyść
30:
kogo nieyáką rzeczą.
31:
Circumſcribere ſeipſum, Sam ſie w nie=
32:
czym oſzukáć. Sam ſobie krziw w nieczym
33:
być.
34:
Circumſcribere at diripere ſyno=
35:
byma.
36:
¶Circumſcriptus, a, um, participium,
37:
ſiue nomen ex participio, Oſzukány/
38:
podeſzły też okryſzony/ obmowiony álbo krótki
39:
Nihil circumſcriptius, Nic okryſzeńſzego
40:
to yeſt krótſzego.
41:
¶Circumſcripte aduerbium, Krótko/
42:
krótkiemi słowy oſięgáyąc.
43:
Circumſcriptæ dicere, Okręźnie mówić/
44:
to yeſt krótko.
45:
¶Circumſcriptor uerbale, Oſzukácz/
46:
podchodźiciel. Circumſcriptor teſtamen=
47:
torum, Fałſzerz teſtámentów.
48:
¶Circumſcriptio uerbale, Opiſá=
49:
nie.
50:
Circumſcriptio terre, Okrążenie álbo oce
51:
lowánie.
52:
Circumſcriptio adoleſcentium, Oſzu=
53:
kánie młodźieńców.
54:
Temporis circumſcriptio, Opiſánie czá=
55:
ſu.
56:
¶Circumſcriptio & ambitus oratio=
57:
nis pro periodo.
¶Deſcribo



strona: 375


kolumna: a
S ante C.
1:
¶Deſcribo, Przepiſuyę od kogo drugiego/
2:
też rozrądzam też málowániem wyráżam.
3:
Deſcribere librum, Przepiſáć xięgi. De=
4:
ſcribe hanc Epiſtola, Przepiſz ten liſt/
5:
zoſtaẃ go kopią álbo przepis.
6:
Deſcribere comedias Græcas, pro
7:
uerbis latinis eas exprimere, & ad ex=
8:
emplum earum ſimiles eiuſdem ar=
9:
gumenti componere, Wyłożić/ przełożić
10:
ná łáćiński yęzyk.
11:
Duodena deſcribit in ſingulos homi
12:
nes iugera, Ná káżdego człowieká rachuye
13:
dwánaście ſtay álbo yutrzin. Item deſcri=
14:
bere idem quod cenſum agere, Száco
15:
wáć/ ſzácunki wkłádáć.
16:
Deſcribere pecuniam in ciuitates, Ile
17:
które miáſto ſzácunku ma dáć rozráchowáć
18:
rozrządźić/ roſpráwić.
19:
Ciuitatibus pro numero militum pe=
20:
cuniarum ſummas deſcribere, Miáſtóm
21:
wedle wielkośći służebnych/ ſzácunki vſtáwić/
22:
rozłożić.
23:
Vectigal aliquibus æqualiter deſcri=
24:
bere, Iednáki pobór vſtáwić. Ipſorum bo
25:
na comitibus compotoribus de=
26:
ſcripſit, Pobrawſzy yem dobrá roźdźielił
27:
miedzy ſwe towárziſtwo y bieśiádniki. De=
28:
ſcribere urbis partes ad incendia,
29:
Miáſto roźdźielić ná którychby mieyſcách
30:
miał być ogień záłożon.
31:
Deſcribere iura, Kázdemu ſwoye práwo
32:
powiedáć y roſpráwiáć.
33:
In genera deſcribere, Niektóre rzeczy ná
34:
pewne częśći álbo głowne ſztuki álbo arti=
35:
kuli rozdźielić.
36:
Deſcriptus populus cenſu, ordinibus
37:
ætatibus, Rozdźielony lu wedle ſtanów
38:
dóbr máyętnośći y doſtoynośći. Deſcribe=
39:
re aliquid, Popiſáć/ wymálowáć wyłożić
40:
słowy wyrznąć co tákowego. Latronem
41:
& ſiccarium aliquem deſcribere, Lotrá
42:
á morderzá yákiego właſnemi yego ſtrefámi/
43:
yáki yeſt á yáko godzień wyſtrychnąć/ słowy
44:
wyrznąć.
45:
Definire & deſcribere uerbum ali=
46:
quod, Wyłożić.
47:
Deſcribere in Deos, W liczbę bogów po=
48:
liczáć.
49:
¶Deſcriptus, a, um, participium &
50:
nomen ex participio, Vt deſcriptæ
51:
leges, Popiſánie práwá.
52:
Dimenſa at deſcripta, Pomierzone y
53:
podźielone.
54:
Natura nihil aptius nihil deſcriptius,
55:
Cic. Nic potemnieyſzego y zrządnieyſzego
56:
yáko przirodzenie.
kolumna: b
S ante C.375
1:
¶Deſcriptio uerbale ipſe diſcernendi
2:
actus, Przepiſánie/ przepis. Vt deſcriptio
3:
& imago tabularum, Copia á liſtów prze
4:
pis/ otworziſtych mandatów.
5:
Deſcriptio item pro definitione, Wy=
6:
kład/ wyłożenie/ opiſánie którey rzeczy. Vt
7:
deſcriptiones temporum, Opiſánie czá=
8:
ſów/ co ſie którego czáſu ſtáło/ álbo ſie też
9:
ma ſtáć/ to yeſt rozłożenie czáſu. Deſcriptio
10:
populi, Rozłożenie ludźi ná roty. Deſcri=
11:
ptio equitum peditum, Rozrządze=
12:
nie.
13:
Vrbs deſcriptione ædificiorum no=
14:
bilis, Cic. Słáwne miáſto dla rządnego wy=
15:
ſtáwienia domów.
16:
¶Exſcribo idem quod deſcribo, Prze
17:
piſuyę/ wypiſuyę co z czego. Exſcribere ali
18:
cui, Wypis komu piſáć z xiąg. Exſcribe=
19:
re patrem ſimilitudine, Być podobien oy=
20:
cu.
21:
¶Inſcribo, Wpiſuyę/ też mienię/ tytuł da=
22:
wam. Quomodo inſcripſit librum, Iá
23:
ko pomienił/ álbo yáko tytuł dał xięgóm.
24:
Vulgo intitulare dicunt, Inſcribere ui=
25:
no Prouerbium, Zápamiętáć. Inſcribe=
26:
re ædes, Dáć wywołáć dóm ná przedánie/
27:
y cenę yego pomienić.
28:
In animo aliquam orationem inſcri=
29:
bere, Wziąć w pámieć. Inſcribitur Pana=
30:
thenaicus, Ma ten tytuł Pánáthenái=
31:
kus.
32:
Inſtatua inſcripſit parenti optime me=
33:
rito, Ná słupie który oycu ſwemu poſtáwił
34:
słowá nápiſał/ etć.
35:
Parenti optime merito, Oycu ſwemu
36:
bárzo godnemu.
37:
Inſcribere etiam ſignificat lacerare,
38:
Inſcribere tergum uirgis, Pośládek ná=
39:
cechowác rózgámi.
40:
Inſcribere corpus, Podrzeć ciáło/ nieczym
41:
nácechowáć.
42:
¶Inſcriptus, a, um, participium, Wpi=
43:
ſány/ a/ e.
44:
¶Inſcriptus nomen, Nienápiſány.
45:
¶Inſcriptum, inſcripti, Cedulká/ wpiſá=
46:
nie.
47:
¶Inſcriptio, onis, Napis/ tytuł. Non ui=
48:
des ex inſcriptione cui pertinent lite=
49:
ræ, Nie widźiſz z tytułá komu służy ten liſt
50:
álbo przisłucha.
51:
Interſcribo, W pośrzód co wpiſuyę/ mie=
52:
dzy co wráżam/ wſádzam com opuś=
53:
ćił.
54:
Perſcribo ad finem uſ ſcribo, Cáło=
55:
wicie á zupełnie co wypiſuyę.
RR 3Scribo



strona: 375v


kolumna: a
S ante C.
1:
Scribo item, Piſzę do kogo/ oznaymiam co
2:
komu. Diligentiſsime ad me de omni=
3:
bus rebus perſcripſit, Pilnie o wſzechrze
4:
czách popiſał.
5:
Perſcribere pecuniam, Przes bank komu
6:
pieniądze posłáć/ to yeſt gdy ye włoży w Krá
7:
kowię á dádzą mu liſtek od w banku ſie=
8:
dzących/ tedy mu ye dádzą w Weneciey. De=
9:
termino, legem pono, præcipio, præ=
10:
ſcripti, Piſmem oſięgniono/ w xięgi w
11:
wiedźiono. Præſcriptum in tabulas
12:
idem.
13:
¶Prȩſcribo, Zápiſuyę/ zákriſzam/ vſtáwiam
14:
yáko ſie kto chowáć ma/ zákázuyę. Nonne
15:
tibi præſcripſeram, A zażem ći był nie
16:
zákryśił.
17:
Præſcribere finem rei alicui, Koniec á
18:
cél którey rzeczy zápiſáć. Præſcribere quæ
19:
ſunt gerenda, Poſtánowić álbo roskázáć
20:
co kto ma czinić. Item præſcribere apud
21:
Iuriſconſultos, Dawnością wydźier=
22:
żeć.
23:
¶Præſcriptio, Dawnośći wydźierże=
24:
nie.
25:
Præſcriptio item, Polecenie/ roskazánie/
26:
zákazánie/ poſtánowienie vſtáwá/ ſtátut.
27:
Norma regula præſcriptio, idem.
28:
¶Præſcriptum, præſcripti, idem, Om=
29:
nia ex præſcripto facere, Wſziſtko we=
30:
dle vſtáwy á poſtánowienia czinić.
31:
¶Proſcribo aliquid per ſcripturam,
32:
uenale propono & publico, Oznaymu=
33:
yę piſmem/ żemi yeſt nieco przedáynego przi=
34:
biyam cedułkę ná dóm/ oznaymuyąc że yeſt
35:
przedáyny. Qui mos antiquus fuit.
36:
¶Proſcribo etiam, Wywoława z ziemie
37:
odſędźić go oyczizny.
38:
¶Proſcriptus, a, um, participium, Wy=
39:
wołány z ziemie.
40:
¶Proſcriptio, onis, Wywołánie z ziemie/
41:
wyświecenie.
42:
¶Proſcriptor, oris, Ten który kogo da=
43:
wa wywołáć.
44:
¶Proſcripturio, proſcripturis, proſcri
45:
pturiui, proſcripturitum, proſcriptu=
46:
rire, Mieć wolą kogo wywołác/ ná to ſie
47:
wſziſtko bráć chcąc kogo wywołáć.
48:
¶Reſcribo, Opiſuyę/ też oddawam. Ar=
49:
gentum iube reſcribi, Terent. Káż pie=
50:
niądze oddáć záś położić/ á zwłaſzczá przes
51:
bank zás odesłáć.
52:
Reſcribas nobis ad omnia rogamus
53:
Odpiſz nam ná wſziſtki rzeczi o to cie pro=
54:
śiemy.
kolumna: b
S ante C.
1:
Ad has literas ſtatim mihi reſcribe,
2:
Odpiſz.
3:
Tuæ epiſtolæ nondum reſcripſi, Nie
4:
odpiſałem ná twóy liſt.
5:
¶Reſcriptum, reſcripti, Odpis/ odpiſánie
6:
ná liſt.
7:
¶Subſcribo, Podpiſuyę. Metaph. Dźierżę
8:
weſpołek s kim/ przizwalam ná cziyę mnie=
9:
mánie.
10:
Non ſubſcribo tuæ ſententiæ, Nie
11:
dźierżę s tobą. Subſcribere uoluntati ali=
12:
cuius, Przeſtáć ná tym yáko ſie komu zda.
13:
Si uoto fortuna ſubſcripſerit, By for=
14:
tuná chćiáłá folgowáć/ by ſie wedle moyey
15:
żądliwośći ſtáło.
16:
Odijs alicuius ſubſcribere, Pomágáć ſie
17:
komu ná kogo gniewáć/ ſurowić nieprzi=
18:
yáźni cziye przećiwko komu. Cauſam ſub=
19:
ſcribere, Prziczinę prziwieść álbo przito=
20:
czić dla czego co czini.
21:
Literas ſubſcribere, Liſt właſną ręką
22:
podpiſáć.
23:
¶Subſcriptio, onis, Podpis/ potpiſánie/
24:
też pozwolenie komu w czym.
25:
¶Subſcriptor, ſubſcriptoris, Pozwoliciel
26:
ten zwłaſzczá który przi kim ſtoyi w którey
27:
rzeczy.
28:
¶Subſcriptor, & approbator.
29:
¶Tranſcribo idem quod deſcribo,
30:
Przepiſuyę.
31:
Autorem aliquem tranſcribere, Xięgi
32:
niektórego skłádáczá przepiſáć.
33:
Tranſcribere, Zdáć/ ſpuśćić. Alicui fun=
34:
dum tranſcribere, Nieyáki grunt komu
35:
ze wſzem práwem ſpuśćić.
36:
¶Tranſcribere item, Odmienić kupią zá
37:
kupią/ towar zá towar wziąć/ álbo kupią
38:
oddáć.
39:
¶Tranſcribere item, Práwo właſność/
40:
dług álbo co tákowego komu ná kim vká=
41:
záć/ wzdáć y zápiſáć mu áby tego ná nim
42:
dochodźił/ álbo też pożiczáną ſumę od yednego
43:
wziąć á drugiemu dáć ná zapis.
44:
Scrinium, ſcrinij, neut. ſecund. Skrzi=
45:
niá.
46:
Scriptito, ſcriptura, Vide Scribo.
47:
Scrobs, ſcrobis, tam maſc. quam fem.
48:
Pársk/ dół.
49:
Scrobis etiam in nominatiuo dici=
50:
tur.
51:
Scrobiculus, li, diminutiuum, Párſzczek/
52:
dołek.
Scrofa,



strona: 376


kolumna: a
S ante C.
1:
Scrofa, æ, uel ut quidam ſcribūt ſcropha
2:
æ, Swiniá/ máciorká.
3:
Scrofipaſcus, ſci, maſc. ſcropharum pa=
4:
ſtro, apud Plautum inepta compoſi=
5:
tio.
6:
Scrifula, læ diminutiuum, Swin=
7:
ká.
8:
Scrofula etiam dicitur idem quod ſtru=
9:
ma, Vide infra quid ſit Struma.
10:
Scrotum, ſcroti, neut. ſecund. Moſzná/ mo=
11:
ſzenká.
12:
Scrupus, ſcrupi, maſcul ſecund. Máły ká=
13:
myk.
14:
Scrupulorum Iuſus, Dźiećinna á chłopięca
15:
grá máłemi kámykámi.
16:
Scrupoſus, a, um, & Scrupeus, a, um, Ká=
17:
mieniſty/ a/ e.
18:
Scrupulus, li, dimin. Máluczki/ kámyczek yá=
19:
ko ten który zá trzewik zápádá/ krzinká ká=
20:
mykowa. Metapho. Cięſzkość/ ſtáránie/ tro=
21:
skánie/ trapienie.
22:
Inijcere ſcrupulum, Zátroskáć kogo/ zá=
23:
dáć trudność.
24:
Ex animo ſcrupulum euellere, Wyświe=
25:
bodźić kogo z tego co go trapiło. Exime mi=
26:
hi unum hunc ſcrupulum, Pozbaẃ mie
27:
tego yednego obáwánia.
28:
Vnus ſcrupulus etiam reſtat qui me
29:
male habet, Iedná yeſzcze rzeczká yeſt któ=
30:
ra mię trefce.
31:
Aculeus, ſcrupulus, dubitatio, fere ſy=
32:
nonyma.
33:
Scrupulus item ſiue ſcupulum, ſcrupuli
34:
nomen ponderis, Latine obolus dici=
35:
tur, Trzecia część dráchmy/ dwánaſta część
36:
yednego loſu.
37:
Scrupulus item menſura terræ habens
38:
pedes quadratos centum, & eſt ducen=
39:
teſima octogeſima octaua pars iu=
40:
geri.
41:
Scrupuloſus, a, um, Kámieniſty/ a/ e. Meta=
42:
phor. Zátrudniony/ pełny wątpliwośći y
43:
roſtárgnienia vmysłu/ troſzczący ſie. Scrupu
44:
loſa diſputatio, Zátrudniona/ záwikłána
45:
diſputacia.
46:
Scrupuloſitas, ſcrupuloſitatis, Trudność/
47:
zátrudnienie/ wątpliwość/ roſtárgnienie vmy
48:
słu/ wątpienie.
kolumna: b
S ante C.376
1:
Scrupularis, & hoc ſcrupulare, Plin. Di=
2:
cunt quantum auri ſit in ea ſcrupula=
3:
ri differentia.
4:
Scrupulatim aduerbium, Ná ſztuczki/ ná
5:
kąski/ ná drobinki/ ná kruſzinki.
6:
Scruta, orum, plurale tantum, Stáre graty
7:
yáko ſą ſtáre żelázá/ ſzmáćiská ſtáre ſprzę
8:
ty domowe.
9:
Scrutarius, ſcrutarij, Który tákowe rzeczy prze
10:
dáye/ wendetarz.
11:
Scrutarius, a, um, adiectiuum, ut forum
12:
ſcrutarium, Wendetá.
13:
Scrutaria, æ, Apul. Przekupowánie/ y obchód
14:
s tákowemi ſtáremi gratami.
15:
Scruto, as, ſed uſitatius Scrutor, ſcrutaris
16:
ſcrutari, Szukam/ wywiáduyę ſie/ ſperuyę/
17:
bádam ſie po czym.
18:
Scrutari ſcripturas, Bádáć ſie po
19:
piśmie báwić ſie piſmem obieráć ſie w piś=
20:
mie.
21:
Veſtigia domini ſui ſcrutari dicitur
22:
canis, Sliedźić zá páńskiemi ſtopámi. Ta=
23:
bellarios ſcrutari.
24:
Scrutinium, ſcrutinij, Szukánie/ wywiedo=
25:
wánie.
26:
¶Perſcrutor, aris, ari, idem quod ſim=
27:
plex, Wyſperowáć.
28:
Qui perſcrutatur arculas muliebres,
29:
Którzi zwykli wyſperowáć skrzinki białych
30:
głów.
31:
Literas legis perſcrutari, Káżde słowko
32:
w zakonie przeczitáć y vważić.
33:
Perſcrutari penitus naturam crimi=
34:
nis, Wyſperowáć do koncá przirodzenie á
35:
właſność którego wyſtępu.
36:
¶Perſcrutatio, perſcrutationis, Wypy=
37:
tawánie/ wybádánie/ wyſperowánie.
38:
Scrutator, ſcrutatoris uerbale in Biblijs
39:
tantum legitur, Wybádácz álbo wybádow=
40:
nik/ wyſperownik/ wywiádownik. Vt ſcru=
41:
tator cordium dicitur Deus.
42:
Sculmam pro ſequeſtre ueteres uſurpa=
43:
uere.
44:
Sculpo, ſculpis, ſculpſi, ſculptum, ſculpe=
45:
re, act. tert, Rzeżę/ dłubię/ czinię álbo cieſzę
46:
obrázy ták z kámienia yáko y z drze=
47:
wá.
48:
Sculptura, ſculpturæ, Rzezánie/ wydłubá=
49:
nie/ vcioſánie.
RR 4Sculptor



strona: 376v


kolumna: a
S ante C.
1:
Sculptor, ſculptoris, Sznicer/ obráźnik/ álbo
2:
obráźny może być zwan/ bo ſznicer yeſt nie=
3:
mieckie słowo nie polskie.
4:
Sculptilis, & hoc ſculptile, Co buwa rzeza=
5:
no/ cioſano/ obraz nieyáka rzecz rzezána dłu=
6:
bána álbo cioſána. In Biblijs tantum le=
7:
gitur.
8:
Sculponea, fem. prim. Piślnianká.
9:
Sculponeatus, a, um, W piślniankách cho=
10:
dzący/ a/ e.
11:
Scurra, ſcurræ, maſ. pri. Náśmiewcá/ bła=
12:
zen/ łotr.
13:
Scurrilitas/ ſcurrilitatis, Wſzeteczność/ bła=
14:
zeńſtwo/ lekkość.
15:
Scurrilis & hoc ſcurrile, pen. prod. Wſze=
16:
teczny/ lekki/ błazeński.
17:
Scurriliter aduerbium, Wſzetecznie/ błazeń=
18:
sko.
19:
Scurro idem quod Scurra.
20:
Scutella, Vide Scutum.
21:
Scutica, ſcuticæ, Rzemienna puchá. Bicz tátár
22:
ski. Nam σκοτος, Latine corium,
23:
Rzemień.
24:
Scuticula, læ, diminutiuum, fem. prim. Bi
25:
czik.
26:
Scutilum tenue ac macrum, Sipont. ſine
27:
autore.
28:
Scutriſcum, ſcutriſci, uaſis genus apud
29:
Catonem.
30:
Scutum, ſcuti, neut. ſe. Tarczá/ páwezá. Scu=
31:
to uitare periculum, Tarczą odbić álbo
32:
ná tarcz wziąć yáki ſztych.
33:
Scutatus, a, um, Páweźnik/ tarcznik który
34:
zwłaſzczatarczą nośi.
35:
Scutarius, ſcutarij, ſubſtantiuum, Tarcznik
36:
który tarczą czini.
37:
Scutarius, a, um, adiectiuum, Co ku tarczy
38:
należy/ tarczenny/ páweźniczy. Fabrica ſcu
39:
taria, Wárſtat tarcenny.
40:
Scrutifer, ſcrutiferi, maſc. ſec. Chłopiec álbo
41:
páchołek zá pánem tarczą noſzący. Alias Ar=
42:
miger.
43:
Scutigerulus, pro eodem quaſi ſcutum
44:
domini gerens apud Plaut. inuſita=
45:
tum.
46:
Scutulum, ſcutuli, dimin. Tarcziczká/ páwez=
47:
ká.
48:
Scutula, læ, uas octo unciarum ca=
49:
pax, Krzinów.
50:
Scutula, læ, Okrągła figurá tákiego xtałtu
51:
yáko páyący zwykli czinić.
kolumna: b
S ante C.
1:
Scutella, læ, Miſá.
2:
Scutulatus, a, um, Ná xtałt tarczy vczinio=
3:
ny.
4:
Scutulatus textus, Słoyerzowáte álbo wzorzi
5:
ſte tkánie. Scutulata ueſtis, Słoyerzowáta
6:
ſuknia/ to yeſt kréski/ ſtrefy á cirkle okrągłe
7:
ná ſobie máyąca/ yáko bywáyą tarcze álbo
8:
miſt málowáne.
9:
Scylace urbs circa Cyzicum.
10:
Scylla, ſcyllæ, filia Niſi Megarenſium
11:
regis item filia Phorci, Która ſie (yákoſz=
12:
to Poetowie báyą) w opocziſtą skáłę obro=
13:
ćiłá/ álbo w morski dźiw ſzczekáyący yako
14:
pies. Eſt ſaxū in mari, periculoſum
15:
mare faciens nautis, Euitata charybdi
16:
incidere in ſcyllam, Prouerbiū, Ze dżu
17:
pod rinnę vciec.
18:
Scylla item, Nieyáki rodzay ryb y ptaków á
19:
zwłaſzczá w rzce Lyri, in Campa=
20:
nia.
21:
Scylleta loca in quibus Scyllæ piſces ca
22:
piuntur.
23:
Scyllinus, a, um, ut Scyllinum acetum,
24:
Ocet s morską cebulą vcziniony.
25:
Scylliticus, a, um, ut acetum ſcylliticum
26:
idem.
27:
Scyllites, ſcyllitæ, maſc. figurate, neutro
28:
iungitur, ut Vinum ſcyllites, Vide Scil
29:
lites in dictione Scilla.
30:
Scyllaceum Athenienſium colonia in ui
31:
timo Italiæ.
32:
Scyllæum promontorium in Pelopo=
33:
neſo.
34:
Scyllus, untis, oppidum Achaiæ.
35:
Scymnus, Latine leonis catulus apud
36:
Lucret.
37:
Scyphus, ſcyphi, maſ Kubek/ krużyk/ czáſzá/
38:
náczinie zwłaſzczá z którego ſie nápiyá=
39:
yą.
40:
Scyritæ gentes inter Nomados In=
41:
dos.
42:
Scyros ſeu Scyrus Inſula contra Magne=
43:
ſiam in mari Ægeo.
44:
Scyrius, & Scyricus adiectiua.
45:
Scyronia ſaxa, Okrutna skáłá opocziſta. In
46:
Attica non procul a Megera.
47:
Scyrpus, Vide Scirpus.
48:
Scytala, læ, uel Scytale, les, fem. mus ara=
49:
neus latice dicitur.
50:
Schytanum genus medicamenti CC.
51:
Scythia, fem. prim. regio ſeptemtriona=
52:
lis, a Schytha Herculis filio ita dicta, &
53:
eſt duplex, altera Europea, alte=
54:
ra Aſiatica, Tártárska ziemiá/ która yeſt
dwoyá



strona: 377


kolumna: a
S ante C & E.
1:
dwoyá/ tá która ſie poczina z tey ſtrony rzeki
2:
Tánáis áż ku Dunáyowi bywa zwána Sci=
3:
thia Europea/ á záś z drugiey ſtrony rzeki
4:
Tánáis áż do morzá Oceanum/ do góry Tau
5:
rum/ do morzá Hyrcanum y dáley do Iudiey
6:
áż ku morzu/ zową Scythiam Aſiaticam
7:
rozmáyite ludźie oſięga w ſobie.
8:
Scytha, æ, & Scythes, Tátárzin/ Pogá=
9:
nin.
10:
Scythius, a, um, & Scythicus, a, um, poſ=
11:
ſeſsiua, Tátárski.
12:
Scythotauri populi Scythiæ, Przi górze
13:
Taurum mieskáyący.
14:
Scythos genus lapilli, CC.
S ante E.
15:
Se pronomen accuſatiui caſus a ſui.
16:
Se præpoſitio ſemper compoſita inue=
17:
nitur.
18:
Sebaſtan neut. Latine Anguſtum uene=
19:
rabile, Vczćiwe/ zacne. Vnde Sebaſtia
20:
ciuitas Cappadociæ & alia Arme=
21:
niæ.
22:
Sebennytum urbs in Ægypto.
23:
Sebennyticus, a, um, Kto ztámtąd
24:
yeſt.
25:
Sebethus ſeu Sebethos pen. pro. fons
26:
apud Neapolim in Italia.
27:
Sebinus. pen. pro. Lacus Italiæ quem ho=
28:
die uulgus lacum Iſei uocat.
29:
Sebritæ populi Inſulæ Meroe uici=
30:
ni.
31:
Sebum, ſebi, Vide Seuum, Sebo ibi=
32:
dem.
33:
Sebuſium oppidum infra Argentora=
34:
tum iuxta monetm, Wyſſenburg po nie=
35:
miecku.
36:
Secale, ſecalis, pen. pro. neut. Zito podleyſze=
37:
niżli reſz.
38:
Secarius, Vide Seco.
39:
Secedo, ſeceſſus, Vide Cedo.
40:
Secerno, ſecretus, ſecretio, Vide Cer=
41:
no.
42:
Seceſpita, tæ, fem. Przinoſzká álbo nóż do
43:
rzezánia ofiar/ słoniową kością obłożony.
44:
Qualibus Idolorum cultores uſi
45:
ſunt.
kolumna: b
S ante E.377
1:
Seceſsio, ſeceſſus, Vide Cedo.
2:
Secinium, libum quod Seceſpita ſeca=
3:
tur, Feſtus.
4:
Secius aduerbium, Mniey.
5:
Secludo. Vide Claudo.
6:
Seco, ſecas, ſecaui, ſectum, ſecare, act. pri.
7:
Siekę/ rośćinam/ rzeżę. In duas partes ſe=
8:
cuit, Ná dwie częśći rośćiął. Pabulum ſe
9:
care, Ząć.
10:
Sectus, a, um, participium, Sieczony/ roſcię=
11:
ty/ a/ e.
12:
Secaturus pro ſecturus.
13:
Secamentum, ſecamenti, Zrzas/ to yeſt od=
14:
cięta ſztuká.
15:
Secarius, a, um, adiectiuum, ut ſportæ ſe=
16:
cariæ, Koſze do zrázów á odciętych ſztuk na=
17:
leżące.
18:
Sectio, ſectionis uerbale, Rościęcie/ rośiecze=
19:
nie.
20:
Sectio item media uel aliqua pars bo=
21:
norum ſiue omnia quibus multarum,
22:
confiſcato uulgo dicitur, Przipádnienie
23:
ymienia ku ręce Rzeczypoſpolitey álbo wzię=
24:
cie ná królá ymienia cziyego zá winę.
25:
Sectio etiam dicitur Iuris perſecutio qua
26:
utuntur ſectores, Dochodzenie práwem yá=
27:
kiey winy ná kim.
28:
Sector, ſectoris, maſc. tert. Aſconius, Se=
29:
ctores ſunt inquit qui ſpem lucri ſui
30:
ſecuti bona condemnatorum ſemel
31:
auctionabantur pro his pecunias
32:
penſitabant ſingulis, ac impoſterum
33:
pro compendio ſuo ſingula que
34:
pecunia populo uendituri, Który ná
35:
zysk kupuyą ymienie tych którzi ye ku ręku
36:
Rzeczypoſpolitey vtráćili. Valla.
37:
Sector inquit ſignificat eum accuſato=
38:
rem, qui ex damnatione accuſati, di=
39:
midium bonorum expectat illius, aus
40:
certe aliquam partem.
41:
Sectrix uerbale, fem.
42:
Sectura, ræ, idem quod ſectio, Rozrzezánie
43:
roſprocie/ też skáłá álbo yáskinia pod zie=
44:
mią.
45:
Sectilis, & hoc ſectile, Szczepány/ rościęty/
46:
roſproty álbo łatwi ku ſzczepániu. Vt ſecti=
47:
le porrum, Szczepły czoſnek álbo łuk/ pór
48:
yſz ſie łatwie główká yedná od drugiey
49:
ſzczepa.
50:
Sectius, a, um, idem.
51:
¶Compoſita, Circumſeco, Wkoło ob=
52:
ſie kuyę/ obrzezuyę/ obćinam.
¶Deſeco



strona: 377v


kolumna: a
S ante E.
1:
¶Deſſeco, Odćinam/ odrzezuyę/ odſiekuyę.
2:
Spicarum faſcem deſecare, Wierzchołki
3:
kłoſów obżąć.
4:
Deſecare prata, Pokośić łąki. Deſecare
5:
arborem ſerra, Piłą drzewo przetrzeć.
6:
Collum alicui deſecare, Sziyę vciąć.
7:
¶Deſecans, antis, Odſiekáyący/ odrzezuyą=
8:
cy.
9:
Deſectus, a, um, participium, a Deſe=
10:
cor, Odcięty/ odſieczony.
11:
Deſecta cum ſtramento ſeges. Przi ſá=
12:
mey ziemi pożęte żito. Deſectio, Odrzezánie
13:
odcięcie/ też pożęcie/ pokoſzenie. Vt deſectio
14:
pratorum, Pokoſzenie łąk.
15:
¶Diſſeco, Rość mam/ rozśiekuyę. Diſſeca
16:
re pectus, Rościąc pierśi.
17:
¶Execo, Wycinam/ wyſiekuyę. Execare
18:
neruos urbis Metaph. Moc y zwierzch=
19:
ność miáſtu któremu odyąć. Execare peſtē
20:
Reipub. Wykorzenić to co Rzeczypoſpo=
21:
litey ſzkodźi. Execare medicina dicitur
22:
& ſanare.
23:
¶Exectio uerbale, Wycięcie/ wyſieczenie/
24:
wykorzenienie.
25:
¶Interſeco, Przećinam/ przeſiekuyę/ prze=
26:
param.
27:
¶Perſeco idem, perſecare uitium ali=
28:
quod ne ſerpat, Przećiąć/ to yeſt zábieżeć
29:
yákiey złości áby ſie nieſzerziłá.
30:
¶Proſeco. Roſparam/ rozſiekuyę rozrzezuyę
31:
do końcá. Vnde proſecta dicta ſunt ab
32:
antiquis uiſcera quæ in ſacrificijs pro
33:
ſecaſſent, Wnętrznośći/ roſiekowánie z by=
34:
dląt ná ofiárę dánych.
35:
¶Præſeco, Náprzód obćinam/ ogłádzam
36:
obſiekuyę/ nie dopuſzczę rogáto rość.
37:
¶Præſegmen, præſegminis, Odćinek ál
38:
bo vćinek.
39:
¶Reſeco, Odćinam/ odrzezuyę/ odparam
40:
co od czego.
41:
Linguam reſecare, Ięzyk vrznąć. Vn=
42:
gues reſecare, Páznokcie obrzezáć. Reſeca=
43:
re per translationem, Práwie do końcá
44:
oberznąć. Vt, ad uiuū reſecare, S żiwym
45:
weſpołek odciąć do żiwego doyąć/ to yeſt grun
46:
townie á ſámego fundámentu co wyło=
47:
żić.
48:
Libidinem reſecare, Odyąć komu ſwą
49:
wolą.
50:
¶Reſectio uerbale, Odcięcie/ opiłowánie/
51:
obrzezánie.
52:
¶Reſegmen, reſegminis, idem quod
53:
præſegmen. Plin. Omnia perſequti ſu=
54:
mus uſ ad præſegmina uuguium,
55:
Naymnieyſziſmi rzeczy nie opuśćili áż y odrzá
56:
zów álbo vczinków páznokćich.
kolumna: b
S ante E.
1:
¶Subſeco, Podćinam/ podſiekuyę/ podrze=
2:
zuyę.
3:
Segmen, ſegminis, & ſegmentum, ſegmē=
4:
ti, uenit a Seco, Vćinek/ odćinek/ zrzas/
5:
odrzas/ ſztuczká/ kes wſzelákiey rzeczy.
6:
Segmenta mundi, Liniye cyrkle álbo częśći
7:
świátá. Alias Paralelli & Climata, Vi=
8:
de ſupra.
9:
Segmen item, Klenot nieyáki rzezány z má=
10:
łych ſztuczek złotá vcziniony/ kołmierz/ Hals=
11:
bant/ też zową z niemieckiego.
12:
Segmentarij, Rzemieśnicy którzi tákowe kle=
13:
noty czinią.
14:
Segmentatus, a, um, W rzezáne á ſtrefowá=
15:
ne klenoty vbrány.
16:
Segmentata ueſtis, Rzezána/ ſtrefowána
17:
á rozmáyicie náplátána ſzátá.
18:
Opus ſegmentatum, & ſegmentati aſ=
19:
ſeres, Szłoyrzowáta/ ſzrotowana/ pſtra ro=
20:
botá/ to yeſt z máłych ſztuczek ſpoyona/ yáko
21:
bywáyą skrzinki. Inde fit præſegmen &
22:
reſegmen, de quibus ſupra.
23:
Secors uel Socors, Vide in dictione
24:
Cor.
25:
Secreto, ſecretus, ſecretum, Vide Cer=
26:
no.
27:
Sector, ſectaris, ſectator, ſecta, & ſectarius,
28:
Vide Sequor.
29:
Secubo, Vide Cubo.
30:
Secula, læ, fem. idem falx, Koſá álbo
31:
śiérzp.
32:
Seculum, ſeculi, neut. ſec. Swiat/ wiek. Id
33:
eſt, Czás ſto lat w ſobie oſięgáyący. Sæpe
34:
pro tempore uſurpatur, Vt ſeculum
35:
ſterile, Niepłodny czás.
36:
¶In multa ſecula, Ná wiele lat/ ná dłu=
37:
gie czáſy.
38:
Tot ſeculis latuit, Ták długo ſie táyił.
39:
Aliquot ſeculis poſt Scipio Cartha=
40:
ginē cœpit, W wielu lat potym/ etć Mo=
41:
res huius ſeculi noſtri corruptiſsimi
42:
ſunt, Obyczáye wieku náſzego/ ſą bárzo po=
43:
káżone/ złe/ potániáłe.
44:
Secularis & hoc ſeculare, ut ludi ſecu=
45:
lares, Gry które we ſtu lat bywáły ſpráwo=
46:
wáne.
47:
Secularis in Biblijs, Swiecki/ świátá te=
48:
go.
49:
Secum dictio compoſita ex ablatiuo ſe
50:
pronominis ſui, & præpoſitione cum,
51:
quaſi dicas cum ſe, Snim/ s ſobą.
Secundus



strona: 378


kolumna: a
S ante E.
1:
Secundus, a, um, Wtóry/ a/ e. Aliquando
2:
ſignificat, Fortunny/ ſzczęśliwy/ a/ e. Secun
3:
da fortuna, Dobre ſzczęście. In rebus ſe=
4:
cundis, W dobrym ſzczęściu. Secundo flu
5:
mine nauigare, Po wodźie płinąć. Cui
6:
contrarium eſt aduerſo flumine, W
7:
zwodę.
8:
Secunda uoluntare, S dobrą cziſtą wo=
9:
lą.
10:
Secundus a rege, Pierwſzy po krolu.
11:
Ad regium principatum, ſecundus idē
12:
id ſecundum erat de tribus.
13:
Secunda aura, Cziſta pogodá. Secundis a=
14:
uibus, Fotunnie we ſzczęściu. Secundis
15:
auribus aliquid accipere, Rad co sły=
16:
ſzeć.
17:
Iſtud ſecundis auribus accipio. To wiel
18:
mi rad słyſzę. Secundæ authoritatis ho=
19:
mo, Pierwſzey powagi á zwierzchnośći po
20:
yednym.
21:
Secunda fama, Dobra sławá/ dobra po=
22:
wieść.
23:
Secūdus hæres, Naybliſzſzy dźiedźic króm
24:
yednego/ pierwſzy po yednym. Secundo lo=
25:
co, Ná wtórym mieyſcy.
26:
Nulli ſecundus, Nie ma ſobie równe=
27:
go.
28:
Non habet ſecundum idem, In bonā
29:
& malam partem accipitur, Secunda
30:
menſa, & ſecundæ menſæ, Wet/ to yeſt/
31:
oſtátnie potráwy/ owoc/ ſér/ który ná oſtát=
32:
ku dáyą. Alias bellaria, Poſt ſecundas
33:
menſas uenire, Po wecie po obiedźie przi=
34:
yecháć.
35:
Panis ſecundus, Czeládni chléb álbo pier=
36:
wſzy po pańskim. Secundo populo ali
37:
quid facere, Zá żiczliwością poſpolſtwá/ ál=
38:
bo to co rad poſpolity człowiek widźi czi=
39:
nić.
40:
Ventus ſecundus, Dobry wiátr/ dobra
41:
pogodá.
42:
Secunda uoluntate hominum paluda
43:
tus exijt, S zuprzeymą chucią wſzech lu=
44:
dźy.
45:
Secundæ, ſecundarum, plurali tantum
46:
membrana qua partus obuolutus
47:
utero prodit, quæ & uolucrum ap=
48:
pellatur.
49:
Secundum præpoſitio accuſatiuo caſui
50:
ſeruiens, Podle/ po/ wedle. Significat ſecun
51:
dum aurem, Podle vchá. Secundum
52:
hunc diem, Po tym dniu/ to yeſt yutro/
53:
názáyutrz. Secundum quietem, We ſnie/
54:
w ſpániu.
55:
Secundum Deos homines homini=
56:
bus utiles eſſe poſſunt, Po Bogu czło=
kolumna: b
S ante E.378
1:
wiek człowiekowi naylepiey może vczinić.
2:
Secundum fratrem illis plurimum tri=
3:
buebat, Po brácie ym pierwſze mieyſce da=
4:
wał.
5:
Secundum ea quæro, ſeruatis ne in eo
6:
fidem, Nád to was pytam chowacie ſobie
7:
w tym wiárę. Secundum & ante con=
8:
traria.
9:
Secundum te nihil eſt mihi amicius
10:
fratre tuo, Po tobie nikogo nárziey nie mi=
11:
łuyę yáko bratá twego. Secundum te litem
12:
do, Wedle woley á żądánia twego tę rzecz
13:
skázuyę/ álbo zá tobą/ zá twą ſtroną decret
14:
á skazánie wzdáwam.
15:
De abſente ſecundum præſentem iu=
16:
dicare, W niebytnośći yedney ſtrony vczi=
17:
nić skaźń wedle woley tego który oblicznie
18:
yeſt/ á rzeczy ſwey prziſtrzega. Secundum
19:
cauſam multa diſputare, Rozmáyicie rzecz
20:
rozbieráć mowić co k tey rzeczy nale=
21:
ży.
22:
Secundum te decreuit, Za tobą skaźń
23:
vczinił.
24:
Secundum fas iuſ Wedle práwá y ſprá=
25:
wiedliwośći.
26:
Secundum arbitrium meum regun=
27:
tur omnia, Wodźi mi ſie wſziſtko wedle
28:
myśli.
29:
Secundo aduerbium, Powtóre/ wtóry kroć
30:
Secundo conſul, Wtóry kroć burmi=
31:
ſtrzem.
32:
Secundarius, a, um, Wtóry/ wtórego rządu
33:
mniey ważący/ a/ e. Vt panis ſecundarius,
34:
Czeládni chléb. Qui fuit M. Craſsi quaſi
35:
Secundarius, id eſt ſecūdæ claſsis poſt
36:
Craſſum.
37:
Secundanus, a, um, apud Plin. lib. 3. cap.
38:
4. inuſitatum.
39:
Secundo, as, are, Poſzcześćiam/ poſzczęśliwiam
40:
¶Obſecundo, as, are, & obſecundor,
41:
aris, ari, Być posłuſznym/ kwoley być/ ná=
42:
śládowáć. Etiam uenti tempeſtateſ
43:
obſecundarunt, Też wiátry y nawáłnośći
44:
nam k woley były/ ſłucháły nas.
45:
Securus huius ſecuris, fem. pen. produ.
46:
Siekiérá.
47:
Securi ceruices ſubijcere, Wydáć ſie ná
48:
mieśne yátki/ wpráwić ſie w niebeſpiecz=
49:
ność.
50:
Infligere ſecurim, uel inijcere, Siékierą
51:
ránić/ śiekiérę w łep wſzczepić.
52:
Securicula, læ, dimin. Siekiérká/ toporek.
53:
Securicla, læ, Bałczány bánt/ álbo wiązána
54:
krokwá/ to yeſt drzewo nieyákie/ które we=
55:
ſpołek ſpaya dwá bałki/ álbo dwá dilá/
56:
dwoye drzewo/ etć.
Securus



strona: 378v


kolumna: a
S ante E.
1:
Securus, ſecuritas, Vide Cura.
2:
Secus præpoſitio accuſatiuo iungitur,
3:
Przi/ wedle. Vt ſecus decurſus aquarum
4:
Przi ściekániu wód.
5:
Secus item aduerbium, Ináczey. Haud ſe=
6:
cus, Nie ynáczney. Nemo dicet ſecus,
7:
Zaden ynáczey nie rzec. Non ſecus ac ſi
8:
ipſe adeſſes, Nieynáczey yákobyś ſam przi=
9:
tym był.
10:
Sed cōiunctio aduerſatiua, Ale. Sed quid
11:
tu es triſtis, ále czemu żeś ſmutny. Sed quid
12:
hoc tandem eſt, Ale cóſz wżdy to tákowe=
13:
go yeſt.
14:
Sed de his hactenus, Ale o tym ná ten
15:
czás doſić. Non odio ſed amore te mo=
16:
nuit, Nie ze złey woley ále z chući cie nápomi=
17:
nał.
18:
Sed enim, idem quod ſed, Sed enim ne=
19:
queo ſatis mirari, Ale ſie nie mogę wy=
20:
dźiwić.
21:
Sedate ſedatio, ſedatus, Vide Sedeo.
22:
Sedeo, ſedes, ſedi, ſeſſum, ſedere, neu. ſec.
23:
Siedzę. Sedet equo, Siedźi ná koniu. An
24:
ſedere oportuit domi uirginem, A zaſz
25:
pánná miáłá domá śiedźieć/ czekáć. Terent.
26:
Sedet animo, Wziąłem przed ſię. Tákem
27:
vmyslił.
28:
Sedere anguſte, Ciáſno ſiedźieć. Dua=
29:
bus ſellis ſedere prouerb. Nieſtátecznym
30:
być/ teras temu/ hnet ynemu k woley być
31:
Ad gubernacula Reipub. ſedere. Rze=
32:
czi poſpolite ſpráwowáć/ Rzecz poſpólitą rzą=
33:
dźić.
34:
Ad latus alicuius ſedere, Podle kogo
35:
śiedźieć. Sedere in ouis, Náycách śiedzieć
36:
lądz.
37:
Sedent niues, Polegáyą śniegi/ długo
38:
trwáyą.
39:
Penitus ſedit tibi morbus, Zámogłá
40:
ſie/ wkorzeniłá ſie w cię tá choróbá. Veſtis ſe
41:
dere dicitur, Prziſtáć.
42:
Sedere item, Próżnowáć. Si eſſent uenti nos
43:
Corcyræ non ſederemus, By były wiá=
44:
try potemne nie ſiedźielibyśmy byli w Cor=
45:
cirze.
46:
Si ſedet hoc animo, Ieſlić ſie ták zda/
47:
yeſliś ſie ná to vdał.
48:
Sedens, ſedentis, participium, Siedzący. Se
49:
dens lactuca quæ & ſeſsilis, Niska/
50:
krótka nie wyſoko ſie od ziemie podnoſzą=
51:
ca.
52:
Sedes, ſedis, fem tert. Stolce/ ſtołek też mieſz=
53:
kánie/ śiedzenie.
54:
Sedem & domicilium præbere, Mieſz=
55:
kániem opátrzić.
56:
Incolere ſedem aliquam, Mieſzkáć gdźie
kolumna: b
S ante E.
1:
Vt hanc ego ſedem incolo, Tu ya mieſz=
2:
kam/ tu yeſt móy ſtolec. Conſidere in pro=
3:
prijs ſedibus, Zoſtáć ſie przi ſwych właſ=
4:
nościách.
5:
Sedes ſtabilis & domicilium certum
6:
Pewne poſtánowienie. Mutare ſedes, Prze
7:
prowadźić ſie ná ynſze miyſce. Sedem po=
8:
nere, Poſtánowić ſie ze wſzem goſpodár=
9:
ſtwem.
10:
Sedes luxuriæ, Mieyſce wſzelákich zbyt=
11:
ków.
12:
Sedes etiam, Pośládek.
13:
Sedicula, le, dimin, fem. prim. Stołek/ ſto=
14:
łeczek/ ſiedzeniczko.
15:
Sedile, ſedilis, neu Zedel/ ſtołec/ śiadánie. Vt
16:
ſedile auium, Siadánie ptaſze/ mieyſce zwłaſz=
17:
czá gdźie ptacy ſiadáyą.
18:
Sedentarius, a, um, Co śiedząc bywa robiono.
19:
Vt opera ſedentaria, Siedząca robo=
20:
tá.
21:
Sedentarij, Rzemieśnicy ſiedząc robiący yáko
22:
ſą kráwcy/ ſzewcy/ etć.
23:
Seſsibulum pro ſedili, Plautus obſole=
24:
tum.
25:
Seſsio, ſeſsionis, Siedzenie/ poſádzenie. Fru=
26:
ſtra laborauimus in hac ſeſsione,
27:
Próżnoſmy ſie prácowáli ná tym poſiedzeniu
28:
Prima ſeſsione hoc decretum aut con
29:
cluſum eſt, Pierwſzym poſádzenim to ska=
30:
záli.
31:
Seſsito, as, are, frequentatiuum, Vſtáwicz=
32:
nie ſiedzę. Hic tu perpetuo ſeſsitas, Ty
33:
tu vſtáwicznie przeſiedźiſz.
34:
Seſsilis, & hoc ſeſsile, Niski ſiedzący krót=
35:
ki/ prziziemny. Seſsilis lactuca quæ & ſe=
36:
dens
37:
Sella, ſellæ, fem. prim. idem quod ſedes,
38:
Stołek/ łáwá/ zedel.
39:
Sellaria, æ, Mieyſce ná które ſtołki odſtáwu=
40:
yą.
41:
Sellarius, a. um, idem quod Sedentarius,
42:
Sellularij artifices, idem quod ſeden=
43:
tarij.
44:
Sellariolus, a, um, Vt Sellariola popina,
45:
Kárczmá/ mieyſca bieſiády á poſiedzenia.
46:
¶Compoſita, Aſsideo, aſsides, aſſedi
47:
aſſeſſum, aſsidere, ſiedzę podle kogo. Aſsi=
48:
dere apud carbones, Przi węglu ſie=
49:
dzieć.
50:
Aſsidet ad focum, Siedźi przi komi=
51:
nie.
52:
Aſsidere librum, Vſtáwicznie ſie vczić/
53:
nád xięgámi leżeć,
54:
Perpetuo aſsidet libris, Vſtáwicznie leży
55:
nád xięgámi.
56:
Aſsidere ad portum, Przi brzegu ſiedźieć.
Aſsideri



strona: 379


kolumna: a
S ante E.
1:
Aſsideri pro obſidere, Być obegnan.
2:
¶Aſſeſſor, aſſeſſoris, uerbale, Radny
3:
pan. Qui ſcilicet præſidibus aſſidet,
4:
Który yeſt ku rádnym pánóm prziſádźony
5:
prziſádnik álbo prziſądnik wybornie może
6:
być zwan. Si uſus uoluerit.
7:
¶Aſſeſsio, aſſeſsionis, fem. ter. ipſe aſsi
8:
dendi actus, Prziſiędzenie álbo przipoſie=
9:
dzenie.
10:
Aſſeſſura idem apud Vlpianum de
11:
proxenetis.
12:
Aſſeſtrix, aſſeſtricis, uerbale, fem. ab
13:
aſſeſſor, Prziſądniczká. Compoſita alia,
14:
¶Asido, aſsidis pe. longa præteritum
15:
& ſupinum habet ab Aſsideo, aſſedi,
16:
aſſeſſum, aſsidere, Prziſiádam ſie do kogo/
17:
ſiedzę przi czym álbo przi kim. Aſside mi=
18:
hi propius, Prziſiądź ſie ku mnie bli=
19:
żey.
20:
Asidere menſæ, Przi ſtole álbo zá ſtołem
21:
ſiedźieć.
22:
Aſsidere in Bibliotheca & Bibliothe=
23:
cæ, Siedźieć w Bibliotece/ álbo przi Biblio=
24:
ce
.
25:
Non facile hæc inter ſe dinoſcuntur,
26:
aſsideo, & aſsido, quia utrum habet
27:
in Imperatiuo aſside, præteritum & ſu
28:
pinum idem, differunt tamen inter ſe,
29:
quia aſsido ſemper cum motu eſt, &
30:
de loco ad locum quando tendit,
31:
Aſsideo autem quaſi iuxta ſedeo, ſine
32:
motu, & in loco ſemper eſt, & ſic de
33:
reliquis compoſitis intelligendum eſt,
34:
Aſſedit dextra Adherbalem, Siadł po
35:
práwey ręce Adherbaluſowi.
36:
¶Aſsidelæ menſæ ad quos ſedentes
37:
flamines ſacra faciebant.
38:
¶Conſido cum motu eſt de loco ad
39:
locum, Poſadźić ſie/ vpáść ná dół. Relin=
40:
quito dum conſidat, Day pokóy áż ſie
41:
vſtoyi/ vpádnie ná dół.
42:
Vbi ira conſedit, Gdy ſie gniew v=
43:
koyił.
44:
¶Conſiditur imperſonale, Siádło ſie/
45:
vſiedli ſobie.
46:
¶Circumſido, Oblegam/ obganiam obo=
47:
zem.
48:
¶Deſido idem quod ſedere, ſed cum
49:
motu, Vſiádam. Terra deſedit, Ziemia
50:
vpádłá/ wzgrążiłá ſie.
51:
¶Inſido, Wſiadam. Apes æſtate ſerena
52:
floribus inſidūt uarijs, Pſzczoły pogodne
53:
go látá ná rozmáyitych kwiatkách vſiadáyą/
54:
záwieſzáyą ſie.
55:
Dum memoriæ inſidant, Aż ná pámięći
56:
vſiędą/ vtkną.
kolumna: b
S ante E.379
1:
¶Inſidens, pen. prod. Siedzący ná czym/
2:
też ſpuſzczáyący ſie ná co.
3:
¶Obſideo, Vide in Obſideo.
4:
¶Reſido, Znowu vſiádam/ vdawam ſie ná
5:
pokóy.
6:
¶Subſido, Vpádam ná dół/ pogrążam ſie.
7:
Opádam. Flumina ſubſidunt, Opadáyą
8:
wody. Vnde ſubſidunt idem, Subſidere
9:
& confringere contraria, Mulierum
10:
menſes ſubſidunt, Vmnieyſzáyą ſie/ gdy ſie
11:
zwłaſzczą niemoc tá bárziey nie ſzerzi/ ále
12:
vſtáye. In loco aliquo ſubſidere, Vſieść
13:
y mieſzkáć. Cui opponitur profici=
14:
ſci.
15:
¶Perſido, Vpádam ná dół/ vſtawam ſie
16:
pogrążam ſie. Vbi frigidus imber altius
17:
ad uiuum perſedit, Gdy źimny deſzcz do
18:
żiwego doyął.
19:
¶Conſedeo, ſiue Conſideo, id eſt, ſi=
20:
mul ſedeo, Weſpołek s kim poſádzam ſie/
21:
weſpołek s kim poſtánowiam ſie. Conſide=
22:
re apud aliquem locum, Poſádźić ſie ná
23:
nieyákim mieyſcu. Conſidamus hic pau=
24:
lulum, Poſiądźmy tu trochę. In ſolitudine
25:
conſidere, Ná puſzczy vſieść/ to yeſt po=
26:
ſtánowić ſie mieſzkáć. Cura conſidit, Pra=
27:
cá vśiádłá/ vſpokoyiłá ſie. Antequam ali=
28:
quo loco conſedero literas a me non
29:
expectabis, Nie nádzieway ſie ode mnie li=
30:
ſtów/ áliſz ſie ná którym mieyſcu poſtánowię.
31:
Ardor animi conſedit, Zapalcziwość
32:
vmysłu vſpokoyiłá ſie. In ocio conſide=
33:
re, W pokoyu mieſzkać. Conſedit terra,
34:
Vpádłá/ pogrążiłá ſie źiemiá.
35:
¶Conſeſſor, conſeſſoris, Podleſiednik/
36:
poſpolu ſiedzący.
37:
¶Conſeſſus, huius conſeſſus, Poſádzenie
38:
to yeſt/ zgromádzenie ludźi ná nieyákie ſprá=
39:
wy ſiedzących.
40:
Si talia in ampliſsimo ueſtro conſeſſu
41:
audet dicere, Ieſli to śmié przi zacnym po=
42:
ſádzeniu á oblicznościách wáſzey miłośći mó=
43:
wić.
44:
¶Circumſideo, Obſiádam w koło obgá=
45:
niam/ ogárniam/ oblegam. Circumſidere
46:
ciuitatem, Obegnáć miáſto położić obóz o=
47:
koło wſzego miáſtá.
48:
¶Circumſideri paſsiuum, Ze wſzech
49:
ſtrón być ogárnión a obegnan od nieprziya=
50:
cielów.
51:
¶Circumſeſsio, onis, uerbale, Obegna=
52:
nie/ oblężenie.
53:
¶Diſsideo, Niezgadzam ſie/ yeſtem róznij.
54:
Capitali odio a Q. Pompeio diſsidet,
55:
Ieſt mu głównym nieprziyacielem. Diſsi=
SSdere



strona: 379v


kolumna: a
S ante E.
1:
dere ſe ipſo ſecum diſcordare,
2:
Sam ſobie przećiwnym być. Non conſilijs
3:
ſolum & ſtudijs diſsidebamus, Nie
4:
tuko rádą ále też żiczliwością/ dálekoſmy od
5:
ſiebie rózni byli/ to yeſt ynaćziyem rádźił y
6:
ynſzemum żicził niżli ón.
7:
Diſsidet cum illo multis rebus. Wiel=
8:
ka rózność yeſt miedzi niemi. Inter ſe leui=
9:
ter diſsident, Máyą nieco yeden przećiw=
10:
ko drugiemu.
11:
Inter diſsident & diſcordant, Wádzą
12:
ſie s ſobą.
13:
Niſi s ſenatu diſſediſſet, By ſie był s rá=
14:
dą zgadzał/ by ſie był niedotrąćił od rá=
15:
dy.
16:
Animo & uoluntate ab aliquo diſſi=
17:
dere, Nie módz ſie przećiw komu zdobyć
18:
ná dobrą chuć/ vprzeymie kogo nienay=
19:
rzeć.
20:
Non rectum me in tantis rebus a Pom
21:
peio diſſidere, Diſsidere ad inanimata
22:
translatum, Plin. Adamas diſsidet
23:
cum Magnete lapide, Máyą rózną á
24:
przećiwną náturę.
25:
¶Diſsidens, diſsidentis, participium,
26:
Rózny. Diſsidentes opiniones, Rózne
27:
mniemánia.
28:
¶Diſsidium, diſſidij, Niezgodá/ rózność/
29:
zwádá.
30:
¶Diſſenſio & diſsidium, Nieprziyaźń/
31:
gniew.
32:
Diſſidium uoluptatum, Diſsidentia, æ
33:
idem quod diſsidium.
34:
¶Deſideo, Siedzę/ gniyę/ leżę/ nic nie czi=
35:
nię. Totum deſedit diem, Cáły dźień prze=
36:
ſiedźi nic nie cziniąc. Hinc deſes, deſidis,
37:
om. Leniwy/ zgniły/ prożnuyący.
38:
¶Deſidia, æ, fem. prim. Leniwſtwo/ zgni=
39:
łość/ plugáwość/ niedbálſtwo. Languori
40:
deſidiæ ſe dedere, Vdać ſie ná le=
41:
niwſtwo y próżnowánie.
42:
¶Deſidioſus, a, um, idem quod deſes
43:
Intertiſsimum & deſidioſiſsimum otiū
44:
Leniwe/ á zgniłe niedbálſtwo.
45:
¶Deſidioſior, Varro, qui in oppido
46:
ſederent quam qui rura colerent, de=
47:
ſidioſiores putabant.
48:
¶Inſideo, Siedzę ná czym. Equo inſide=
49:
re, Ná koniu ſiedźieć. Inſidet animo,
50:
Mam to przed ſobą/ ná tóm ſie vdał/ tkwi
51:
mu ná vmyśle. Inſidet pedibus dolor,
52:
Boleść w nogách tkwi. Quid animo il=
53:
lius inſederit neſcio, Nie wiem co przed
54:
ſię wźiął. Hic feruor animi inuterauit
55:
& tanquam in urnis medulliſ inſe=
56:
dit, Tá zápálcziwość vmysłu záſtárzáłá ſie
kolumna: b
S ante E.
1:
á yákoby we krwi w zyłách y w mózgu ſie
2:
vſtałá.
3:
Inſidet in memoria mea penitus, Do=
4:
brze mi to tkwi ná pámięći moyey. Porten=
5:
tis inſidere, Nád dźiwámi ſiedźieć/ to yeſt
6:
nie móz ſie wydźiwić.
7:
¶Inſidere item, Siedźieć/ czuháć/ ſtrzedz
8:
ważić na kogo. Itinera inſidere, Drógi ob=
9:
ledz.
10:
¶Inſideri paſsiue, Liui. Viæ omnes
11:
hoſtium præſidijs inſiderentur, A drógi
12:
wſziſtki były od nieprziyaciół oblężo=
13:
ne.
14:
¶Inſidens, entis, participium, pe. cor.
15:
Leżący/ ſiedzący ná czym, Hic malis inſi=
16:
dentibus ne ſani quidem eſſe poſſu=
17:
mus, Poki nam ty złe rzeczy ná ſziyey leżą
18:
s trudnośćią ſie mamy lepſzey fortuny ná=
19:
dźiewáć.
20:
Cura inſidens, Stáránie vſtáwicznie nád
21:
ſziyą leżące.
22:
¶Inſeſſus, huius inſeſſus, Vſiedźienie/ le=
23:
żenie nád czym.
24:
¶Inſidiæ, inſidiarum, Stanie ná kogo/
25:
śidłá táyemne/ vſadzká/ zdrádá. Facere in=
26:
ſidias, Stać ná kogo. Inſidias parare ali=
27:
cui idem, Aucupemus ex inſidijs clan
28:
culum quam rem gerant, Posłuchaymy
29:
potáyemnie co czinią. Ponere in inſidijs,
30:
Záſádźić ná kogo/ ná śládku poſádźić. Strue=
31:
re alicui inſidias, Chcieć kogo ſchytrzić/ ná
32:
ſádźić ſie ná kogo.
33:
Aliquem per inſidias interficere, Przes
34:
rozſádzenie ná kogo komu gárdło wziąć.
35:
Tendere, locare, ſtruere, collocare, cō=
36:
parare inſidias, ſynonyma, Vitæ ali=
37:
cuius inſidias parare, Stać komu o gár=
38:
dło/ czucháć/ ważić ná kogo. In aliquo lo=
39:
co inſidias inſtruere, Timebant inſi=
40:
dias alioquin perſequuti fuiſſent lon=
41:
gius hoſtem, Obawáli ſie zdrády/ gdyby
42:
nie to puśćiliby ſie byli dáley zá nieprziya=
43:
cielem.
44:
Erumpere ex inſidijs in aliquem, Wyr=
45:
wáć ſie wyskoczić ná kogo z vſádzenia z
46:
vſadki.
47:
¶Inſidior, inſidiaris, inſidiari, Stać/ czu
48:
cháć/ ſtrzedz ná kogo.
49:
Inſidiemur apris, Chcemy ná czarne pole
50:
álbo czarny zwiérz yecháć.
51:
Inſidiari leporibus, Záyące łowić/ śidłá
52:
ná nie ſtáwiáć.
53:
Qua gratia uenit niſi ut inſidietur &
54:
obſeruet, A dla czego ynego prziſzedł ye=
55:
no iżby/ etć.
¶Inſidioſus



strona: 380


kolumna: a
S ante E.
1:
¶Inſidioſus, a, um, Zdrádliwy/ záſádliwy/
2:
czuháyący/ ważący/ a/ e. Inſidioſiſsima con
3:
ditio, Inſidioſus latro.
4:
¶Inſidioſe aduerbium, Ná vſadzce śie=
5:
dząc/ ſtoyąć/ czuháyąc/ ważąc na kogo zdrá=
6:
dliwie.
7:
Sceleratiſsime & Inſidioſiſsime tracta=
8:
re aliquem, Lotrowsko á zdrádliwie vkáto=
9:
wáć kogo.
10:
¶Inſidiator, inſidiatoris, Ten który ná
11:
kogo ſtoyi. Viarum inſidiator, Zboycá po=
12:
dróżny.
13:
¶Obſideo, Oblegam woyskiem obganiam
14:
obſiadam. Qui meum tempus obſide=
15:
ret. Któryby móy czás obſiedział/ to yeſt
16:
miáſto mnie móy czás záſiedział. Obſidere
17:
arcem, Obléc zamek. Obſideri & teneri,
18:
Być oblężón.
19:
¶Obſidere etiam, Czekáć/ ſiedźieć/ záſie=
20:
dźieć ſie. Terent. Nunc domi certum eſt,
21:
obſidere uſ donec redierit, Ták ſie
22:
długo domá rozſiedzę/ áż przidźie.
23:
¶Obſido, obſidis, obſedi, obſidere
24:
idem ſignidicat quod Obſideo, niſi
25:
quod motus quidam ineſt, ut quaſi
26:
ſit obſidere, Obśieść/ oblédz.
27:
¶Obſidior, obſidiaris, ari, Czucháć/ ná
28:
vſadce ſiedźieć.
29:
¶Obſeſſus, a, um, participium, Oblężo=
30:
ny/ woyskiem obegnány/ okrążony nieprziya=
31:
cielmi.
32:
Obſeſsis uijs commeatum intercluſit,
33:
Oblegſzy drógi potrzeby ku żiwnościam
34:
odyął.
35:
¶Obſidio, obſidionis, fem. tert. & ob=
36:
ſidium, obſidij, neut. ſec. Oblężenie. Ob=
37:
ſidium facere, Obléc/ obozem obegnáć. Ob
38:
ſidione eximere, & obſidionem ſol=
39:
uere, Prziciągnąć ná pomoc oblężonym/ y wy
40:
báwić ye z oblężeniá.
41:
¶Obſeſsio, obſeſsionis, idem, też Oſię=
42:
dzienie.
43:
¶Obſeſſor, obſeſſoris, Ten który obległ
44:
kogo/ oblężyciel/ oblégierz. Obſidiæ, opſi=
45:
diarum, Obſiędzienie/ czuhánie/ vſádzenie ál=
46:
bo vdánie ſie ná co.
47:
¶Obſidionalis, & hoc obſidionale,
48:
ab obſidione deriuatum, Vnde Coro=
49:
na obſidionalis quæ debebatur ei qui
50:
obſeſſos ab hoſtibus liberaſſet, Wie=
51:
niec dla prziciągnienia ná pomoc oblężonym
52:
y wybáwieniá od oblężeniá.
53:
¶Obſes, obſidis, gen. com. Więzień/ to
54:
yeſt oſobá nieprziyacielóm w zaſtawie miá=
55:
ſto záſtáwy dána.
56:
Obſides enim dicuntur qui tradun=
kolumna: b
S ante E.380
1:
tur imperio alicuius ea conditione.
2:
Vt ſi dator obſidis a fide data rece=
3:
dat receptor in obſidem habeat uitæ
4:
neciſ poteſtatem, Hinc dicimus, Im=
5:
perare obſides, Roskázáć więznie ſtáwić
6:
dla pewnośći trzymánia przymiérza.
7:
¶Obſes per translationem, Cic. habe=
8:
tis eius ſententiam tanquam obſidem
9:
perpetuæ eius in Rempub. uoluntatis.
10:
Macie yego vmysłu otworzenie yákoby
11:
więźniá/ záſtáwę wieczney yego ku Rzeczypo=
12:
ſpolitey chući.
13:
¶Poſsideo, Poſiádam/ dźierżę/ trzimam/
14:
mam w mocy/ właſność którey rzeczy
15:
mam.
16:
Bonam partem bonorum poſſedit,
17:
Więtſzą część ymienia poſiadł/ oſięgnął.
18:
Bona ex edicto poſsidere, W więzáć ſie
19:
w ymienie zá skazániem ſądownym. Filius
20:
bona partis poſsidet, ſine diminutio=
21:
ne, Syn trzyma ymienie oycowskie bes któ=
22:
rey vtráty.
23:
Poſsidere aliquid communiter cum
24:
aliquo, Weſpołek dzierżeć s kim/ nie dzie=
25:
lone ymienie mieć. Poſsidere palmam,
26:
Przodek á zwycięſtwo otrzymáć/ wygráć.
27:
Poſsideri paſsiuum, Cic. Quo aliter
28:
ager poſsideatur, Aby ynym ſpoſobem
29:
rola byłá od niego trzymána.
30:
¶Poſſeſsio, poſſeſsionis, Poſiędzienie/
31:
dzierżáwá/ ymienie/ máyętność. Poſſeſsio
32:
fiduciaria, Trzymánie ymienia yákiego k
33:
wiernego ręce.
34:
¶Poſſeſsiuncula, læ, dimi. Dzierżawká/
35:
ymieniczko.
36:
¶Poſſeſſor, poſſeſſoris, Dzierżawcá/ pan.
37:
¶Poſſeſsiuus, a, um, adiectiuū a Gram
38:
maticis fictum, Poſiádáyący/ oſięgáyący.
39:
¶Præſideo, præſides, Rządzę/ ſpráwuyę
40:
yeſtem ſtároſtą/ przedłożonym/ obróncą. Te=
41:
ſtor omnes deos qui huic urbi præſi=
42:
dent, Swiádczę wſzemi bogi którzy to miá=
43:
ſto w mocy/ w zwierchnośći y w obrónie ſwey
44:
máyą/ álbo świádczę pánem bogiem któri to
45:
miáſto w mocy ſwey ma.
46:
Præſidere urbani rebus, Nád tymi rze=
47:
czámi które ſie miáſtá dotyczą zwierchność
48:
mieć.
49:
¶Præſes, prȩſidis, Stároſtá/ vrzędnik/ na
50:
mieſnik/ obróńcá/ przedłożony.
51:
¶Præſidium, præſidij, Oſádzenie miáſtá/
52:
zamku/ álbo mieyſcá yakiego żołnierzmi ku
53:
obronie.
SS 2Præſidium



strona: 380v


kolumna: a
S ante E.
1:
Præſidium oppido imponere, Służeb=
2:
nemi oſádźić. Præſidium per translatio=
3:
nem ſignificat, Vcieczká/ pomoc/ nádzieyá.
4:
Præſidio eſſe, Ná pomocy być. Præſidiū
5:
meum in te uno ſitum eſt, Wſzyſtká moyá
6:
nádźieyá w tobie yednym wiśy. Præſidia
7:
item pro caſtris, Miáſto obozu/ okopánia
8:
wáłu/ ſzańców/ etć. Caſtra præſidia
9:
Præſidium magnum in pecunia.
10:
Qui præſidia contra feras inuenerunt
11:
Obrony/ etć.
12:
¶Præſidiarius, a, um, Co ku obronie oſá=
13:
dzeniu á ſtraży należy.
14:
¶Præſidiarij in uitibus qui & cuſto=
15:
des, Vide ſupra.
16:
¶Reſideo, Vſiádam/ poſádzam ſie/ odpoczy=
17:
wam/ przeſtáyę/ zoſtawam. Seſideamus ſi
18:
placet, Vſiądźmy trochę. Culpa in te re=
19:
ſidet, Ná tobie ſie tá winá zoſtawa. Reſi=
20:
det ſpes in uirtute tua, W twoyey cnocie
21:
náſzá nadźieyá.
22:
Cum iræ reſediſſent, Gdy ſie gniew vſpo=
23:
koyił/ gdy gniew opłonął. Cum timor ani
24:
mi reſediſſet idem.
25:
Reſdiere eſuriales ferias, id eſt, agere
26:
ferias eſuritione pleniſsimas, Plau=
27:
tus.
28:
¶Reſidens, reſidētis participiū, Vſiad=
29:
ſzy/ poſádźiwſzy ſie.
30:
¶Reſiduus, a, um, Oſtáteczny/ zbytny.
31:
Quicquid reſiduum erit, Cokolwiek
32:
zbędzie. Reſidua & uetus ſimultas, O=
33:
ſtátki ſtárádawney nieprziyázniey.
34:
¶Reſes, reſidis, gen. omnis, idem quod
35:
deſes, Leniwy/ zgniły/ niedbáły/ gnuśny.
36:
¶Subſideo, Vſiádam ſie ná dnie/ ná dno
37:
vpádam/ też trwam/ zoſtawam ſie. Quic=
38:
quid fecis ſubſederit, Cokolwiek nieczy=
39:
ſtośći ná dno vpádnie.
40:
Subſidet pecunia apud eum, Zoſtawáyą
41:
ſie pieniądze przy nim/ álbo dźierżą ſie go
42:
rady pieniądze.
43:
Si quæ feces in fundis uaſorum ſub=
44:
ſederint, Yeſli yákie nieczyſtośći ná dnie
45:
vſiędą.
46:
Quæ in caſtris ſubſederat, Która byłá
47:
w obozie zoſtáłá. In uia ſubſidere, w dródze
48:
odpocziwáć.
49:
¶Subſidere item ſignificat Inſidiari,
50:
Vſádźyć ſie/ ſtać ná kogo.
51:
¶Subſeſſor, ſubſeſſoris, uerbale, Ten
52:
któri ſtoyi/ ſtrzeże á waży ná kogo.
53:
¶Subſeſſa, æ, Táyemne á zdradliwe vſádze=
54:
nie ná kogo.
55:
¶Subſidium, ſubſidij, Pomoc/ vcieczká.
56:
Belli ſubſidia, Pomocy woyenne. Venire
kolumna: b
S ante E.
1:
ſubſidio, Ná pomoc przybiec. Subſidium
2:
ſenectutis, Vcieczká ſtárośći. Induſtriæ
3:
ſubſidia at inſtrumenta uirtutis in
4:
libidine audacia conſumere.
5:
¶Subſidiarius, a, um, Pomocny/ pomagá=
6:
yący. Vt cohortes ſubſidiariæ, Woyská
7:
ná pomoc przyciągnęłe/ prziśłe.
8:
¶Subſidiarius palmes qui & præſi=
9:
diarius ut refert Columella, a Catone
10:
cuſtos & uinarius appellatur pal=
11:
mes.
12:
¶Subſelliū, ſubſellij, ſubſellia, Niskie
13:
łáwy, połáwie niskie. A ſubſellis in roſtra
14:
rem deferre, Nieyákiey rzeczy ſpráwę od
15:
rádnych á ſądownych pánów przed poſplite=
16:
go
człowieká przywieść á ych ſie nieſpráwie=
17:
dliwośći przed poſpólſtwem skárżyć.
18:
¶Subſellia pro ipſis iudicibus aliquā=
19:
do accipitur.
20:
¶Superſedeo, Odpuſzczam/ pozoſtawam/ po=
21:
puſzczam/ przeſtáyę czego. Superſedi ſcri=
22:
bere, Przeſtałem piſáć. Conſulo ut ſuper=
23:
ſedeas ab hoc negotio, Rádzę ábyś po=
24:
puśćił tey ſpráwy. Tributo ac delectu
25:
ſuperſeſſum.
26:
Sedimentum, Vide Sido.
27:
Seditio, ſeditionis, fem, tert. Zwádá. Con=
28:
citare ſeditionem & diſcordiā, Zacząć
29:
zwádę. Facere ſeditionem, Zwádźić ſie
30:
skim. Commota ſeditione abijt, Yáko
31:
ſie skoro poczęlu wádźić poſzedł precz. Cri=
32:
tur ſeditio, Poczynáyą ſie wádźić.
33:
Seditioſus, a, um, Zwádliwy/ a/ e. Sedi=
34:
cioſe aduerbium, Zwádliwie/ álbo w zwá
35:
dzie.
36:
Sedo, as, are, act. prim. Vſpokoyám ſie/ vſmie=
37:
rzam/ koyę/ błágam. Sedare ſeditionem,
38:
Vſmierzyć zwádę.
39:
Ne habet qui ſitim ſuam ſedet. Nie
40:
ma ták wiele áby mógł ſwe prágnienie zá=
41:
gáśić.
42:
Bellum ſine tumultum & motu ſedare,
43:
Vſmierzyć woynę króm którego zámieſzánia.
44:
Controuerſiam ſedare, Roznośći czyye
45:
poyednáć/ porownáć. Diſcordias ſedare,
46:
Ziednáć. Irā ſedare, Vbłagáć gniew. Men=
47:
tes commotas, motus animi ſedare, pa
48:
uorem, tempeſtatem, tumultum ſeda=
49:
re. Incendere & ſedare contraria.
50:
Sedatus, a, ū, participium ſiue nomen ex
51:
participio, Spokoyny skromny/ ćichy/ a/ e.
52:
Homo ſedatus, Skromny człowiek. Tem
53:
pore ſedatione, Spokoynieyſzego czáſu.
54:
Sedatione animo ſcribere, Skromniey á
55:
vkłádńiey piſáć.
Sedatio



strona: 381


kolumna: a
S ante E.
1:
Sedatio, Skromność/ ćichość. Animi ſedatio
2:
Cichość vmysłu. Sedationem afferre, Vſpo
3:
koić.
4:
Sedatio perturbationum, Vſpokoyenie zá
5:
mieſzánia.
6:
Reſedo, as, are, Powtóre álbo z nowu
7:
vſpokoyam/ vskromiam.
8:
¶Inſedatus, a, um, Nieukoyny, nieupoko=
9:
yony.
10:
Seduco, Vide ſimplex.
11:
Seduculum, genus flagelli, Feſtus.
12:
Sedulus, a, um, Vſtáwiczny/ pilny/ pieczołowiti
13:
a/ um.
14:
Sedulitas, atis, fem. tert. Pilność/ vſtáwicz=
15:
ność/ pieczołowitość.
16:
Sedulo aduerbium, Vſtáwicznie/ pilnie/ też
17:
wiernie/ vprzeymie. Sedul aliud aduer=
18:
bium, idem.
19:
Sedum, ſedi, gen. neut. Herba, alias Sem=
20:
peruiua & uulgo barba Iouis dicitur
21:
Royownik álbo Bárwinek.
22:
Sedum incolæ uallis Pœnine iuxta ue=
23:
ragros in Heluetia, Lud Szwáycerskiey
24:
ziemie/ po niemiecku Walleſer/ quorum
25:
oppidum eſt Sedunum Epiſcopi ſe=
26:
des, Sitten in Wallis po niemiecku.
27:
Segedonum, putatur eſſe Noremberg/ miá=
28:
ſto w Rzeſzey niemieckiey.
29:
Seges, ſegetis, fem. tert. pen. cor. Zboże wſze=
30:
lákiego naſienia yeſzcze niepożęte. Aliquan=
31:
do ſignificat, Vpráwiona rola ku naſie=
32:
niu.
33:
Seges ac materia gloriæ, Metaph. Przi=
34:
czyná á pochop ku chwale.
35:
Segetia Dea a proſcis culta, quod lætas
36:
faceret ſegetes.
37:
Segeſta, æ, oppidum peruetus in Sicilia.
38:
Segmen, ſegminis, Vide Seco.
39:
Segnis & hoc ſegne. Leniwy/ gnuśny. Seg=
40:
nis homo, Gnuśny człowiek. Segnis ad
41:
credendum, Nie łatwi ku wierzeniu. Eo
42:
anno non ſegnior diſcordia Princi=
43:
pum erit, Tego roku nie mnieyſze roſtyrki
44:
będą miedźy xiążety. Segnis animus, Gnuś
45:
ny niczemny człowiek.
46:
Segnities, ſegnitiei, Leniſtwo/ gnuſność.
47:
Segnitia, æ, idem. Agrorum ſegnities,
48:
Nievrodzáyność pól.
49:
Segnitas, atis, pro ſegnitie, Cic. de Orat.
50:
Fortaſsis mendoſe.
51:
Segniter aduerbiū, Leniwo/ niedbále, gnuśnie
52:
¶Perſegnis, e, Niewymownie leniwy.
53:
¶Perſegniter, Bárzo leniwo.
54:
Segobriga, oppidum Celtiberiæ.
55:
Segrego, Vide Grex.
56:
Segullum, ſegulli, Plin. lib. 33. cap. 4. Au=
kolumna: b
S ante E.381
1:
rum qui quærunt ante omnia ſegullū
2:
tollunt, ita uocatur indicium aluens
3:
ubi id eſt, aræne lauantur, at ex
4:
eo quod reſedit coniectura capitur.
5:
Seianum equum habere, prouerbialiter
6:
dicitur, homo calamitoſus quod
7:
equus Seij Romani cuiuſdam Om=
8:
nibus dominis ſuis calamitatem attu=
9:
liſſe creditus eſt.
10:
Seier, mons in Idumæa.
11:
Seiugi ſiue Seiuges, pen. cor. gen. maſcul.
12:
Trzi pari koni w yeden wóz wprzężone.
13:
Seiugo, as, are, Rozprzągam/ rozłączam.
14:
Seiungo, Vide ſimplex Iungo.
15:
Selago, ſelaginis, herba.
16:
Selectio, ſelectus, Vide Seligo.
17:
Seleucia, æ, ciuitas Syriæ non procul ab
18:
Antiochia circa mare antea Pieria uo
19:
cata, item alia ciuitas in Chaldæa in=
20:
ter Babyloniam & Ninum, Seleucia in=
21:
teramis dicta, Præterea Seleucia tertia
22:
ciuitas in Cilicia Tracheotis di=
23:
cta.
24:
Seleucus, ci, gen. maſcul. Zacny dworzánin
25:
wielkiego Allexándra/ któri potim królem w
26:
Syriey zoſtał.
27:
Selibra, æ, Puł funtá.
28:
Seligo, ſelectus, Vide Lego.
29:
Selinon, Latine Apium.
30:
Seliquaſtra, æ, genus ſedilis Antiquis Fe=
31:
ſtus.
32:
Sella, ſellaria, ſellarius, Vide Sedeo.
33:
Sela Hebraica uox, de hac uide Calep.
34:
in dictione Diapſalma.
35:
Sembella, læ, id eſt, ſemiſsis ſiue ſelibra,
36:
Obſoletum.
37:
Semel aduerbium, Raz/ yeden kroć. Semel
38:
at iterum, Raz álbo dwá. Semel a con
39:
dito æuo, Raz yáko ſwiát ſtworzón. Vt ſe=
40:
mel finiam, Yż razem wſziſtko wyrze=
41:
kę.
42:
Semele, pen. cor. fem. filia Cadmi, mater
43:
uero Bacchi.
44:
Semen, ſeminis, ueut. ſec. Naſienie. Semina
45:
Soſzyki/ látorośli. Semina deponere, La=
46:
torośli ſzczepić álbo młode drzewká wſádzáć
47:
przeſádzáć. Huius belli ſemen tu fuiſti,
48:
Metaph. Tyś tey woyny náśiał/ tyś był
49:
przyczyną tey woyny.
50:
Semen alicuius, Rodzay/ pokolenie. Semi=
51:
na uirtutum ab innentue ætate im=
52:
bibit, Nápił ſie wſzelákich cnot od ſámego
53:
dziectwá.
54:
Seminium, ſeminij, idem quod ſemen, &
55:
apud Plaut. Seminis lucrum.
56:
Seminarium, ſeminarij, neut. ſecund. ſub=
SS 3ſtantiuum



strona: 381v


kolumna: a
S ante E.
1:
ſtantiuum, Mieſce do młodych ſzczepów/
2:
ſzczepienia/ które potim ná ynſze mieſcá gdy
3:
yuż odroſtą przeſadzáyą/ ſzczepnik latorosli.
4:
Fons & ſeminarium omnium malo=
5:
rum, Metaph. Początek á przyczyna wſze=
6:
lákich złośći.
7:
Id autem eſt principium urbis & qua=
8:
ſi ſeminarium Reipub.
9:
Seminarius, a, um, adiectiuum, Co ku ſia=
10:
niu należy.
11:
Sementis, huius ſementis, fem. tert. Sianie/
12:
czás ſiania.
13:
Sementem facere, Siać. Sementem ma=
14:
lorum facere, Złe piwo wárzyć/ to yeſt/
15:
roſtyrki miedzi ludźmi płodźić. Accipitur
16:
nonnunquam pro ſemine & ſege=
17:
te.
18:
Sementim in accuſatiuo apud anti=
19:
quos.
20:
Sementi in ablatiuo.
21:
Seminalis & hoc ſeminale, Naſienny. Vt
22:
uitia ſeminalis, Wyká dobra ku naſie=
23:
niu.
24:
Sementicus, a, um, Co ſie ſiać godźy/ álbo co
25:
może być ſiano.
26:
Sementinus, a, um, Vt ſementina pyra a
27:
ſeminis copia uel quod uſ ad ſemen=
28:
tis tempus durent dicta.
29:
Sementinæ feriæ inſtitute ut fruges gran
30:
deſcerent.
31:
Semino, as, are, Sieyę.
32:
¶Diſſemino, as, are, Rozſiewam. Et per
33:
translationē, Nieyáką sławę rosławiam/
34:
rozſiewam.
35:
¶Proſemino, as, are, Poſiewam álbo záſie
36:
wam. Marem ſeminare, Rodźić.
37:
Seminatio, onis, fem. tert. uerbale, Sia=
38:
nie.
39:
Seminator, oris, maſc. tert. aliud uerbale.
40:
Semento, as, are, ſemen produco, Naſienie
41:
dawam álbo przynoſzę.
42:
Semeſtris, Vide Menſis.
43:
Semet pronomen accuſatiui uel ablatiui
44:
caſus, a Suimet genitiuo, Semet occidit
45:
Sám ſie zabił.
46:
Semiramis, ſemiramidis, gen. fe. coniunx
47:
Nini Aſſytiorum regis, Zacney sławy
48:
biała głowá.
49:
Semianimis, Vide Semis.
50:
Semigro, Vide Migro.
51:
Seminarium, ſeminium, ſemino, Vide Se=
52:
men.
53:
Semis, uel potius Semi, Pół/ połowicá.
54:
Semis etiam dimidium aſsis, id eſt, Vn=
55:
ciæ ſex, Półfuntá/ to yeſt/ połowicá wſze=
56:
lákiey rzeczy. Hoc eſt aſsis, Vide ſupra
kolumna: b
S ante E.
1:
in dictione Aſsis, a ſemis indeclinabi=
2:
li multa compoſita ueniunt.
3:
Semeſus, ſa. ſum, Nápoły ziedziony.
4:
Semianimis & ſemianime, Nápoły vmárły
5:
Semiapertus, a, um, Nápoły otworzony.
6:
Semiaſſus, a, um, Nápoły vpieczony.
7:
Semicinctium ſemicinctij, Przepaſánie/ fár=
8:
tuch/ ſzorc.
9:
Semicirculis, li, Półcerklá/ półobrączki.
10:
Semicircularis & hoc ſemicirculare, Pół=
11:
obręczny/ półcerkielny. Vt forma ſemicir=
12:
cularis, Półobręczna figurá.
13:
Semicoctus, a, um, Nápoły vwárzony.
14:
Semicrudus, a, um, Nápoły ſurowy.
15:
Semidoctus, a, um, Nápoły vczony.
16:
Semiermis, & hoc ſemierme, Nápoły we
17:
zbroyę vbrány/ pułkiriſnik.
18:
Semiferus, a, um, Nápoły dźiki/ a/ e.
19:
Semiformis & hoc ſemiforme, Nápoły
20:
vxtałtowány/ a/ e.
21:
Semifultus, a, um, Nápoły podpárty/ a/ e.
22:
Semigermanus, a, um, Półniemcá.
23:
Semipolonus, Półpolaká.
24:
Semigræcus, Półgreká.
25:
Semigrauis, e, ut aut ſopiti uino erant
26:
aut ſemigraues potabant, Albo ye ſpik
27:
morzył álbo ociężawſzy ſámi w ſię ták przes
28:
dzięki lali.
29:
Semihomo, ſemihominis, Półczłowieka.
30:
Semihora, Półgodźiny.
31:
Semijugerum, ſemijugeri, Półſtayá.
32:
Semiliber, Nápoły wolny.
33:
Semilixa, æ, Vide in Lixa.
34:
Semimadidus, ſemimadida, um, Nápoły
35:
mokry/ a/ e.
36:
Semimas, ſemimarſis, Półmęſzćizny/ nápoły
37:
wáłách.
38:
Seminecis, ſemineci, ſeminecem, ſeminece
39:
Nápoły martwy.
40:
Seminudus, a, u,, Napoły nági/ a/ e.
41:
Semiobolus, CC Półpieniądzá.
42:
Semipes, ſemipedis, gen. maſc. Półſtopy.
43:
Semipedalis, le. Półſtopny.
44:
Semiplacentinus, Cic. in Piſon.
45:
Semiplenus, a, um, Nápoły piyány. Semilo
46:
ria/ ſoleæ quibus utebantur in uenan=
47:
do, Calep. ſine autore.
48:
Semirutus, a, um, Nápoły połamány. Semi=
49:
ruta patria, Nápoły wywrócona/ etć.
50:
Semiſomnus, Nápoły záſnęły.
51:
Semiſonis, e, idem.
52:
Semiſonarius, qui rotalia ſonitat quæ ue=
53:
luti medij tintinabuli formam gerit,
54:
Plaut.
55:
Semiſupinus, a, um, Nápoły wznák záło=
56:
miony.
Semitritus



strona: 382


kolumna: a
S ante E.
1:
Semitritus, a, um, Nápoły podeptány álbo
2:
prochem opierſzáły.
3:
Semiuetus, a, um, Nápoły ſtáry/ a/ e. Semi=
4:
uir, Pułmężá.
5:
Semiuiuus, Nápoły żywy.
6:
Semiuiua uox, Nápoły vmárły głos.
7:
Semuncia, æ, pro Semiuncia, Lót.
8:
Semiuncialis, le, Ták cięski yáko yeden łót/
9:
łótowey wagi.
10:
Semunciarius, a, um, idem.
11:
Semiuſtulandus, a, um, Któri ma być ná po=
12:
ły opalón/ nád płomieniem ożón.
13:
Semiuſtulatus, a, um, Nápoły opalony/ ożo=
14:
ny.
15:
Semiuſtus, a, um, idem.
16:
Semiquinaria, Vide Pentemimeris.
17:
Semiſeptenaria, Vide Hemtemimeris ſupra.
18:
Semeſtris, Vide Menſis.
19:
Semimodius, Pułcwiértnie.
20:
Semiſsis, huius ſemiſsis, idem quod Se=
21:
mis, Vide Aßis.
22:
Semita, tæ, fem. pri. Scieſzká/ drożysko/ chod=
23:
nik z czeskiego yęziká. Semitam pro uia
24:
dixit Cicero.
25:
Semitæ in urbe, Vlice.
26:
Semitarius, ij, Scieſznik/ co ſcieſzki náprá=
27:
wia.
28:
Semito, as, are, neut, prim. Scieſzkę/ drógę
29:
nápráwiam.
30:
Semiuerbius, inepta dictio in Biblijs pro
31:
nugatore, quaſi uerborum ſeminato=
32:
re.
33:
Semiuiuus, ſemiuſtus & cætera a Semis
34:
compoſita, Vide in Semis.
35:
Semoueo, Vide Moueo.
36:
Semper aduerbium temporis, Záwżdi.
37:
Sempiternus, a, um, Wieczny/ wiekuiſti/ a/ e.
38:
Semperuiuum ſemperuiui, Herba quæ
39:
Græce dicitur Aoon/ Royownik.
40:
Sena, æ, fem. prim. Wyſpá miedzy Angiel=
41:
skim á miedzy Fráncuskim kroliewſtwem.
42:
Item ciuitas Tuſciæ.
43:
Senaculum, ſenaculi, neut. ſec. Vide Se=
44:
nex.
45:
Senarius, Vide Sex. Senarij uerſus qui &
46:
ſenarioli dicti ſunt a ſex pedibus.
47:
Senator, ſenatus, ſenatorius, &c. Vide Se=
48:
nex.
49:
Senex, ſenis, com. ter. Stáry/ ſtárzec. Senex
50:
memoria, Dawna pámięc.
51:
Preſenex, perſenis, Bárzo ſtári.
52:
Senior comparatiuus, Stárſzy.
53:
Seniores pro Senatu, Miáſto rády.
54:
Senilis & hoc ſenile, Stárcowy/ ſtárádawny
55:
ſtároświecki/ a/ e. Vt ſenilis ſtatua. Stáro=
56:
świecki słup.
kolumna: b
S ante E.382
1:
Senili iudicio adoleſcens, Stárego á ſtá=
2:
tecznego baczenia młodzieniec. Senilis pru=
3:
dentia, Stárego człowieká rozum.
4:
¶Perſenilis, le, Bárzo ſtári. In Biblijs.
5:
Senecta, ſenectæ, & ſenectus ſenectutis,
6:
Stárość.
7:
Senectum corpus pro ſenectute confe=
8:
ctum, Saluſt. lib. 4. hiſt. Senectutem adi=
9:
piſci, Stárzeć ſie. Homo confectus ſene=
10:
ctute, Człowiek zeſzły od ſtárośći. Ad ſum=
11:
mam ſenectutem uiuere, Wielmi ſie prze
12:
ſtárzeć. Deſipere ſenectute, Zgłupieć od
13:
ſtárośći.
14:
Senium, ſenij, idem quod ſenecta & ſene=
15:
ctus, & Metaph. Senium, Nędzá/ lichotá/
16:
dziwak/ dzywność Senium lunæ, Pełnia
17:
xiężyczna.
18:
Seneſco, ſeneſcis, ere, Stárzeyę ſie. Seneſcit
19:
ciuitas otio, Ginie/ w niwecz ſie obráca. Se=
20:
neſcere fama dicitur aliquis, Gdu komu
21:
ná sławie y chwale ſchodźy.
22:
Seneſcit hyems, Zymá ſie káye/ roſcho=
23:
dźy.
24:
Seneſcunt hyems, Zymá ſie káye/ roſcho=
25:
dźy.
26:
Seneſcunt literæ, Niſzczeyą náuki. Sene=
27:
ſcit laus, Niſzczeye chwałá. Seneſcēs luna,
28:
cui creſcens opponitur, Xiężyć ná ſcho=
29:
dzie.
30:
Seneſcit morbus, Roſchodźi ſie chorobá. Se
31:
neſcunt uitia, Vſtáwáyą/ przeſtáyą.
32:
Senetio, ſenetionis, Stáruſzek. Plin. Epiſt. 5.
33:
Et Senetio herba, Kreuwur po nie=
34:
miecku/ przymiotnik po polsku.
35:
Senator huius ſenatoris, maſc. tert. Rádny
36:
pan.
37:
Senatorius, a, um, adiectiuum poſſeſsiuū,
38:
Rádne páńſtwo/ ſenatorski/ a/ e.
39:
Conſilium ſenatorium, Rádá pánów
40:
rádnych.
41:
Munus ſenatorium, Vrząd ſenatorski.
42:
Ordo ſenatorius, Rádá/ ſtan rádnych pá=
43:
nów.
44:
Vir ſenatorius & ſenatorij ordinis,
45:
idem quod ſenator, Senatoriæ literas
46:
Przywiley rádnych pánów.
47:
Senatus huius ſenatus & ſenati, Rádá zgro
48:
mádzenie pánów rádnych Cogere ſenatum
49:
Zgromádźić rádę.
50:
Conuocare & uocare ſenatum, Dare
51:
ſenatum alicui, Pozwolić komu przed rá=
52:
dę prziść. Senatum habere, Rádę mieć/
53:
w rádzie być.
54:
Eo die non fuit ſenatus, Tego dniá pá=
55:
nowie w rádzie nie byli.
56:
Senatus diſcedit. Radá powſtáye/ yuż po
57:
rádzie. Senatus mitti & dimitti dicitur,
58:
Powſtáć/ roſchodźyć ſie zrády.
SS 4Senatum



strona: 382v


kolumna: a
S ante E.
1:
Senatum cooptare, Rádne pány obráć.
2:
In ſenatum aliquem legere, Do rády
3:
kogo wziąć/ zá páná rádnego obráć. In ſe=
4:
natum uenire, Do rády prziść. Mouere
5:
ſenatu, & ex ſenatu reijcere, Z rády wy=
6:
ſádźić.
7:
Senatum extinguere, Doſtoyność/ powagę
8:
y zwierzſchność rádnych pánów potłumić.
9:
Senatum conſilij in cor conuocare
10:
Plautina affectatio, Sam s ſobą rozwá=
11:
żáć.
12:
Senaculū, li, Dóm/ páłac/ yzbá do rády/ mieyſce
13:
zwłaſzczá ná które ſie pánowie rádni do rády
14:
ſchodzą.
15:
Senatuſconſultum, ti, neut. ſec. Vznánie
16:
skaźn/ Decret á poſtánowienie pánów rá=
17:
dnych.
18:
Senatuſconſultum, quod contra illum
19:
pro religione factum eſt.
20:
¶Compoſita a Seneſco, is, ere, Záſtarzam
21:
ſie/ ſtárzeyę ſie/ ginę/ niſzczeyę. Conſeneſce=
22:
re in exilio, Stárzeć ſie ná wywołániu.
23:
Conſeneſcere mœrore & lachrymis,
24:
Od ſmutku á vſtáwicznego płákánia ſtárzeć
25:
ſie. Leges conſeneſcunt, Práwá niſz=
26:
czeyą.
27:
¶Conſenior in Biblijs, Towárzyſz w ká=
28:
płáńſtwie. Inſeneſco idem.
29:
Seni, æ, a. Vide Sex.
30:
Senio, onis, Vide Sex.
31:
Senium, ſenectus, Vide Senex.
32:
Senones, populi Galliæ finitimi Belgis.
33:
Senſibile, ſenſim, ſenſus, Vide Sentio.
34:
Senta nomen Deæ Romanis cultæ quæ
35:
& Fatua dicebatur.
36:
Sententia, Vide Sentio.
37:
Sentina, æ, fem. prim. pen. prod. Spodek
38:
łodźny/ do którego ſie ſmierdząca wodá/ y
39:
wſzelkie ynſze nieczyſtośći ściekáyą.
40:
Sentina per translationem, Mieyſce wſzech
41:
nieſtátków y nierządów płodzenia/ á wiru=
42:
dnego łotrowſtwá y niecnot zgromádze=
43:
nia.
44:
Sentinare pro ſatagere, obſoletum.
45:
Sentinum umbriæ oppidum in Italia,
46:
quod nunc Saxum ferratum uocant.
47:
Sentinas, atis, Kto ztámtąd yeſt.
48:
Sentio, ſentis, ſenſi, ſenſum, ſentire, neut. q.
49:
Czuyę/ też czuchnę/ trącę. Et Metaph. Ro=
50:
zumiem/ baczę/ dzierżę co o kim. Cariem ſen
51:
tit, Czuchnie wſtęchliną. Quid ſentis de
52:
iſthoc homine, Co ty dzierżyſz o tym czło=
53:
wieku/ coć ſie zda o nim. Mirum eſt quod
54:
non dudum iſtuc ſenſiſti, Dźiwna rzecz
55:
yeſt żes tego dawno nie wyrozumiał. Si me
56:
ſenſerit eum quæritare nunquam di=
kolumna: b
S ante E.
1:
cet, Yeſli pobaczy żem go ſzukał/ etć. De dijs
2:
immortalibus uera ſentit, Práwe wier=
3:
ne mniemánie ma/ álbo práwie yáko ſie godźi
4:
o boſtwie dzierży. De amicitia omnes ad
5:
unum idem ſentiunt, O prziyaźniey á zá=
6:
chowániu yednáko wſzyſci trzymáyą/ yedna=
7:
kie zdánie á widzenie máyą. Si iudices pro
8:
cauſa mea ſenſerint, Yeſli ſąd zá mną ska
9:
zánie vczyni.
10:
Iſte haud mecum ſentit, Ten ſe mną nie
11:
dzierży nie tego mniemánia yeſt co ya. Gra
12:
uiter de aliquo ſentire, Zlie komu życzić.
13:
Sentiet qui uir ſiem, Poznáć wosk/ do=
14:
wieć ſie com ya zá człowiek/ com ya yeſt. Sen=
15:
tire famem, Láknąć.
16:
Senſus, huius ſenſus, maſc. q. Smysł też ba
17:
czenie/ rozum/ czucie. Senſus ineſt formi=
18:
cis, Mrówki też rozum máyą. Tametſi nul
19:
lus in te ſenſus fuit humanitatis, Acz=
20:
kolwiek cie żadna ludzkość ku mnie nie po=
21:
ruſzyłá.
22:
Oſtendere ſenſum ſuum, Swoye zdánie
23:
oznaymić. Vnus ſenſus bonorum om=
24:
nium, Yednákie yeſt zdánie wola y mniemá=
25:
nie dobrych ludźi.
26:
Senſus communis, Poſpoliti rozum/ káżde=
27:
mu przyrodzony.
28:
Senſum, ſenſi, neut. ſec. idem quod ſenſus
29:
ut talia ſunt uulgi ſenſa, Ták poſpólſtwo
30:
o tim dzierży/ álbo ten yeſt rozum á mnie=
31:
mánie poſpólſtwá.
32:
Senſatus, a, um, quaſi ſenſu præditus uel
33:
ſapiens, in Biblijs tantum, Mądry/ ro=
34:
ſtropny/ rozumny. Inſenſatus, a, um, Głupi
35:
niemądri/ a/ e. eius contrarium.
36:
Senſiculus, ſenſiculi, diminut. a ſenſus,
37:
Smysłek/ rozumek.
38:
Senſim aduerbium, Z lekká/ z nienacká/ z nie
39:
nagłá/ z ćichá. Senſim & repente con=
40:
traria. Senſim & modice creſcere, Z
41:
lekká róść. Senſim progredi, Po lekku po=
42:
ſtępowáć.
43:
Senſibilis & hoc ſenſibile, Co łatwie yeſt
44:
ku poczuciu. Senſilis & hoc ſenſile, idem
45:
¶Inſenſibilis, le, Trudny ku poczuciu/ nie=
46:
vczuti/ nie czuyny.
47:
Senſificus, a, um, ſenſus cauſam præſtans
48:
apud Macrob. legitur.
49:
Sententia, æ, Zdánie/ widzenie/ mniemánie/
50:
otworzenie vmysłu ſwego. Hæc eſt mea
51:
ſententia, To yeſt moye widzenie. Mea ſen
52:
tentia, uel iuxta meam ſententiam,
53:
Mym zdánim/ mym baczeniem/ álbo yle ſie
54:
mnie zda. Stat ſententia, Ná tom ſie vdał/
55:
tom przed ſię wziął. Mutaui ſententiam,
56:
Rozmyśliłem ſie/ odmieniłem ſwe przedſię
wzięcie.



strona: 383


kolumna: a
S ante E.
1:
wzięcie. In ſententiam ire alicuius, Prze=
2:
ſtáwáć ná cziyim mniemániu/ ták wotowáć
3:
yáko kto.
4:
Rogare ſententiam, Vide ſupra. Scire
5:
ſententiam alicuius, Wiedzieć czuyę wolą/
6:
y trzimánie o yákiey rzeczy. Ego bene ſcio
7:
ſententiam hominis, Wem dobrze yáko
8:
ón o tym trzyma. Mihi per alium oſten=
9:
dit ſuam ſententiam, Oznaymił mi przes
10:
drugiego ſwoye widzenie. In ea ſum ſen=
11:
tentia, Ná timem yeſt. Eorum magis ſen
12:
tentiæ ſum, qua &c. S tymi więcey dzier=
13:
żę álbo ku tym mniemániu ráczey przyſtę=
14:
puyę/ etć.
15:
Ex ſententia alicuius dicere, Wedle wo=
16:
ley chući á podobánia cziyego mówić. Præ=
17:
cor ut tibi omnia cadant ex ſenten=
18:
tia, Ządam ábyć ſie ná wſzem wedle myſli
19:
wodźyło.
20:
Sententia item ſignificat, Piekna powieść/
21:
ſententia/ namowá.
22:
Sententia item, Skazánie á oſądzenie ſędziego
23:
Sententiam ferre & pronunciare, Ska=
24:
zánie vczynić.
25:
Sententia etiam, Spoſób/ álbo obyczay/ xtałt
26:
Vt in eam ſententiam plurima leges
27:
apud Platonem, Ná ten xtałt/ ná ten ſpo
28:
ſób/ álbo w tym mniemániu wiele naydzieſz
29:
v Plátoná.
30:
Sententiola, læ, diminutiuum, Piękna po=
31:
wiaſtká ſentenciyką/ namówká Sentencio=
32:
las quaſdā memoriæ mandaui, Wzią=
33:
ł•em ſobie w pámięć nieyákie piękne ſenten=
34:
cie álbo namowy.
35:
Sententioſus, a, um, Pełny pięknych á zná=
36:
mienitych przipowieśći.
37:
Sententioſe aduerbium, S pięknymi powie=
38:
śćiámi/ namownie.
39:
¶Compoſita, Aſſentio, aſſentis, aſſenſi
40:
aſſenſum, aſſentire, & aſſentior, aſſenti=
41:
ris, aſſentiri, Przyzwalam/ dzierżę s kim. Aſ=
42:
ſentio tibi, Dzierże s tobą/ to też yeſli moye
43:
widzenie.
44:
Cui aſſenſi ſunt ad unum, Którego mnie
45:
mánia wſzyści náſládowáli/ to ſie ym zdáło
46:
co y yemu.
47:
Aſſentior tuis literis, Dzierżę s twoyim li=
48:
ſtem. Aſſenſum eſt Bibulo, Náſládowáli
49:
mniemánia Bibuluſowego. Aſſentior illud
50:
Theophraſto, Pozwalam w tim Theo=
51:
phráſtuſowi.
52:
¶Aſſenſus huius aſſenſus, & aſſenſio,
53:
onis, Przizwolenie/ pozwolenie/ życzliwość.
54:
Popularis aſſenſu, Poſpolitego człowieká
55:
zyczliwość. Aſſenſu omnium dicere, Zá
56:
chucią y podobániem káżdego człowieká co
57:
mówić. Aſſenſus, approbatio, aſſenſio
58:
idem.
kolumna: b
S ante E.383
1:
¶Aſſenſor, aſſenſoris, maſc. tert. uerba=
2:
le, Pozwálácz/ przizwoliciel.
3:
¶Aſſenſus, a, um, participium, Pozwo=
4:
lony/ dopuſzczony/ a/ e.
5:
¶Aſſentor, aſſentaris, aſſentari frequē=
6:
tatiuum, Pochlebuyę. Aſſentatur omnia,
7:
Ná wſzyſtko przizwala pochlebia y mowią tak
8:
on takieſz ták/ yeſli nie/ takieſz nie.
9:
¶Aſſentatio, onis, Pochlébſtwo/ pochlebo=
10:
wánie.
11:
¶Aſſentatiuncula, læ, dimin. Piękne przi
12:
pochlebienie.
13:
¶Aſſentator, aſſentatoris, Pochlebcá/ pá=
14:
ſorzyt.
15:
¶Aſſentatorie aduerbium, Pochlebskim
16:
obyczáyem.
17:
¶Conſentio, idem quod aſſentio, Zga=
18:
dzam ſie. Conſentio tibi, Dzierżę s tobą.
19:
Sibi conſentire, Státecznym á ſtáłym być
20:
zawżdy á záwżdy w yednym przedſię wzięciu
21:
trwáć. Cum conſilijs tuis mea & facta
22:
& conſilia conſentiunt, Zgadzáyą ſie/ Ry
23:
muyą ſie. De hoc non conſentiunt om=
24:
nes, Nie zgadzáyą ſie wſzyſcy o tym. Con=
25:
ſentire magna conſpiratione amoris,
26:
Vprzeymą chuć s miłośćią yeden ku dru=
27:
giemu mieć. Conſentit uultus cumora=
28:
tione, Zgadza ſie twarz álbo poſwiadcza te=
29:
go twarz mową co vſtá mówią.
30:
Si conſenſerint poſſeſſores nō uendere
31:
quid futurum eſſet, Gdyby ſie zezwolili
32:
ſpiknęli/ ná to vdáli/ ći którzy co mayą ábyś nic
33:
nieprzedawali cóżby wieć było. Conſenſum
34:
eſt duas eſſe eius partes.
35:
¶Conſentiens, conſentientis, partici=
36:
pium, Zgodny/ zgadzáyąci ſie/ poſwalayąci.
37:
Conſentiens fama de aliquo, Zgo=
38:
dna álbo yednáka sławá o kim. Conſen=
39:
tentes ſenſus, Yednoſtayne vmysły.
40:
¶Conſenſus, a, um, participium, Zie=
41:
dnány/ zgodzony/ a/ e.
42:
¶Conſenſus huius conſenſus, Zgodá/
43:
yedność/ przizwolenie. Conſenſus in eo
44:
mortalium, Wſziſtek świát yeſt tego mnie=
45:
mánia. Conſenſus æui, Omnium con=
46:
ſenſu ad eum defertur imperium, Zá
47:
wſzech yednoſtaynym zezwolenim ná páńſtwo
48:
wzięt yeſt. Conſenſus concentus idem,
49:
Conſpiratio conſenſus uirtutum,
50:
Yednoſtáyność cnót.
51:
¶Conſenſio, onis, Przyzwolenie/ zezwole
52:
nie/ yedność. Res omnium conſenſione
53:
laudata, Rzecz yednoſtáyniemi głoſy byłá
54:
chwalona. Cōſenſio firma, Stáłe zezwolenie
55:
¶Conſentaneus, a, um, Godny/ słuſzny
56:
a/ e. Virtuti ſunt conſentaneæ, Zgadzáyą
57:
ſie s cnotą.
Conſentaneus



strona: 383v


kolumna: a
S ante E.
1:
Conſentaneus ſibi, Cic. Hæ igitur di=
2:
ſciplinæ ſi ſibi conſentaneæ eſſe ue=
3:
lint, Ty tedi nauki yeſli ſámy ſobie nie chcą
4:
być przećiwne/ álbo yeſli chcą przy ſwey
5:
właſmośći á przedſię wziętim miemániu
6:
zoſtáć.
7:
¶Conſentaneum & Diſentaneum cō=
8:
traria, Conſentaneum eſt, ut illi aduen
9:
tum gratularemus, Godźy ſie ábyſmy go
10:
przywitáli á wdzięczność okazáli prziyęchá=
11:
nia yego.
12:
¶Diſſentio, Niezgadzam ſie/ yeſtem ynego
13:
mniemánia/ nie dzierżę s kim. Diſſentio,
14:
a te in hac re, Nie dzierżę s tobą w tey rze=
15:
czy.
16:
A ſe ipſo diſſentire, Sam ſobie przećiw=
17:
nym być. Inter ſe diſſentiunt, Nie zgadzáyą
18:
ſie s ſobą.
19:
Diſſentit uoluntas ſcriptoris cum ſcri=
20:
pto, Ynáczey trzyma á ynaczey piſze/ nie zga=
21:
dza ſie yego vmysł s piſániem yego.
22:
¶Diſſentior genere deponenti anno=
23:
tat Calep.
24:
¶Diſſenſio, onis, Niezgodá/ rázność.
25:
Diſſenſionem facere, Zwádźić/ roſtyrk
26:
vczynić.
27:
De hoc ſumma diſſenſio eſt inter ma=
28:
gnis uiros, Wielka rózność yeſt o tym mie
29:
dzi známienitemi ludźmi.
30:
¶Diſſentaneum, diſſentanei, Rózny/ nie
31:
zgodny/ niesłuſzny.
32:
¶Perſentio, id eſt, perfecte ſentio, Do=
33:
ſtátecznie álbo bárzo dobrze baczę/ widzę/ czuyę
34:
co ma być/ álbo yeſt.
35:
¶Perſentiſco, idē, Videor mihi aliquid
36:
quod nollem perſentiſcere, Widźi mi ſie
37:
że nieco czemu bych nie rad/ przebaczam.
38:
¶Præſentio, Naprzód álbo pirwey niż
39:
kto poczuwam/ przebaczam.
40:
Animo prouidere & præſentiſcere ali
41:
quid, Przeyźrzeć á domyſláć ſie nieczego
42:
przed tym.
43:
Iam dudum ego iſta præuidi præſen
44:
ſi, Dawnom ya to przeyźrzał/ widziałem
45:
że ták miáło być.
46:
¶Præſentiſco, præſentiſcis, frequenta=
47:
tiuum idem.
48:
¶Præſenſum, præſenſi, & præſentio,
49:
onis, Przeyźrenie/ przebaczenie/ domyśle=
50:
nie.
51:
¶Sunſentio, id eſt, aliquantulum ſen=
52:
tio aduerto, Nieco/ nieyaką trochę przeba=
53:
czawam.
54:
Sentis, huius ſentis, fem. tert. Ciernie. Sentis
55:
canis, Yeżynowe ciernie. Apud Colu=
56:
mellam.
57:
Senticoſus, a, um, Cierniſty.
kolumna: b
S ante E.
1:
Senticetum, Ciernie/ to yeſt/ mieyſce gdzie wie=
2:
le ciernia roście.
3:
Sentus, ta, tum, quaſi ſpinoſus, horridus,
4:
piloſus, Náſiérſzáły/ náyeżony/ roskudlány
5:
ogromny.
6:
Seorſum aduerbium, Oſobliwie/ ná oſobli=
7:
wym mieyſcu/ też á zwłaſzczá. Omnibus
8:
gratiam habeo & ſeorſum tibi præ=
9:
terea Demea, Wſzitkim dziękuyę zwłaſz=
10:
czá wiec tobie Demea. Seorſum a te ſen=
11:
tio, Ynáczey w tey rzeczy dzierże niżli ty.
12:
Dáleko ſie od ciebie odſtrzelam. Seducto
13:
homine ſeorſum, Odwiódwſzy ſie s nim
14:
ná ſtronę.
15:
Seorſus pro ſeorſum, Obſoletum.
16:
Separo, Vide Paro.
17:
Sepelio, ſepelis, pe. cor. ſepeliui, ſepultum
18:
ſepelire, act. q. Pogrzebam. Dolorem ſe=
19:
pelire, per translationem, Záłość potłu=
20:
mić/ przepámiętáć. Somnū ſepelire, Plau=
21:
tina elegantia, Sepultum ac ſublatum
22:
bellum.
23:
Sepultus, a, um, Pogrzebiony/ a/ e. Sepultus
24:
ſum, Iuſz po mnie/ zginąłem yáko pióro
25:
opalił.
26:
¶Inſeptulus, a, um, Niepogrzebiony/ a/ e.
27:
Inſepulta cadauera, Niepogrzenione trupy
28:
Vino ſepultus, Obżárty/ opiły/ piyány/ od
29:
piyańſtwá záſnęły.
30:
Sepultura, ræ, fem. prim. Pogrzeb też cmin=
31:
tarz/ to yeſt gdźie vmárłe grzebą.
32:
Sepulchrum, ſepulchri, neut. ſec. Grób.
33:
Sepelibilis, & hoc ſepelibile quod
34:
ſepeliri dicitur, aut eſt ſepultum, Plau=
35:
tus.
36:
Sepes, ſepis, uel ſeps ſepis, fem. ter. Płot.
37:
Sepio, ſepis, ſepiui, ſepitum, uel ſepſi ſe=
38:
ptum, ſepire, Grodzę. Circundare & ſe=
39:
pire, Ogrodźić/ płotem obwieść. Sepire ſe
40:
difficultate abrogationis lex dicitur,
41:
Státut być ogrodzón/ to yeſt/ opátrzón áby
42:
nie ták łatwie yáko ſie komu zda mógł być
43:
złaman.
44:
Septus, a, um, Ogrodzony/ obwiedziony/ a/ e.
45:
Septus muro, Obwiedziony murem/ obmu=
46:
rowány.
47:
Septus comitatu, Pocztem á dworzány
48:
ogárniony.
49:
Septus ab hoſtibus, Obskoczony/ obſtą=
50:
piony od nieprziyacieli.
51:
Septus, ſepti, ſubſtantiuum, Ogrodzenie/
52:
zámknione mieyſce/ ſzránki/ też obrąb álbo obo
53:
rá gdzie bydło ſtawa.
54:
Septum tranſuerſum, Przecznia błońká w
55:
ciele człowieczym/ odſpodnie wnetrznowści od
56:
zwierznych dzieląca. Alias Diaphragma,
57:
Vide ſupra.
Septa



strona: 384


kolumna: a
S ante E.
1:
Septa etiam dicuntur, Wzezucony brzég ál=
2:
bo grobelká nieyáka dla wody áby ſzkodli=
3:
wie nie dárłá z ziemie/ drzewá/ álbo z gnoyu
4:
vczyniona/ támowánie álbo zátámowá=
5:
nie.
6:
Sepimentum, ſepimenti, neut. ſec. Gródź
7:
zrąb/ obrąb/ ogrodzenie.
8:
¶Compoſita, Conſepio, Zágradzam.
9:
Conſeptum, conſepti, Zágrodzenie.
10:
¶Interſepio, Przegradzam.
11:
¶Interſeptum, interſepti, Chrzesłká w no
12:
ſie dziurki noſówe przegradzáyące. Item Prze
13:
grodzenie. Vt iter interſeptum, Zágrodzo=
14:
na przekopána zaczyniona drógá.
15:
¶Obſepio, idem quod Circumſepio.
16:
Obſepire iter ad honores, Metaphor.
17:
Zágrodźić komu drógę do doſtoynośći y
18:
vrzędów. Obſepire alicui uiam adipi=
19:
ſcendi aliquid.
20:
¶Præſepio idem quod Interſepio uel
21:
etiā, conſepio, Zágradzam/ przegradzam.
22:
Sepia, æ, fem. prim. Morski páyąk/ puſzcza z
23:
ſiebie czarny pot by ſadze álbo yákie czerni=
24:
dło gdy go chcą vłowić w którym ſie chce
25:
zátáyć. Et propterea Metaph. accipitur,
26:
Miáſto inkáuſtu álbo czernidłá.
27:
Sepiola, læ, diminutiuum.
28:
Sepio, ſepis, Vide Sepes.
29:
Seplaſia, forum Capnæ in quo unguen=
30:
tarij negotiabantur, Rinek w mieście Ca=
31:
pna ná którym tylko lekráskie rseczy y dria=
32:
kwie przedáyą.
33:
Seplaſiarius dicitur unguentarius & effœ
34:
minatus, apud Lampridium in Helio
35:
gabalo.
36:
Sepono, Vide Simplex.
37:
Seps ſepis, gen. fem. Vide Sepes. Sed Seps
38:
ſepis, gen. maſc. Máły wężyk którego vką
39:
ſzenie ciáło gnoyi.
40:
Septa, ſeptorum, Vide Sepes.
41:
September, ſeptembris, maſ. tert. Páździer=
42:
nik.
43:
Septem numerale non indeclinabile,
44:
Sied.
45:
Septangulus, a, um, ſeptem angulos ha=
46:
bens, O ſiedmi rogách álbo kątách. Sipon.
47:
ſine autore.
48:
Septempedalis, le, Siedmioſtopny/ to yeſt/ ná
49:
ſiedm ſtopách.
50:
Septemuir, ſeptemuiri, ea forma dictum,
51:
qua Triumuir, Z ſiedmi mężów vrzędu á
52:
doſtoynośći tey iſty/ yeden ſiedracki może
53:
być zwan.
54:
Septemuiralis, & hoc ſeptemuirale, Co k
55:
tym ſiedmirackim należy.