[zaloguj się]

GLINA (146) sb f

Fleksja
sg pl
N glina
G gliny glin
D glinie
A glinę
I gliną
L glinie
V glino

sg N glina (31).G gliny (60).D glinie (1).A glinę (16).I gliną (23) [w tym zapis: -ąm (1)].L glinie (7).V glino (1).pl G glin (1).

stp, Cn notuje, Linde XVIIXVIII w.

1. Gatunek ziemi nadający się do wyrobow ceramicznych i budownictwa; argilla Murm, Mymer1, Mącz, Calep, Cn; lutum (figulare) Mącz, Cn; limus Calep; creta a. terra figuralis, labellum fictile, tasconium Cn (139): ZapWar 1510 nr 2080; Do gárncarzá go w służbę dał: V ktorego ćięſzko robił/ Glinę cegłę zawżdy noſił. BierEz L2; Murm 21; Mymer1 5v; Wezmi gliny z ktorey garncze cżynią FalZioł II 20a; Nabierż iagod bzowych zmieſzay ie z gliną, prziſypawſzi ſoli FalZioł IV 2c, II 20b [2 r.], V 70, 118; Czemu nie ktore niewiaſty zwłaſzcza brzemienne maią chęć ku rzecżam nie ſtrawnym Iako ieſt węgle/ glina/ riby ſurowe. GlabGad G3v; Iakoż to widamy iż wyrażenie każdey formy albo figury gdy będzie na iakiey twardey á ſuchey rzecżi wyrażono [...] dłużey tam trwa y lepiev ſie dzierży niżli na rzecży miękkiey albo wilgotney, iaka ieſt glina, maſło, albo nie czo takowego. GlabGad M6, I [2 r.]; wtymze czaſzye on ſzyą ſchronyll, do prziborowka, gdzią wyącz dwa zagrodnyczi czo kopali gliną, yemv pątho odkovali LibMal 1544/87v; HistAl G4, K5; Leop Is 41/25, Rom 9/21; Iáko gliná ieſth w ręku gárncżárzowych [quasi lutum figuli in manu ipsius Vulg]/ z ktorey cżyni co chce/ ták rownie ſą ludźie w ręku ſtworzyćielá ſwego BibRadz Eccli 33/14[13], Gen 11/3, I 7d marg; PRometeus też będąc oſtrego rozumu/ napirwey obrázy wymyſlił z gliny tworzone BielKron 23v; Obwyąsko/ álbo obwiązánie/ gdy ſzczepy gliną/ woskiem s chuſtámi obwięzuyą. Mącz 103b; Fictilis, Z gliny vczinione. Mącz 127b; Plasmo, [...] Zduńskie naczinie czinię/ Gliną robię. Mącz 303b, 2b, 15d, 55a, 96a, 200d [3 r.] (15); W tę iuchę gliny námieſzay A iákoby máść vdźiáłay. SienLek 85, 40, 49, 69v, 73, 86 (12); niepodobna/ iż ſie Ewá z Adámá miáłá vrodzić/ á Adam z gliny RejPos 37, 74, 109, 136; KuczbKat 20; Strum E3v, M2v; ono widzenie ſnu Krolá Nábuchodonozorá wykłada/ o báłwánie onym/ v ktorego byłá głowá złotá [...] á nogi cżęśćią z żeláza/ cżęśćią z gliny ſpráwione. CzechRozm 168v, 7, 168v; ModrzBaz 83v; Oczko 10; KochPs 122; SkarŻyw 14, 118; Argillosus – Glinpełnjy. Calep 93a, 93a, 420a, 812a, 862a; gliny też ná prozne mieyſcá przycżynić dáć/ dla popráwy piecow/ kominow/ y inſzych potrzeb: bo do wiela rzecży gliná potrzebna. GostGosp 66, 82, 96; LatHar 667; WujNT Rom 9/21, s. 556; SarnStat 1073; Ia/ ktorego Bog ſławą y páńſtwem ozdobił/ Pomnię iże moy oćiec z gliny gárnce robił. SzarzRyt D3.

W porównaniach (4): Pátrz kiedy vſnie ciáło/ iáko gliná leży/ A co we dnie widzyáło/ tho do głowy byeży. RejWiz 120; BibRadz I 356b marg; MWilkHist D2v; WujNT 556.

W charakterystycznych połączeniach : gliny rozmieszać (namieszać) (3); z gliny czynić, robić, sprawić, sprawiony (2), uczyniony (2), ukszlaltowany, urobiony, zmieszany; glinę kopać (2), mieszać; gliną robić, uczyniony, zamazać; z gliną (z)mieszać (2), zmieszany (2).

Zwrot: »z gliny, gliną ulepić (a. z(a)lepić, a. oblepi(a)ć); z gliny, gliną ulepiony (a. z(a)lepiony, a. oblepiony)« [szyk zmienny] (6 : 3; 6 : 3): Drugie miaſtho mnieyſze zową Kirkiel, nad nim na ſkale ieſt zamek drzewiany gliną oblepiony. MiechGlab 71; KrowObr 110v; BielKron 464; delutare horreum Vlepić vbić z gliny boyewisko w gumnie. Mącz 201a, 127b; SienLek 69v, 108v; RejPos 240v, 270v; GrzegŚm 1; Bo zać tám będzie iákie ochiędoſtwo v thákiego páná/ kofel brudny/ garnek o iednym vchu/ [...] káchel gliną zálepiony/ ná łáwieby mogł rzepy náſiać RejZwierc 61v, 61v, 62v; CzechRozm 168v; KochWz 135; A on chodźi iákoby go teraz gárncarz z gliny vlepił WerGośc 236, 235; Calep [620]a.
Wyrażenia: »glina garnc(z)arska« (2): FalZioł V 117v; Odmiáná wáſzá záiſte iáko gliná gárncżárſka [lutum figuli] pocżytaná będzie. BudBib Is 29/16.

»glina siwa« (1): Marga [...] Po Fráncusku Mergeł/ Też yeſt ziemiá, yákoby gliná śiwa. Mącz 209d.

Zestawienie: »biała glina« = argilla (Rost); leucargillion Mącz, Cn; ehia terra, leucargilium, tasconium Calep; argilla candida, creta figuralis Cn [szyk 4 : 1] (5): Leucargillion candida argilla, Biała gliná Mącz 189d; Albo glinę białą/ á mąkę z wodą zmieſzay SienLek 135v; Calep 188b, 593b, 1048b.
Szeregi: »glina, (albo) błoto« [szyk 2 : 2] (4): Położ ty gdzye pod ſłońcem śnieg/ lod/ woſk/ á wodę/ Położże glinę/ błoto/ vźrzyſz wnet niezgodę. RejWiz 141v; Mącz 200d; RejPos 163; Calep 605a.

»ziemia albo glina« [szyk 2 : 1] (3): Zywe ſrebro z wieprzowym ſmalczem zmieſzane/ ſtaie ſie iako ziemia albo glina. FalZioł III 35c; SienLek 50v [2 r.].

W przen (16): Poznaſz iż heretickie cháłupki/ z nowey gliny z nowych prożnych a fałſzywych ięzykow zbudowáne ſą SkarŻyw A4; Aby tá omylna gliná ktora ſie zwierzchu twárda widźi: á przedśię gdy ſię iey kto dotyka y ná niey budowáć chce/ każdego topi: iuż więcey potym wiernych ybránych Bożych przy ſobie nie trzymáłá/ áni ich topiłá CzechEp 223, *3v, 223 [3 r.], 224 [3 r.], 228, 230 (75); WujNT 556.

W charakterystycznych połączeniach: glina marna (3), pomieszana (umieszana) (6); z gliną pomieszany

Wyrażenie: »z inszej gliny ulepiony« = inny, nie taki sam (1): Ten będźie moiéy rádźie wielce ſye dźiwował, Nie wiedząc/ żem ia z inſzéy gliny vlepiony, Ia miernością, á ón ſnać żądzą przeſádzony. KochMarsz 154.
Przen: Człowiek (3): O nędzna márna glino iákoż ſie śmieſz ważyć/ A co ieſt wola Páńſka to inácżey ſtáwić. RejWiz 38.
Szereg: »proch a glina« (2): O moy miły Pánie/ nie rownaſz to przyiaźń/ iż ty to nędzne błoto á ten nędzny proch á márną glinę zowieſz być przyiacielem ſwoim. RejPos Ooo3v, 329v.
a. Naczynie gliniane; fictile Mącz (4): Fictile, Gliná/ álbo ynſza máteria. Mącz 127b; Ci gdy go obacżyli á on ie ná glinie/ Pocżęli ſie vſmiecháć ony głupie świnie. PaprPan Gg3v, Gg3v; krol Agátocles gdy ſwoim część [!] ſpráwiał/ Miedzy złote naczynie záwſze glinę ſtáwiał SzarzRyt D3.
2. Malachit albo śniedź, grynszpan (1):
Zestawienie: »glina złota« (1): Chrysocolla, Złota piáná/ álbo gliná złota. Mącz 52c.

AL