ODZIEDZICZYĆ (33) vb pf
o oraz e prawdopodobnie jasne (tak w o- oraz dziedziczyć).
Fleksja
praet |
|
sg |
pl |
3 |
m |
odziedziczył |
m pers |
|
n |
|
subst |
odziedziczyły |
imperativus |
|
pl |
2 |
odziedziczcie |
conditionalis |
|
sg |
pl |
1 |
m |
bych odziedziczył |
m pers |
|
2 |
m |
|
m pers |
byście odziedziczyli |
3 |
m |
by odziedziczył |
m pers |
|
inf odziedziczyć (2). ◊ fut 1 sg odziedziczę (1). ◊ 2 sg odziedziczysz (1). ◊ 3 sg odziedziczy (8). ◊ 3 pl odziedziczą (12). ◊ praet 3 sg m odziedziczył (1). ◊ 3 pl subst odziedziczyły (1). ◊ imp 2 pl odziedziczcie (2). ◊ con 1 sg m bych odziedziczył (1). ◊ 3 sg m by odziedziczył (1). ◊ 2 pl m pers byście odziedziczyli (3).
Sł stp, Cn brak, Linde XVII(XVIII) – XVIII w.
1.
Przejąć majątek w spadku po kimś [co] (1):
Zwrot: »odziedziczyć dobra« (1): nie dla tego poymował brát żywy żonę brátá zmárłego/ áby ſyn z niey vrodzony zoſtał ſynem vmárłego: ále tylko dla tego áby odziedzicżył dobrá iego. CzechRozm 151v.
2. Otrzymać nazwisko po przodkach; przen: o Jezusie jako Synu Bożym dziedziczącym boskość [co] (1): [Bóg] mowił do nas przez Syná/ ktorego poſtánowił dźiedźicem wſzytkiego [...]. Ktory [...] tym zacnieyſzym zoſtawſzy nád ánioły; im oſobliwſze nád nie imię odźiedźiczył [nomen hereditavit]. WujNT Hebr 1/4.
3.
Objąć w posiadanie, opanować, zawładnąć;
hereditare, possidere Vulg, PolAnt; hereditatem possidere Vulg; hereditate accipere, hereditatem sortiri, iure hereditario possidere PolAnt [w tym: co (29), kogo (2)] (31):
kthory ma we mnie duffánie/ odziedzycy źiemię/ y poſiędzie ſwiętą gorę moię. Leop Is 57/13,
Is 65/9;
że Moaw iáko Sodomá będzie/ á ſynowie Hamonowi iáko Gomorá/ [...] oſtánek ludu mego złupią ie/ á oſtátek narodu mego odziedzicżą ie. BudBib Soph 2/9,
Num 14/24,
Is 57/13;
ták mowi Moiżeſz do ludu: Wey/ náucżyłem was vſtaw y ſądow/ iáko mnie roſkazał Iehowáh Bog moy/ ábyśćie ták cżynili w pośrzod źiemie/ do ktorey idźiećie/ ábyśćie ią odźiedzicżyli. CzechEp 113.
Zwroty: »odziedziczyć dziedzictwo« (
1):
Bo corki Menáſzehowe odziedzicżyły dziedzictwo [sortitae sunt haereditatem] miedzy bráty ſwemi/ zaś ziemiá Gilehad doſtáłá ſię drugim ſynom Mánáſzehowym. BudBib Ios 17/6.
bibl. »odziedziczyć ziemię« = hereditare terram Vulg, PolAnt; hereditate accipere terram, hereditatum capere terram PolAnt; possidere terram Vulg (5): Leop Is 57/13; Bo złośćiwi wyćięći będą/ á ocżekawaiący Iehowy/ ći odziedzicżą ziemię. BudBib Ps 36/9, Is 57/13; BudNT Matth 5/4; Błogoſłáwieni ćiſzy: ábowiem oni odźiedźiczą źiemię. WujNT Matth 5/4.
Przen (19):
Pożądliwe ſrebro ich pokrzywá odziedzicży/ Rzep w przybytkach ich. Leop Os 9/6;
BudBib Os 9/6.
a)
Otrzymać w udziale: osiągnąć, dostąpić; być skazanym na coś (17):
Lepſſy ieſt złodziey niżli vſtáwicżny kłamcá: á wſſákże obá odziedzicżą zátrácenie. Leop Eccli 20/27;
BudBib Prov 14/18;
chwałcą y ſynem Bożym nie może być/ áni łáſki Bożey odźiedźicżyć/ ktory drugiego bije CzechRozm 239,
229v;
WujNT Hebr 6/12,
1.Petr 3/9,
Apoc 21/7.
W charakterystycznych połączeniach: odziedziczyć błogosławieństwo (2), łaskę bożą, obietnice, sprosność, zatracenie.
Zwroty:
bibl. »odziedziczyć krolestwo (boże
a. niebieskie)« =
regnum Dei iure hereditario possidere PolAnt;
regnum Dei possidere Vulg [
szyk zmienny] (
7):
To lepak mowię bráćia/ iż ćiáło y krew kroleſtwá Bożego odziedziczyć niemoże. BudNT 1.Cor 15/50;
CzechRozm 7v [2 r.];
Podźćieſz błogoſłáwieni Oycá mego/ odźiedźicżćie kroleſtwo/ wam zgotowáne od pocżątku świátá. LatHar 645;
Aza niewiećie iż nieſpráwiedliwi nie odźiedźiczą kroleſtwá niebieſkiego? WujNT 1.Cor 6/9,
s. 107 marg,
663 marg.
bibl. »żywot wieczny odziedziczyć« = vitam aeternam possidere PolAnt [szyk zmienny] (3): Vcżycielu dobry/ co cżyniąc żywot wiecżny odziedzicżę? BudNT Luc 18/18; WujNT 79 marg, 161 marg.
a. O Bogu rządzącym narodem wybranym [kogo] (2): niech idzie proſzę Pan moy wpośrodku nas/ (a) poniewaſz lud twárdego kárku ieſt/ przeto ſię zmiłuieſz nád niepráwośćią náſzą/ y odziedzicżyſz nas. BudBib Ex 34/9; Y odziedzicży Iehowá Iehudę dział ſwoy/ w ziemi świętey/ bo obierze ieſzcże Ieruſzalim (ſobie). BudBib Zach 2/12.
Formacje współrdzenne cf DZIEDZICZYĆ.
MM